Adabiyat Va Enghelab

[jjbb]

[jjbb]

شاه و مدرنيزاسيون ايرانی

سرکوبگری نظام شاه توأم با مدرنيزاسيون و ايجاد نهادهايی دولتی و غيردولتی که کما بيش با جامعه فقير شهری نسبت و تناسبی برقرار نمی *کرد و در حال و روزگار آنان تفاوتی بوجود نمی*آورد، بيشتر به تعارضات و کينه آنان دامن می *زد.

جامعه شهری در احاطه *ای از نهادهای مدرن، خود امکان و فرصتی برای مدرن شدگی و همزيستی با ارزش های جهان مدرن را نيافته بودند و از نظام ارزشی و معرفتی متناسب با چنين جهانی، يعنی مدرنيسم، بی*بهره و عاری بودند و يا حداکثر بهره *هايی اندک و کژ و کوژ نصيب برده بودند که نمی* توانست به موقعيت همزيستی در کنار مدرنيزاسيون منطقی ببخشد و از آنان دستگيری کند

برنامه*های مدرنيزاسيون شاه به ميزان زيادی، به خاطر عدم تحقق وعده*هايش در خصوص رفاه اقتصادی، مساوات اجتماعی و نيز به خاطر ترويج مصرف* گرايی بی* حد و حصر، فاقد ظرفيت برای مدرن کردن جامعه شهری بود. از اين رو در تعارض مدرن*شدگی و مدرنيزاسيون ناتوان و ناکارآمد، بحران هويت و تزلزل ارزش ها و ابهام و تيرگی در يافتن جايگزين و بديل مناسب، موجی از نارضايتی و کينه را دامن می* زد و سرکوبگری و خشونت نظام سياسی نيز موجب تقويت و تشديد امواج نارضايتی بود

اختناق و سياسی شدن هنر

زبان هنر از يک سو تمثيلی شده بود؛ همه چيز به گونه *ای نماد رويدادی، باوری، يا حتی شخصی بودند. از سوی ديگر، خاصه نويسندگان چپگرا در رساله *هايی که به صورت جزوه*های زيرزمينی منتشر می *شد، از هنرمندان دعوت می* کردند که به صراحت موضع بگيرند

هنر 'غيرسياسی' يا آنچه از جانب کارگزاران فرهنگی رژيم پذيرفته شده بود، در سايه* نهادهای فرهنگی حکومتی زنده بود. جشن هنر نمونه *ای از جلوه اين هنر بود. اما حتی در اين مورد هم تضمينی برای گريز از حمله*های استبداد وجود نداشت. کافی بود کسی به هر دليل خبر بدهد که در نمايش کاليگولای آلبرکامو اشاراتی سياسی به مستبدی ديوانه است تا يا نمايش توقيف *شود يا دستخوش تغيير و تعديل شود. حتی نمايش فيلم مردی برای تمام فصول ممنوع شد زيرا در آن شاهی مستبد در برابر وزيری دانا و اخلاق گرا قرار می* گرفت. (ظاهراً مردم را به ياد مصدق می*انداخت).

با دستگيری علی شريعتی و آيت الله طالقانی، و برخی از رهبران بعدی جمهوری اسلامی، رژيم شاه نشان می *داد که نسبت به فعاليت مبارزان مذهبی هم سخت بدگمان است. کشته شدن پيرمردی چون آقای غفاری و نوجوانی چون مهدی رضايی نشان می *داد که رژيم در سرکوب مخالفان مذهبی خود نيز هيچ ملاحظه* ای ندارد

نتيجه اين همه، تقويت بعد سياسی آثار هنری، و ضروری دانستن تعهد روشنفکری بود. حتی نويسنده *ای چون هوشنگ گلشيری که در شازده احتجاب و کريستين وکيد پروايی از کاربرد روش*های مدرنيت و فرماليست نداشت، به درون مايه* های سياسی آثارش افزود. در هنر تئاتر هم راهی که با ديکته و زاويه* ساعدی گشوده شده بود پيگيری می *شد: نمايشی سياسی در خدمت آگاه کردن خلق

نمونه بارز اين تعهد روشنفکری شب*های شعر انجمن گوته، مشهور به ده شب، بود که در آنها شماری از روشنفکران مخالف و مبارز در دفاع از آزادی بيان و انتقاد به رژيم صحبت کردند. اين در حکم آغاز فعاليت علنی*تر کانون نويسندگان بود. جمعی از روشنفکران در آن ايام به نگارش نامه*هايی سرگشاده حتی خطاب به شاه روی آوردند (نامه مشهور حاج سيدجوادی). اين همزمان با نخستين حرکت*های جنبش انقلابی در شهرها بود