How Marrige Changed

[donsaeid]

[i]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

ازدواج و خانواده در دوران نوين

در دوران نوين و در جوامع صنعتي، ماهيت و اشكال ازدواج و پيامدهاي اجتماعي آن در خانواده و جامعه، اشكال، ساختار و ارزش*هاي خانواده و به طور كلي الگوهاي همسرگزيني و نظام خانواده تحت تأثير صنعتي شدن دچار تغيير و تحول شده و در جوامع رو به توسعه با آهنگي آرام در حال تغيير است از جمله:
ـ امروزه، شبكه خويشاوندي مبتني بر تبار[xxii] و طايفه در اكثر جوامع تأثير خود را از دست داده است؛
ـ ترويج ازدواج*هاي غيرخويشاوندي[xxiii] به جاي ازدواج*هاي مبتني بر خويشاوندي،[xxiv] به ويژه در نقاط شهري، روابط اجتماعي، روابط بين گروهي، رشد شخصيتي و بهبود نسل را دستخوش تغيير نمود.
ـ با تغيير الگوي خانواده از گسترده به هسته*اي، نحوه انتخاب همسر نيز در بسياري جوامع تغيير يافته است، زيرا در خانواده گسترده، ازدواج مبتني بر تصميمات و نظريات افراد و اعضاي خانواده بود، ولي با هسته*اي شدن خانواده*ها، حق انتخاب آزاد همسر در جامعه هنجار شده است؛
ـ آزادي عمل زنان در ازدواج، تصميم*گيري در خانواده، عادي شدن طلاق و موارد مشابه، از جمله تغييرات ازدواج و خانواده محسوب مي*شود؛
ـ به دنبال تغيير در نظام هنجاري جامعه، تغيير در ارزش*ها و گسترش شهرنشيني، رفع محدوديت در روابط بين دو جنس مخالف كاهش يافته كه به نوبة خود بسياري از الگوهاي رفتاري، ارزش*هاي مربوط به خانواده و هنجارهاي موجود در جامعه را تحت تأثير قرار داده است. (شيخي، 1382: صص54-53)
ـ امروزه همسرگزيني آزاد از ويژگي*هاي خانواده (هسته*اي) در دوران نوين است و عشق و علاقه در تكوين ازدواج، نقش اصلي دارد، مع الوصف اين آزادي انتخاب همسر بر حسب نوع جامعه و ويژگي*هاي فرهنگي- اجتماعي، اقتصادي و زيستي از جمله مذهب، نژاد، قوميت و طبقه، مشروط و مقيد مي*گردد، به عبارت ديگر ازدواج بر حسب تجانس انجام مي*شود و هر فردي به طور متعارف با كسي از طبقه، مذهب، نژاد و قوميت خود ازدواج مي*كند كه اين نوع ازدواج را ازدواج متجانس مي*گويند. نتايج تحقيقات همسرگزيني حاكي از آن است كه اكثر ازدواج*ها، متجانس و درون گروهي هستند؛ تشابهات قشري، مذهبي، خانوادگي در ميان زوج*هايي كه با يكديگر ازدواج كرده*اند، به حدي زياد است كه نمي*توان آن را تصادف دانست، بلكه نشان دهنده اين نكته است كه روندهاي اجتماعي با قرار دادن گروه*هاي مشابه در كنار يكديگر، همسرگزيني آنها را نيز تعيين مي*كنند. البته در برخي موارد ازدواج ميان دو طبقه متفاوت نيز مشاهده مي*شود. ازدواج افراد با طبقات بالاتر از خود صرفاً بر اساس يك ويژگي منحصر به فرد رخ داده است، امروزه ازدواج*ها بر اساس تجانس سنّي نيز بسيار ديده مي*شود و اين تفاوت سني معمولاً حدود 2 تا 3 سال است.

تغييرات اجتماعي ازدواج (قسمت دوم)

[donsaeid]

[donsaeid]

سخن پاياني


امروزه به دليل آنكه ازدواج و همسرگزيني به شدت در حال تغيير و تحول است، اين موضوع براي بسياري از متفكرين به صورت مسأله درآمده است. در جريان تغييرات اجتماعي، ارزش*ها و هنجارهاي اجتماعي تغيير مي*كند، بنابراين شيوه*هاي همسرگزيني، همچنين انتظارات زن و شوهر و مناسبات آنها هم دگرگون خواهد شد.

البته در جوامعي نظير ايران كه هنجارهاي خانوادگي بيشتر از ساير جوامع پابرجا هستند، خانواده به لحاظ شرايط ساختاري در امر ازدواج جوانان بي*تأثير نيست. در واقع از يكسو وضعيت خانواده*هاي دختر و پسر، در مسائل مربوط به ازدواج جوانان مؤثر است و از سوي ديگر خانواده*هاي نسل قبلي با انتقال جوهره و معناي اصلي خانواده به نسل جديد، عملاً به ايجاد يك سلول اجتماعي ديگر كمك مي*كنند.

امروزه مقولاتي نظير، تحصيلات عمومي و عالي، دورة سربازي، جستجوي كار و ... در جامعة جديد موجب پيدايش دوره*اي شده است كه پسران براي كسب صلاحيت*هاي لازم در فرآيند ازدواج ناگزير بايد آن را سپري كنند و دختران به عنوان دوره انتظار، بايد آن را پشت سر بگذرانند. همچنين پيدايش مرحله*اي به عنوان نامزدي و نيز فعالانه شدن نقش دختران و پسران در مراحل گوناگون ازدواج موجب شده است تا دوران آشنايي، پديدار گردد كه دختران و پسران جوان در اين دوره جهت انتخاب آزادانه و آگاهانه تحت نظارت خانواده*ها با يكديگر مذاكره مي*كنند، در صورتي كه در گذشته صرفاً خانواده، اقوام و آشنايان، مذاكره كننده و تصميم گيرنده اصلي بودند و جوانان در بسياري از مراحل ازدواج نقشي منفعلانه داشتند و تمامي امور در مراحل تصميم*گيري و اجرا بر عهدة خانواده و سايرين بود، اما امروزه زوج جوان محور تصميم*گيري*ها در مراحل گوناگون ازدواج اعم از انتخاب همسر، چگونگي برگزاري مراسم و... مي*باشد و معمولاً خانواده*ها به نظارت كلي اكتفا مي*كنند. كه اين نظارت در راستاي همان شرايط اجتماعي و سازوكارهاي فرهنگي است، به طوري*كه خانواده*ها تجانس اجتماعي زوج جوان را از لحاظ طبقاتي، خانوادگي و اجتماعي در نظر مي*گيرند و سپس با توجه به ميل و علاقه باطني دختر و پسر نسبت به يكديگر، مقدمات ازدواج را فراهم مي*كنند. البته اين امكان هم وجود دارد كه دختر و پسري، شخصاً همديگر را انتخاب كرده و سپس رضايت خانواده*هاي خود را جلب كنند. در جامعة سنتي، پسران پس از ازدواج، زندگي مشترك خود را در خانة پدري آغاز مي*كردند، اما در حال حاضر، زوج*هاي جوان تمايل دارند در مسكن مستقل و جدا از خانة پدري بسر برند، به همين دليل آنان امروزه براي آغاز زندگي مشترك با مشكل تهيه مسكن روبرو مي*شوند. همچنين زندگي در شرايط جديد جامعه سبب شده است تا ميان فرآيند ازدواج دختران و پسران تفاوت*هايي بروز نمايد. (رضوي و ديگران،1381: ص129)

به نظر مي*رسد ويژگي خاص ازدواج دختران و پسران ايراني، ازدواج*هاي فاميلي باشد كه هنوز هم ديده مي*شود و تأييدي بر ازدواج*هاي قشري است، زيرا در اغلب موارد اعضاي فاميل از لحاظ اقتصادي، در سطح مشابهي قرار دارند. در ايران به دليل يكساني مذهب و نژاد و اندك بودن اقليت*ها، ازدواج ميان دو نژاد يا دو مذهب متفاوت بندرت ديده مي*شود.
امروزه مشكلات متعددي موجب گرديده است كه سن ازدواج افزايش يافته و به جهت وجود شرايطي كه ارضاي غريزه جنسي دختر و پسر را از راه نامشروع ميسر مي*سازد، تمايل به ازدواج مشروع در بين جوانان كاهش يابد. بدين منظور با توجه به تغييراتي كه در جنبه كمي و كيفي ازدواج در ايران رخ داده است و اين نوشتار به اجمال به بخش كوچكي از آن اشاره نمود، ضروري است كه تمام دستگاههاي فرهنگي و اقتصادي كشور منابع و امكانات خود را در جهت فراهم نمودن زمينه مساعد ساماندهي امر ازدواج بسيج نمايند و دستگاههاي فرهنگي با برنامه*هاي مناسب و از طريق رسانه*هاي جمعي، از گسترش دامنه تغييرات بازدارنده ازدواج ممانعت به عمل آورند.