Rahhaye pishrafte Iran: Tahghigh va Tose'e

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

در اينجا با توجه به مطالب ارائه شده در مقاله به چند راه حل پيشنهادي در خصوص موضوع مقاله مي پردازيم :

1- پيشرفت هاي علمي به ارتقاي افراد بستگي دارد. ضرورت دارد تا ادارة ي فعاليتهاي علمي و پژوهشي را، دانشمندان و پژوهشگران فعال بر عهده گيرند، نه بوروكرات ها يا آن دسته ازمحققان كه دريك مقطع فعّال بوده اند و پس از آن امر تحقيقات را كنار گذاردهاند.

2- چون ماهيت سازمان مديريت وبرنامهريزي كشور، بيش از هر دستگاه ديگري با پژوهش پيوند دارد، سياستگذاري ها و تصميم گيري هاي آن بايد بر پاية ي فعاليت هاي پژوهش ، انجام گيرد.

3- در سازمان هاي دولتي و غيردولتي، لازم است كه نوع ارتباط و چگونگي استفاده از توان پژوهشي دانشگاه ها و مراكز پژوهشي. در زمينه ي مربوطه مورد توجه قرار گيرد و براي اين منظور تمهيدات لازم فراهم شود.

4- برنامه ريزي هاي سنجيده برمبناي بررسي و تحقيق و توسعه ،به منظور استفاده ي بيشتر از امكانات و توان موجود كشور، مانند نيروي انساني و منابع طبيعي درصدر دستور كار اولويتهاي دستگاه هاي اجرايي كشور، قرار گيرد.

5- توجّه به بودجةي تحقيق و توسعه و رشد آن هيچ گاه به منزله ي كاهش بودجةي آموزشي نيست، بلكه راهي براي يافتن هزينة ي بيشتر براي اين امور است. بنابراين بايد بودجه ي پژوهشي و تحقيقاتي كشور، تقويت و افزايش يابد.

6- تحقيق و توسعه ،خودش را تغذيه مي كند و پرورش مي دهد. در كشورهاي جهان سوم به علّت وجود مشكلات مالي، اين تغذيه و پرورش تحقق نمي يابد، بنابراين لازم است كه مسئولين مملكتي و دست اندركاران اجرايي، مشكلات مالي را برطرف نمايند.

7- لازم است براي اجراي برنامه هاي تدوين شده براي تحقيق و توسعه ،از افرادي كه داراي دانش و تجربه كافي باشند و داراي پيشينه اي سرشار از موفقيّت هاي ملموس و مشخص در گذشته باشند، و از توانايي كار در قلمروهاي علمي ميان رشته اي برخوردار باشند، استفاده شود.

8- بايد كتابخانه هاي دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي و تحقيقاتي، با امكانات و وسايل و تجهيزات و تسهيلات جديد، مجهز شوند و حفظ و نگهداري وسايل كتابخانه ها بايد به صورت يك ضرورت، سازمان دهي گردد.

9- به منظور افزايش كارايي برنامه ريزي تحقيقات دانش و تكنولوژي در كشور، و فراهم ساختن شرايط انتخاب اصلح، لازم است يك نظام اطلاعّات عمومي، براي تصميم گيري در سطوح مختلف تدوين و آماده گردد و در عين حال براي ايجاد نظام خدمات اطلّاع رساني، بازخورد نظارت و ارزيابي براي فعاليّت هاي تحقيق و توسعه ،صورت پذيرد.

10- دانشمندان، صاحبنظران، پژوهشگران و متخصصان بايد در كنار برنامه ريزان كشور، و به طورخاص در كناربرنامه هاي دانش و تكنولوژي نوين كه موجب اعتلا و پيشرفت جامعه ميشوند، قرار گيرند.

11- بايد پذيرفت كه مديريت و برنامه ريزي ،علم است و نه نقطه نظر. نقطه نظر متعلق به مردم است و علم متعلق به دانشمندان. تدوين و طراحي برنامه ها، در گرو بهره جويي از نيروهاي علمي و پژوهشي كشوراست ، اما اجراي درست آن منوط به زمينه سازي فرهنگي،ايجادبسترمناسب براي مديران ومجريان است واين حوزه تلاش شگرفي را ،

طلب ميكند. خوشبختانه تجربه ي تاريخي ما حكايت از آن دارد كه هر گاه عزمي جزم را رهنمون عمل خويش ساخته ايم، توفيق و كاميابي نصيب ملتمان شده است.

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

مشكلات تحقيقات در ايران و راهكارهاي رفع آن



يكي از دلايلي كه سبب مي*شود تحقيقات در كشور جهت*دار نباشد و يا از نتيجة آن در صنعت استفاده نشود، به وزارتخانه*ها مربوط مي*شود. اگر وزارتخانه*ها موظف شوند كه مثلاً تا دو سال آينده محصولي يا ماده*اي را كه از خارج وارد مي*شود در داخل توليد كنند، مجبور به پيگيري ارتباط با دانشگاه يا مراكز تحقيقاتي مي*شوند و از شركت*ها و متخصصان مربوط جهت رفع مشكل و نياز خود كمك مي*گيرند. در اين صورت يك ارتباط كاملاً واقعي پيش خواهد آمد.


تحقيق به*عنوان زيربناي توسعه، شاخص مهمي است كه براي ارزيابي ميزان پيشرفت هر كشور مي*توان از آن بهره جست. به استناد آمار بانك جهاني، ميزان تحقيقات در كشورهاي پيشرفته 220 برابر كشورهاي در حال توسعه و عقب*مانده است؛ درحالي*كه درآمد آنها 40 برابر درآمد كشورهاي فقير است. بنابراين واضح است كه سهم پژوهش در بالابردن توان اقتصادي و تكنولوژيكي كشورها از اهميت ويژه*اي برخوردار است. به*منظور آشنايي با وضعيت تحقيقات در كشور و موانع موجود در اين زمينه، گفتگويي با دكتر سيد عباس شجاع*الساداتي، رئيس دانشكده فني و مهندسي دانشگاه تربيت مدرس و عضو كميته ملي زيست فناوري صورت گرفته است كه خلاصة ديدگاه وي جهت اطلاع خوانندگان در زير آورده مي*شود:

به*طور كلي در خصوص مشكلات تحقيقات در كشور مي*توان موارد زير را مطرح نمود. البته در اين موارد، به استثنائات هم بايد توجه داشت:

1- فقدان برنامة مشخص در وزارتخانه*ها براي خريد از داخل:
يكي از دلايلي كه سبب مي*شود تحقيقات در كشور جهت*دار نباشد و يا از نتيجة آن در صنعت استفاده نشود، به وزارتخانه*ها مربوط مي*شود. اگر وزارتخانه*ها موظف شوند كه مثلاً تا دو سال آينده محصولي يا ماده*اي را كه از خارج وارد مي*شود در داخل توليد كنند، مجبور به پيگيري ارتباط با دانشگاه يا مراكز تحقيقاتي مي*شوند و از شركت*ها و متخصصان مربوط جهت رفع مشكل و نياز خود كمك مي*گيرند. در اين صورت يك ارتباط كاملاً واقعي پيش خواهد آمد. اما متاسفانه بسياري از مواقع در عمل، عكس اين اتفاق مي*افتد؛ يعني اگر سازمان*هاي مربوطه بدانند كه يك فردي توانسته ماده*اي را توليد نمايد، باز هم مسير خود را براي واردات طي مي*كنند چرا كه ساختارها غلط مي*باشد.

به*عنوان نمونه ما روي پروژة توليد پروتئين افزودني به خوراك دام و طيور با وزارت جهاد، كار مشترك انجام داده و نتايج موفقيت*آميزي بدست آمد. اما متأسفانه برنامه*اي در جهت بهره*برداري از آن وجود نداشت و اين در حالي بود كه هم*اكنون ساليانه بيش از صد ميليون دلار كنجالة سويا يا پودر ماهي وارد مي*شود.

درواقع واسطه*گري*ها و درآمدهاي كلاني كه سودجويان از اين مسير دارند، مانع توسعة تحقيقات در كشور مي*گردد. براي مثال اگر صد ميليون دلار واردات داشته باشيم، 10 درصد آن نصيب واسطه*گران مي*شود و به اين دليل است كه ماده*اي نظير پودر ماهي از شيلي و يا كنجالة سويا از آرژانتين وارد يا كشورهاي ديگر مي*شود. اگر هدف برخي مسؤلين اين باشد كه صرفاً نياز روزمره مسكّن*دار تأمين شود، در اين شرايط آن سودجويان واسطه*گر به راحتي كار خودشان را انجام مي*دهند. حتي ممكن است در مواردي از توليد يك محصول خاص ممانعت به*عمل آيد. يعني اگر بفهمند كه شخصي محصولي را در داخل توليد مي*كند و همان محصول از خارج مي*آيد، اگر بتوانند يك عيب و ايرادي به محصول داخلي وارد مي*كنند.

بنابراين به*دليل فقدان هدف و برنامه، از نتيجة تحقيقات دانشگاهي نيز استفاده قابل توجهي به*عمل نمي*آيد. به*عنوان نمونه در زمينة استخراج مس با روش فروشويي زيستي (bioleachin) تحقيقاتي داشته*ايم كه به*ثمر رسيده است، ليكن شركت*هاي مربوطه جهت بهره*برداري از نتايج، جدي نيستند.

2- فقدان تجربة كافي در امر تحقيقات:
به لحاظ اينكه تجربة طولاني*مدت در امور تحقيقاتي در كشور نيست، آن بسترهاي لازم براي رشد هر چه بيشتر فراهم نشده است. يعني ارتباط صحيح بين دانشگاه و مراكز تحقيقاتي و صنايع خيلي تعريف*شده نيست.

قبل از انقلاب تحقيقات در كشور وجود نداشت. خوشبختانه بعد از انقلاب تحقيقات شروع شد؛ هر چند سازمان*يافته نيست و كارهاي تكراري زيادي انجام مي*شود. مسئولين و دولتمردان بايد براي اينكه تحقيقات به يك نظام و سازماندهي مشخص برسد، برنامه*ريزي كنند. البته ديكتة نانوشته غلط ندارد و قطعاً ممكن است در اين برنامه مشكلاتي هم به*وجود بيايد كه بايد به مرور آنها را رفع نمود.

3- فقدان صبر و حوصله در امر تحقيقات:
اين*كه گفته شود دانشگاه در انجام پروژه*هاي صنعتي خيلي موفق نبوده است و بنابراين اعتماد صنايع را نسبت به خود از دست داده است درست نيست. اصلا در تمام دنيا تعدادي از كارها به نتيجة مطلوب نمي*رسد. يعني اين طبيعت پروژه*ها است كه گاهي موفق و گاهي ناموفق است. ممكن است در ايران كارهايي كه به نتيجه نرسيده*اند بيشتر باشد اما بايد تلاش نمود كه اين را به حداقل ممكن رساند. در تحقيقات هر چقدر هزينه شود، اسراف نمي*باشد و بايد صبر و تحمل داشت.

متأسفانه ديدگاه تنگ*نظرانه*اي وجود دارد كه معتقد است بايد هر كار تحقيقاتي به يك فرايند تحقيقات صنعتي منجر شود يا كاربردي خاص داشته باشد. اينكه شركت*هاي بزرگ دنيا ميلياردها دلار خرج مي*كنند و ده سال بعد نتيجة آن*را مي*گيرند، دقيقاً به اين دليل است كه آنها يك ديدگاه بهتري نسبت به قضيه دارند. همين بيوتكنولوژي را اگر در نظر بگيريم، به*هيچ*وجه در ابتدا سودآور نبود؛ هم*چنانكه امروزه براي آنها نانوتكنولوژي سودي ندارد ولي دستاوردهاي آن در درازمدت مشخص مي*شود و به*تدريج روند صنعتي شدن آن شكل مي*گيرد و آن زمان كه يك كشور دانش فني و بومي را در آن زمينه داشت در دنيا موفق خواهد شد.

بنابراين بخش صنعت نبايد انتظار داشته باشد كه وقتي قرارداد پروژه*اي را با يك محقق بست، حتماً با اجراي پروژه مورد نظر تمام مشكلش حل شود و حتماً محصول مورد نظر توليد شود. بلكه گاهي اوقات كار طول مي*كشد چرا كه به*دست آوردن دانش فني آسان نيست و به زمان و حوصله و اعتقاد نياز دارد.

4- همكاري ضعيف بين محققين:
همكاري لازم بين محققين نسبت به كشورهاي پيشرفته كمتر است. اين مورد جزء مشكلات فرهنگي كشور است. به*عنوان مثال دليل اينكه افرادي كه در يك دانشگاه و در يك رشته تحصيل مي*كنند و يا در يك زمينه فعال هستند در كنار يكديگر قرار نمي*گيرند تا مشكلات را با هم حل نمايند، گاهي به*دليل عدم اعتماد افراد نسبت به يكديگر است كه اين به امنيت شغلي يا اقتصادي آنها مربوط مي*شود. يعني افراد ممكن است نگران شوند كه مثلاً اگر شخص ديگري در آن پروژه سهيم باشد منافع او به خطر بيفتد.

در مواردي نيز عدم تمركز محققين روي تحقيقات و چندشغلي بودن و پرداختن به كارهاي غيرعلمي باعث اين ضعف همكاري مي*گردد و سبب مي*شود كه فضا يك فضاي ناسالم تحقيقاتي گردد. چرا كه فرد مجبور است چند جا كار كند، در فلان شركت يا كارخانه كار كند و در عين حال به دانشگاه هم برود و نيز حق*التدريس هم داشته باشد. در نتيجه خيلي اوقات بخاطر تأمين معاش فرصتي به وجود نمي*آيد كه محققين دور هم بنشينند. محقق امروزي در ايران به*جاي اينكه 8 ساعت تحقيق داشته باشد، شايد 14 يا 16 ساعت كارهاي متنوعي انجام مي*دهد كه ممكن است 2 درصد آن هم تحقيقات نباشد و اين خود به دليل فقدان انسجام لازم مي*باشد.

من با اساتيد مربوط به رشتة بيوتكنولوژي در دانشگاه*ها آشنا هستم و هيچ مشكل شخصي هم بين ما وجود ندارد اما در طي يك سال حتي يك جلسه هم دور هم نيستيم تا در مورد اين رشته و يا تحقيقات بيوتكنولوژي در كشور صحبت كنيم و دليل آن برمي*گردد به اينكه كه اولاً ضرورتي احساس نمي**شود و ثانياً هر كس به اندازة كافي درگير كار خود است كه به فكر تبادل نظر نباشد. البته گاهي اوقات يكسري مسائل پيش*پاافتاده مانع از همكاري دقيق افراد مي*****شود.

در پايان ذكر اين نكته نيز لازم است كه نبايد هميشه جزء را ملاك قرار داد و آنرا به كل تعميم داد بلكه برعكس بايد كل را مورد توجه قرار داد و راجع به آن بحث كرد. يعني اگر جائي ضعف يا مشكلي داشت نبايد همه*كس و يا همه*جا را داراي آن مشكل خاص دانست و حتي در مواردي هم كه در اكثر افراد نقاط نقصي ديده مي*شود نبايد به*طور مطلق به آن نگاه كرد و از كارهاي انجام شده چشم پوشي كرد.

به هر حال مدام از مشكلات دم زدن و اين*كه كمبود داريم و يا نمي*توانيم كاري انجام دهيم كار درستي نيست و به*عبارت ديگر نبايد هميشه قسمت خالي ليوان را ببينيم.