Ismaili

[Rasputin]

The Ismā'īlī (Arabic: الإسماعيليون; Persian: اسماعیلیان Esma'iliyan) branch of Islam is the third largest Shīˤa community after the Twelvers (Ithnāˤashariyya), who are dominant in Iran, and the Zaydis. Though there are several sub-groupings within the Ismailis, the term in today's vernacular generally refers to the Nizārī, who are followers of the Aga Khan and are the only Shīˤa community with a continuing line of Imāma "Imamate". (Note that the concept of al-Imāma in the Shīˤa sense differs greatly from the Sunni understanding.)

The Ismā'īlī are found primarily in the South Asia, Syria, Saudi Arabia, Yemen, China, Tajikistan, Afghanistan and East Africa, but have in recent years emigrated to Europe and North America. The Ismā'īliyya and the Twelvers both accept the same initial Imams from the descendants of Muħammad through his daughter Fātima az-Zahra and therefore share much of their early history. However, a dispute arose on the succession of the Sixth Imam, Jaˤfar as-Sadiq. The Ismā'īlī became those who accepted Jaˤfar's eldest son Ismā'īl as the next Imam, whereas the Twelvers accepted a younger son, Mūsā l-Kāzim.

A branch of the Ismā'īlī known as the Sabaˤiyyīn "Seveners" hold that Ismā'īl's son, Muħammad, was the seventh Imām and, after Muħammad ibn Ismā'īl, the spiritual authority of Imāms continues until the present day. A small Sevener community remains in parts of Saudi Arabia.

In the face of persecution, the bulk of the Ismā'īlī continued to recognize Imāms who secretly propagated their faith through Dāˤiyyūn "Callers to Islām" from their bases in Syria. However, by the 10th century, an Ismā'īlī Imām, ˤUbaydu l-Lāhu l-Mahdī Billa, correctly known as ˤAbdullāhu l-Mahdi, had emigrated to North Africa and successfully established the new Fatimid state in Tunisia. His successors subsequently succeeded in conquering much of North Africa (including highly-prized Egypt) and parts of Arabia.

The capital for the Fatimid state hence shifted to the newly-founded city of Cairo, from which the Fatimid Caliph-Imāms ruled for several generations.

A group of followers of the 16th Imām, Ħakīm bi-ˤAmr-Allāh, broke away from the mainstream Ismā'īlī to form the Druze religion.

A more fundamental split amongst the Ismā'īlī occurred on the dispute of which son should succeed the 18th Imam, Mustansir. Aħmadu l-Mustaˤlī, his younger son, was installed as Imam in Cairo with the help of Vizier Badr al-Jamali. However, Imam Mustansir's elder son, Nizar, contested this claim and was imprisoned; he gained support from an Ismā'īlī dāˤī based in Iran, Hassan as-Sabba. As-Sabba is noted by Western writers to be the leader of the legendary "Assassins" (see Nizarī).

The Fatimid state eventually collapsed after Imām al-Mustaˤlī's successor Amīr was assassinated, but Imām al-Mustaˤlī held that Amīr had left a son named Tāyyib who had gone into seclusion and that the imamate continued in his progeny during this time. They also regarded a succeeding chain of Yemeni Dāˤiyyūn as representatives of the Imām.

In time, the seat for one chain of Dāˤiyyūn was transferred to South Asia as the community split several times, each recognizing a different Dāˤī. Today, the Dawoodi Bohras, which constitute the majority of the "Mustaˤliyya" Ismā'īliyya accept Syedna Mohammed Burhanuddin as the 52nd Dāˤī. The Dawoodi Bohras are based in India. While lesser known and smallest in number, Alavi Bohras accept as the 44th Dāˤī al-Mutlaq, H.H. Saiyedna Abu Haatim Taiyeb Ziyauddin Saheb.

There has been, in recent years, a rapprochement between the Yemeni Mustaˤliyya and the followers of the Dāˤiyyūn based out of Mumbai. The Bohra are noted to be the more traditional of the two main groups of Ismā'īlī, maintaining rituals such as prayer and fasting more consistently with the practices of other Shīˤa sects, although a reformist movement led by Asghar Ali Engineer (Progressive Dawoodi Bohras) has emerged within the sect, challenging the authoritarian Dawoodi Bohra clergy in India.

The largest part of the Nizari Ismā'īlī community today accepts Prince Karim Aga Khan IV as their 49th Imam. The 46th Imam, Aga Hassan Ali Shah, fled Iran to South Asia in the 1840s after a failed coup against the Shah of the Qajar dynasty. Aga Hassan Ali Shah settled in Mumbai in 1848. The "Aga Khan" was recognized as the legitimate Imam over Shīˤa Ismā'īlī Muslims in Mumbai through a legal case at the Bombay high Court in 1866. The Judge in this case, Sir Joseph Arnold, ruled that the Khoja Muslim community was Ismā'īlī (and not Sunni), that the "Aga Khan" was its leader, he was due the traditional tithes of the community and that community property belonged to his Imamate.

Sub-sects
The Shia Ismaili are divided into two major sects:

Mustaˤliyya
Sulaimani Bohra
Dawoodi Bohra
Alavi Bohra
Druze
Nizarī
Nizarī are the largest Ismā'īlī group today. Aga Khan is the spiritual head. (See next few headings for information this group and its beliefs).
Qarmatians sect still exist in parts of Syria, Iraq etc

[Rasputin]

Under the leadership of Sir Sultan Muhammad Shah, Aga Khan III, the first half of the twentieth century was a period of significant development for the Ismā'īlī community. Numerous institutions for social and economic development were established on the South Asia and in East Africa. Ismailis have marked the Jubilees of their Imāms with public celebrations, which are symbolic affirmations of the ties that link the Ismā'īlī Imām and his followers. Although the Jubilees have no real religious significance, they serve to reaffirm the Imamat's world-wide commitment to the improvement of the quality of human life, especially in the developing countries.

The Jubilees of Sir Sultan Muhammad Shah, Aga Khan III, are well remembered. During his 72 years of Imamat (1885-1957), the community celebrated his Golden (1937), Diamond (1946) and Platinum (1954) Jubilees. To show their appreciation and affection, the Ismā'īliyya weighed their Imam in gold, diamonds and, symbolically, in platinum, respectively, the proceeds of which were used to further develop major social welfare and development institutions in Asia and Africa.

In India and Pakistan, social development institutions were established, in the words of the late Aga Khan, "for the relief of humanity". They included institutions such as the Diamond Jubilee Trust and the Platinum Jubilee Investments Limited which in turn assisted the growth of various types of cooperative societies. Diamond Jubilee Schools for girls were established throughout the remote Northern Areas of what is now Pakistan. In addition, scholarship programmes, established at the time of the Golden Jubilee to give assistance to needy students, were progressively expanded. In East Africa, major social welfare and economic development institutions were established. Those involved in social welfare included the accelerated development of schools and community centres, and a modern, fully-equipped hospital in Nairobi. Among the economic development institutions established in East Africa were companies such as the Diamond Jubilee Investment Trust (now Diamond Trust of Kenya) and the Jubilee Insurance Company, which are quoted on the Nairobi Stock Exchange and have become major players in national development.

Sir Sultan Muhammad Shah also introduced organisational forms that gave Ismā'īlī communities the means to structure and regulate their own affairs. These were built on the Muslim tradition of a communitarian ethic on the one hand, and responsible individual conscience with freedom to negotiate one's own moral commitment and destiny on the other. In 1905 he ordained the first Ismaili Constitution for the social governance of the community in East Africa. The new administration for the Community's affairs was organised into a hierarchy of councils at the local, national, and regional levels. The constitution also set out rules in such matters as marriage, divorce and inheritance, guidelines for mutual cooperation and support among Ismailis, and their interface with other communities. Similar constitutions were promulgated in the South Asia, and all were periodically revised to address emerging needs and circumstances in diverse settings.

Following the Second World War, far-reaching social, economic and political changes profoundly affected a number of areas where Ismā'īliyyūn resided. In 1947, British rule in the South Asia was replaced by the two sovereign, independent nations of India and Pakistan, resulting in the migration of at least a million people and significant loss of life and property. In the Middle East, the Suez crisis of 1956 as well as the preceding crisis in Iran, demonstrated the sharp upsurge of nationalism, which was as assertive of the region's social and economic aspirations as of its political independence. Africa was also set on its course to decolonisation, swept by what Mr. Harold MacMillan, the then British Prime Minister, aptly termed the "wind of change". By the early 1960s, most of East and Central Africa, where the majority of the Ismā'īlī population on the continent resided (including Tanganyika, Kenya, Uganda, Malagasy, Rwanda, Burundi and Zaire), had attained their political independence.

This was the world in which the present Aga Khan acceded to the Imāmat in 1957. The period following his accession can be characterised as one of rapid political and economic change. Planning of programmes and institutions became increasingly difficult due to the rapid changes in newly-emerging nations. Upon becoming Imām, the present Aga Khan's immediate concern was the preparation of his followers, wherever they lived, for the changes that lay ahead. This rapidly evolving situation called for bold initiatives and new programmes to reflect developing national aspirations.

In Africa, Asia and the Middle East, a major objective of the Community's social welfare and economic programmes, until the mid-fifties, had been to create a broad base of businessmen, agriculturists, and professionals. The educational facilities of the Community tended to emphasise secondary-level education. With the coming of independence, each nation's economic aspirations took on new dimensions, focusing on industrialisation and modernisation of agriculture. The Community's educational priorities had to be reassessed in the context of new national goals, and new institutions had to be created to respond to the growing complexity of the development process.

In 1972, under the regime of the then President Idi Amin, Ismā'īliyyūn and other Asians were expelled despite being citizens of the country and having lived there for generations. The Aga Khan had to take urgent steps to facilitate the resettlement of Ismā'īliyyūn displaced from Uganda, Tanzania, Kenya and also from Burma. Owing to his personal efforts most found homes, not only in Asia, but also in Europe and North America. Most of the basic resettlement problems were overcome remarkably rapidly. This was due to the adaptability of the Ismailis themselves and in particular to their educational background and their linguistic abilities, as well as the efforts of the host countries and the moral and material support from Ismā'īlī community programmes.

Spiritual allegiance to the Imām and adherence to the Shīˤa Imāmī Ismā'īlī tariqat (persuasion) of Islām according to the guidance of the Imām of the time, have engendered in the Ismaili community an ethos of self-reliance, unity, and a common identity notwithstanding centuries of being marginalized and persecuted by native and established societies. The present Aga Khan continued the practice of his predecessor and extended constitutions to Ismā'īlī communities in the US, Canada, several European countries, the Gulf, Syria and Iran following a process of consultation within each constituency. In 1986, he promulgated a Constitution that, for the first time, brought the social governance of the world-wide Ismā'īlī community into a single structure with built-in flexibility to account for diverse circumstances of different regions. Served by volunteers appointed by and accountable to the Imam, the Constitution functions as an enabler to harness the best in individual creativity in an ethos of group responsibility to promote the common well-being.

Like its predecessors, the present constitution is founded on each Ismā'īlī's spiritual allegiance to the Imam of the time, which is separate from the secular allegiance that all Ismā'īliyyūn owe as citizens to their national entities. The guidance of the present Imam and his predecessor emphasised the Ismā'īliyya's allegiance to his or her country as a fundamental obligation. These obligations discharged not by passive affirmation but through responsible engagement and active commitment to uphold national integrity and contribute to peaceful development.

In view of the importance that Islām places on maintaining a balance between the spiritual well-being of the individual and the quality of his life, the Imām's guidance deals with both aspects of the life of his followers. The Aga Khan has encouraged Ismaili Muslims, settled in the industrialised world, to contribute towards the progress of communities in the developing world through various development programmes. In recent years, Ismā'īlī Muslims, who have come to the US, Canada and Europe, mostly as refugees from Asia and Africa, have readily settled into the social, educational and economic fabric of urban and rural centres across the two continents. As in the developing world, the Ismā'īlī Muslim Community's settlement in the industrial world has involved the establishment of community institutions characterised by an ethos of self-reliance, an emphasis on education, and a pervasive spirit of philanthropy.

From July 1982 to July 1983, to celebrate the present Aga Khan's Silver Jubilee, marking the 25th anniversary of his accession to the Imāmat, many new social and economic development projects were launched, although there were no weighing ceremonies. These range from the establishment of the US$300 million international Aga Khan University with its Faculty of Health Sciences and teaching hospital based in Karachi, the expansion of schools for girls and medical centres in the Hunza region, one of the remote parts of Northern Pakistan bordering on China and Afghanistan, to the establishment of the Aga Khan Rural Support Programme in Gujarat, India, and the extension of existing urban hospitals and primary health care centres in Tanzania and Kenya.

These initiatives form part of an international network of institutions involved in fields that range from education, health and rural development, to architecture and the promotion of private sector enterprise and together make up the Aga Khan Development Network.

[Rasputin]

Aga Khan

Aga Khan (Persian: آغا خان ) is the hereditary title of the Imam (spiritual and general leader) of the Nizārī Ismā'īlī, a sect of the Shi'a Ismaili branch of Islam which formed in 1094 when the followers of an-Nizār split away from the Mustaˤliyya (followers of Nizar's younger brother al-Musta'li).

In 1818 the title of Aga Khan was bestowed upon Aga Hasan Ali Shah, the 46th Imam of the Ismailis, by Fath Ali, the Shah of Persia. Etymologically the title combines the Turkish military title Agha with the Turkic, Mongolian and Persian/Pashto polyvalent title Khan, so it means roughly "Commanding Chief". In Persia's Qajar court protocol, Khan (and Amir) was commonly art of commanders of armed forces and provincial tribal leaders which ranked fourth in precedence amongst the eight title classes for non-members of the dynasty.

The Aga Khan was formally recognised by the British Raj in 1877. The Aga Khan became the only religious or community leader in British India granted a personal gun salute; all other salute dynasties were either rulers of Princely States, or Political Pensioners holding ancestral princely titles in states abolished by the Raj.

Aga Khan III, Sir Sultan Mahommed Shah, was one of the founders of the Muslim League in 1906.

The present Aga Khan IV became Imam of the Shi'a Imami Ismaili Nizari on July 11, 1957 at the age of 20, succeeding his grandfather, Sir Sultan Mahomed Shah Aga Khan (Aga Khan III). He is the 49th hereditary Imam of the Shi'a Imami Ismaili Muslims and claims to be a direct descendant of the Prophet Muhammad through his cousin and son-in-law Ali, the first Imam, and his wife Fatima, the Prophet's daughter. The title His Highness was granted by Queen Elizabeth II of the United Kingdom in 1957, and His Royal Highness by the Shah of Iran in 1959.

The Aga Khan, heir to the family fortune and a society figure, is founder and chairman of the Aga Khan Development Network (AKDN), one of the largest private development networks in the world. Its partners include numerous governments and several international organizations. AKDN agencies operate in social and economic development as well as in the field of culture.

The network includes the Aga Khan University (AKU), the University of Central Asia (UCA), the Aga Khan Fund for Economic Development (AKFED), the Aga Khan Trust for Culture (AKTC), the Aga Khan Foundation (AKF), the Aga Khan Health Services (AKHS), the Aga Khan Education Services (AKES), the Aga Khan Planning and Building Services (AKPBS), the Aga Khan Agency for Microfinance (AKAM), and more. The Aga Khan Award for Architecture (AKAA)is the largest architectural award in the world. In addition, FOCUS Humanitarian Assistance, an affiliate of the AKDN, is responsible for emergency response in the face of disaster. Recent examples include the massive earthquake in Pakistan {AKDN earthquake response) and the South Asian Tsunami.

He is also the Chairman of the Institute of Ismaili Studies (IIS), which he founded in 1977.

Significant recent or current projects led by the Aga Khan include the Delegation of the Ismaili Imamate on Sussex Drive in Ottawa, Canada, the Global Centre for Pluralism (GCP) in Ottawa, Canada, the Aga Khan Museum in Toronto, Canada, the Al-Azhar Park ([2]) in Cairo, Egypt, and a network of full IB residential schools known as the Aga Khan Academies (AKA}.

[Rasputin]

The Aga Khan has been recognized by several national and international organizations for his service to humanity. Recent examples of note include the 2005 Andrew Carnegie Medal for Philanthropy, the 2005 Die Quadriga and the 2005 Vincent Scully Prize. He was also recently named Honorary Companion of the Order of Canada, one of only five non-Canadians ever to receive this honour.

List of those who have held the title of Aga Khan
Aga Khan I = Aga Hasan Ali Shah = HH Shah Hasan Ali Shah Mehalatee Aga Khan I (1800–1881), 46th Imam (1817–1881)
Aga Khan II = HH Ali Shah Aga Khan II (about 1830–1885), 47th Imam (12 April 1881–1885)
Aga Khan III = HRH Prince Sultan Mohammed, (1877–1957), 48th Imam (17 August 1885–1957)
Aga Khan IV = Karim Aga Khan = HH Prince Aga Khan IV = Prince Karim Al Husseini (b. 1936), 49th Imam of the Ismailis (from 11 July 1957)

[Rasputin]

Prince Hussain, the son of the Aga Khan, the billionaire spiritual leader of the world's 15 million Shia Ismaili Muslims, has wed his American sweetheart Kristin White in a glittering celebration at a chateau outside Paris. At the religious ceremony the bride - who took the name Khaliya following her conversion to Islam - drew gasps of admiration as she made her entrance draped in ivory and gold traditional dress. The exquisite look was completed with precious hair jewels. Prince Hussain tied the knot with Kristin White, a public health graduate who has now converted to Islam. The 32-year-old is the second son of the Aga Khan by his first wife, former British model Sally Croker-Poole. Below The happy couple with the father of the groom, who is the spiritual leader of the world's 15 million Shia Ismaili Muslims.

[donsaeid]

اسماعيليان و مخالفانشان



هر چند مخالفين اصلى دولت و انديشه اسماعيلى, خلافت عباسى, سلطنت سلجوقى و هم پيمانان آن دو بودند, اما در مكتب تشيع و دولت هاى شيعى غير اسماعيلى نيز جلوه اين خصومت را مى توان ديد. در تفكر شيعى بعد از امام صادق(ع) و بنا به نص, امامت در صلب فرزندش موسى بن جعفر قرار داده شده است.


سير تطور فرقه اسماعيليه و انشعابات درونى آن, راهگشاى مطالعه مناسبات اسماعيليان با مخالفان است. اوج اين مناسبات در قرن پنجم و ششم هجرى كه مصادف با جنگ هاى صليبى است تعريف مى شود.
دشمنى تشيع با اين فرقه بيشتر در چارچوب اعتقادى قابل بررسى است, اما مناسبات خصمانه جريان عمومى اهل سنت با آن ها علاوه بر توجيه مكتبى و اعتقادى, بيشتر در بستر سياسى قابل تإمل است و اين بدان علت است كه دو جريان فراگير حامى اهل سنت يعنى ((خلافت عباسى)) و ((سلطنت سلجوقى)) از دو سو تهديد مى شوند:
يكى دولت ريشه دار و مقتدر مستعلوى مصر و ديگرى دولت سياسى و نظامى الموت; اولى رقيب عباسيان در خلافت بوده و دومى بر هم زننده كيان سلجوقى در چند دهه.
موضع گيرى اسماعيليان نزارى نسبت به جنگ صليب هم در اين رهگذر شكل مى گرفت. نزاريان شام به عنوان يك اقليت سياسى نظامى براى حفظ موقعيت خود در منطقه, مناسبات خود را با طرفين صليبى و سلجوقى تعريف مى كردند.

اگر چه اسماعيليان نخستين, خود را ((الدعوه الهاديه))(2) ناميده و اين نام را بر هر اسم ديگرى ترجيح داده اند, اما ما اين فرقه را كمتر به اين نام مى شناسيم و بر اين گروه دينى, اسامى ديگرى نيز در منابع تاريخى اطلاق شده است. اسماعيليان كه قائل به نص امامت اسماعيل بن جعفر هستند در يك تقسيم بندى كه به دوره آغازين شكل گيرى آنان برمى گردد به سه گروه تقسيم مى شوند: گروه اول معتقدند كه مرگ اسماعيل از روى تقيه اعلام شده(3) و او مهدى موعود است. از نظر نوبختى(4) و قمى(5) اين گروه به اسماعيليه خالصه و خطابيه و از ديدگاه شهرستانى(6) به اسماعيليه واقفه مشهورند چون در اسماعيل متوقف شده اند.
گروه دوم به مرگ اسماعيل در زمان پدر يقين دارند و معتقدند محمد فرزند اسماعيل از سوى امام صادق(ع) تعيين شده است. اين گروه بر خود, مباركيه نام نهاده اند.(7) البته بعضى از پژوهشگران و خاورشناسان اسماعيلى شناس, مانند ايوانف به استناد نظر ابويعقوب سجستانى( در كتاب ((اثبات النبوات)) براين نظرند كه مبارك نام خود اسماعيل بوده است. در نامه عبيدالله المهدى موسس دولت فاطميان مصر به اسماعيليان يمن كه در كتاب ((الفرائض و حدود الدين)) تإليف جعفر بن منصور يمن درج شده نيز براين نظر تإكيد شده است.(9) از ميان اين گروه, دسته سومى در امامت محمدبن اسماعيل توقف كردند كه در تاريخ سبعيه مشهورند(10) و قرمطيان كه به اعتقاد بسيارى از نويسندگان قديم و جديد, همان اسماعيليان هستند, از گروه سوم مى باشند.
قرمطيان داعيان بسيارى را به نقاط مختلف گسيل و هر يك از اين داعيان سنت جديدى را پى ريزى كردند, لذا هر يك به نام هاى مختلف مشهورند; مثلا براين اساس كه مإمون برادر عبدان, شوهر خواهر حمدان قرمطى ـ رهبر قرامطه ـ داعى اسماعيليان در فارس بوده, اسماعيليان فارس ((مإمونيه)) خوانده شده اند. يا در اواخر قرن سوم, داعى قرمطيان در كوفه شخصى به نام ابو حاتم زطى بود. او خوردن سبزيجات و ذبح حيوان را قدغن كرد, لذا به ((بقليه))(11) معروف شدند و از آن پس قرمطيان جنوب عراق را بقليه مى خواندند.(12) از ميان بقليون گروهى به رهبرى فردى به نام عيسى بن موسى منشعب شده و به ابوطاهر جنابى پيوستند. اينان كه بيشترشان ايرانى بوده و در بحرين مقيم بودند به ((اجميون)) شهرت يافتند.(13)
آن چه در اين بيان گفتنى است زمينه شكل گيرى قرامطه است. تاريخ نگاران متقدم معتقدند زمانى كه عبيدالله المهدى مدعى امامت شد و دولت فاطميان را در شمال افريقا تإسيس كرد, حمدان قرمط از او جدا شد و قرامطه را شكل داد,(14) زيرا آنان معتقد بودند كه امام اصلى محمدبن اسماعيل بن جعفر و در پرده غيبت است. قرمطيان پس از انشعاب و تإسيس يك دولت مستقل اسماعيلى در بحرين كه در ادامه فعاليت هاى سياسى و اجتماعى, و نيز زندگى فرديشان افراطى تر شدند, هيچ گاه با اسماعيليان ديگر روابط دوستانه اى نداشته اند. عبيدالله المهدى در اولين فرصت عليه قرامطه قيام كرد و حمدان قرمط را از داعى گرى منطقه عراق عزل و به جاى او شخصى به نام ابوالحسين را در حمات منصوب كرد. مكاتبه عبيدالله با ابوالحسين در رساله ((استتار الامام)) آمده است.(15) نظر دوخويه خاورشناس معروف هلندى مبنى بر روابط دوستانه قرمطيان و فاطميان, امروز رد شده است. ريشه اين ناسازگارى همان طور كه گفته شد ظهور عبيدالله المهدى به عنوان امام فاطميان بود و علت آن كه قرمطيان بحرين به آسانى به سوى افسانه مهدى ايرانى كشيده شدند همين بود.(16)
انشعاب بزرگ تر در درون فرقه اسماعيليه پس از مرگ المستنصربالله, هشتمين خليفه فاطمى مصر, پديد آمد. افضل بن بدر جمالى وزير خليفه, از رسيدن نزار فرزند ارشد المستنصر به حق قانونى ولايتعهدى ممانعت كرد و برادر كوچك تر او المستعلى را كه شوهر خواهرش بود به قدرت رساند.(17)
پس از اين زمان, گروهى مدعى امامت و خلافت مشروع نزار شدند كه در اسكندريه و با لقب المصطفى لدين الله(1 خود را خليفه مى دانست. اينان از آن پس به نزاريان مشهور شدند و در ايران و سپس شام و هند به فعاليت خود ادامه دادند. گروه ديگر با نام مستعلويان در مصر و بخش هايى از شام برجاى ماندند. پايگاه نزاريان ايران بود كه با رهبرى جديد حسن صباح توسعه يافت.
در گروه نزاريه يكى از بحث انگيزترين مسائل, جانشينى نزار بود. نزار اگر هم فرزند ذكورى داشته, مسلم است كه هيچ يك از پسران خود را به جانشينى برنگزيده, لذا نزاريان پس از مرگ او به دست برادرش المستعلى, بدون امام مانده اند. البته مورخانى چون جوينى, خواجه رشيدالدين فضل الله, ابن قلانسى دمشقى و حتى غزالى در كتاب ((المنقذ من الضلال)) مى نويسند: عده اى بر اين عقيده بودند كه پسر يا نواده اى از نزار به طور پنهانى از مصر به الموت برده شد.(19)
البته اين نظر اساس و پايه ندارد و ادامه راه اسماعيليان نزارى را بايد در مكتب و انديشه حسن صباح و جانشينان او جست وجو كرد.
الامر باحكام الله(20) جانشين المستعلى دو رساله عليه نزاريان نوشت كه نخستين آن به نام ((الهدايه الامريه))(21) در رد امامت نزار است. نوشته دوم به نام ((ايقاع صواعق الارغام)) در واقع رد رديه الهدايه الامريه, نوشته نزاريان شام است كه در سال 516ه" توسط الامر باحكام الله تدوين شد. ظاهرا در همين رساله دوم است كه براى نخستين بار نزاريان به حشيشيه ملقب شده اند(22) و پس از آن ماركوپولو جهانگرد ونيزى, نزاريان ايران را حشيشيه ناميد.(23) از اين زمان است كه اروپاييان تحت تإثير اين نام گذارى, انگيزه ترورهاى فداييان اسماعيلى را در مصرف داروى بيهوش كننده بنگ يا حشيش جست وجو مى كنند. البته قابل ذكر است كه در منابع اهل سنت اين فرقه با نام هاى ديگر آمده است. رشيدالدين فضل الله مى نويسد:
به خاطر نسخ شريعت توسط حسن دوم, فرزند محمدبن بزرگ اميد بود كه نزاريان را از آن پس ملاحده خواندند.(24)
غزالى انديشمند معروف اهل سنت كه در مخالفت و معارضت با اسماعيليان نيز شهرت ويژه دارد, آنان را به جهت اعتقاد به باطن آيات قرآنى و روايات ((باطنيه))(25) ناميده است. قرامطه,(26) خرميه,(27) سبعيه(2 و تعليميه(29) نام هاى ديگرى است كه غزالى بر اين فرقه نهاده است.
اسماعيليان مصر هشتاد سال پس از انشعاب بزرگى كه بعد از مرگ هشتمين خليفه رخ داد, به حيات سياسى خود ادامه دادند و با انقراض دولتشان به دست صلاح الدين ايوبى به نقاط ديگر, از جمله يمن و سپس هند, مهاجرت كردند. اما اسماعيليان ايران با ظهور شخصيتى بزرگ همچون حسن صباح در فعاليت هاى سياسى ـ اجتماعى خود كه تا آن زمان مخفيانه عمل مى كردند, وارد مرحله جديدى شدند. از اين تاريخ اسماعيليان ايران رسما سياست ستيز با سلجوقيان را در پيش گرفتند. با فتح قلعه الموت اولين ضربه به بر پيكر دولت مركزى ايران ـ سلجوقيان ـ وارد شد.

مناسبات اسماعيليان با مخالفان

هر چند مخالفين اصلى دولت و انديشه اسماعيلى, خلافت عباسى, سلطنت سلجوقى و هم پيمانان آن دو بودند, اما در مكتب تشيع و دولت هاى شيعى غير اسماعيلى نيز جلوه اين خصومت را مى توان ديد. در تفكر شيعى بعد از امام صادق(ع) و بنا به نص, امامت در صلب فرزندش موسى بن جعفر قرار داده شده است. در اين منظر هر ادعاى ديگرى همانند آن چه در سقيفه شكل گرفت باطل و بى اساس است. رواياتى كه در اين زمينه از امام صادق نقل شده فراوان است, به طور كلى اين روايات كه در اصول كافى گرد آمده در دو گروه دسته بندى مى شود:
1ـ تإكيد بر اصالت امامت موسى بن جعفر;
2ـ هشدار به شيعيان از گرويدن به اسماعيل و فرزندش محمد.
با اين نگرش بود كه عالمان شيعه عليه اسماعيليان موضع گيرى مى كردند.
ظاهرا قديمى ترين رديه شناخته شده ضد اسماعيلى را فضل بن شاذان(30) دانشمند بزرگ شيعه نوشته است.(31)
عبدالجليل قزوينى صاحب كتاب ((النقض)) هم رساله عمده اى در رد اسماعيليان نزارى نوشته كه اينك مفقود است.(32) اما در كتاب معروف خود النقض به اسماعيليان مكرر حمله مى كند و آنان را ملحد مى داند.(33)
در ادامه همين نگرش, دولت هاى شيعى ايران مانند آل باوند در طبرستان با اسماعيليان رابطه اى خصمانه داشتند; خصوصا وقتى فرزند رستم بن على معروف به شاه غازى(34) در سال 537ه" . به دست نزاريان ترور شد, به گفته ظهيرالدين مرعشى شاه غازى از كله كشتگان اسماعيلى منارها ساخت.(35)
عبدالجليل قزوينى هم در اين مورد مى نويسد:
و در همه بسيط زمين و دايره مسلمانى, كدام سنى است كه با ملحدان, آن كرده كه شاه شاهان, رستم بن على بن شهريار شيعى, از قلعه گشادن و ملحد گرفتن و قتل و نهب و مانند آن كه اظهر من الشمس است.(36)

[donsaeid]

روابط اسماعيليان با سلجوقيان
رابطه دولت بزرگ سنى مذهب سلجوقيان با اسماعيليان نيز براساس نگرش مكتب فقهى عالمان سنت و جماعت شكل مى گرفت. زمانى خواجه نظام الملك طوسى, تئوريسين دولت سلجوقى, اين انديشه را القا و ترويج مى كند كه ((هيچ گروهى نيست شوم تر و بد دين تر و بد فعل تر از اين قوم.. كه از پس ديوارها بدى اين مملكت مى گسالند و فساد دين مى جويند... و هر چند ممكن باشد كه از فساد يا قيل و قال و بدعت چيزى باقى نگذارند)).(37)
و پيش از او عبدالقادر بغدادى زيان باطنيه را بيشتر از زيان يهود, ترسايان, مجوس, دهريه و ديگر كافران مى پندارد(3 و رسوايى هاى آنان را بيشتر از ريگ هاى بيابان و قطرات باران(39). با اين القائات طبعا دولت نظامى سلجوقى نيز برخوردى خصمانه را دنبال مى كند.
اولين اثر اين نگاه عالمان اهل سنت, قتل همين تئورى پردازان بود, به قول زكرياى قزوينى, ابوالمحاسن رويانى نخستين فقيهى بود كه اسماعيليان را خارج از دين دانست و در رويان ترور شد.(40) يا خواجه نظام الملك همين كه با شمشير ابوطاهر ارانى بر زمين افتاد,(41) اسماعيليان آغاز سعادت خود را جشن گرفتند.(42) ظاهرا گسترش همين ترورها بوده است كه بعدها برجان سنجر وحشت انداخت و او را به مصالحه با اسماعيليان واداشت.(43) هم چنين بحرانى كه در مركز خلافت عباسى ـ بغداد ـ با قيام ارسلان بساسيرى صورت گرفت از آثار و انديشه سياسى و مبارزه جويى اسماعيليان بود.
ابوالحارث ارسلان بساسيرى در اصل, غلام ترك نژادى بود كه در طى سال هاى واپسين حكمرانى آل بويه در عراق به مقام اميرى لشكر ارتقا يافته بود. او در بغداد رقيب نيرومندى همچون ابن مسلمه وزير داشت. ابن مسلمه كه پنهانى با طغرل اتحاد برقرار كرده و مانند خليفه عباسى آمدن سلجوقيان را به بغداد پذيرفته بود, بساسيرى را به داشتن اتحاد با فاطميان متهم ساخت. بساسيرى كه گرايش هاى شيعى داشت و مجبور شده بود بغداد را پيش از فرا رسيدن سلجوقيان ترك گويد, اينك از مستنصر براى فتح بغداد به نام او كمك طلبيد. در اين ميان, شورش و بلوا در پايتخت عباسيان, در اعتراض به ويرانگرى سپاهيان طغرل, به راه افتاده بود. اكنون معلوم شده كه داعى معروف فاطمى مويد شيرازى, نقشى عمده در ايجاد اين بى نظمى هاى ضد سلجوقى و در رهبرى اقدامات بساسيرى داشته است. در 448ه" . تبليغات فاطميان همراه با اقدامات نظامى تحت رهبرى كلى مويد شيرازى, تشديد شد. بساسيرى پس از دريافت مبالغ هنگفتى هداياى پولى و نيز سلاح از قاهره, كه به وسيله داعى مويد به او تحويل شده بود, و به كمك برادر زنش, دبيس, حكمران مزيدى و تعداد زيادى از قبيله مردان عرب, شكستى سنگين بر سلجوقيان در ناحيه سنجار در 448ه" . وارد ساخت. پس از اين شكست, عقيليان موصل باز فرمانبردارى از فاطميان را پذيرفتند. اندكى بعد, طغرل موصل را گرفت, اما در نتيجه قيام برادر ناتنى خود, ابراهيم اينال كه آرزو داشت به كمك بساسيرى و فاطميان, سلطنت سلجوقى را براى خود به دست آورد, از انجام اقدامات بيشتر عليه بساسيرى باز ماند.
عزيمت طغرل به مغرب ايران براى سركوبى اينال, موقعيت مناسبى براى بساسيرى فراهم ساخت تا به بساط فعاليت هاى خود بپردازد. اندكى بعد, در ذوالقعده 450, بساسيرى همراه قريش عقيلى به آسانى به بغداد آمد. در بغداد خطبه به نام خليفه فاطمى, مستنصر, خواندند و اذان به شيوه شيعيان گفتند. بساسيرى كه مورد پشتيبانى عامه مردم از شيعه و سنى كه به علت نفرت از سربازان ترك با هم متحد شده بودند, قرار گرفته بود, به قصر عباسيان حمله برد, اما موافقت كرد كه قائم عباسى را تحت حفاظت قريش عقيلى قرار دهد, و اين امر مايه ناراحتى مستنصر شد كه انتظار داشت خليفه اسير عباسى را در قاهره تحويل گيرد. اما بساسيرى نشانه هاى خلافت عباسيان را به پايتخت فاطميان فرستاد. بعد از آن بساسيرى واسط و بصره را فتح كرد, اما نتوانست خوزستان را به نام فاطميان تسخير كند.
هنگامى كه بساسيرى در اوج قدرت خود بود, قاهره او را رها كرد و به اين ترتيب پيروزى او اجبارا به درازا نكشيد. ابن مغربى, وزير فاطمى, كه جانشين يازورى شده بود, اينك از ادامه كمك بيشتر به بساسيرى سرباز زد. در اين ميان, طغرل طغيان اينال را فرو كوبيده بود, و خود را براى بازگشت به بغداد آماده مى كرد. وى پيشنهاد كرد كه حاضر است بساسيرى را در بغداد بگذارد, به شرط آن كه بيعت با فاطميان را بشكند و قائم را بر مسند خلافت برگرداند. بساسيرى اين پيشنهاد را رد كرد, و در ذوالقعده 451 بغداد را ترك گفت. چند روز بعد طغرل وارد بغداد شد و با استقبال خليفه آزاد شده عباسى روبه رو گرديد. اندكى بعد سلجوقيان بساسيرى را تعقيب كرده, در نزديكى كوفه او را كشتند; هم چنان كه به شدت شيعيان عراق را به سياست رسانيدند. به اين ترتيب جاه طلبى هاى فاطميان در عراق و داستان بساسيرى كه به مدت يك سال پايتخت عباسيان را مطيع فاطميان كرده بود, به پايان رسيد.(44)
سلجوقيان نيز پس از تسلط بر بحران بغداد, بر بخش هايى از جزيره العرب كه در سلطه اسماعيليان مصر بود, مسلط شدند. در سال 462ه" شريف مكه به نام محمدبن جعفر كه تا آن زمان از مستنصر فاطمى تبعيت مى كرد, نماينده اى نزد آلب ارسلان فرستاد و از اقامه نماز و خطبه به نام عباسيان به او خبر داد, بدين ترتيب حجاز از سلطه اسماعيليان مصر خارج شد.(45)

آثار فتح الموت
گرفتن قلعه الموت در 483ه" مرحله جديدى را در فعاليت هاى اسماعيليان و مناسبات آن ها با سلجوقيان شكل داد. از اين تاريخ دعوت اسماعيلى سياست قيام آشكار عليه دولت سلجوقى را در پيش گرفت و فتح الموت اولين ضربه اين قيام اسماعيلى بر پيكره آن دولت به شمار مى رفت.

تصرف قهستان جلوه خصومت اسماعيليان و سلجوقيان
پس از تصرف قلعه الموت و بيرون راندن حاكم علوى آن, حسين قاينى به فرمان رهبر و پيشوايش حسن صباح, مإمور فتح قهستان گرديد تا كار دعوت را در زادگاهش سامان دهد. قهستانيان با تعاليم اسماعيليان چندان ناآشنا نبودند و از ديرباز با آمدن داعيان پيشين اسماعيلى با اين مذهب آشنايى داشتند.
به احتمال زياد اهالى قهستان از عصر بنى سيمجور با فرقه اسماعيلى آشنا شده بودند, زيرا جوزجانى مى نويسد: ابوعلى سيمجور در نيشابور به نام المستنصر فاطمى خطبه نمود و نام خلفاى عباسى را از خطبه انداخت و در موقعى كه بين وى و سبكتكين در حدود طالقان خراسان نبردى روى داد, باطنيان و قرامطه به كمك وى شتافتند و او را كمك فراوانى نمودند.(46)
پس از قتل خواجه و نيز مرگ ملكشاه, هرج و مرج عظيمى سراسر امپراتورى ناهمگون و وسيع سلجوقى را فرا گرفت و اسماعيليان توانستند با استفاده از احساسات عدالتخواهى بوميان, مناطق مختلفى را در قهستان اشغال نمايند. از جمله با تصرف قلعه بزرگ مومن آباد كه مقدر بود در آينده شاهد بزرگ ترين مراسم مذهبى اسماعيليان باشد, سراسر قهستان جنوبى در دسترس اسماعيليان قرار گرفت و آنان توانستند با استفاده از آن, به زودى بر ساير مناطق همجوار مسلط شوند.

حملات سلجوقيان عليه قهستان
با توافق سنجر و بركيارق در سال 495ه" عمليات مشتركى عليه اسماعيليان آغاز شد. سلطان سنجر سپاهى بزرگ به قهستان فرستاد.
سلطان سنجر در نامه اى كه به وزير مسترشد خليفه عباسى مى نويسد, تلفات اسماعيليان را در اين جنگ حدود ده هزار نفر ذكر مى كند.(47)
دو سال بعد از نخستين حمله, فرمانده سلجوقى با سپاهى بزرگ از خراسان به جنگ اسماعيليان قهستان اعزام شد. سپاه اعزامى پس از ترك مرو راه قهستان را در پيش گرفت و در سر راه خود قلعه ها و آبادىهاى مجاور طبس را ويران كرد و بسيارى از ساكنان مناطق را كشت.(4 ولى اين حمله به علت فساد و آلودگى سپاه موفق نبود و سپاه سنجر مجبور شد با شرايط ذيل با صاحبان قلعه ها مصالحه كند:
1ـ اسماعيليان دژى بنا نكنند;
2ـ سلاح نسازند و خريدارى نكنند;
3ـ مردم را به عقايد خويش دعوت ننمايند.(49)
اين مصالحه در حقيقت به نفع اسماعيليان تمام شد و به آن ها فرصت داد كه به جبران ويرانى ها بپردازند و تجديد قوا نمايند. ولى در ميان پيروان اهل سنت, نفرت فراوانى عليه سنجر برانگيخت. سلطان از سوى افكار عمومى تحت فشار قرار گرفته بود و براى توجيه اعمال خود در نامه اى به خليفه بغداد چنين نوشت:
ليكن آن مفسدان از فتك و قتل غيله و انواع مكر و حيله فرو نمى ايستادند و چندين امام و اسفهسلار بزرگ از خيار امت هلاك مى كرده اند و راه هاى ناايمن مى داشتند و مسلمانان را گمراه مى كرده و اهل چند ناحيت چون ((سبزوار و زوزن و بيژن آباد و ديه ها خواف و باخزر)) به فرو مى گرفتند و مى كشتند و كاروان ها مى زدند و هم از جهت رعايا و عامه اسلام و ائمه خروش برآمد و به درخواست ايشان بود كه آن سگان را امان داده شد.(50)
از جانب ديگر, با توجه به رشد روز افزون اسماعيليان, حسن صباح با زيركى و درايت خود سعى نمود روابط خود را با دربار سلطان سنجر در حد تعادل نگه دارد. به همين جهت با اعزام سفرا به دربار سلطان, سعى در حفظ حرمت سلطان مى نمود و از جانبى ديگر, سلطان را از هر نوع اقدام افراطى برحذر مى داشت. به قول رشيدالدين:
از خادمان او با يكى مواضعه كرد تا در شبى كه سلطان مست خفته بود كاردى پيش تختش در زمين نشاند. چون سلطان بيدار شد و كارد را ديد, انديشناك شد. چون اين تهمت بر كسى درست نمى شد به اخفاى آن اشارت فرمود. سيدنا پيغام داد اگر نه به سلطان ارادت خير و اميد نيكويى بودى آن كارد را كه در شب در زمين درشت مى نشاندند در سينه نرم او استوار كردندى.(51)
اين مدارا تا آخر عصر سلطان سنجر با اسماعيليان برقرار بود. اسماعيليان تا حدود سال هاى 511ه" توانستند بر بسيارى از مناطق قهستان, عراق عجم, و گرجستان و گيلان مسلط شوند و با خاندان هاى محلى آن دم از يگانگى زنند.(52)
پس از درگذشت سلطان محمد سلجوقى در ذى الحجه 511, سلطان سنجر كه همه كاره آل سلجوقى شده بود, نماينده اى را براى تإكيد صلح و تجديد پيمان به الموت فرستاد(53) و از حسن صباح كه قدرتش به خارج مرزها كشيده شده بود درخواست صلح نمود.

[donsaeid]

موضع گيرى اسماعيليان در جنگ هاى صليبى
هر چند پديده مهم جنگ هاى صليبى در خارج از حوزه جغرافيايى اسلام و در صفحات شرقى مديترانه رخ نموده است, اما حضور نزاريان شام در آن صفحات و موضع گيرى ايشان نسبت به صليبى ها, بيانگر تإثيرپذيرى از انديشه سياسى اسماعيليان و جلوه اى از خصومت آنان با خلافت بغداد و هم پيمانان آن است.
در ابتدا اسماعيليان شام تحت تإثير بينش دينى مخدومان خود در الموت و قهستان, روابط خويش را با سلجوقيان شام و ساير اميران تنظيم مى كردند. همان طور كه ((ژاك دو ويترى)) روحانى فرانسوى كه در روزگار جنگ صليب به مقام اسقفى شهر عكا رسيده بود گفته است:
در ايالت فنيقيه, نزديك مرزهاى آنتارادنيا كه اكنون طرطوشه خوانده مى شود, طايفه اى سكونت دارند كه از همه طرف در ميان كوه ها و صخره ها محصورند, و ده قلعه دارند كه به علت راه هاى تنگ و صخره هاى غير قابل عبور بسيار محكم و دسترس ناپذير هستند, و حومه ها و دره هاى حاصلخيزى كه به انواع ميوه ها و غلات گرانبارند, و به خاطر فضاى فرحبخشى كه دارند بسيار مطبوع و دلپذير هستند. گويند تعداد اين مردم كه اساسين خوانده مى شوند از 40000 تن بيشتر است. آن ها براى خود رئيسى دارند كه منصبش موروثى نيست, بلكه به خاطر فضيلت بيشترش برگزيده مى شود و او را پير يا شيخ مى گويند و اين تنها به خاطر زيادى سن او نيست, بلكه به خاطر مناعت و تقدم او در حزم و دور انديشى است. خاستگاه و سرمنشإ اين طايفه وجايى كه از آن جا به شام آمده اند, و نخستين رئيس و پيشواى دين نا فرخنده آن ها از ناحيه دور افتاده اى در مشرق, نزديك شهر بغداد, و بخش هايى از ولايت ايران است. اين طايفه ميان لاهوت و ناسوت فرقى قائل نيستند, و معتقدند كه اطاعت و فرمانبردارى ايشان از رئيسشان كافى است كه به فيض آن به زندگى جاويد برسند. از اين رو, وابسته و سرسپرده رهبر و پير خود هستند كه او را شيخ مى نامند. با چنين سرسپردگى و انقياد و فرمانبردارى است كه هيچ دشوار يا خطرناكى در دنيا وجود ندارد كه آن ها از انجام دادنش ترس داشته باشند يا نتوانند با حدث ذهن و اراده قوى, به فرمان پيشواى خود, آن را انجام دهند.(54)
نزاريان شام در عصر بزرگ ترين و قدرتمندترين پيشواى خود يعنى راشدالدين سنان هر چند با صليبى ها درگيرىهايى داشته اند و حتى در سال 588ه" پادشاه صليبى اورشليم به نام ((ماركى كونراد)) را كشتند(55), اما به طور كلى با ظهور دولت ايوبى و شخص صلاح الدين ايوبى كه دولت اسماعيلى مصر را برچيده بود, نزاريان شام عموما با صليبى ها روابط صميمانه برقرار كرده و به جنگ با دولت سنى مذهب ايوبى همت گماردند و حتى سنان يكبار در جمادى الثانى سال 570 و بار ديگر در ذوالقعده 511 فداييانى را براى ترور صلاح الدين ايوبى به درون اردوى او فرستاد, اما موفق نشد.(56)


برخورد ايوبى ها و هم پيمانان آنان يعنى زنگيان موصل عليه اسماعيليان شام را مى توان در تاريخ هاى عمومى اسلام يا تاريخ هاى اختصاصى شامات خواند. پيمان اسماعيليان نزارى شام با سن لويى پادشاه فرانسه نيز جلوه ديگرى از خصومت مورد اشاره است.
محقق معاصر اسماعيلى در اين مورد مى نويسد: ((لويى به دنبال شكست اوليه اش در جنگ صليبى كه خود به راه انداخته بود و نشانگر اوج كوشش هاى جهان مسيحيت براى پس گرفتن سرزمين قدس بود, با دادن خون بها خويشتن را از اسارت در مصر باز خريد و براى مدت چهار سال (1250-1254م) در عكا اقامت گزيد, لويى نهم يا سن لويى, هنگامى كه در عكا بود, به مبادله سفير و هدايا با رهبر جامعه نزارى شام پرداخت, و نيز اطلاعاتى درباره معتقدات آن ها كسب كرد. شرح مفصل اين رويدادها به قلم يكى از مشهورترين مورخان و وقايع نگاران فرانسه, ژان دو ژوئنويل, كه خانواده او در خدمت كنت هاى شامپانى بوده اند, براى ما باقى مانده است. ژوئنويل در جنگ صليبى(هفتم) همراه پادشاه فرانسه بود, و به عنوان دوست نزديك و منشى او با وى در عكا باقى ماند. وى در 1254م با سن لويى به فرانسه بازگشت, ولى از همراهى پادشاه در جنگ صليبى تونس در 1270م امتناع ورزيد; و اين جنگ اخير حتى از لشكركشى به مصر مصيبت بارتر از كار درآمد. ژوئنويل در فرانسه تاريخ گران بهايى درباره لويى به نام تاريخ سن لويى نوشت, و در آن به رويدادهاى نافرخنده جنگ صليبى آن پادشاه و عمليات وى در ماوراى دريا مفصلا اشاره كرد.
ژوئنويل كه از نزاريان به عنوان اساسين و نيز بدويان نام مى برد, مى گويد كه در دوره اقامت پادشاه در عكا, احتمالا در 1250-1251م, نيز فرستادگانى از جانب امير بدويان, كه شيخ الجبل ناميده مى شد, به نزد او آمدند... و از پادشاه پرسيدند كه آيا با رهبر آن ها آشناست؟ و شاه پاسخ داد كه آشنا نيست و هرگز او را نديده است, هر چند درباره او سخن بسيار شنيده است.
آن گاه نمايندگان به شاه گفتند كه وى بايد به رهبر آن ها خراج بپردازد, به همان نحو كه امپراتور آلمان, پادشاه مجارستان, سلطان مصر(بابل), و بسيارى از اميران ديگر سالانه مى پردازند, زيرا آنان به خوبى مى دانند كه اگر وى از آن ها خرسند نباشد, آن ها مجال زيستن و حكومت كردن نخواهند داشت. ژوئنويل هم چنين اضافه مى كند كه نمايندگان اعلام داشتند رهبرشان هم چنين خرسند مى شود اگر شاه آن ها را از خراجى كه سالانه به استاد اعظم شهسواران معبد يا مهمان نواز مى پردازند معاف بدارد.
ژوئنويل سپس حكايت مى كند كه شاه قول داد در ديدار دوم پاسخ آن ها را بدهد, و اين ديدار دوم بعدا در همان روز با حضور استادان اعظم شهسواران مهمان نواز و معبد صورت گرفت; اما به جاى آن كه به قول خويش وفا كند, اينك استادان اعظم, رژينالد دوويشيه و ويليام دو شاتونف, نمايندگان (شيخ الجبل) را تحت فشار قرار دادند و تقاضاى پيشينن خود را تكرار كردند. ژوئنويل توضيح مى دهد كه در ضمن ملاقات سوم كه روز بعد صورت گرفت, استادان اعظم نمايندگان نزارى را به باد سرزنش گرفتند كه چرا پيامى اين چنين گستاخانه به شاه فرانسه عرضه داشته اند, و به نمايندگان دستور دادند كه به نزد رهبر خود بروند و طى پانزده روز با نامه اى از جانب امير و رهبر خود باز آيند تا پادشاه از او رضايت حاصل كند. بنابر گفته ژوئنويل كه امكان دارد در بعضى از اين ديدارها حضور مى داشته است, فرستادگان نزارى در موعد مقرر به عكا بازگشتند, و هداياى گران بهايى از جمله يك فيل بلورين و چند تنديس ساخته شده از عنبر و ديگر زينتآلات مرصع به طلا, و نيز پيراهنى و انگشترىاى به هديه آورند. در ارتباط با اين دو قلم اخير (يعنى پيراهن و انگشترى) ژوئنويل مى نويسد كه نمايندگان پادشاه گفتند كه: اعليحضرتا! ما از نزد رهبر خويش باز آمده ايم, او به اطلاع شما مى رساند كه هم چنان كه پيراهن, بخشى از جامه است كه به تن نزديك تر است, وى اين پيراهن خود را به عنوان هديه يا به علامت اين كه شما پادشاهى هستيد كه وى بيشترين محبت را به شما دارد و سخت مايل است كه اين محبت افزونى يابد, براى شما مى فرستد, و براى اطمينان بيشتر, اين هم انگشترى اوست كه براى شما مى فرستد كه از طلاى خالص است و نامش بر آن حك شده است, و با اين انگشترى خداوندگار ما پشتيبانى خود را از شما اعلام مى دارد و از آن پس شما را به سان يكى از انگشتان دست خود مى شمارد.
سن لويى كه مشتاق بود روابط دوستانه با اسماعيليان نزارى ايجاد كند, به پيشنهاد صلح آن ها با فرستادن هدايا و نمايندگان خويش به نزد شيخ الجبل پاسخ داد. (57)
متقابلا خلافت عباسى, سلطنت سلجوقى و عالمان و فقيهان همراه آنان, دشمنى با اسماعيليان را بر جنگ عليه صليبى ها ترجيح مى دادند و اسماعيليان را نسبت به صليبى ها دشمن بزرگ تر مى دانستند; مثلا غزالى كه سرسختانه عليه اسماعيليان قلم به دست گرفت و فرمان قتل آنان را صادر كرد, به رغم حضور در شام به هنگام حمله مسيحيان, فتوايى عليه آنان صادر نكرد.
دكتر عمر فروخ(5 در كنگره بزرگداشت غزالى در دمشق در سال 1961م در خطابه اى اعلام داشت كه علت سكوت غزالى در جنگ هاى صليبى, بيمارى روحى او و رويكرد او به تصوف بوده است. اين نظر كه بسيارى از پژوهشگران معاصر جهان عرب هم بدان معتقدند صحيح نيست, چرا كه بسيارى از آثار, به خصوص كتاب هاى جنجال آفرين خود را در همين دوره عزلت و گوشه نشينى يا نقاهت روحى نوشته است. ذكر اين نكته در اين جا ضرورى است كه مجتبى مينوى طى مقاله اى(59) رساله اى مختصر را از غزالى با نام ((تحفه الملوك)) معرفى مى كند. اين رساله در يازده باب و بنا به درخواست محمدبن ملكشاه نوشته شد و در باب يازدهم با عنوان ((در حث بر جهاد)) مسلمان ها و سلاطين و اسيرها را به جنگ عليه صليبى ها فرا مى خواند. او مى نويسد: ((بدان كه چون شهرى يا ولايتى از ديار اسلامى را كافران برگفتند, بر همه مسلمان ها واجب شود در وقت, نيت جهاد كردن و به جهاد رفتن چون استطاعت يابند.))
هم چنين اضافه مى كند: ((... از اين بهتر كه عمر در رضاى خداى تعالى نفقه كنى و بيت المقدس كه قبله انبيا(علهيم السلام) است از كافران باز ستانى; و تربت خليل كه خوك خانه كافران كرده اند, از دستانشان بيرون آرى.)) ولى به نظر مىآيد اولا صحبت انتساب اين رساله به امام محمد غزالى جاى بحث دارد, چون برخلاف روش معهود در آثار غزالى نام اين رساله در ساير آثار او نيامده است و ديگر اين كه غزالى, شافعى متعصب, غالبا در اين رساله به مذهب ابوحنيفه تكيه مى كند. اگر براى دو علت فوق هم جوابى بيابيم, موضع گيرى غزالى نسبت به جنگ هاى صليبى در مقايسه با موضع گيرى عليه شيعيان, اسماعيليان و فاطميان مصر و شام بسيار محدود است و ترديدى نيست كه از نظر غزالى, دشمن بزرگ تر, آن ها هستند, نه صليبى ها.
يكى ديگر از عالمان و فقيهان معاصر جنگ هاى صليبى, شرف الدين ابو سعد عبدالله بن محمد بن هبه الله نعيمى معروف به ابن ابى عصرون(492-585ه" / 1098-1189م) است و از فقيهان و قاضيان شافعى مذهب در عراق و شام و معاصر اتابكان موصل و ايوبى ها مى باشد.(60) هم چنين از اساتيد عمادالدين كاتب اصفهانى مورخ مشهور به حساب مىآيد از افتخارات او اين است كه بعد از انحلال دولت فاطمى در مصر به دست صلاح الدين, وى به همراه هيئتى در سال 567ه" به بغداد نزد خليفه عباسى رفت و سلطه مجدد خلافت عباسى بر قاهره را به او تبريك گفت.(61) خشنودى و خرسندى جامعه اهل سنت از برچيده شدن حكومت فاطمى به حدى است كه ابن جوزى مورخ معروف و صاحب ((المنتظم)) كتابى در اين مورد تإليف كرده و نامش را ((النصر على مصر)) گذاشته است.(62)
حتى پس از آن كه بيت المقدس در سال 492ه" 1099/م به دست صليبى ها سقوط كرد, قاضى شهر دمشق به نام زيدالدين ابوسعد هروى, به بغداد رفت تا يارى خليفه و سلطان سلجوقى را طلب كند, اما دست خالى بازگشت.(63) حتى اعتراض و تظاهرات مردم بغداد به رهبرى علماى شهر نيز خليفه و سلطان را بيدار و عليه صليبيون تحريكشان نكرد(64) و بدين جهت بود كه دشمن متحد و منسجم صليبى قريب دو قرن صفحات شرقى درياى مديترانه را در اشغال خود داشت و سرانجام در عصر مماليك با درايت و فداكارىهاى سردارانى چون فخرالدين يوسف جوينى كه خراسانى الاصل بود, آن مناطق آزاد شد.

[Rasputin]

[Rasputin]