**Kakhe Golestan**

[Parinaz_M]

مجموعه کاخ گلستان، یادگاری به جای مانده از ارگ تاریخی تهران محل اقامت شاهان سلسله قاجار و از زیباترین و کهنترین بناهای پایتخت دویست ساله ایران می باشد. این بنا روزگاری همانند نگینی در میان این ارگ می درخشید .



سابقه تاریخی ارگ سلطنتی که محدوده مکانی تاریخی آن را در شمال خیابان و میدان امام خمینی (سپه) در سمت غرب خیابان خیام ،در شرق خیابان ناصر خسرو و در جنوب خیابان پانزده خرداد و میدان ارگ تشکیل می دهد، به روزگار صفویه باز می گردد .



شاه طهماسب اول صفوی (930-984) نخستین پادشاهی بود که در سفرهای خود به قصد زیارت مقبره حضرت عبدالعظیم دستور داد بارویی به طول یک فرسخ به دور قصبه تهران احداث شود. پس از او شاه عباس صفوی در قسمت شمالی حصار طهماسبی چهار باغ و چنارستانی احداث نمود که بعدها دیوار بلندی گرد آن بنا کرده و عمارات مقر سلطنتی را در داخل آن ساخته، ارگ نامیدند .



در اواخر عهد صفوی تهران گاهی مقر موقت در بار شاهان صفوی قرار می گرفت و حتی شاه سلیمان (1077-1105) کاخی در این شهر برای خود بنا نهاد. ولی امروز اثری از بناهای دوره صفوی باقی نمانده است .



کهنترین بناهای موجود در مجموعه گلستان، ایوان تخت مرمر و خلوت کریمخانی متعلق به دوران کریمخان زند است. وی در نبرد های خود بر ضد محمد حسن خان قاجار در سال 1172 تهران را مرکز اردوکشی خود قرار داد و پس از پیروزی در این جنگ در دیوانخانه قدیم تهران که در زمان ساه سلیمان ساخته شده بود بار عام داد و با عنوان وکیل الرعایا حکومت ایران را در دست گرفت .



به فرمان او در تابستان همان سال حصار ارگ مجددا احیاء شد و یک دست حرمخانه و خلوتخانه و عمارت دارالحکومه در داخل آن بنا گردید و در تابستان سال بعد (1173) که اردوی خود را به چمن سلطانیه (زنجان) منتقل نمود. دستور داد یک دست عمارت خاصه و دیوانخانه بزرگ به سبک ساسانی و باغی در جنب آن بنا نمایند .



پس از مرگ کریمخان زند در 1193 آقا محمد خان قاجار در 1200 تهران را به پایتختی برگزید، ولی به دلیل لشکر کشیهای دائمی کمتر در مقر حکومت خود به سر می برد، و برای عمارت و آبادانی چندان فرصت نداشت . تا آنکه فتحعلی شاه در سال 1211 بر تخت ساطنت ایران جلوس کرد، از آن زمان به بعد با گسترش دستگاه اداری و تشریفات سلطنتی بناهای متعددی در داخل ارگ تهران عمدتا در زمان فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه قاجار احداث شد .



در دوران رضا شاه پهلوی، بخشهای بزرگی از ارگ تهران، از جمله حصار دور آن، سردر باب عالی، ساختمان دفتر استیفا، نگارخانه، تکیه دولت، نارنجستان، باغ گلشن و ساختمانهای اندرونی تخریب شد. محل سکونت شاه به سعدآباد وسپس در دوران محمد رضا شاه پهلوی به نیاوران منتقل و مجموعه گلستان به محل پذیرایی از میهمانان خارجی تبدیل گردید.پس از انقلاب مجموعه گلستان همچون اغلب عمارات سلطنتی ریگر بصورت موزه در آمد تا همگان بتوانند از آن دیدن کرده و از تماشای زیباییهای حاصل فکر و دست هنرمندان و صنعتگران ایرانی بهره برند .



بخشهای مختلف این مجموعه در حال حاضر عبارت است از:
ایوان تخت مرمر، خلوت کریمخانی، اتاق موزه (تالار سلام) و حوضخانه آن، تالار آینه ، تالار عاج یا سفره خانه تالار برلیان یا سفره خانه، تالاربرلیان یا تشریفات، ساختمان کتابخانه، عمارت شمس العماره، عمارت بادگیر و حوضخانه وسیع آن، تالار الماس، کاخ ابیض، چادر خانه

[Parinaz_M]

مرمت كاخ گلستان



هر اثر هنری حاوی پيام های انسانی و هنری است. اين پيام ها با مطالعه تاریخی اثر هنری مشخص خواهند شد. در حيطه عملكرد يك اثر تاریخی آميزه ای از عقايد و فرهنگ ها تجسم پيدا می كند. بنابراين توجه به اين نكته ضروری است كه يك بنای تاریخی قبل از آنكه معرف صورت مسئله فنی- ساختمانی باشد، در بر گيرنده يك سلسله روش های تفكر و كردار است و به نوعی بازگو كننده راه و رسم زندگی مردم عصر خود می باشد.

از اين ديدگاه, نياز به مرمت بنا امری است كه با خود بنا به وجود می آيد و با گذشت زمان, یعنی به علت تغيير شرايط اوليه ساختمان و تغيير پذیری شرايط كاربرد و بهره وری از بنا، مرمت به شــكل های تازه اي مطــــرح می گردد. توجه به اين نكته ضروری است كه مرمت روندی است كه بايدا ويژگی خاص خود را حفظ كند.

كاخ گلستـان از قدیمی ترين بناهای تاریخی تهران است و تنها بخش بباقی مانده از ارگ تاریخی تهران و در حقيقت قلب اين ارگ قدیمی است. ارگ در زمان صفويه (903-1113 ش.) ساخته شده است. در حـــال حاضر كاخ گلستان حاصل چهارصد سال ساخت و بازسازی می باشد و در آن آثار متنوع معماری از دوره زنديه (1139) تا پهلوی(1304-1357) به چشم می خورد. اين مجموعه علاوه بر برخورداری از معماری جالب و تزئينات چشم گير معماری , اشياء و آثار نفيس و منحصر به فردی را در خود جای داده است.

مجموعه كاخ گلستان در زمان قاجار و پهلوی دو روند كاملا متفاوت را پشت سر گذاشته است. دورة اول دورة وحدت و استمرار در معماری بناها،* و دوره ي دوم دورة تخريب و انهدام بناها می باشد.

دفتر فنی سازمان حفاظت آثار باستانی متولی بناهای تاریخی و از جمله كاخ گلستان بود. اين دفتردر اوايل انقلاب عمليات مرمتی و حفاظتی را به صورت موردی و حفاظتی روی بناهای كاخ گلستان انجام می داد. در سال 1366 سازمان ميراث فرهنگی كشور تاسيس شد و نگاهداری كاخ گلستان از نظارت بيوتات وزارت امور اقتصادی و دارایی خارج گرديد و به ميراث فرهنگی سپرده شد.

از اين تاريخ به بعد, امور مرمت بناهای تاریخی از جــمله كاخ گلستان انسجام بيشتری يافت و ببرسی های جامع تری برای شناخت عوامل تخريب بناها صورت گرفت. اين برسی ها نشان می دهد كه مهمترين عواملی كه باعث تخريب و تغيير بناهای كاخ گلستان گرديده به شرح ذيل می باشد:

1-عامل محیطی:

الف: رطوبت. وجود چاه های فاضلاب,* آب های زيرزمینی و قدرت جذب مصالح به كار رفته در بناهای كاخ گلستان سبب نفوذ آب به پی ديــوارها می شد. همچنين به دليل نامناسب بودن پوشش بام ها و تعويض نكردن بموقع ناودان ها رطوبت از سقف بناها نيز نفوذ مي كرد و اين دو عامــل سبب شد به بخش هایی از اين مجموعه در گذشته آسيب وارد آيد.

ب: آلودگی هوا. قرار گرفتن اين مجموعه در مركز شهر و تاثير اسيد سولفوريك موجود در هوا باعث فرسايش شديد بخش هایی گرديده است.

ج: فرسايش . تغيير خواص مصالح سنتی به كار رفته در بناهای مجموعه كاخ گلستان به دليل گذشت زمان.

2- عامل انسانی:

تخريب به وسيله مردم و حكام وقت كه از آن جمله می توان آسيب به تزئينات اصلی عمارت بادگير را نام بردكه شرح آن بعداَ خواهد آمد. همچنين دخل و تصرف و ساخت و سازهای ناهمگون با معماری مجموعه. عكس شماره 1 نشان دهنده یکی از اين معماری های ناهمــگون می باشد.

[Parinaz_M]

با توجه به محدوديت ها و با اتكاء به امكانات موجود *و روش های مرمتی سعی در نگاهداری و مرمت و تزريق كاربری جديد و متناسب با مجموعه گرديده است. اهم اين اقدامات به شرح زير است :

1- مرمت تالار الماس و تبديل آن به مـوزه آثار و اشــياء دوره فتحعلی شــاه قاجار(1156-1213)

در اين مجموعه ارسي ها, آئينه كاری ها و گچ بری ها مرمت گرديده است. عكس های زير نمای خارجی تالار الماس قبل و بعد از مرمت را نشان می دهد.

2- باز سازی حوض مقابل ايوان تخت مرمر كه شامل يك آب نمای طويل و مستطيل شكل و يك آب نمای بیضی شكل می باشد. بازسازی اين دو آب نما از زمستان سال 1373 آغاز و تا پايان 1374 ادامه داشت.

در گذشته در مقابل تالار آئينه آب نمايی به طول تقريبي صد متر قرار داشته كه در سال 1381 بخشی از آن مجددا بازسازی گرديده است.

3- گوشواره های شرقی و غربی ايوان تخت مرمر و نقاشی های ترســيم شده بر بدنه اين بناها مربوط به پادشاهی فتحعلی شاه قاجار (1156- 1213 ه. ق )

به اين بناها, به دلایلی كه ذكر شد, در زمان پهلوی و انقلاب آسيب های جدی وارد آمد. مرمت اين دو گوشوار از سال 1374 آغاز شد و تا سال 1377 ادامه يافت. عكس های اين دو گوشوار قبل و بعد از مرمت.

4- مرمت عمارت چادر خانه:

در ضلع جنوبی مجموعه, بنایی قدیمی وجود دارد كه به چادر خانه مـعروف اسـت. به نظر می رسد كه اين بنا هم زمان با تالار الماس و بادگير ساخته شده باشد. اين بنا در سال 1377 مرمت گرديد. كارهای مرمتی شامل تعمير سنگ های كف, دفع رطوبت و گچ كاری و نقاشی و نور پردازی می باشد. اين بنا در حال حاضر به عنوان نمايشگاه موقت و سالن سخن رانی مورد استفاده قرار می گيرد.

5- مرمت و ساماندهی تالار حوض خانه واقع در ضلع شمالی مجموعه زير تالار عاج و تبديل آن به موزه آثار نقاشان اروپایی

6- تالار بلور:

اين تالار مشرف به خيابان ناصر خسرو می بــاشد و دارای ایوانی بسيار زيبا با آئينه كاری های استثنایی است. اين تالار به سال 1379 مرمت گرديد.


به دلیل فرسودگی خرپاهای چوبی و احتمال بروز آتش سوزی از سال 1377به بعد اقدام به جایگزینی خرپاهای فلزی به جای خرپاهای چوبی شد. تالار برليان ‎‎‏در سال 1377؛ تالار عاج در سال 1379؛ سرسرا و تالار آئينه در سال 1380؛ و تالار سلام و تخت مرمر در سال 1381 به ترتيب در ميان بناهایی بودند كه تعويض خرپا در آنها صورت گرفت

8-تغييركاربری ساختمان خوابگاه به ساختمان کتابخانه و مرکز اسناد کاخ گلستان

9- در سال 1379 سامان دهي و مرمت كاخ ابيض به منظور تغییر كاربری وتغيير آن به موزه مردم شناسی شروع گرديد. اين عمليات تا اواسط سال 1380 ادامه داشت

10- مرمت آئينه كاری و گچ بری های تالار برليان:

بعد از تعويض شيروانی و خرپاهای تالار برليان, مرمت آئينه ها و گچ بری های اين بنای زيبا آغاز شد. كه در سال 1379 به پايان رسيد

11- مرمت عمارت بادگير

در ضلع جنوبی مجموعه در مجاورت چادرخانه, عمارت بسيار زیبایی قرار دارد كه به عمارت بادگير مشهور است. اين عمارت در زمان فتحعلی شاه بنا شده است. وزارت راه و ترابری در سال 1326 تصميم به مرمت اين بنا گرفت. و بعد از پاره ای مرمت ها از جمله ايجاد سيستم گرمایشی, محور های خر پاهای چوبی تالار اصلی را جمع كردند. اين اقدام غير كارشناسانه سبب شكسته شدن تير افقی خرپا گرديد و باعث ريزش تزئيــنات بنا در پاره ای از بخش ها به ويژه سقف بنا گرديد. مرمت اين بنا از سال 1380 آغاز شده و همچنان ادامه دارد

12-احداث توقفگاه زيرزمینی

ساختمان اين توقفگاه به وسعت تقريباَ 600 متر مربع به منظور توقف وسائل نقليه و عدم ورود آنها به محوطه و در نهايت ايجاد محیطی آرام برای بازديد كنندگان در سال 1375 شروع و در همان سال به پايان رسيد

نگاهداری و مرمت يادبود های فرهنگی وظيفه ای است كه سازمان ميراث فرهنگی ايران بعهده گرفته است. اين وظيفه بسيار عظيم است و نياز به منابع مالی و كوشش فراوان دارد. اما, هدف غائی سازمان آشنا سازی نسل جوان ايران به ويژه هنرمندان و صنعتگران و سازمان های صنعتی با جوهره غنی خلاقيت های هنری ايران در زمان گذشته می باشد

[Parinaz_M]

ايوان تخت مرمر


روح ظريف هنرمند ایرانی با استعانت از هنرهای معماری، نقاشی، سنگتراشی، کاشی کاری، گچبری، آئينه کاری، خاتم سازی، منبت کاری و مشبك سازی، در وسط کاخهای سلطنتی قديم ومجموعه دلپسند، ترکیبی بديع و بنائی زيبا بوجود آورده كه شايد كمتر بتوان نظیر آنرا در جای ديگر يافت.

ايوان يا تخت جایگاهی است كه مراسم سلام وبارعام طبقات مختلف مردم درمقابل آن برگزار مي شده است .

به نظر می*رسد عمر بعضی از قسمتهای تخت مرمر كه از بناهای دوره زنديه می*باشد‚از ساير بناهای موجود در كاخ گلستان بيشتر باشد.

در سال 1221 هـ.ق فتحعلی شاه به حجاران وسنگتراشان معروف اصفهانی امركرد تا از سنگ مرمر زرد يزد تختی بسازند تا هميشه در وسط ايوان نصب ومستقر گردد. اين تخت كه از 65 قطعه مرمر بزرگ و كوچك تشكيل يافته،میرزابابای شیرازی نقاشباشی آن را طراحی كرده، و سرپرستی حجاری به عهده استاد محمدابراهيم اصفهانی بوده است.

معماری و تزئينات اين ايوان در دوره فتحعلی شاه وناصرالدين شاه تغييرات زیادی كرد تا به شكل امروزی درآمد.

اين ايوان در دوره قاجار محل به تخت نشستن پادشاهان وبرگزاری مراسم و اعياد رسمی بود. آخرين مراسم رسمی كه دراين ايوان برگزار شد، تاجگذاری رضاخان در سال 1304 بود.

[Parinaz_M]

خلوت کریمخانی


در گوشه شمال غربی محوطه گلستان، ديوار به ديوار تالار سلام، بنایی سر پوشيده وستوندار بصورت ايوان سه دهنه ای وجود دارد كه در مركز آن حوض جوشی ساخته شده و پيشتر از اين آب قنات شاه از ميانه حوض ميجوشيده است. اين قسمت از كاخ گلستان كه جلو خان يا خلوت کریمخانی ناميده ميشود . چنانچه از نامش پيداست ، از بناهای دوره كريمخان زند است و قسمتی از خلوت خانه وی به شمار می آمده است.

اين بنا ظاهرآ در سال1173 هـ.ق احداث گرديده و در زمان ناصرالدين شاه، كه بنای جديد تالار سلام ساخته مي شده است، قسمت اعظم آن تخريب گرديده و امروزه تنها بخشی از آن باقی مانده است.

قبلآ ميانه اين بنا حوضی كوچك وجود داشته كه اب قنات شاهی از آب نمای اين حوض بيرون می*آمده ودر باغ جاری می*شده.اين بنا خلوت کریم*خانی نام دارد و در گذشته بخشی از اندرون خانه وی به شمار می*رفته است.

در اين محل نيز يك تخت مرمرين قرار دارد كه بسيار كوچك*تر ساده*تر از تخت مرمر اصلی است.معروف است كه ناصرالدين شاه اين گوشه كاخ گلستان را بسيار دوست داشته و اغلب در اين محل خلوت می کرده و قليان می*كشيده.ضمن انكه سنگ قبر ناصرالدين شاه بعد از جابه جایی های فراوان سر انجام در همين محل نگاهداری می*شود.

[Parinaz_M]

نگارخانه

مکان فعلی گنجینه نقاشیها یا پرده های ایرانی در ضلع شمالغربی باغ گلستان که امروزه بعنوان نگارخانه و طبقه فوقانی آن که به نام تالار موزه، سلام یا تاجگذاری باز شناخته می شود. در حقیقت ساخته و پرداخته و منتج از سفر اول فرنگستان ناصرالدین شاه قاجار (چهارمین از سلسله قاجار) در سال 1290ه.ق و بازدید وی از موزه های آن کشورها و عزم ناصرالدین شاه قاجار در جهت ایجاد موزهای جامع تر می باشد که به واقعیت می پیوندد و دومین مکان از حیث اطلاق نام موزه بعد از موزه سلطنتی که در داخل یکی از تالارهای وسیع عمارت خروجی گلستان که بنای آن بین شمس العماره و گوشه شمال شرقی باغ قرار داشت و اولین از حیث جامعیت با تأسیس بنای اطاق موزه و سرسرا و حوضخانه و ملحقات دیگر آن، در جهت ایجاد موزهای جامع تر به انجام می رسد.

طرح و معماری تالار موزه (سلام یا تاجگذاری)، تالار آینه و سرسرا و حوضخانه های مربوط به آنها یعنی نگارخانه فعلی و موزه مخصوص بوسیله حاجی ابوالحسن معمار نوائی ملقب به معمار باشی یا صنیع الملک و مباشرت بنائی آن بامیرزا یحیی خان معتمد الملک وزیر بنائی بوده است، یحیی خان برادر میرزاحسین خان سپه سالار (صدر اعظم ناصرالدین شاه و بانی مسجد سپه سالار) و چهارمین شوهر عزة الدوله خواهر ناصرالین شاه قاجاربود، گویاعملیات معماری این ابنیه در سال 1293ه.ق به اتمام می رسد و قبل از احداث، گویا در این مکان یعنی ضلع شمالی کاخ گلستان بنائی بنام تالار الماسیه و قبل از آن نیز محل دیواری بوده که عمارت آصف الدوله را از باغ گلستان جدا می ساخته است، در ضمن قابل ذکر است که به سبب تاجگذاری پهلوی دوم در سال 1346ه.ش تغییرات و تعمیراتی در سقف نگارخانه به جهت استحکام بخشی بعمل آمد.

نگارخانه در حال حاضر شامل 2 بخش می باشد:

بخش جنوبی که در حقیقت بخشی از حوضخانه تالار موزه (سلام یا تاجگذاری) و در طی زمان تاکنون دارای کاربردهائی چون انبار تالار موزه، دفتر صاحب جمع اموال و تلفنخانه بوده که هم اینک به نمایش پرده های نقاشی عمدتاً متقدم تر دوران قاجار همچون آثاری از استاد میرزابابا، مهرعلی، احمد، افشار، علی اکبرخان مزین الدوله، ابوالحسن ثانی یا صنیع الملک غفاری (عموی کمال الملک) و... اختصاص یافته و بخش شمالی که در زمان پهلوی دوم احداث و به مقر پاسدارخانه گارد سلطنتی اختصاص یافته بود که هم اینک در بر کیرنده آثار نقاشان متأخر دوران قاجار شامل آثاری گانقدر از هنرمندانی بنام، همچون استاد محمودخان صبا (ملک الشعراء استاد محمد غفاری کاشانی (کمال الملک)، استادمهدی یا مصورالملک، استاد موسی ممیز و... می باشد.

لازم به ذکر است که مجموعه این دو بخش در اواخر سال 1374ه.ش به یکدیگر متصل و پش از مرمتهای لازم در سال 1376ه.ش بعنوان نگارخانه گشایش می یابد.

نگارخانه مجموعه ای بی نظیر از رقم ها و پرده های نقاشی اساتید بزرگ ایران در طی دوره قاجار می باشد که با وسواس و دقتی خاص در کنار هم چیده شده، رقم ها، اشخاص و اماکن همگی یادآور تاریخ دوران قاجار می باشدو سعی شده این چیدمان در برگیرنده سیر تحول در هنر نگارگری دوران قاجار بوده باشد تا برسی و مقایسه آثار راممکن سازند.

[Parinaz_M]

حوضخانه

پس از سفر فرنگستان بین سالهای 1293تا1298 ه.ق (1254تا 1259 ش) بدستور ناصرالدین شاه قسمتهای شمالی کاخ گلستان شامل تالار موزه (تالار سلام یا تاجگذاری) تالار برلیان و تالار عاج (سفره خانه) بازیرزمین آن که حوضخانه نامیده شد و دیگر ماحقات در دو طبقه تکمیل و احداث گردید.

در ضلع شمالغربی حوضخانه آب نمایی قرار داشت که از قنات همرگرد سرچشمه می گرفت و یک شاخه آن به حوض محوطه و شاخه دیگر آن به حوض بزرگ وسط سالن منتهی می گردید. حوض در زمان پهلوی اول تخریب و آنجا را بعنوان یکی از سالنهای موزه اختصاص دادند و مسی آب نما به لوله قطوری هدایت گردید که تا سال 1360 قبل از شروع کار مترو جریان داشت.

این مکان که محل استراحت درباریان بود، در زمان پهلوی دوم جهت مراسم جشن و سرور و اعیاد مذهبی مورد بهره برداری قرار گرفت.

معماری داخلی حوضخانه که مربوط به قاجاریه می باشد، تلفیقی از هنر اروپائی و ایرانی می باشد. در سال 1376 ه.ش حوضخانه بعنوان گالری نقاشی های اروپائی افتتاح گردید و در آن برگزیده تابلوهای اهدایی سران اروپایی به پادشاهان قاجار، از جمله آثار بدیع نقاشان مشهوری چون سیمون ون گلدنر و آیوازفسکی بر اساس سیر تاریخی و روابط سیاسی و فرهنگی در معرض دید عموم قرار گرفته است. در سال 1377 ه.ش حوضی کوچک بهسبک حوضهای قدیمی به بنا اضافه گردیده است. لازم به ذکر است که اشیائی نظیر ساعت، شمعدان و ... نیز داخل موزه قرار دارد، که همه اهدایی می باشند.

[Parinaz_M]

عمارت بلور


در سمت شرقی تالار عاج، چند تالار و اتاق زيبا ومجلل وجوددارد كه سطح كف آنها نسبت به كف تالار عاج وتالارهای ديگر پايين تر است.

در زمان ناصرالدين شاه بعلت کهنگی وفرسودگی بناهای قدیمی ارگ، اغلب آنها را ويران ميكردند و به جايشان ساختمانهای جدیدی می ساختند.

در اين زمان عمارت بلور که از بناهای دوران فتحعلیشاه شمرده می شد را خراب كردند و در جايش عمارت امروزی رابنا نمودند. اين عمارت درزمان پهلوی برای برگزاری جلسات رسمی با سران دول خارجی ومراسم تشريفات مورداستفاده قرار ميگرفت. چون بسال 1318 ه.ق در زمان سلطنت مظفرالدین شاه در بنیاد ساختمان تالار شکستی افتاده بود، در ساختمان آن تعمیرات فراوانی صورت گرفت و بر تزئینات و شکوهش افزودند که این موضوع از مضمون اشعار کتیبه سنگی بیضی شکلی که در جبهه نمای تالار حک و نصب گردیده است بدست می آید.

يك نقاشی رنگ روغن زيبا از آثار یحیی خان صنيع الملك غفاری،به سال 1305 ه.ق تزيينات اين اطاق را قبل از بازسازی نشان می دهد. اين بازسازی توسط مظفرالدين شاه انجام شد.

[Parinaz_M]

تالار عاج


بعد از تالار آئينه و در سمت غرب تالار برليان، تالار عاج قراردارد. تاريخ احداث اين تالار و حوضخانه زير آن معلوم نيست، ولی محققا“ قبل از تالار سلام وتالار آئينه ساخته شده و بناهای دوره ناصری است بعدها درزمان ناصر الدين شاه در نمای آن تغییراتی دادند كه به صورت امروزی درآمده است. در اين تالار در زمان ناصرالدين شاه، هدایای پادشاهان دول خارجی نگهداری ميشد و در زمان پهلوی محل پذیرایی وبرپایی مهمانیهای رسمی دربار بود. از اين رو درآرايش درونی آن تغييرات عمده ای داده شده است.

یک نقاشی آبرنگ كه توسط محمودخان ملك الشعرا كشيده شده و در كاخ گلستان موجود است‚ نمای خارجی اين بنا را قبل از بازسازی نشان می*دهد

[Parinaz_M]

موزه مخصوص


اين عمارت كه در شمال كاخ گلستان و در طبقه زيرين تالار سلام قرار گرفته است‚ در حقيقت بخشی از زيرين ساختمان اولين موزه ايران است كه به دست توانای محمد ابراهيم خان معمار باشی ساخته شد. در زمان ناصرالدين شاه و شاهان قاجار اين مكان انبار چینی آلات و نقره هایی بود ه از کشورهای اروپایی به شاهان قاجار هديه می شد
در زمان پهلوی اين مكان به موزه مخصوص تبديل شد و كليه اقلام اهدایی خصوصی و شاخص پادشاهان اروپایی به شاهان قاجار به اين مكان انتقال داده شد

از اشياء ويژه*ای كه در موزه مخصوص نگاهداری می*شود‚ می*توان از زره شاه اسماعيل صفوی‚ تير و كمان نادر شاه افشار‚ ساعد بند و مهر فتحعليشاه‚ تاج آقا محمد خان‚ دسته مهرهای سلاطين قاجار‚ گوی غلطان عاج‚ تخم شترمرغ و غيره نام برد

[Parinaz_M]

تالار ظروف


بنای اين ساختمان كه بر روی بقایای عمارات قاجار و در شمال ساختمان سفره*خانه ايجاد شده که در سال 1344 شمسی به پايان رسيد است. وبرخی از هدایایی كه سلاطين اروپایی به شاهان قاجار اهدا كرده بودند‚ از عمارت موزه(تالار سلام) به اين عمارت انتقال داده شد‚ ودر داخل ویترین هایی كه به اين منظور ساخته شده بود قرار گرفت

ظروفی كه در داخل اين عمارت وجود دارند‚ اكثرآ بسيار زيبا و تماشایی هستند. از جمله جالبترين آنها می*توان سرويس چینی جنگهای ناپلئون بناپارت‚ سرويس اهدایی نیکلای اول‚ سرويس جواهر نشان اهدایی ملكه ويكتوريا و سرويس ساخته شده از سنگ گرانبها مالاشیت اهدایی الكساندر سوم و سرويس چینی ااهدایی ويلهلم به وليعهد دولت ايران را .نام برد

[Parinaz_M]

تالار آئینه


تالار آئینه در غرب تالار سلام و چسبیده به آن ودر بالای سر در و ایوان سنگی جلو سرسرای کاخ قرار دارد و یکی از تالارهای مشهور کاخ گلستان است. پیش از ساخت این تالار در محل آن کلاه فرنگی چهل ستون چوبی قرار داشت که در سال 1269 قمری ضمن تغییراتی که محمد تقی خان معمار باشی به اهتمام حاج علی خان حاجب الدوله در عمارات سلطنتی می دادند. ساخته شده بود و پیش از آن تالار یا عمارتی به نام الماسیه در آن مکان وجود داشت.

از این تالار سه دهنه ارسی قوسی بزرگ از سمت جنوب رو به باغ و حوض بزرگ جنوبی ساختمان باز می شود و با دو در و یک پنجره بزرگ هلالی به سرسرای ورودی کاخ مربوط می شود. تالار آئینه همزمان با تالار سلام در حدود سال 1291 قمری ساخته شد و در مجموع جزو بنای موزه جدید که در تالار سلام بر پا شده بود محسوب می شد. در آغاز انتقال اشیاءو آثار موزه قدیم به موزه جدید، این تالار به نگاهداری از تخت طاووس و تاج کیانی اختصاص داشت.

تالار آیینه با آنکه چندان بزرگ نیست ولی به علت معروفیت و زیبائی آیینه کاریهای سقف و دیوارهایش شهرت فراوان یافته است. طرح و معماری تالار سلام و آیینه و سرسراها و حوض خانه های مربوط به آن با میرزا یحیی خان معتمد الملک وزیر بنایی بوده است. ساختمان تالار با آنکه در حدود سال 1294قمری پایان یافته بود.

ولی تزئینات و آیینه کاری ها و گچ بری های آن تا سال 1299قمری ادامه یافت و این موضوع از رقم و ماده تاریخ قصیده ای که در زیر مقرنس و آیینه کاری تالار به قلم نستعلیق درشت به خط میرزا ابوالفضل ساوجی نوشته شده است معلوم می شود. ماده تاریخ ساختمان در این بیت آمده است: خامه رضوان کرد از شاخه طوبی و نوشت در دیهیم شهان بینم در موزه شاه (1299)

شهرت عمده تالار آیینه بیشتر به واسطه تابلو رنگ روغنی معروفی است که مرحوم میرزا محمدخان کمال الملک غفاری به سال 1309از آن تهیه کرده و اینک در تالار سلام نگاهداری می شود.

[Parinaz_M]

تالار سلام


پس از اولين سفر ناصرالدين شاه به اروپا در سال 1290 هـ.ق و ديدن موزه ها وگالريهای بزرگ كشورهای غربی وي تصميم گرفت كه موزه ای شبيه به موزه های اروپا در ارگ ايجاد نمايد. بدين منظور عمارت خروجی را تخريب و در عوض در سمت شمالغربی ودر جوار تالار عاج، بناهای كاخ گلستان جديد، یعنی سرسرا و تالار آئينه گلستان و اتاق موزه را بنيان نهاد.

ساخت اتاق موزه در سال 1291 هـ.ق آغاز و در سال 1294 هـ.ق پايان يافت. ولی به دليل تزيينات زياد وچيدن اشياء كه با نظارت مستقيم شاه صورت ميگرفت بهره برداری از آن تا سال 1299 هـ.ق به طول انجاميد.

اين تالار ازهمان آغاز به منظور تاسيس وتشكيل موزه بناگرديد. ولي پس از انتقال تخت طاووس از موزه های قديم و تالار آئينه به آن ونيز برگزاری سلامهای خاص ورسمی درآن بتدريج نام تالار سلام را به خود گرفت.

در اين تالار نفيس ترين اشياء و آثار هنری اهدایی، بويژه جواهرات سلطنتی نگهداری ميشد.

در سال 1345 به سبب برگزاری مراسم تاجگذاري محمدرضا پهلوی در اين تالار، موزه آرایی آن بطور کلی دگرگون شد و به شكل امروزی درآمد.

[Parinaz_M]

عمارت خوابگاه


عمارت خوابگاه جزء جدیدترین ساختمانهایی است که در کاخ گلستان ساخته شده، که در سال 1339 شمسی به مناسبت سفر الیزابت دوم ملکه انگلستان به ایران احداث گردید.

این ساختمان تا مدتی محل اقامت پادشاهان و رؤسای جمهور بود و به نام خوابگاه معروف شد. در حال حاضر قرار است این ساختمان به کتابخانه سلطنتی دوره قاجار که مجموعهای است از نفیس ترین کتب خطی، اختصاص یابد. این مجموعه کتبی بس گرانبها نظیر مرقع گلشن، شاهنامه بایسنقری و هزار و یک شب مصور شده را در خود جای داده است.

علاوه بر کتب خطی، مجموعه نفیس عکس های دوره قاجار که تعدادی از آنها توسط شخص ناصرالدین شاه برداشته شده است و مرکز اسناد تاریخی در بنا مستقر خواهد شد.

[Parinaz_M]

شمس العماره


اين بنا شاخص ترين بنای كاخ گلستان وممتازترين ساختمان ضلع شرقی مجموعه است.

گويا ناصرالدين شاه قبل از سفر به اروپا و بر اثر ديدن تصاوير بناهای فرنگستان، تمايل پيدا ميكند بنایی مرتفع، نظير آنها در پايتخت خود ايجاد نمايد تا از بالای آن بتواند به همراه درباريان منظره شهر و دورنمای اطراف را تماشا كند.

ساخت عمارت در سال 1282 هـ.ق آغاز ميگردد و پس از دو سال پايان ميپذيرد و آن را شمس العماره مينامند و تاريخ بنايش را به حساب جمل كاخ شاهنشاه می يابند. طرح ونقشه آن ظاهرا” از معيرالممالك ومعمار آن استاد علی محمد کاشی بوده است.

شمس العماره يا بناي خورشيد از شاخص*ترين و زيبا*ترين بناهای كاخ گلستان است. دليل شاخص بودن آن ارتفاع‚ تزيينات و طراحی اين بناست.

ناصرالدين شاه با ديدن تصاویری از بناهای چند طبقه در کشورهای اروپایی تمايل پيدا می*كند بنایی مرتفع در كاخ گلستان بسازد تا از بالای آن بتواند منظره شهر و دورنمای اطراف آن را تماشا كند.

ساختمان شمس العماره در سال 1282 هجری قمری آغاز شد و در سال بعد از آن پايان يافت.اين ساختمان ظاهرآ توسط معير الممالك طراحی شده و معمار آن استاد علی محمد کاشی بوده است.

ساختمان دو برج هم شكل دارد‚ کاشی کاری و پنجره سازهای آن ایرانی است و بهره ای هم از معماری غربی دارد.

[Parinaz_M]

عكس*خانه


در طبقه زيرين عمارت بادگير‚ مکانی كه در آن اطاق تابستانی قرار داشت و بادگيرها و حوض میانی آن خنك می*شد‚ اكنون عكس*خانه قرار دارد‚ عكس*خانه مج&