Tweet
Kurdistan Music
كردستان را بايد مهد موسيقي ايراني قلمداد كرد، زيرا موسيقي كردي با موسيقي هاي باستاني ايران نسبتي تمام و كمال دارد. در ميان انواع بي نظير موسيقي كردي، هوره و شمشال از همه قديمي ترند. قدمت برخي از انواع موسيقي، به بيش از هزار سال و حتي به پيش از ظهور اسلام در ايران مي رسد.
موسيقي كردي را از لحاظ قدمت شايد بتوان به دو گروه تقسيم كرد:
موسيقي باستاني كه با عناويني چون هوره، موره، لوره و سياچمانه (سياه چشمان)، چوبي و با نغمه هاي سماعي، سنتي شناخته مي شود عموماً بدون كلمات اضافي بر اشعار ده هجايي استوار است. نوع آييني اين موسيقي، مرثيه گون و وصف حال آن را حقيقي و نوع غنايي آن را مجاز مي دانند.
گروه دوم دربرگيرنده نغماتي چون صمد لچكي، مقام الله ويسي، مقام كوچه باغي، صمد مسگري و ترانه هاي ملوديك است كه بر اشعار مجازي و گاه عروضي استوارند.
بيت خواني
در كردستان نوع ديگري از موسيقي وجود دارد كه به آن بيت خواني مي گويند كه احتمالاً مترادف گاتاخواني يا گاساخواني است. بيت خواني مبتني بر نغمه يي كاملاً ساده و بدون رعايت وزن و قافيه و نظم است كه در بيان جنگ سرداران و بزرگان ديني و آييني و ملي اجرا مي شود.
موسيقي مقامي
مقام هاي كردي عبارتند از الاويسي، هيران و قطار. در اين مقام ها نوازندگان شماري از گوشه هاي موسيقي ملي ايران را كه در دستگاه ها و مقام هاي موسيقي ملي تجلي يافته، به سبك ويژه يي مي نوازند.
بخشي از گوشه هاي موسيقي مقامي كهن ايران در اين سرزمين حفظ شده است. مقام هاي موسيقي كردي از نظر پيوستگي فرهنگي كردها با ساير اقوام ايراني و نيز دارا بودن جلوه هاي كهن موسيقي ايراني، از ارزش بسيار برخوردار است.
موسيقي آوازي
اين موسيقي در دو سبك و شيوه به نام هاي هوره و سياچمانه اجرا مي شود. به نظر مي رسد كه واژه هوره از اهورا يا اهوره گرفته شده باشد. هوره آوازهاي كهن است كه در بعضي از انواع آن، روايت هاي مربوط به اديان باستان ايراني و تقدس آگر (آتش) يافت مي شود اشعار آن مجازي است و از اين لحاظ شباهت با اوستا دارد.
در گذشته اوستا را با لحني آهنگين مي خواندند. به اين ترتيب شايد بتوان گفت هوره خواني همان اهوراخواني بوده كه در وصف سرور دانايان خوانده مي شد.
موسيقي مذهبي
موسيقي مذهبي به دو صورت اجرا مي شود:
موسيقي عزا: كه چمري نيز ناميده مي شود، مراسمي است كه در سوگ بزرگي، پهلواني و يا رئيسي اجرا مي شود شيوه اجراي مراسم و عظمت آن يادآور سوگ سياوش است.
نواي ماه رمضان (سحري و بيدارباش): نواي ويژه ماه رمضان كه در زمان سحر و مغرب براي آگاهي مردم اجرا مي شود، داراي دو نوا و ريتم است.
موسيقي حماسي
اين موسيقي به نام هه ل په ركي يا هه ل په رين شهرت دارد و به معني حمله كردن است. اين موسيقي توام با رقص قدمتي بسيار كهن دارد و از روزگار پرستش خدايان در دوران مهرپرستي كه در مهرابه ها اجرا مي شود به يادگار مانده است.
مراسم هه ل په ركي عبارت از هفت ريتم اصلي است كه به ترتيب با ساز و همراهي اجراكنندگان انجام مي شود. ريتم آن از كند و آرام و گريان شروع مي شود و به ريتم هيجاني (سجار) پايان مي يابد. در ميان آن ريتم هاي ديگري مانند سي پا، فتاحي و پشت پا، زنگي و خانوميري، فتاح پاشايي، گه ريان، شه لان، چه پي، سقزي، كرمانشاني و مريواني نيز با دوزله و ضرب اجرا مي شود.
ريتم هاي هه ل په ركي شامل ريتم هاي گريان، چپو راست، لبلان، خان اميري، سجار، شلان و آروغان است. از اين ميان ريتم چپ و راست (فتاحي و پشت پا) در همه مناطق عشاير ايران اجرا مي شود.
ريتم گريان در منطقه سنندج و اطراف آن تا مرزهاي سقز در شمال و همدان و كرمانشاه در جنوب اجرا مي شود. در مريوان ريتم سه پا معروف به راستا و هه ل گردن اجرا مي شود.
رقص سونه يا رقص مرغابي با آهنگ لبلان اجرا مي شود.
موسيقي سواركاران
مراسم اسب دواني در سراسر روستاها و دشت هاي استان كردستان با آيين و مراسم خاص و در جشن ها و آيين هاي ملي مردم انجام مي شود.
اين مراسم با نواي سواران كه از ريتم تندي برخوردار است، همراه مي شود. در مراسم عروسي ـ چون در روستاها عروس را با اسب به خانه داماد مي برند ـ نواي سواران با ريتمي آرام و ملايم اجرا مي شود.
سازهاي محلي
شمشال:
از قديمي ترين و رايج ترين سازهاي كردستان، شمشال است كه در واقع همان ني چوپان است و از لوله فلزي ساخته شده و در مراسم عروسي و شادي همراه با آواز به صورت تك نوازي به كار مي رود. اين ساز در عزا نيز كاربرد دارد.
دف:
يكي از سازهاي سنتي خانقاه است كه در مراسم ذكر نواخته مي شود و گاهي با طاس همراه است.
طاس:
سازي كوبه يي است كه كاسه آن از جنس مس است و روي آن پوست مي كشند و با چوب، تسمه چرمي يا لاستيكي بر آن مي كوبند استفاده از طاس در مرحله ذكر و قيام صورت مي گيرد.
از ديگر سازهاي محلي مي توان از سورنا، دوزله و نرم ناي نام برد كه با آنها همه نوع آهنگي نواخته مي شود. اين سازها به ويژه در اهنگ هاي رقص كه با دهل، دايره يا تمبك همراهي مي شود، كاربرد دارد. توسط اين ساز نغماتي با عنوانهاي حيران، گريان، فتاح، پاشايي، لبلان، زنگي، سه جار و شلان اجرا مي شود.
مراسم ذكر در تكيه هاي دراويش قادري با نواختن دف و ني ودر جم خانه هاي اهل حق در كرمانشاهان و اورامانات با نواختن دف و تنبور اجرا مي شود.
موسيقي كردي را از لحاظ قدمت شايد بتوان به دو گروه تقسيم كرد:
موسيقي باستاني كه با عناويني چون هوره، موره، لوره و سياچمانه (سياه چشمان)، چوبي و با نغمه هاي سماعي، سنتي شناخته مي شود عموماً بدون كلمات اضافي بر اشعار ده هجايي استوار است. نوع آييني اين موسيقي، مرثيه گون و وصف حال آن را حقيقي و نوع غنايي آن را مجاز مي دانند.
گروه دوم دربرگيرنده نغماتي چون صمد لچكي، مقام الله ويسي، مقام كوچه باغي، صمد مسگري و ترانه هاي ملوديك است كه بر اشعار مجازي و گاه عروضي استوارند.
بيت خواني
در كردستان نوع ديگري از موسيقي وجود دارد كه به آن بيت خواني مي گويند كه احتمالاً مترادف گاتاخواني يا گاساخواني است. بيت خواني مبتني بر نغمه يي كاملاً ساده و بدون رعايت وزن و قافيه و نظم است كه در بيان جنگ سرداران و بزرگان ديني و آييني و ملي اجرا مي شود.
موسيقي مقامي
مقام هاي كردي عبارتند از الاويسي، هيران و قطار. در اين مقام ها نوازندگان شماري از گوشه هاي موسيقي ملي ايران را كه در دستگاه ها و مقام هاي موسيقي ملي تجلي يافته، به سبك ويژه يي مي نوازند.
بخشي از گوشه هاي موسيقي مقامي كهن ايران در اين سرزمين حفظ شده است. مقام هاي موسيقي كردي از نظر پيوستگي فرهنگي كردها با ساير اقوام ايراني و نيز دارا بودن جلوه هاي كهن موسيقي ايراني، از ارزش بسيار برخوردار است.
موسيقي آوازي
اين موسيقي در دو سبك و شيوه به نام هاي هوره و سياچمانه اجرا مي شود. به نظر مي رسد كه واژه هوره از اهورا يا اهوره گرفته شده باشد. هوره آوازهاي كهن است كه در بعضي از انواع آن، روايت هاي مربوط به اديان باستان ايراني و تقدس آگر (آتش) يافت مي شود اشعار آن مجازي است و از اين لحاظ شباهت با اوستا دارد.
در گذشته اوستا را با لحني آهنگين مي خواندند. به اين ترتيب شايد بتوان گفت هوره خواني همان اهوراخواني بوده كه در وصف سرور دانايان خوانده مي شد.
موسيقي مذهبي
موسيقي مذهبي به دو صورت اجرا مي شود:
موسيقي عزا: كه چمري نيز ناميده مي شود، مراسمي است كه در سوگ بزرگي، پهلواني و يا رئيسي اجرا مي شود شيوه اجراي مراسم و عظمت آن يادآور سوگ سياوش است.
نواي ماه رمضان (سحري و بيدارباش): نواي ويژه ماه رمضان كه در زمان سحر و مغرب براي آگاهي مردم اجرا مي شود، داراي دو نوا و ريتم است.
موسيقي حماسي
اين موسيقي به نام هه ل په ركي يا هه ل په رين شهرت دارد و به معني حمله كردن است. اين موسيقي توام با رقص قدمتي بسيار كهن دارد و از روزگار پرستش خدايان در دوران مهرپرستي كه در مهرابه ها اجرا مي شود به يادگار مانده است.
مراسم هه ل په ركي عبارت از هفت ريتم اصلي است كه به ترتيب با ساز و همراهي اجراكنندگان انجام مي شود. ريتم آن از كند و آرام و گريان شروع مي شود و به ريتم هيجاني (سجار) پايان مي يابد. در ميان آن ريتم هاي ديگري مانند سي پا، فتاحي و پشت پا، زنگي و خانوميري، فتاح پاشايي، گه ريان، شه لان، چه پي، سقزي، كرمانشاني و مريواني نيز با دوزله و ضرب اجرا مي شود.
ريتم هاي هه ل په ركي شامل ريتم هاي گريان، چپو راست، لبلان، خان اميري، سجار، شلان و آروغان است. از اين ميان ريتم چپ و راست (فتاحي و پشت پا) در همه مناطق عشاير ايران اجرا مي شود.
ريتم گريان در منطقه سنندج و اطراف آن تا مرزهاي سقز در شمال و همدان و كرمانشاه در جنوب اجرا مي شود. در مريوان ريتم سه پا معروف به راستا و هه ل گردن اجرا مي شود.
رقص سونه يا رقص مرغابي با آهنگ لبلان اجرا مي شود.
موسيقي سواركاران
مراسم اسب دواني در سراسر روستاها و دشت هاي استان كردستان با آيين و مراسم خاص و در جشن ها و آيين هاي ملي مردم انجام مي شود.
اين مراسم با نواي سواران كه از ريتم تندي برخوردار است، همراه مي شود. در مراسم عروسي ـ چون در روستاها عروس را با اسب به خانه داماد مي برند ـ نواي سواران با ريتمي آرام و ملايم اجرا مي شود.
سازهاي محلي
شمشال:
از قديمي ترين و رايج ترين سازهاي كردستان، شمشال است كه در واقع همان ني چوپان است و از لوله فلزي ساخته شده و در مراسم عروسي و شادي همراه با آواز به صورت تك نوازي به كار مي رود. اين ساز در عزا نيز كاربرد دارد.
دف:
يكي از سازهاي سنتي خانقاه است كه در مراسم ذكر نواخته مي شود و گاهي با طاس همراه است.
طاس:
سازي كوبه يي است كه كاسه آن از جنس مس است و روي آن پوست مي كشند و با چوب، تسمه چرمي يا لاستيكي بر آن مي كوبند استفاده از طاس در مرحله ذكر و قيام صورت مي گيرد.
از ديگر سازهاي محلي مي توان از سورنا، دوزله و نرم ناي نام برد كه با آنها همه نوع آهنگي نواخته مي شود. اين سازها به ويژه در اهنگ هاي رقص كه با دهل، دايره يا تمبك همراهي مي شود، كاربرد دارد. توسط اين ساز نغماتي با عنوانهاي حيران، گريان، فتاح، پاشايي، لبلان، زنگي، سه جار و شلان اجرا مي شود.
مراسم ذكر در تكيه هاي دراويش قادري با نواختن دف و ني ودر جم خانه هاي اهل حق در كرمانشاهان و اورامانات با نواختن دف و تنبور اجرا مي شود.