Tweet
ZAKARIYA RAZI
محمد زکريای رازی (۲۵۱-۱۳-۳ ه/۸۶۵-۹۲۵- م)
محمد زکريای رازی، شيمی دان و پزشک معروف ايرانی درشهر ری به دنيا آمد. درجوانی در زادبوم خويش به زرگری و صرافی پرداخت و با علاقه ای که به کشف اسرارطبيعت داشت به سوی علم کيميا کشيده شد. کيميا گران می خواستند گوهر فلزات را دگرگون کنند و با آزمايش های پرهزينه و طولانی درجستجوی به دست آوردن اکسيری بودند که مس را به طلا بدل کند. محمد زکريا نيز سال های بسيارعمر خود را در اين کار گذراند. وی عاقبت نتوانست مس را طلا کند. اما ضمن تجربيات خود از تقطيرشراب الکل به دست آورد. وی نام اين محصول را که تا آن زمان در جهان ساخته نشده بود الکعل گذاشت. اما اين کلمه درترجمه کتاب های رازی به لاتين، که درقرن شانزدهم ميلادی صورت گرفت، به شکل الکل درآمد و جهانی شد. طريقه تهيه آمونياک يا جوهر نوشادر نيز نخستين بار به وسيله محمد زکريای رازی کشف شد.
محمد زکريا، سال های جوانی خويش را صرف اين گونه آزمايش ها کرد تا آن که به سبب کار مدام نزديک آتش و بخارها و بوهای تند ترکيبات سمی شيميائی، چشم های او سخت آزرده شد. نزد چشم پزشک رفت و طبيب پانصد دينار طلا خواست تا چشم هايش را مداوا کند. خود نوشته است" آن گاه دانستم کيميای واقعی علم پزشکی است." هنگامی که محمد زکريا، تحصيلات پزشکی خود را در بغداد آغاز کرد. گويا نزديک چهل سال داشت. در آن زمان بغداد کانون بزرگ علمی مسلمانان به حساب می آمد. مترجمان زبردست آثار مختلف علمی را اززبان های پهلوی، يونانی وسريانی به عربی برمی گردانند. بيمارستان های بزرگ و مجهز، که به تقليد از مراکز علمی ايرانی بخصوص دانشگاه جندی شاپور اهواز در بغداد تاسيس شده بود، مراکز علمی و آموزشی مهمی به شمار می رفت.
محمد زکريا پس از آموختن پزشکی و تسلط بر فلسفه به اداره بيمارستان عضدی يا معتضدی دربغداد پرداخت و با رسيدن به کمال علمی از سوی اغلب اميران و حاکمان آن روزگار دعوت می شد که رساله ها و کتاب های علمی خود را به نام ايشان بنويسد. رازی پس از چند سال اقامت در بغداد به ری، زادگاه خويش، بازگشت و به اداره بيمارستان آن شهر و تعليم شاگردان بسيار خود پرداخت. اين فيلسوف و پزشک عالی قدر در پايان زندگی بينائی خود را از دست داد.
رازی ايرانی بود، اما کتاب هايش را به زبان علمی رايج زمان يعنی عربی می نوشت. عرب ها او را طيب المسلمين و جالينوس العرب ناميده اند. کتاب ها و مقالات او که خود فهرست آنها را به دست داده و در جمع دويست و هفتاد و يک کتاب است. مهم ترين اثر او کتاب جامع الکبير معروف به المعادی است که بزرگ ترين کتاب طبی، و به تعبيری، دائره المعارف مفصل علم طب آن دوران به شمار می رود. رازی در اين اثر تجربيات شخصی و يادداشت های خود را درباره مداوا و اعمال جراحی با دقت تمام شرح داده است. روش کار وی مشاهده و تجربه بود. وی با دانشمندانی که روش قياس و استقرار را، به پی روی از روش ارسطو، درست می دانستند، مخالفت می ورزيد. همين موجب شد که دانشمندان و فلاسفه بزرگی چون ابونصر فارابی و ناصرخسرو قباديانی به رد برخی از آراء او بپردازند.
کتاب ديگر محمد زکريا، درباره آبله و حصبه نه تنها در کشورهای اسلامی که در سراسر اروپا نيز شهرت يافته است. کتاب طب المنصوری وی نيز در قرون وسطی به زبان لاتين درآمد و پس از اختراع چاپ از نخستين کتاب هايی بود که به چاپ رسيد. مجموعه آثار محمد زکريای رازی را خدمت ارزنده فرهنگ اسلامی به علم پزشکی در سراسر جهان ناميده اند.
__________________
محمد زکريای رازی، شيمی دان و پزشک معروف ايرانی درشهر ری به دنيا آمد. درجوانی در زادبوم خويش به زرگری و صرافی پرداخت و با علاقه ای که به کشف اسرارطبيعت داشت به سوی علم کيميا کشيده شد. کيميا گران می خواستند گوهر فلزات را دگرگون کنند و با آزمايش های پرهزينه و طولانی درجستجوی به دست آوردن اکسيری بودند که مس را به طلا بدل کند. محمد زکريا نيز سال های بسيارعمر خود را در اين کار گذراند. وی عاقبت نتوانست مس را طلا کند. اما ضمن تجربيات خود از تقطيرشراب الکل به دست آورد. وی نام اين محصول را که تا آن زمان در جهان ساخته نشده بود الکعل گذاشت. اما اين کلمه درترجمه کتاب های رازی به لاتين، که درقرن شانزدهم ميلادی صورت گرفت، به شکل الکل درآمد و جهانی شد. طريقه تهيه آمونياک يا جوهر نوشادر نيز نخستين بار به وسيله محمد زکريای رازی کشف شد.
محمد زکريا، سال های جوانی خويش را صرف اين گونه آزمايش ها کرد تا آن که به سبب کار مدام نزديک آتش و بخارها و بوهای تند ترکيبات سمی شيميائی، چشم های او سخت آزرده شد. نزد چشم پزشک رفت و طبيب پانصد دينار طلا خواست تا چشم هايش را مداوا کند. خود نوشته است" آن گاه دانستم کيميای واقعی علم پزشکی است." هنگامی که محمد زکريا، تحصيلات پزشکی خود را در بغداد آغاز کرد. گويا نزديک چهل سال داشت. در آن زمان بغداد کانون بزرگ علمی مسلمانان به حساب می آمد. مترجمان زبردست آثار مختلف علمی را اززبان های پهلوی، يونانی وسريانی به عربی برمی گردانند. بيمارستان های بزرگ و مجهز، که به تقليد از مراکز علمی ايرانی بخصوص دانشگاه جندی شاپور اهواز در بغداد تاسيس شده بود، مراکز علمی و آموزشی مهمی به شمار می رفت.
محمد زکريا پس از آموختن پزشکی و تسلط بر فلسفه به اداره بيمارستان عضدی يا معتضدی دربغداد پرداخت و با رسيدن به کمال علمی از سوی اغلب اميران و حاکمان آن روزگار دعوت می شد که رساله ها و کتاب های علمی خود را به نام ايشان بنويسد. رازی پس از چند سال اقامت در بغداد به ری، زادگاه خويش، بازگشت و به اداره بيمارستان آن شهر و تعليم شاگردان بسيار خود پرداخت. اين فيلسوف و پزشک عالی قدر در پايان زندگی بينائی خود را از دست داد.
رازی ايرانی بود، اما کتاب هايش را به زبان علمی رايج زمان يعنی عربی می نوشت. عرب ها او را طيب المسلمين و جالينوس العرب ناميده اند. کتاب ها و مقالات او که خود فهرست آنها را به دست داده و در جمع دويست و هفتاد و يک کتاب است. مهم ترين اثر او کتاب جامع الکبير معروف به المعادی است که بزرگ ترين کتاب طبی، و به تعبيری، دائره المعارف مفصل علم طب آن دوران به شمار می رود. رازی در اين اثر تجربيات شخصی و يادداشت های خود را درباره مداوا و اعمال جراحی با دقت تمام شرح داده است. روش کار وی مشاهده و تجربه بود. وی با دانشمندانی که روش قياس و استقرار را، به پی روی از روش ارسطو، درست می دانستند، مخالفت می ورزيد. همين موجب شد که دانشمندان و فلاسفه بزرگی چون ابونصر فارابی و ناصرخسرو قباديانی به رد برخی از آراء او بپردازند.
کتاب ديگر محمد زکريا، درباره آبله و حصبه نه تنها در کشورهای اسلامی که در سراسر اروپا نيز شهرت يافته است. کتاب طب المنصوری وی نيز در قرون وسطی به زبان لاتين درآمد و پس از اختراع چاپ از نخستين کتاب هايی بود که به چاپ رسيد. مجموعه آثار محمد زکريای رازی را خدمت ارزنده فرهنگ اسلامی به علم پزشکی در سراسر جهان ناميده اند.
__________________