Hazrate fatemeye zahra(س

[donsaeid]

عصمت فاطمه زهرا (س

مقام صديقه كبري فاطمه زهرا(س) مقام بسيار بزرگي است، ايشان بر گردن مسلمانان حق بزرگي دارند، ولي متأسفانه آنگونه كه مستحق است اين حق را ادا نكردهايم.


و ما كان المؤمنون لينفروا كافّة فلولا نفر من كلّ فرقة منهم طائفة ليتفقّهوا في الدّين ولينذروا قومهم إذا رجعوا إليهم لعلّهم يحذرون.1
نبايد مؤمنان همگي بيرون رفته و رسول را تنها بگذارند بلكه چرا از هر طائفهاي گروهي براي جنگ و گروهي نزد رسول براي آموختن علم مهيا نباشند؟ تا آن علمي كه آموختهاند به قوم خود بياموزند كه قومشان هم شايد خداترس شده و از نافرماني حذر كنند.








و وصّي بها إبراهيم بنيه و يعقوب يا بنيّ إنّ الله اصطفي لكم الدّين فلا تموتنّ إلاّ و أنتم مسلمون.2
ابراهيم و يعقوب به فرزندان خود راجع به تسليم بودن در فرمان خدا سفارش و توصيه نمودند. اي فرزندان! خدا شما را به آيين پاك برگزيد، پيوسته از آن پيروي كنيد و تا پاي جان سپردن الاّ تسليم رضاي خدا نباشيد.

و همان ديني كه خداوند تعالي ميفرمايد:
إنّ الدّين عند الله الاسلام و ما اختلف الّذين أوتوا الكتاب إلّامن بعد ماجاءهم العلم بغياً بينهم و من يكفر بآيات الله فإنّ الله سريع الحساب.3
همانا دين پسنديده نزد خدا آئين اسلام است و اهل كتاب در آن راه مخالفت نپيمودند مگر پس از آنكه به حقانيت آن آگاه شدند و اين خلاف را از راه رشك و حسد در ميان آوردند و هركس به آيات خداوند كافر شود بترسد كه محاسبه خدا زود خواهد بود.
پس منظور از تفقّه مطلوب، تفقه در اسلام است. كه لازمهاش وجود فقيهي مطلوب است كه در اين آيه كريمه به صفات آن اشاره شده است، آن فقيه همان اكسير اعظم است.




مقام صديقه كبري فاطمه زهرا(س) مقام بسيار بزرگي است، ايشان بر گردن مسلمانان حق بزرگي دارند، ولي متأسفانه آنگونه كه مستحق است اين حق را ادا نكردهايم، از آن ميترسم كه محكمهاي در دنيا كه قاضي آن حضرت صاحب الزمان، ارواحنا له الفداء، و يا در آخرت كه قاضي آن خداوند تبارك و تعالي باشد تشكيل شود و ما را مورد سؤال قرار دهند كه آيا براي اداي حقتان نسبت به حضرت فاطمه زهرا(س) كاري انجام دادهايد؟ حتي به مقدار اعتراف يك فقيه سني؟ ميترسم كه آن زمان جوابي نداشته باشيم.

بايد آنچه را كه صحيح بخاري دربارة حقوق حضرت فاطمه(س) آورده است را ببينيم و لو غير عامدانه؟ متعصبترين و نقادترين فقهاي اهل سنّت، بخاري را صحيح و معتبر ميدانند، در اين كتاب از ابي وليد از ابن عيينه، از عمرو بن دينار، از ابن ابي مليكه از موربن مخرمه روايت شده است كه رسول الله(ص) فرمود:
فاطمة بضعة منّي، من اغضبها فقد أغضبني
فاطمه(س) پارة تن من است، هر آنكس او را غضبناك كند مرا خشمگين كرده است.

ميخواهيم در مورد اين حديث بحث و بررسي كنيم، حديثي كه يك فقيه سني آنرا روايت ميكند و در ميان فقهاي اهل سنّت، سند اين حديث صحيح و از درجة بالايي برخوردار است، چرا كه بخاري ـ كسي كه در صحت احاديث بسيار محتاط است ـ آن را از امام جعفر صادق(ع) نقل كرده است و از طرفي ذهبي ـ كه از نقادترين افراد نسبت به احاديث است ـ اين حديث را صحيح و معتبر دانسته و آن را به گونهاي ديگر روايت ميكند:
إنّ الرّب يرضي لرضا فاطمة و يغضب لغضب فاطمة.4
همان خداوند با خوشنودي فاطمه خشنود و با ناراحتي فاطمه ناراحت ميشود.



آيا من به مرحلة انسانيتي كه منشأ خشنودي و خشمش، عقل است رسيدهام؟ ميگويم: هرگز، اصلاً، هر عاقلي در اولين درجات تعقلش بايد بداند كه به درجة انسانف عاقل نرسيده است، اين اعتراف خيلي مهم است.

آيا ما تاكنون نفهميدهايم كه محك انسانيتمان و ميزان آن چيست و به چه مقدار است؟ خوشحالي و خشم ما به خاطر حاجات بدني ما است، هركدام از ما در وجود خود بنگرد، هنگامي كه شخصي كه به او اطمينان و اعتقاد دارد او را ترك كند، آيا ناراحت ميشود يا نه؟ اين ناراحتي خود يك گناه است، به درجة انسانيت نرسيده است، هيچكدام از ما به درجة انسانيت نرسيده است مگر اينكه منشأ خشم و خشنودي او عقلاني باشد نه غريزي.
پس هرگاه در زندگيمان، منشأ خشنودي و خشممان را، حتي براي يك بار از عقل ديديم، آن موقع است كه براي يك بار انسان شدهايم، امّا اگر خشنودي و غضبمان ناشي از بطن و فرج بود مطمئناً از حيوانات خواهيم بود ولي در شكل انسان.

امّا انسان عقلاني كسي است كه براي هميشه با خشنودي عقل، خشنود ميشود و با خشم عقل، خشمگين ميگردد. پس اگر كسي را در روي كرة زمين پيدا كرديد كه به اين درجه از شخصيت رسيده بود مرا خبر كنيد تا پيش او بروم و نه تنها دستش را ببوسم، بلكه گرد وغبار گامهايش را نيز ببوسم.



اين همان مقام عصمت خاتمالانبياء(ص) است. عصمت آن مخلوقي كه نظيرش در ميان تمام مخلوقات وجود ندارد، كسي كه حب و بغضش در حب و بغض خداوند فاني شده است. چيزي را دوست نميدارد مگر اينكه خداوند آن را دوست بدارد و از چيزي خشمگين نميشود مگر اينكه خداوند را از آن چيز خشمگين ببيند

[donsaeid]

عصمت حضرت يونس(ع) هم عصمت است اما:

وذا النّون إذ ذهب مغاضباً فظنّ أن لن نقدر عليه فنادي في الظّلمات أن لا إله إلا أنت سبحانك إنّي كنت من الظّالمين.7
و ياد آر حال يونس را هنگاميكه از ميان قوم خود غضبناك بيرون رفت و چنين پنداشت كه ما هرگز او را در مضيقه و سختي نميافكنيم آنگاه در آن ظلمتها فرياد كرد كه الهي، خدايي به جز ذات يكتاي تو نيست تو از شرك و شريك پاك و منزهي و من از ستمكارانم.


همچنين يوسف(ع) نيز پيامبر خدا و معصوم است. و برهاني كه خداوند به او نشان داد، همان عصمتش بود:
و لقد همّت به وهمّ بها لولا أن رأي برهان ربّه كذلك لنصرف عنه السّوء و الفحشاء إنّه من عبادنا المخلصين.8
آن زن باز اصرار كرد و اگر لطف خاص خدا وبرهان روشن حق نگهبان يوسف نبود او هم به ميل طبيعي اهتمام ميكرد اينچنين عمل زشت و فحشا را از او دور كرديم كه همانا او از بندگان معصوم ماست.
اما ايشان در يك درجه عصمت داشتند كه:
و قال للّذي ظنّ أنّه ناج منهما اذكرني عند ربّك فأنساه الشّيطان ذكر ربّه فلبث في السّجن بضع سنين.9
آنگاه يوسف از رفيقي كه او را اهل نجات يافت درخواست كرد كه مرا نزد پادشاه ياد كن در آن حال شيطان ياد خدا را از نظرش ببرد بدين سبب در زندان چند سال محبوس ماند.

اما تسليم مطلق نسبت به حب و بغض، خشنودي و غضب خداوند، مقامي خاص است كه اين مقام مخصوص برترين مخلوقات و خاتم پيامبران و آقاي رسولان است، اين مقامي است كه ميتوان گفت: اوست كه از خشنودي خدا خشنود و از غضب خدا خشمگين ميشود، و از طرفي ديگر خداوند تبارك و تعالي نيز از خشنودي او خشنود و از غضب او خشمگين ميشود.
آيا بخاري و ذهبي فهميدهاند كه چه چيزي را روايت كردهاند:
إنّ الرّب يرضي لرضا فاطمة و يغضب لغضب فاطمة.


اين كلام دال بر اين مطلب است كه منشأ خشنودي و خشم حضرت فاطمه(س) نفس ايشان نيست بلكه منشأ آن خداوند تبارك و تعالي است. معناي اين همان درجه عصمت كبري است كه رسول الله(ص) دارد. بالاتر از آن، كلام پيامبر اكرم(ص) است كه ميفرمايند:
إنّ الرّب يرضي لرضا فاطمه و يغضب لغضب فاطمة.
همانا خداوند از خشنودي فاطمه(س) خشنود و از غضب او غضبناك ميشود.


اينجاست كه معناي اين سؤال فهميده ميشود كه فاطمه(س) را چه كسي ميشناسد، اين فاطمه(س) چه كسي است؟ و در جواب ميگوييم: امام جعفر صادق(ع) كسي است كه ميداند فاطمه كيست، ايشان ميفرمايند:
إنّما سمّيت فاطمة فاطمة لإنّ النّاس فطموا عن معرفتها.10
همانا فاطمه، فاطمه ناميده شد، چرا كه مردم از شناخت ايشان ناتوانند.

پس با دليل ثابت كرديم كه از معرفت و درك مقام حضرت فاطمه(س) عاجز هستيم، ما از معرفت آن درجة بالايي كه خداوند متعال رضايش را در رضايت او و غضبش را در غضب او گذارده است عاجز هستيم، عاجز هستيم از معرفت اين مخلوق رباني و حوراي انساني، او كيست؟...
اميرمؤمنان حضرت علي(ع) در شب دفن پيكر مبارك حضرت فاطمه(س) ميفرمايند:
أمّا حزني فسرمد و أمّا ليلي فمسهّد11
حزن و اندوهم هميشگي شد و خواب بر من حرام گشت.

بهتر است بدانيم كسي كه اين جمله را بيان ميكند دنيا و آخرت را شناخته و هر دو آنها را زير پايش گذاشته است! چرا كه اوست كه فاطمه(س) را ميشناسد. ملاحظه كنيد هنگامي كه برجنازة حضرت نماز ميخواند چه ميفرمايد. آنچه براي او در كنار پيكر همسرش اتفاق افتاد، هيچ كجا رخ نداده است، نميتوانيم بيشتر از اين بگوييم. از مصباح الأنوار در بحارالانوار حديثي از ابي عبدالله الحسين(ع) نقل شده است. كه حضرت فرمودند:
إنّ أميرالمؤمنين(ع) غسل فاطمة(س) ثلاثاً و خمساً، و جعل في الغسلة الخامسة الآخرة شيئاً من الكافور، و أشعرها مئزراً سابغا دون الكفن، و كان هو الذي يلي ذلك منها، و هو يقول: أللّهمّ إنّها أمتك، و بنت رسولك، وصفيّك و خيرتك من خلقك، أللهّمّ لقنها حجتّها، و أعظم برهانها، و أعل درجتها، و اجمع بينها و بين أبيها محمد(ص). فلمّا جنّ الليل غسّلها عليّ، ووضعها علي السرير، و قال للحسن: أدع لي أباذر فدعاه، فحملا إلي المصلّي، فصلّي عليها ثم صلّي ركعتين، و رفع يديه إلي السماء فنادي: هذه بنت نبيك فاطمة ، أخرجتها من الظّلمات إلي النور، فأضاءت الارض ميلا في ميل!12
اميرالمؤمنين(ع)، فاطمه(س) را سه بار و پنج بار غسل دادند، در آخر غسل پنجم مقداري از كافور استفاده كردند و مئزري بر بدن آن حضرت پوشاندند و سپس فرمودند: خدايا، فاطمه از آنف تو و دختر رسول توست، صفي و برگزيدة خلق توست، حجتش را به او نشان ده و مقام او را عالي گردان و بين او و پدرش جمع كن... و آن هنگام كه شب شد، علي(ع) او را غسل داد و بر تختي خوابانيد و رو به حسن كرد و گفت: اباذر را بياور، و او آمد. حضرت فاطمه(س) را به سوي محراب حمل كرد و دوباره دو ركعت نماز به جا آورد، سپس دستانش را به سوي آسمان بلند كرد و فرمود: اين دختر پيامبرت فاطمه است، او را از ظلمات خارج و به سوي نور هدايت فرما. در آن هنگام منطقهاي از زمين نوراني شد.

جملة آخر حضرت به چه معناست؟ ملاحظه بفرماييد، اين جمله مجمل بيان شد، ممكن نيست جز براي غيرخدا اين جمله گفته شود، ميفرمايد: خداوندا! فاطمه(س) را از اين دنياي تاريكيها گرفتي و به سوي نور، نور آسمانها و زمين فرستادي.
ملاحظه بفرماييد كه خداوند متعال دعاي اميرالمؤمنين را اجابت فرمود. مثل اينكه خداوند به حضرت فرمود: بله، همانگونه كه روح او را از نور پروردگارش خلق كردم او را به سوي نور فرستادم. و هنوز سخنان حضرت امير(ع) تمام نشده بود كه خداوند او را تصديق نمود و نقطة نوري از بدن طاهر حضرت فاطمه(س) قسمتي از زمين را نوراني كرد.


اين مقام فاطمه است... روحش به نور خداوندي پيوست و اينگونه آن جهان از بدن طاهري كه از عالم ظلماني به عالم روحاني شتافت استقبال نمود.

فاطمه(س) دختر رسول الله غضبناك شد و [يكي از صحابه] روي برگرداند، بعد از آن طولي نكشيد كه درگذشت.13
و از ديگري روايت كرده است كه:
حضرت فاطمه(س) به علي(ع) وصيت كرده بود كه او را مخفيانه دفن كند و آنها را از محل دفن او آگاه نسازد.

از اين اعترافات ميشود به نتيجهاي رسيد كه دو مقدمه دارد. مقدمة اول همان است كه اهل سنت ميگويند كه إنّ الله ليغضب لغضبها و همچنين ميگويند كه فاطمه(س) از آن صحابه غضبناك شد و از او روي برگرداند و در حالي كه از او غضبناك بود درگذشت پس غضب خدا بر او حلال گشت و مقدمة دوم اين است كه خداوند ميفرمايد:
و من يحلل عليه غضبي فقد هوي.14
و هركس مستوجب خشم من گرديد همانا خوار و هلاك خواهد شد.

[donsaeid]

تدفين حضرت زهرا (س

دانشمندان و تذكره نويسان شيعه متفقند كه نعش دختر پيغمبر را شبانه بخاك سپردند. ابن سعد نيز در روايتهاى خود كه از طريق ابن شهاب،عروه،عايشه،زهرى و ديگران است گويد فاطمه (ع) را شبانه دفن كردند و على (ع) او را بخاك سپرد .




دانشمندان و تذكره نويسان شيعه متفقند كه نعش دختر پيغمبر را شبانه بخاك سپردند. ابن سعد نيز در روايتهاى خود كه از طريق ابن شهاب،عروه،عايشه،زهرى و ديگران است گويد فاطمه (ع) را شبانه دفن كردند و على (ع) او را بخاك سپرد (2) .

بلاذرى نيز در دو روايتخود همين را نوشته است (3) بخارى نيز چنين نويسد:

كلينى كه از بزرگان علما و محدثان شيعى است و در آغاز قرن چهارم هجرى در گذشته و كتاب خود را در نيمه دوم قرن سوم نوشته و نوشته او از ديرينهترين سندهاى شيعه بشمار مىرود،چنين نوشته است:
چون فاطمه (ع) در گذشت.امير المؤمنين او را پنهان بخاك سپرد و آثار قبر او را از ميان برد. سپس رو به مزار پيغمبر كرد و گفت:

-اى پيغمبر خدا از من و از دخترت كه بدين تو آمده و در كنار تو زير خاك خفته است،بر تو درود باد!

خدا چنين خواست كه او زودتر از ديگران بتو به پيوندد.پس از او شكيبائى من بپايان رسيده و خويشتن دارى من از دست رفته.اما آنچنان كه در جدائى تو صبر را پيشه كردم،در مرگ دخترت نيز جز صبر چاره ندارم كه شكيبائى بر مصيبتسنت است.اى پيغمبر خدا!تو بر روى سينه من جان دادى!ترا بدستخود در دل خاك سپردم!قرآن خبر داده است كه پايان زندگى همه بازگشتبسوى خداست.

اكنون امانتبه صاحبش رسيد،زهرا از دست من رفت و نزد تو آرميد.

اى پيغمبر خدا پس از او آسمان و زمين زشت مىنمايد،و هيچگاه اندوه دلم نمىگشايد (5) .

چشمانم بىخواب،و دل از سوز غم كباب است،تا خدا مرا در جوار تو ساكن گرداند.

مرگ زهرا ضربتى بود كه دل را خسته و غصهام را پيوسته گردانيد.و چه زود جمع ما را به پريشانى كشانيد.شكايتخود را بخدا مىبرم و دخترت را به تو مىسپارم!خواهد گفت كه امتت پس از تو با وى چه ستمها كردند.آنچه خواهى از او بجو و هر چه خواهى بدو بگو!تا سر دل بر تو گشايد،و خونى كه خورده استبيرون آيد و خدا كه بهترين داور است ميان او و ستمكاران داورى نمايد (6) .

سلامى كه بتو مىدهم بدرود است نه از ملالت،و از روى شوق است،نه كسالت.اگر مىروم نه ملول و خسته جانم و اگر مىمانم نه بوعده خدا بد گمانم.و چون شكيبايان را وعده داده است در انتظار پاداش او مىمانم كه هر چه هست از اوست و شكيبائى نيكوست.

اگر بيم چيرگى ستمكاران نبود براى هميشه در كنار قبرت مىماندم و در اين مصيبتبزرگ، چون فرزند مرده جوى اشك از ديدگانم مىراندم.

خدا گواهست كه دخترت پنهانى بخاك مىرود.هنوز روزى چند از مرگ تو نگذشته،و نام تو از زبانها نرفته،حق او را بردند و ميراث او را خوردند.درد دل را با تو در ميان مىگذارم و دل را به ياد تو خوش مىدارم كه درود خدا بر تو باد و سلام و رضوان خدا بر فاطمه (7) .

در مقابل اين شهرت،ابن سعد روايت ديگرى دارد كه ابو بكر بر دختر پيغمبر نماز خواند و بر او چهار تكبير گفت ( .پيداست كه اين روايت و يك دو حديث ديگر،در مقابل آن شهرت ارزشى ندارد،و دور نيست كه آنرا براى مصلحت وقتساخته باشند. فقدان دختر پيغمبر على (ع) را سخت آزرده ساخت.نمونه اين آزردگى را از سخنانى كه بر كنار قبر او خطاب به پيغمبر (ص) گفت ديديم.در سندهاى ديرين،دو بيت زير را نيز بدو نسبت دادهاند كه نشان دهنده سوز درونى اوست.اما شمار اين بيتها در ماخذهاى بعدى بيشتر است چنانكه در ديوان منسوب به آنحضرت نوزده بيت است (9) .

زبير بن بكار در كتاب خود الاخبار الموفقيات كه آنرا در نيمه دوم قرن سوم نوشته و از مصادر قديمى بشمار مىرود چنين نويسد:

مداينى گويد چون امير المؤمنين على بن ابى طالب رضى الله عنه از دفن فاطمه راغتيافتبر سر قبر او ايستاد و اين دو بيت را انشاء كرد:

لكل اجتماع من خليلين فرقة و كل الذى دون الممات قليل (10) و ان افتقادى واحدا بعد واحد دليل على ان لا يدوم خليل (11)

اين دو بيت در بعض مصادر بدين صورت ضبط شده:

لكل اجتماع من خليلين فرقة و كل الذى دون الفراق قليل و ان افتقادى فاطما بعد احمد دليل على ان لا يدوم خليل (12)

مصحح فاضل چاپ اخير بحار الانوار (طهران) در ذيل صفحه صد و هشتاد و هفت مجلد چهل و سوم عبارتى را دارد كه ترجمه آن اينست:





مجلسى نويسد:روايتشده است كه هاتفى شعر او را پاسخ داد.سپس چهار بيت را نوشته است

[donsaeid]

سيماى فاطمه(س) در روز قيامت

چهره مقدس و ملكوتى فاطمه زهرا(س) در تاريخ اسلام آنقدر تابناك و روشن است كه چندان به تحقيق و بررسى نياز ندارد; اما با توجه به ايام شهادت آن بزرگوار شايسته است اندكى درباره فضايل حضرتش گفتوگوكنيم. براين اساس، به سراغ روايات نورانى معصومان عليهم السلام مىرويم تا بامقام و جايگاه آن حضرت در قيامت آشنا شويم.

چهره مقدس و ملكوتى فاطمه زهرا(س) در تاريخ اسلام آنقدر تابناك و روشن است كه چندان به تحقيق و بررسى نياز ندارد; اما با توجه به ايام شهادت آن بزرگوار شايسته است اندكى درباره فضايل حضرتش گفتوگوكنيم. براين اساس، به سراغ روايات نورانى معصومان عليهم السلام مىرويم تا بامقام و جايگاه آن حضرت در قيامت آشنا شويم.

كيفيتبرانگيخته شدن

برانگيخته شدن و رستاخيز از لحظات بسيار سخت و وحشتناك آينده بشر است; زمانى كه معصومان عليهم السلام همواره بدان مىانديشند و گاه از خوف آن بيهوش مىشدند. فاطمه(س) نيز چنين بود و بيشتر بدين زمان مىانديشيد. فكر زنده شدن، عريان بودن انسانها در قيامت، عرضه شدن به محضر عدل الهى و... او را در اندوه فرو مىبرد. اميرمؤمنان على(ع) مىفرمايد:

فاطمه پاسخ داد: پدرجان! ياد قيامت و برهنه محشور شدن مردم در آن روز رنجم مىدهد.

پيامبر فرمود: آرى دخترم! آن روز، روز بزرگى است; اما جبرئيل از سوى خداوند برايم خبر آورد من اولين كسى هستم كه برانگيخته مىشوم; سپس ابراهيم و آنگاه همسرت علىبن ابىطالب(ع). پس از آن، خداوند جبرئيل را همراه هفتاد هزار فرشته به سوى تو مىفرستد. وى هفت گنبد از نور بر فراز آرامگاهتبرقرار مىسازد. آنگاه اسرافيل لباسهاى بهشتى برايت مىآورد و تو آنها را مىپوشى. فرشته ديگرى به نام زوقائيل مركبى از نور برايت مىآورد كه مهارش از مرواريد درخشان و جهازش از طلاست. تو بر آن مركب سوار مىشوى و زوقائيل آن را هدايت مىكند. در اين حال هفتاد هزار فرشته با پرچمهاى تسبيح پيشاپيش تو راه مىسپارند. اندكى كه رفتى، هفتاد هزار حورالعين در حالى كه شادمانند و ديدارت را به يكديگر بشارت مىدهند، به استقبالت مىشتابند. به دست هريك از حوريان منقلى از نور است كه بوى عود از آن بر مىخيزد... آنها در طرف راستت قرار گرفته، همراهتحركت مىكنند. هنگامى كه به همان اندازه از آرامگاهت دور شدى، مريم دختر عمران همراه هفتاد هزار حورالعين به استقبال مىآيد و برتو سلام مىگويد. آنها سمت چپت قرار مىگيرند و همراهتحركت مىكنند. آنگاه مادرت خديجه، اولين زنى كه به خدا و رسول او ايمان آورد، همراه هفتاد هزار فرشته كه پرچمهاى تكبير در دست دارند، به استقبالت مىآيند. وقتى به جمع انسانها نزديك شدى، حواء با هفتاد هزار حورالعين به همراه آسيه دختر مزاحم نزدت مىآيد و با تو رهسپار مىشود.

حضور فاطمه در ميان مردم
فاطمه جان، هنگامىكه به وسط جمعيتحاضر در قيامت مىرسى، كسى از زير عرش پروردگار به گونهاى كه تمام مردم صدايش را بشنوند، فرياد مىزند: چشمها را فرو پوشانيد و نظرها را پايين افكنيد تا صديقه فاطمه، دخت پيامبر(ص) و همراهانش عبور كنند.

پس در آن هنگام هيچ كس جز ابراهيم خليلالرحمان و علىبن ابىطالب(ع) و... به تو نگاه نمىكنند. (1)

جابربن عبدالله انصارى نيز در حديثى از پيامبرخدا(ص) اين حضور را چنين توصيف مىكند:

روز قيامت دخترم فاطمه بر مركبى از مركبهاى بهشت وارد عرصه محشر مىشود. مهار آن مركب از مرواريد درخشان، چهار پايش از زمرد سبز، دنبالهاش از مشك بهشتى و چشمانش از ياقوت سرخ است و بر آن گنبدى از نور قرار دارد كه بيرون آن از درونش و درون آن از بيرونش نمايان است. فضاى داخل آن گنبد انوار عفو الهى و خارج آن پرتو رحمتخدايى است. بر فرازش تاجى از نور ديده مىشود كه هفتاد پايه از در و ياقوت دارد كه همانند ستارگان درخشان نور مىافشانند.

در هريك از دو سمت راست و چپ آن مركب هفتاد هزار فرشته به چشم مىخورد.

جبرئيل مهار آن را در دست دارد و با صداى بلند ندا مىكند: نگاه خود فراسوى خويش گيريد و نظرها پايين افكنيد. اين فاطمه دختر محمد است كه عبور مىكند.

در اين هنگام، حتى پيامبران و انبيا و صديقين و شهدا همگى از ادب ديده فرو مىگيرند تا فاطمه(س) عبور مىكند و در مقابل عرش پروردگارش قرار مىگيرد. (2)

منبرى از نور براى فاطمه(س)
در ادامه گفتگوى پيامبر با دختر گرامىاش درباره چگونگى حضور وى در عرصه قيامت، چنين مىخوانيم: سپس منبرى از نور برايتبرقرار مىسازند كه هفت پله دارد و بين هر پلهاى تا پله ديگر صفهايى از فرشتگان قرار گرفتهاند كه در دستشان پرچمهاى نور است. همچنين در طرف چپ و راست منبر حورالعين صف مىكشند... آنگاه كه بر بالاى منبرقرار مىگيرى، جبرئيل مىآيد و مىگويد: اى فاطمه! آنچه مايلى از خدا بخواه... (3)

شكايت در دادگاه عدل الهى
اولين در خواست فاطمه در روز قيامت، پس از عبور از برابر خلق، شكايت از ستمگران است.

جابرابن عبدالله انصارى از پيامبر(ص) چنين نقل مىكند: هنگامىكه فاطمه در مقابل عرش پروردگار قرار مىگيرد، خود را از مركب به زير انداخته، اظهار مىدارد: الهى و سيدى، ميان من و كسى كه مرا آزرده و بر من ستم روا داشته، داورى كن. خدايا! بين من و قاتل فرزندم، حكم كن... (4)

براساس روايتى ديگر، پيامبر اكرم(ص) فرمود: دخترم فاطمه در حالى كه پيراهنهاى خونين در دست دارد، وارد محشر مىشود; پايهاى از پايههاى عرش را در دست مىگيرد و مىگويد:

اى خداى عادل و غالب، بين من و قاتل فرزندم داورى كن.

به خداى كعبه سوگند، به شكايت دخترم رسيدگى مىشود و حكم الهى صادر مىگردد. (5)

ديدار حسن و حسين عليهما السلام

دومين خواسته فاطمه در روز قيامت از خداوند چنين است: خدايا! حسن و حسين را به من بنمايان.

در اين لحظه، امام حسن و امام حسين عليهما السلام به سوى فاطمه مىروند، در حالىكه از رگهاى بريده حسين خون فوران مىكند. (6)

پيامبر خدا(ص) مىفرمايد: هنگامىكه به فاطمه گفته مىشود وارد بهشتشو، مىگويد: هرگز وارد نمىشوم تا بدانم پس از من با فرزندانم چه كردند؟

به وى گفته مىشود: به وسط قيامت نگاه كن.

پس بدان سمت مىنگرد و فرزندش حسين را مىبيند كه ايستاده و سر در بدن ندارد. دخت پيامبر(ص) ناله و فرياد سر مىدهد. فرشتگان نيز (باديدن اين منظره) ناله و فرياد بر مىآورند. (7)

امام صادق(ع) مىفرمايد: حسين بن على(ع) در حالى كه سر مقدسش را در دست دارد، مىآيد. فاطمه با ديدن اين منظره نالهاى جانسوز سر مىدهد. در اين لحظه، هيچ فرشته مقرب و پيامبر مرسل و بنده مؤمنى نيست مگر آنكه به حال او مىگريد. (

شفاعتبراى دوستان اهلبيت عليهم السلام

سومين درخواست فاطمه در روز قيامت از پروردگار، شفاعت از دوستان و پيروان اهلبيت عليهم السلام است كه مورد قبول حق قرار مىگيرد و دوستان و پيروانش را مورد شفاعت قرار مىدهد.

امام باقر(ع) مىفرمايد: هنگامىكه فاطمه به در بهشت مىرسد، به پشتسرش مىنگرد. ندا مىرسد: اى دختر حبيب! اينك كه دستور دادهام به بهشتبروى، نگران چه هستى؟

فاطمه(س) جواب مىدهد: اى پروردگار! دوست دارم در چنين روزى با پذيرش شفاعتم، مقام و منزلتم معلوم شود.

ندا مىرسد: اى دختر حبيبم! برگرد و در مردم بنگر و هر كه در قلبش دوستى تو يا يكى از فرزندانت نهفته است داخل بهشت گردان. (10)

امام باقر(ع) در روايتى ديگر مىفرمايد: در روز قيامتبر پيشانى هر فردى، مؤمن يا كافر نوشته شده است. پس به يكى از محبان اهلبيت عليهم السلام كه گناهانش زياد است دستور داده مىشود به جهنم برده شود. در آن هنگام، فاطمه(س) ميان دو چشمش را مىخواند كه نوشته شده است: دوستدار اهلبيت. پس به خدا عرضه مىدارد:

الهى و سيدى! تو مرا فاطمه ناميدى و دوستان و فرزندانم را به وسيله من از آتش دور ساختى و وعده تو حق است و هرگز وعدهات را زير پا نمىنهى.

ندا مىرسد: فاطمه! راست گفتى; من تو را فاطمه ناميدم و به وسيله تو، دوستان و پيروانت و دوستان فرزندانت و پيروانشان را از آتش دور گردانيدم. وعده من حق است و هرگز تخلف نمىكنم.

[donsaeid]

شفاعت دوستان فاطمه از ديگران

عظمت و مقام حضرت فاطمه در روز قيامت چنان است كه خداوند به خاطر فاطمه به دوستان آن حضرت نيز مقام شفاعت مىدهد. امام باقر(ع) به جابر فرمود: جابر! به خدا سوگند، فاطمه(س) با شفاعتخود در آن روز شيعيان و دوستانش را از ميان اهل محشر جدا مىسازد. چنانكه كبوتر دانه خوب را از دانه بد جدا مىكند.



هنگامىكه شيعيان فاطمه همراه وى به در بهشت مىرسند، خداوند در دلشان مىافكند كه به پشتسر بنگرند. وقتى چنين كنند، ندا مىرسد: دوستان من!



اكنون كه شفاعت فاطمه را در حق شما پذيرفتم، نگران چه هستيد؟



آنان عرضه مىدارند: پروردگارا! ما نيز دوست داريم در چنين روزى مقام و منزلت ما براى ديگران آشكار شود.



ندا مىرسد: دوستانم! بر گرديد و بنگريد و هر كه به خاطر دوستى فاطمه شما را دوست داشت و نيز هر كه به خاطر محبت فاطمه به شما غذا، لباس يا آب داده و يا غيبتى را از شما دور گردانيده همراه خود وارد بهشت كنيد.

به سوى بهشت
فاطمه(س)، پس از شفاعت از دوستان خود و فرزندانش و رسيدگى به شكايتش در دادگاه عدل الهى به فرمان خدا، با جلال و شكوه خاصى وارد بهشت مىشود. پيامبراكرم(ص) مىفرمايد: روز قيامت دخترم فاطمه در حالى كه لباسهاى اهدايى خداوند را كه با آب حيات آميخته شده، پوشيده، محشور مىشود و همه مردم از مشاهده اين كرامت تعجب مىكنند. آنگاه لباسى از لباسهاى بهشتبر وى پوشانده مىشود. بر هزار حله بهشتى براى او با خط سبز چنين نوشته شده است: دختر پيامبر را به بهترين شكل ممكن و كاملترين هيبت و تمامترين كرامت و بيشترين بهره وارد هشتسازيد. پس، فاطمه(س) را به فرمان پروردگار در كمال عظمت و شكوه، در حالىكه پيرامونش هفتاد هزار كنيز قرار گرفته، به بهشت مىبرند. (13)

استقبال حوريان بهشتى
رسول خدا(ص) به فاطمه(س) فرمود: هنگامىكه به در بهشت مىرسى، دوازده هزار حوريه، كه تاكنون به ملاقات كسى نرفته و نخواهند رفت در حالىكه مشعلهاى نورانى به دست دارند و بر شترانى از نور كه جهازهايشان از طلاى زرد و ياقوت سرخ و مهارهايشان از لؤلؤ و مرواريد درخشان استسوارند، به استقبالت مىشتابند. پس وقتى داخل بهشتشدى، بهشتيان به يكديگر ورودت را بشارت خواهند داد و براى شيعيانتسفرههايى از گوهر، (14) كه بر پايههايى از نور برقرار ساختهاند، آماده مىسازند و در حالى كه هنوز ساير مردم گرفتار حسابرسىاند، آنان از غذاهاى بهشتى مىخورند. (15)

اولين سخن فاطمه در بهشت
سلمان فارسى از پيامبر اسلام(ص) چنين روايت كرده است: هنگامىكه فاطمه داخل بهشت مىشود و آنچه خداوند برايش مهيا كرده مىبيند، اين آيه را تلاوت مىكند:

(بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله الذى اذهب عناالحزن ان ربنا لغفور شكور الذى احلنا دارالمقامة من فضله لايمسنا فيها نصب و لا يمسنا فيها لغوب) (16)

ستايش و سپاس ويژه خدايى است كه اندوهمان را زدود. بدرستىكه پروردگار ما آمرزنده و پاداش دهنده است; پروردگارى كه در سايه بخشش خود ما را به بهشت و اقامتگاه هميشگىمان فرود آورد. ما در آن جا با رنج و ملالى رو به رو نمىشويم.

نورانى شدن بهشت از نور فاطمه(س)
ابن شهرآشوب مىنويسد: در بسيارى از كتابها، از جمله كشف ثعلبى و فضائل ابوالسعادات، در معناى اين آيه (لايرون فيها شمسا و لازمهريرا) (17)

(ونمىبينند در بهشت نه آفتاب و نه سرمايى را.)

آوردهاند كه ابن عباس گفت: چنانكه بهشتيان در بهشت هستند، ناگاه نورى مىبينند كه باغهاى بهشت را نورانى كرد. اهل بهشت اظهار مىدارند: خدايا! تو در كتابى كه بر پيامبرت فرستادى، فرمودى: (لايرون فيها شمسا) (بهشتيان در بهشتخورشيدى نخواهند ديد.) ندا مىرسد: اين، نور آفتاب و ماه نيست، بلكه على و فاطمه از چيزى تعجب كرده و خنديدند و از نور آن دو، بهشت روشن گرديد. (1

زيارت انبيا از فاطمه در بهشت
آنگاه كه همه انبيا و اولياى خدا وارد بهشتشدند، آهنگ ديدار دختر پيامبر خدا مىكنند. رسول خدا(ص) به فاطمه فرمود: هرگاه اولياى خدا در بهشت مستقر گرديدند، از آدم گرفته تا ساير انبيا همه به ديدارت مىشتابند. (19)

عنايات خداوند به فاطمه در بهشت
پروردگار منان به فاطمه زهرا(س) در بهشت عناياتى ويژه خواهد داشت. بخشى از آن عنايات چنين است:

1 - خانههاى بهشتى
پيامبرخدا(ص) فرمود: هنگامىكه مرا به معراج بردند و داخل بهشتشدم، به قصر فاطمه رسيدم; درون آن هفتاد قصر بود كه تمام در و ديوار و تاقهايش از دانههاى مرواريد سرخ ساخته شده، همه آنها به يك شكل زينت داده شده بود. (20)

2 - همنشينى با پيامبر(ص)
پيامبر اكرم(ص) به على(ع) فرمود:

ياعلى! تو و دخترم فاطمه در بهشت در قصر من همنشين من هستيد. سپس اين آيه را تلاوت فرمود: (برادران بر تختهاى بهشتى رو به روى هم مىنشينند.) (21)

3 - درجه وسيله
رسول خدا(ص) فرمود: فىالجنة درجة تدعى الوسيلة فاذا سالتم الله فاسالوا لي الوسيلة قالوا يا رسولالله من يسكن معك فيها؟ قال على و فاطمة و الحسن و الحسين (22)



گفتند: يا رسولالله! چه كسانى دراين درجه (مخصوص) با شما همنشين خواهند بود؟

فرمود: على، فاطمه، حسن و حسين.

علامه امينى در منقبتبيست و ششم مىنويسد:

از مناقب حضرت زهرا (ص) همراه بودن او با پدر و همسر و فرندانش در درجة الوسيله است. آنجا پايتخت ظمتحضرت حق تبارك و تعالى است و جز پنج تن عليهم السلام هيچ يك از انبيا و اوليا و مرسلين و صالحان و فرشتگان مقرب كسى بدان راه نمىيابد. (23)

4 - سكونت در حظيرة القدس
سيوطى در مسند مىنويسد:





پيامبرخدا(ص) فرمود: در قيامت، جايگاه من و على و فاطمه و حسن و حسين سرايى زير عرش پروردگار است. (25)

نويسنده خصايص فاطمه، ضمن بيانى مفصل درباره حظيرةالقدس، مىنويسد: والاترين جايگاهها در هشتحظيرةالقدس است. (26)

5 - بخشيدن چشمه تسنيم به فاطمه(س)
طبرى از همام بنابىعلى چنين نقل مىكند: به كعب الحبر گفتم: نظرت درباره شيعيان علىبنابىطالب چيست؟

گفت: اى همام! من اوصافشان را در كتاب خدا مىيابم. اينان پيروان خدا و پيامبرش و ياران دين او و پيروان ولىاش شمرده مىشوند. اينان بندگان ويژه خدا و برگزيدگان اويند. خدا آنها را براى دينش برگزيد و براى بهشتخويش آفريد.

[donsaeid]

فاطمه(س)، درياي بيكران دانش


يكي از ابعاد مهم وجودي حضرت زهرا(س) شخصيت علمي و دانش الهي او ميباشد. اينكه حقيقت دانش آن بزرگواران چيست و نحوه دريافت آن چگونه بوده است، مسائل و معارف بلندي است كه ما را دسترسي به آن نيست و حقيقت وحي و اتصال به آن را تنها كساني ميدانند كه خود، مخاطب آن بودهاند.


يكي از ابعاد مهم وجودي حضرت زهرا(س) شخصيت علمي و دانش الهي او ميباشد. اينكه حقيقت دانش آن بزرگواران چيست و نحوه دريافت آن چگونه بوده است، مسائل و معارف بلندي است كه ما را دسترسي به آن نيست و حقيقت وحي و اتصال به آن را تنها كساني ميدانند كه خود، مخاطب آن بودهاند. امّا فهم ظواهر امر و تلاش براي نزديك شدن به درياي بيكران دانش آنان و نوشيدن جرعهاي از آن هر چند اندك، توفيقي است بزرگ. آنچه به اختصار در اين مقاله آمده تلاشي است كه نويسنده در تبيين چهره علمي صديقه كبرا(س) و منابع دانش آن حضرت(س) مبذول داشتهاند.
اصولاً انسانها از طريق تلاش و كوشش و زحمت و استفاده از استاد و منابع متعارف معلومات خود را تحصيل ميكنند. چنين دانشي ممكن است با واقع و حقيقت منطبق باشد و برخي اوقات نيز با حقيقت منطبق نيست و خطا و اشتباه در آن راه پيدا ميكند ولي برگزيدگان الهي و معصومين عليهمالسلام مانند حضرت زهرا(س) از راههاي غير متعارف نيز معارف و حقايقي به دست ميآورند. به علاوه علم آنها علمي است به دور از خطا و اشتباه، دانشي كه همواره با حقيقت و واقع سازگار است و به عبارت ديگر دانش آنها همراه با مقام عصمت است.

مرجعيت علمي مسلمين

همواره بايد فرد يا افرادي در جامعه اسلامي باشند تا معارف و دستورات الهي را به كساني كه آگاهي ندارند بياموزند. واضح است كه اين افراد بايد از چنان دانشي برخوردار باشند كه خطا و اشتباه در دانششان پيش نيايد تا بتوانند حافظ و نگهدار واقعي احكام الهي باشند. قرآن مجيد در اين رابطه ميفرمايد: فاسئلوا اهل الذكر ان كنتم لا تعلمون.1 در اين آيه خداوند دستور ميدهد افرادي كه نميدانند از "اهل ذكر" سؤال كنند، و منظور از "ان كنتم لا تعلمون" "اگر نميدانيد"، جميع معارف حقيقي است و مقصود از اهل ذكر هر كسي است كه عالم به آن باشد ولي بر اساس روايات مصداق "اهل ذكر" در آيه شريفه همان اهلبيت عليهمالسلام ميباشند.
* ابنعباس در باره "فاسئلوا اهل الذكر" ميگويد: آنها محمد و علي و فاطمه و حسن و حسين هستند، آنان اهل ذكر و علم و عقل و بيانند و آنان اهلبيت نبوتند.
ابنعباس در باره "فاسئلوا اهل الذكر" ميگويد: هو محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين عليهمالسلام، هم اهل الذكر و العلم و العقل و البيان و هم اهل بيت النبوه... . آنها محمد و علي و فاطمه و حسن و حسين هستند، آنان اهل ذكر و علم و عقل و بيانند و آنان اهلبيت نبوتند.2
چنان كه امام باقر(ع) ميفرمايد: نحن اهل الذكر و نحن المسؤولون ... ما اهل ذكر هستيم و ما هستيم كساني كه بايد از ما سؤال شود.3
از اينرو بر اساس اين روايات روشن ميگردد كه حضرت زهرا(س) و ساير معصومين "اهل ذكر" ميباشند و آنها هستند كه به معارف الهي آگاهي كامل دارند و مردم بايد معالم دين خود را از آنها بياموزند.
زهرا(س) همه چيز ميدانست
از روايات متعدد استفاده ميشود كه حضرت زهرا(س) به همه چيز آگاهي داشت چون آفرينش او و پدر و شوهرش از شجره واحد و نور واحد بود.
عمار ياسر نقل ميكند كه حضرت علي(ع) داخل منزل شد. چون فاطمه او را ديد گفت: بيا تا براي تو بيان كنم آنچه در گذشته واقع شده و آنچه الآن هست و آنچه تا حال انجام نشده و تا روز قيامت اتفاق ميافتد.
علي(ع) وقتي اين سخن را شنيد خدمت پيامبر(ص) رسيد و نزديك آن حضرت نشست. پيامبر(ص) فرمود: تو سخن ميگويي يا من سخن بگويم؟ علي(ع) گفت: سخن گفتن شما بهتر است. پيامبر(ص) فرمود: وارد بر فاطمه شدي و او چنين و چنان گفت (در باره دانش وسيع و گسترده خود با تو سخن گفت) و تو برگشتي! علي(ع) گفت: آيا نور فاطمه از نور ماست؟ پيامبر(ص) فرمود: مگر نميدانستي؟ علي(ع) از شنيدن اين سخن به سجده افتاد و به پاس اين نعمت بزرگي كه خداوند به وي عنايت كرده، شكر او را به جاي آورد و به خانه برگشت. حضرت زهرا(س) گفت: خدمت پدرم رسيدي و آنچه من در رابطه با آگاهيام، گفتم به او خبر دادي. حضرت علي(ع) فرمود: آري. آنگاه حضرت زهرا(س) به علي(ع) گفت: همانا خداوند نور مرا آفريد در حالي كه خدا را به پاكي ياد ميكرد. سپس آن را در درختي از درختهاي بهشت به وديعت گذاشت كه سبب روشنايي و درخشندگي آن درخت شد. آنگاه چون پدرم وارد بهشت شد خداوند به او وحي كرد كه از ميوه آن درخت استفاده كند. او نيز چنين كرد. آنگاه من در صلب پدر قرار گرفتم. سپس مادرم خديجه آن نور را دريافت كرد و از او متولد شدم. من از چنين نوري ميباشم و دانش همه چيز در گذشته و حال و آينده دارم.
اي اباالحسن مؤمن! با نور الهي حقايق را نظاره ميكند.1
آن حضرت در حين ولادت مورد عنايت خاص الهي واقع شد و آن چنان از دانش به وي عطا شد كه از ديگران بينياز گرديد. امام باقر(ع) در سبب نامگذاري آن حضرت به (فاطمه) ميفرمايد: بعد از ولادت فاطمه(س) خداوند به يكي از فرشتگان دستور داد به پيامبر بگويد كه نام او را "فاطمه" بگذارد. آن حضرت نيز چنين كرد. آن گاه خداوند فرمود: "انّي فطمتك بالعلم ... به وسيله دانش
به تو شير دادم". از اين جمله استفاده ميشود كه آن حضرت در آغاز طفوليت داراي علوم ربّاني و الهي بوده است.1
* آن حضرت در حين ولادت مورد عنايت خاص الهي واقع شد و آن چنان از دانش به وي عطا شد كه از ديگران بينياز گرديد.
منابع علمي حضرت زهرا(س)
بعد از رحلت پيامبر گرامي اسلام، وحي آسماني بر كسي نازل نميشود و درهاي وحي بعد از آن حضرت براي هميشه بسته است. اما حضرت زهرا(س) و ساير معصومين(ع) داراي علم و دانش بس وسيع و گستردهاي هستند. آنان نسبت به معارف ديني و مصالح مسلمين و حقايق گذشته و آينده آگاهي كامل دارند. حال اين سؤال مطرح است كه آنان از چه منابعي اين علوم گسترده را به دست ميآورند. بر اساس متون ديني به منابع چندي ميتوان اشاره كرد كه برخي از آنها اينهاست:
1ـ قرآن
كتاب الهي سرچشمه جاودانه و ارزشمند تمام علوم و دانستنيهايي است كه در امر هدايت بشر نقش دارد و آگاهي به آن رهگشاي همه معارف و حقايق اسلامي است. آگاهي كامل از قرآن
* امام صادق(ع) در ضمن توصيف "مصحف فاطمه(س)" ميفرمايد: ... و فيه علم القرآن كما انزل. علم قرآن همان طور كه نازل شده در مصحف فاطمه(س) موجود است.
به طوري كه انسان تفسير و تأويل و ظاهر و باطن و محكم و متشابه آن را به خوبي بشناسد به انسان اين توان را ميدهد كه تمام نيازهاي خود و جامعه را از آن استخراج نمايد.
حضرت علي بنموسيالرضا(ع) در توضيح آيه ".. و لو رَدُّه الي الرسول و الي اولي الامر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم ..."2 ميفرمايد: منظور از اين آيه "آل محمد است" و هم الّذين يستنبطونه من القران و يعرفون الحلال و الحرام، آنها كساني هستند كه از قرآن استنباط ميكنند و حلال و حرام را ميشناسند.3 چنان كه در رابطه با آيه شريفه "و ما يعلم تاويله الاّ اللّه و الراسخون في العلم"4 "تأويل قرآن را جز خدا و ثابتقدمان در علم نميدانند" امام صادق(ع) ميفرمايد: نحن الراسخون في العلم و نحن نعلم تأويله. ما (اهل بيت) راسخان در علم هستيم و ما تأويل قرآن را ميدانيم.5
امام باقر(ع) در رابطه با تفسير آيه مباركه "فالذين آتينا هم الكتاب يؤمنون6 به كساني كه به آنها كتاب آموختيم به آن ايمان دارند" ميفرمايد: هم آل محمد. آنها از آل محمد هستند.7
نيز از امام باقر(ع) در باره آيه مباركه "بل هو آيات بيّنات في صدور الذين اوتو العلم"8 قرآن نشانههاي آشكاري است در قلب كساني كه به آنها دانش داده شده" سؤال شد فرمود: منظور ما هستيم.9
امام صادق(ع) در ضمن توصيف "مصحف فاطمه(س)" ميفرمايد: ... و فيه علم القرآن كما انزل. علم قرآن همان طور كه نازل شده در مصحف فاطمه(س) موجود است.10
از رواياتي كه در تفسير آيات ذكر شده و امثال آن، نقل شد استفاده ميشود كه آگاهي نسبت به قرآن و اسرار آن مربوط به حضرت زهرا(س) و ساير معصومين عليهمالسلام ميباشد، چون قرآن در خانه آنها نازل شده است و آنها هستند كه در سايه آشنايي با اين منبع لايزال الهي توانايي شناخت و درك حقايق و معارف و دانشهاي گوناگون را پيدا كردهاند.
2ـ پيامبر اسلام
دومين منبع از منابع دانش حضرت زهرا(س) علم و دانشي است كه آن حضرت از پدر بزرگوارش فرا گرفته است. او در دامن پيامبر(ص) بزرگ شده و جزء نزديكترين افراد به حضرت(ص) بوده است و پيامبر(ص) بيشترين معاشرت و انس را با او داشته و از سرچشمه وحي او را سيراب ميكرده است. چنان كه روايات متعددي كه آن حضرت از پيامبر اكرم(ص) اسلام نقل ميكند شاهد گويايي است بر آنكه آن حضرت از پدرش دانشهاي فراواني را فرا گرفته است. به علاوه حضرت امام جعفرصادق(ع) در باره "مصحف حضرت فاطمه(س)" ميفرمايد: مصحف فاطمه(س)، املاء رسول خدا(ص) و خط علي(ع) است.1
مصحفي كه يكي از منابع مهم امامان معصوم عليهمالسلام بوده است و آنان در موارد مختلف به آن مراجعه كرده و براي ديگران نيز بيان ميكردند.
3ـ فرشتگان
يكي ديگر از منابع علم آن حضرت، فرشتگان ميباشند. حضرت زهرا(س) همانند خضر، "ذوالقرنين" و مريم بود كه بر اساس ظاهر آيات قرآن، با فرشتگان الهي ارتباط داشتند و حقايقي از عالم غيب به آنان ميرسيد. بلكه آن حضرت به مراتب از آنان بالاتر بود چون اگر حضرت مريم سيده زنان عصر خودش بود، حضرت زهرا(س) سرور زنان تمام جهانيان است.

[donsaeid]

* "روحالقدس" يك روح امدادگر است كه انسان را به هنگام انجام كارهاي مهم معنوي
و الهي ياري ميدهد و به تفاوت مراتب اشخاص متفاوت است.
طبق برخي روايات، "مصحف" آن حضرت مشتمل بر علومي بود كه توسط فرشتگان در اختيار حضرت زهرا(س) قرار ميگرفت. البته راجع به "مصحف" آن حضرت كه از چه منبعي ميباشد برخي روايات چنان كه اشاره شد از املاء پيامبر(ص) شمرده است.
از امام صادق(ع) راجع به "مصحف فاطمه(س)" سؤال شد. حضرت در پاسخ فرمود: بعد از رحلت پيامبر(ص) حضرت زهرا(س) دچار آن چنان حزن و اندوهي شد كه از شدت و زيادي آن جز خدا كسي آگاهي نداشت. خداوند هم براي تسلّي آن حضرت فرشتهاي نزد وي فرستاد تا او را تسلي داده با وي سخن بگويد. حضرت زهرا(س) جريان را به حضرت علي(ع) گفت.
* يكي ديگر از منابع علم و دانش حضرت زهرا(س) و ساير معصومين(ع) "روحالقدس" است كه همواره با آنان است و آنان را در درك و فهم حقايق جهان هستي مدد ميرساند.
حضرت علي(ع) فرمود: هر گاه احساس كردي كه فرشته بر تو نازل و صدايي شنيدي مرا مطلع كن. پس آنگاه كه فرشته آمد با حضرت سخن بگويد، به حضرت علي(ع) خبر داد و آن حضرت هم هر چه ميشنيد آنها را مينوشت و از آن نوشتهها "مصحف فاطمه(س)" به وجود آمد.2
در همين رابطه در روايت ديگري امام صادق(ع) ميفرمايد: بعد از رحلت پيامبر(ص) كه فاطمه دچار حرن و اندوه زياد شده بود جبرئيل بر او نازل ميشد و به او تسليت ميگفت و از وضع پدرش به وي خبر ميداد و همچنين از آنچه در آينده نسبت به فرزندان او اتفاق ميافتد او را مطلع مينمود و حضرت علي(ع) آنها را مينوشت و بدينوسيله "مصحف" فاطمه به وجود آمد.3
از اين روايات و همانند اينها كه فراوان است به خوبي استفاده ميشود كه فرشتگان با فاطمه زهرا(س) ارتباط داشتند و دانشهايي الهي در اختيار آن حضرت قرار ميدادند. در باره مصحف حضرت(س) در ادامه نيز مطلبي خواهيم آورد.
4ـ القاي روحالقدس
يكي ديگر از منابع علم حضرت زهرا(س)، فيض روحالقدس است. در آيات قرآن مواردي است كه از تأييد روحالقدس سخن به ميان آمده است؛ از جمله در باره حضرت مسيح در آيات 87 و 253 بقره و 110 مائده و در باره پيامبر گرامي اسلام در آيه 110 بقره. در اينكه "روحالقدس" چيست؟ ميان مفسران گفتگوي بسيار است. از رواياتي كه در منابع اهلبيت است استفاده ميشود كه روحالقدس روح مقدسي است كه با همه پيامبران و معصومين(ع) بوده است و امدادهاي الهي را در موارد مختلف به آنها منتقل ميساخته بلكه در مواردي در غير معصومين(ع) نيز وجود دارد.
امام باقر(ع) به "كميت بنزيد اسدي" شاعر معروف اهلبيت(ع) فرمود: براي تو همان است كه پيامبر اكرم(ص) به "حسان بنثابت" فرمود: "لن يزال معك روحالقدس ما ذببت عنّا" همواره روحالقدس با تو خواهد بود مادامي كه از ما دفاع ميكني.1
و در روايت ديگر حضرت امام رضا(ع) هنگامي كه "دعبل خزاعي" بعضي از اشعار قصيده معروف خود "مدارس آيات" را خواند حضرت گريه شديدي كرد. آنگاه فرمود: "نطق روحالقدس علي لسانك بهذين البتيين" روحالقدس در اين دو بيت به زبان تو سخن گفت.2
* درك حقيقت اين منابع كار سادهاي نيست. دارا بودن اين منابع مهم و الهي است كه آنها را از ساير مردم ممتاز ميگرداند و به آنها در هدايت و ارشاد مردم و حفاظت از معارف اسلامي كمك ميكند.
امام صادق(ع) در تفسير آيه "والسابقون السابقون اولئك المقربون" ميفرمايد: پيشگامان، رسولان الهي(ع) و بندگان خاص خدا هستند كه خداوند در آنها پنج روح قرار داده كه يكي از آنها "روحالقدس" است كه به وسيله آن مطالب را درك ميكنند.3
در روايت ديگر در همين رابطه امام باقر(ع) ميفرمايد: آنان به وسيله روحالقدس آنچه را در زير عرش است تا آنچه در زير زمين است ميدانند. يعني از طريق اين روح هر چه را لازم است بدانند ميشناسند4
در برخي روايات در توصيف ارواح پنجگانه كه در خاصان بندگان الهي است امام صادق(ع) ميفرمايد: براي آن چهار روح ممكن است حادثه و اشكالي پيش آيد ولي روحالقدس از اين امر مستثني است، خواب و غفلت و كارهاي بيهوده و باطل از او صادر نميشود و با روحالقدس معارف و حقايق شناخته ميشود.5
از مطالبي كه ذكر شد چنين استفاده ميشود كه "روحالقدس" يك روح امدادگر است كه انسان را به هنگام انجام كارهاي مهم معنوي و الهي ياري ميدهد و به تفاوت مراتب اشخاص متفاوت است. در پيامبران و معصومين(ع) به گونهاي فوقالعاده قويتر و بارزتر عمل ميكند، و در ديگران به اندازه خودشان. هر چند از حقيقت و جزئيات آن اطلاع زيادي نداريم.6 بنابراين يكي ديگر از منابع علم و دانش حضرت زهرا(س) و ساير معصومين(ع) "روحالقدس" است كه همواره با آنان است و آنان را در درك و فهم حقايق جهان هستي مدد ميرساند.
5 ـ نور الهي
يكي ديگر از منابع علم حضرت زهرا(س) نور الهي است كه بر اساس روايات متعددي در آن حضرت و ساير معصومين(ع) وجود دارد. در روايتي آورديم كه آن حضرت در باره خويش ميفرمايد: خداوند نور مرا آفريد كه همواره مشغول تسبيح خدا بود. آنگاه آن را در درختي از درختان بهشت قرار داد و چون پدرم به امر خداوند از ميوه آن درخت خورد نور من در پدر قرار گرفت. سپس به مادرم خديجه منتقل شد و من از او متولد شدم. آنگاه ميگويد: "و انا من ذلك النور اعلم ما كان و ما يكون و ما لم يكن، يا اباالحسن، المؤمن ينظر بنور اللّه تعالي".7
من به وسيله آن نور، به آنچه گذشته و حال و آنچه نيامده آگاهم. اي اباالحسن! مؤمن با نور خداي متعال مينگرد.
* حضرت فاطمه(س) همان طور كه وجود مقدسش سرچشمه و منشاء وجود امامان معصوم است، علم و دانش مصحف او نيز از سرچشمههاي دانش ائمه عليهمالسلام است
كه از اين موضوع عظمت و گستردگي دانش حضرت زهرا(س) كاملاً روشن ميشود.
از اين روايت به خوبي استفاده ميشود كه يكي ديگر از منابع علم آن حضرت نور الهي است كه در آن حضرت وجود داشته است و همان نور سبب شده كه دانش و علم آن حضرت گسترده و فراگير باشد. اينها كه ذكر شد سرچشمه دانش آن حضرت و ساير معصومين(ع) بود. درك حقيقت اين منابع كار سادهاي نيست. دارا بودن اين منابع مهم و الهي است كه آنها را از ساير مردم ممتاز ميگرداند و به آنها در هدايت و ارشاد مردم و حفاظت از معارف اسلامي كمك ميكند.
مصحف زهرا(س) يكي از منابع دانش امامان(ع)
منابعي كه براي دانش حضرت زهرا(س) ذكر شد از منابع دانش امامان معصوم(ع) نيز ميباشند. به علاوه از روايات متعدد استفاده ميشود كه يكي از منابع مهم امامان(ع) مصحف فاطمه(س) بوده است.
امام صادق(ع) در ضمن روايتي به برخي از منابع دانش امامان(ع) اشاره كرده ميفرمايد: ... و مصحف فاطمه نزد من است. در آن است تمام دانشهايي كه مردم در رابطه با آنها به ما نياز دارند و ما (به جهت داشتن آن) به مردم نيازي نداريم.1 در روايت ديگر، آن حضرت به "فضيل" ميفرمايد: دانستي به چه چيز نگاه ميكردم؟ او در پاسخ ميگويد: خير. حضرت ميفرمايد: در كتاب فاطمه(س) نگاه ميكردم، هيچ كس به حكومت نميرسد مگر اينكه نام او و پدرش در آن ثبت شده است. در آن نسبت به حكومت فرزندان امام حسن چيزي نيافتم.2 يعني عليرغم تلاشي كه فرزندان امام حسن(ع) ميكنند كسي از آنان به حكومت نخواهد رسيد.
در برخي روايات از امام صادق(ع) روايت شده كه "مصحف فاطمه(س)" سه برابر قرآن است.3
از بعضي روايات استفاده ميشود كه اخبار گذشته و آينده تا روز قيامت در "مصحف" فاطمه(س) ميباشد.4
بنابراين روشن شد كه حضرت فاطمه(س) همان طور كه وجود مقدسش سرچشمه و منشاء وجود امامان معصوم است، علم و دانش مصحف او نيز از سرچشمههاي دانش ائمه عليهمالسلام است كه از اين موضوع عظمت و گستردگي دانش حضرت زهرا(س) كاملاً روشن ميشود.
* از رسول خدا شنيدم كه روز قيامت دانشمندان اسلام در پيشگاه الهي حاضر ميشوند و به اندازه علم و تلاش و كوششي كه در راه آموزش و هدايت مردم داشتهاند از خداي خويش پاداش دريافت ميكنند.
علم در خدمت هدايت جامعه
از مسؤوليتهاي مهمي كه پيشوايان معصوم(ع) به عهده دارند تلاش و كوشش و استفاده از دانش گسترده خويش در راه بالا بردن فرهنگ جامعه و دفع شبهات و پاسخ به مسائل آنان است. حضرت زهرا(س) در اين رابطه با تمام توان، مسؤوليت بزرگ خود را انجام ميداد. او از موضوعات ساده گرفته تا پيچيدهترين مسائل را پاسخگو بود و اين ميسر نبود مگر با احاطه علمي، قوت فكر و همت بلند و اتصال به منبع علم الهي، در اينجا به دو نمونه اشاره ميشود.
1ـ بانويي خدمت آن حضرت رسيد و عرض كرد: مادر پير و ناتواني دارم كه در نماز بسيار اشتباه ميكند، مرا فرستاده تا از شما بپرسم كه چگونه نماز بخواند؟ فرمود: هر چه ميخواهي بپرس. آن زن سؤالات خود را مطرح كرد تا به ده سؤال رسيد و حضرت زهرا(س) با روي گشاده جواب ميداد. زن از زيادي پرسش خود شرمنده شده گفت: شما را بيش از اين زحمت نميدهم. حضرت زهرا(س) فرمود: باز هم بپرس. آنگاه براي تقويت روحيه وي پاداش ارزشمند كساني كه به مردم معارف ديني ميآموزند را بيان فرمود. سپس ادامه داد: كه از رسول خدا شنيدم كه روز قيامت دانشمندان اسلام در پيشگاه الهي حاضر ميشوند و به اندازه علم و تلاش و كوششي كه در راه آموزش و هدايت مردم داشتهاند از خداي خويش پاداش دريافت ميكنند.1

[donsaeid]

2ـ حضرت علي(ع) فرمود: در محضر رسول خدا بوديم كه آن حضرت فرمود: بهترين چيز براي زنان چيست؟ هيچ كس نتوانست پاسخ درست بدهد! من به سوي فاطمه(س) آمدم و موضوع را با و در ميان گذاشتم. فاطمه(س) گفت: من ميدانم. سپس فرمود: "بهترين چيز براي زن اين است كه بيگانگان او را نبينند و او نيز آنان را نبيند". به نزد پيامبر(ص) بازگشتم و جواب را گفتم. پيامبر فرمود: چه كسي به تو اين مطلب را گفت؟ عرض كردم: فاطمه(س). با تعجب فرمود: "فاطمة بضعة مني". فاطمه پاره تن من است.2 يعني همان طور كه من از علوم و معارف الهي در حد اعلي مطلعم، فاطمه كه پارهاي از وجود من است نيز چنين است. دقت در اين روايت مقام علمي حضرت فاطمه(س) را كاملاً آشكار ميسازد.
البته در اين خصوص ذكر دو نكته لازم است:
الف) ممكن است اين سخن حضرت زهرا(س) تأكيد و سفارشي باشد بر رعايت پوشش و حجاب و عفت و پاكدامني در بانوان و گرنه بر اساس دستورات ديگر اسلامي كه در ساير زمينهها داريم در مواردي درس خواندن و رسيدن به درجات بالاي علمي براي زنان لازم و ضروري است، تربيت پزشكان متخصص جهت انجام امور پزشكي مربوط به بانوان و همچنين تربيت دبيران و اساتيد و محققين دانشگاهي از بين بانوان براي انجام امور فرهنگي و تحقيقاتي امري است واجب كه اگر در آن سستي شود همه مسؤول هستند. روشن است كه رسيدن به چنين مراحلي از پيشرفت و ترقي بدون ارتباط زن و مرد بسيار مشكل بلكه در مواردي ناممكن است. به علاوه خود آن حضرت(س) و دختر بزرگوارش حضرت زينب(س) با ايراد سخنرانيهاي آتشين و انقلابي خويش در مجامع عمومي كه مردان نيز حضور داشتند، عملاً به بانوان آموختند كه انجام وظيفه اسلامي و دفاع از حق و امامت و رهبري بر همگان واجب است. غير از اينان افراد ديگري نيز مانند "سوده"، زن انقلابي و شجاع را مشاهده ميكنيم كه در جنگ صفين چگونه از حضرت علي(ع) حمايت ميكند و با اشعار انقلابي خويش، طايفه هَمْدان را براي جنگ با معاويه تشويق و تحريك مينمايد.
بهرحال براي درك و فهم احكام و معارف اسلامي بايد به جهات مختلف و روايات گوناگون در ابواب متنوع توجه نمود و از جمعبندي آنها، حكم اسلامي را به دست آورد.
ب) اينكه حضرت علي(ع) به سؤال پيامبر(ص) پاسخ نداد و حضرت زهرا(س) پاسخ صحيح داد دليل بر آن نيست كه حضرت علي(ع) آن را نميدانسته، زيرا آن حضرت بر اساس فرموده پيامبر(ص) اعلم مردم است. شايد هدف اين بوده كه عظمت علمي حضرت زهرا(س) براي اصحاب پيامبر(ص) و آيندگان بيشتر روشن شود.

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]