Announcement

Collapse
No announcement yet.

Feminism

Collapse
X
 
  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

  • Feminism

    Feminism is a diverse collection of social theories, political movements, and moral philosophies, largely motivated by or concerning the experiences of women, especially in terms of their social, political, and economic situation. As a social movement, feminism largely focuses on limiting or eradicating gender inequality and promoting women's rights, interests, and issues in society. It also embraces greater opportunity for men to transcend the narrow gender roles and norms of masculinity that have traditionally confined them.

    Within academia, some feminists focus on documenting gender inequalities that oppress women and on changes in the social position and representation of women. Others argue that gender, and even sex, are social constructs, and research the construction of gender and sexuality, and develop alternate models for studying social relations.

    Some feminist scholars have posited that the hierarchies in businesses and government and all organizations need to be replaced with a decentralized ultra-democracy. Some argue that having any central leader in any organization is derived from the androcentric family structure (and therefore needs reform and replacement), and thus such scholars see the essence of feminism as beyond the surface issues of sex and gender.

    Feminist political activists commonly campaign on issues such as reproductive rights (including but not limited to the right to choose an abortion, the elimination of legal restrictions on abortion, and access to contraception), violence within a domestic partnership, maternity leave, equal pay, sexual harassment, street harassment, discrimination, and sexual violence. Themes explored in feminism include patriarchy, stereotyping, objectification, sexual objectification, and oppression.

    In the 1960s and 1970s, much of feminism and feminist theory represented, and was concerned with, problems faced by Western, white, middle-class women while claiming to represent all women. Since then, many feminist theorists have challenged the assumption that "women" constitute a homogeneous group of individuals with identical interests. Feminist activists emerged from within diverse communities, and feminist theorists began to focus on the intersection between gender and sexuality with other social identities, such as race and class. Many feminists today argue that feminism is a grass-roots movement that seeks to cross boundaries based on social class, race, culture, and religion; is culturally specific and addresses issues relevant to the women of that society (for example female genital cutting in Africa or the alleged glass ceiling in developed economies); and debate the extent to which certain issues, such as rape, incest, and mothering, are universal.

    As of 2005-6, a number of feminist political parties have formed.


  • #2
    Origins

    Comment


    • #3
      The various types of feminism include:

      Egalitarian forms:
      equity feminism
      individualist feminism (also known as libertarian feminism) - Same as above.
      liberal feminism

      Gynocentric forms:
      cultural feminism
      gender feminism
      radical feminism
      Belief in oppression by patriarchy:
      anarcha-feminism
      French feminism
      radical feminism
      Belief in oppression by capitalism:
      socialist feminism
      Marxist feminism
      Differences are solely or mostly cultural, not biological:
      Amazon feminism
      psychoanalytic feminism

      Segregationalist:
      lesbian feminism (Lesbian separatism)
      separatist feminism
      African-American
      Black Feminism
      Womanism

      non-Western:
      third-world feminism
      post-colonial feminism
      pro-sex feminism (also known as sexually liberal feminism, sex-positive feminism)

      Comment


      • #4
        Subtypes of feminism

        Amazon feminism
        Anarcha-Feminism
        Anti-racist feminism
        cultural feminism
        ecofeminism
        equity feminism
        existentialist feminism
        French feminism
        gender feminism
        individualist feminism (also known as libertarian feminism)
        lesbian feminism
        liberal feminism
        male feminism or men's feminism
        Marxist feminism (also known as socialist feminism)
        material feminism
        pop feminism
        post-colonial feminism
        postmodern feminism which includes queer theory
        pro-sex feminism (also known as sexually liberal feminism, sex-positive feminism)
        psychoanalytic feminism
        radical feminism
        separatist feminism
        socialist feminism
        spiritual feminism
        standpoint feminism
        third-world feminism
        transnational feminism
        transfeminism
        womanism
        Certain actions, approaches and people can also be described as proto-feminist or post-feminist.

        Comment


        • #5
          Effect on heterosexual relationships

          The feminist movements have affected the nature of heterosexual relationships in Western and other societies affected by feminism. In some of these relationships, there has been a change in the power relationship between men and women. In these circumstances, women and men have had to adapt to relatively new situations, sometimes causing confusions about role and identity. Women can now avail themselves more to new opportunities, but some have suffered with the demands of trying to live up to the so-called "superwomen" identity, and have struggled to 'have it all', i.e. manage to happily balance a career and family. In response to the family issue, many socialist feminists blame this on the lack of state-provided child-care facilities. Others have advocated instead that the onus of child-care not rest solely on the female, but rather that men partake in the responsibility of managing family matters.

          Some men counter that this expectation is unrealistic, claiming a de-emphasis on breadwinning would be injurious to their ability to attract mates; while many women have the choice to try to "have it all", they claim that societal expectations placed on men preclude them from devoting themselves further to domestic responsibilities. Several studies support the view that, although men are derided for not devoting enough time to childrearing and domestic tasks, few women seem attracted to men who engage in these activities to the detriment of their careers. ("The Perception of Sexual Attractiveness: Sex Differences in Variability" by Townsend J.M.; Wasserman T., Archives of Sexual Behavior, Volume 26, Number 3, June 1997, pp. 243-268(26) McGraw, Kevin J. (2002) "Environmental Predictors of Geographic Variation in Human Mating Preferences." Ethology 108 (4), 303-317. In Defense of Working Fathers Sacks, Glenn. [1].)

          There have been changes also in attitudes towards sexual morality and behavior with the onset of second wave feminism and "the Pill": women are then more in control of their bodies, and are able to experience sex with more freedom than was previously socially accepted for them. This sexual revolution that women were then able to experience was seen as positive (especially by sex-positive feminists) as it enabled women and men to experience sex in a free and equal manner. However, some feminists felt that the results of the sexual revolution were beneficial only to men. Feminists have debated whether marriage is an institution that oppresses women and men. Those who do view it as oppressive sometimes opt for cohabitation or more recently to live independently reverting to casual sex to fulfill their sexual needs.

          Evangelical (Christian) feminists sometimes argue that life-long monogamy ideally promotes egalitarianism in sex, especially when viewed in light of other common alternatives to monogamy (i.e. polygamy, prostitution, or infidelity). On the other hand, Friedrich Engels's essay Origins of the Family, Private Property, and the State -- sometimes considered an early feminist work -- argues that monogamy was originally conceived of as a way for men to control women. In addition, some modern feminists endorse polyamory as an egalitarian lifestyle

          Comment


          • #6
            Worldwide statistics

            The following is a sampling of statistics related to the relative status of women worldwide.

            According to the United Nations Human Development Report 2004: Section 28, Gender, Work Burden, and Time Allocation, women work on average more than men, when both paid employment and unpaid household tasks are accounted for. In rural areas of the developing countries surveyed, women perform an average of 20% more work than men, or an additional 98 minutes per day. In the OECD countries surveyed, on average women performed 5% more work than men, or 18 minutes per day.
            Women own only 1 percent of the world's wealth, and earn 10 percent of the world's income, despite making up 49.5 percent of the population.
            Women are underrepresented in all of the world's major legislative bodies (see Women in National Parliaments, November 2004). In 1985, Finland had the largest percentage of women in national legislature at approximately 32 percent (P. Norris, Women's Legislative Participation in Western Europe, West European Politics). Currently, Sweden has the highest number of women at 45 percent. The United States has just 14 percent. The world average is just 9 percent. In contrast, half of the members of the recently established Welsh Assembly Government are women.

            Female share of seats in elected national chambers in November 2005(percent) Rwanda 49.0
            Sweden 45.3
            South Africa 42.0
            Namibia 42.0
            Denmark 38.0
            Finland 37.5
            Norway 36.4
            Netherlands 35.0
            Germany 32.8
            Iceland 30.2
            New Zealand 28.3
            Austria 27.5
            Canada 21.1
            China 20.2
            UK(Commons) 17.8
            Mauritius 17.0
            United States 15.0
            Japan 7.1

            Comment


            • #7
              Famous feminists

              Comment


              • #8
                IN FOUR PART


                اين مقال بر آن است تا فرايند شكل گيرى اين پديده غربى را بررسى و آثار و پيامدهاى آن را در اين جوامع بررسى نمايد و در مجموع، ميزان موفقيت يا شكست آن را مورد داورى قرار دهد. توجه به اين موضوع از آن رو، بيش تر اهميت مى يابد كه مى بينيم متأسفانه مدتى است كه اين پديده در عرصه ادبيات جديد ما رسوخ نموده و تأثيرات منفى بسيارى از خود بر جاى گذاشته است.


                اشاره

                اگر فمينيسم تنها مدتى است بر عرصه ادبيات كشور ما سايه افكنده، اما رگه هاى اين پديده نوظهور داراى قدمت نسبتاً طولانى در تاريخ تفكر جوامع غربى است. در واقع، اين تفكر جديد همچون ساير كالاهاى غربى داراى پيامدهاى مثبت و منفى بوده و تأثيرات متفاوتى از خود بر جاى گذاشته است. اين نهضت با شعارهاى به ظاهر زيبا پا به عرصه حيات نهاد و به زودى سراسر دنيا را فرا گرفت. مبانى سست معرفت شناختى و فلسفى اين تفكر، همچون همه تفكرات و نظريات ساخته بشر حكايت از تجربه ناقص بشرى در نظريه پردازى دارد و همچون همه نظريات علمى در عرصه هاى سياسى، اجتماعى و به ويژه اقتصادى ـ كه پس از چند صباحى نادرستى آن بر بنيان گذاران و نظريه پردازان آن معلوم گرديد ـ حكايت از توجه نداشتن به ويژگى هاى فطرى و تنكردى (فيزيولوژى) و نيز توجه ننمودن به فلسفه وجودى تفاوت هاى فطرى در عالم خلقت دارد و همين مسأله موجب مى شود كه به زودى بطلان و پوچى اين نظريات بر همگان روشن گردد. دقيقاً بر همين اساس و به دليل درك نادرست تفاوت هاى عاطفى ـ احساسى و جسمى ميان زنان و مردان، فمينيسم پا به عرصه حيات گذاشته و با شعارهاى فريبنده در كم ترين زمان، امروزه به عنوان نهضت رهايى بخش زنان قلمداد مى شود! از اين رو، امروزه اين پديده در عرصه هاى گوناگون علوم انسانى، از جمله جامعه شناسى، علوم سياسى، علوم تربيتى، روان شناسى و مانند آن جا باز كرده است.

                آنچه را اين مقال كوتاه در پى تبيين آن است، اشاره اى گذرا به زمينه هاى پيدايش و نيز گرايش ها و شاخه هاى موجود فمينيسم و نيز تأثيرات مثبت و منفى آن در عرصه هاى اجتماعى است. اگرچه بررسى دقيق و موشكافانه اين پديده، به ويژه نقد مبانى فكرى و معرفت شناختى آن، مجالى وسيع مى طلبد، اما اين مقال كوتاه بر آن است تا فرايند شكل گيرى اين پديده غربى را بررسى و آثار و پيامدهاى آن را در اين جوامع بررسى نمايد و در مجموع، ميزان موفقيت يا شكست آن را مورد داورى قرار دهد. توجه به اين موضوع از آن رو، بيش تر اهميت مى يابد كه مى بينيم متأسفانه مدتى است كه اين پديده در عرصه ادبيات جديد ما رسوخ نموده و تأثيرات منفى بسيارى از خود بر جاى گذاشته است.


                تعريف فمينيسم





                روشن است كه هر چند فمينيست ها امروزه توافق چندانى بر اصول و مبانى فكرى و عقيدتى خود ندارند، اما در اوصاف و ويژگى هاى مزبور، اجمالاً اين موضوع مورد اتفاق همه جنبش هاى فمينيستى است كه هر حركت، نهضت و قيامى كه با هدف ارتقاى اوضاع و شرايط زنان در جوامع گوناگون دنيا صورت گيرد، مى توان بر آن رنگ و برچسب فمينيستى زد.


                ماهيت نهضت فمينيستى

                هدف نهايى مبارزه جنبش هاى فمينيستى علاوه بر احياى حقوق از دست رفته زنان، كه ناشى از تبعيض جنسى و بى عدالتى در جوامع غربى مى باشد، بر اين پايه استوار است كه گروهى از فمينيست هاى افراطى مردان را دشمن سازش ناپذير زنان قلمداد مى كنند و با احياى جنبش هاى فمينيستى، خواهان استقلال و در نهايت، خودمختارى كامل زنان هستند. در مقابل، فمينيست هاى معتدل معتقدند كه مردان متحدان بالقوّه اى در مبارزه براى دست يابى به برابرى دو جنس مذكر و مؤنث به حساب مى آيند. اين گروه حمايت عملى مردان را از نظر سياسى ضرورى مى دانند; زيرا قدرت سياسى عملاً در دست مردان است. اينان بر خلاف گروه اول، به مردان نيز اجازه مى دهند كه مدعى داشتن هويت فمينيستى در مبارزه براى احياى حقوق زنان باشند.4

                در حقيقت، هويت مبارزات فمينيستى را مى توان از يك سو، كسب استقلال و برترى و تفوق زنان بر مردان (ديدگاه افراطى) و از سوى ديگر، احياى حقوق طبيعى زنان به عنوان يك شهروند درجه يك همپاى مردان و برخوردار از مواهب طبيعى و امكانات زندگى دانست.


                تاريخچه تكوين و مرورى بر جنبش هاى فمينيستى

                پس از سپرى شدن هزاره جهل و نادانى فرهنگ و تمدن قرون وسطايى غربى و ظهور عصر نوزايى و روشنگرى، انديشمندان و متفكران از اواخر قرن 17 تا اواخر قرن 18، تحت تأثير اكتشافات جديد علمى و فلسفى و نيز فن آورى اين دوره، بنيان فكرى و جهان بينى نوينى را پايه گذارى نمودند. دست كم پيامد نهضت رنسانس، فروريختن مناسبات اجتماعى و زير سؤال رفتن بسيارى از ارزش ها و هنجارهاى رايج آن دوران بود. از اين پس، نحله ها و مكاتب مهم فلسفى، سياسى و اقتصادى يكى پس از ديگرى به منصه ظهور رسيدند. تفكرات و نظريات نوين انديشمندانى همچون نيوتن و گاليله از جمله نظريات اين دوران است كه تأثيرات ژرفى بر تعيين نوع نگرش و نيز جهان بينى جديد بشر از خود بر جاى گذاشت. و در عرصه سياست و اخلاق نيز تأثير عميقى داشت كه از آن جمله، مى توان به اعلاميه حقوق بشر فرانسه (1789 م) و نيز نظريه حقوق طبيعى افراد اشاره كرد كه اساس اعلاميه استقلال امريكا در سال 1776 م گرديد.

                اين نگرش ها و تفكرات نوين، جهان را به دو نوع و گروه تعقلى و غيرتعقلى تقسيم نمود. دنياى تعقلى و عينى دنيايى است كه مبناى عمل انسانى بوده و قابل فهم و عمل و محصول دنياى تعقلى اوست. اما دنياى غير تعقلى شامل مجموعه دنياى ذهنى، ارزش ها و اخلاقيات و به طور كلى، عواطف و احساسات افراد است. جهان تعقلى و عينى، جهان اوّلى و جهان ذهنى و غير تعقلى جهان ثانوى و در مرتبه دوم قرار دارد.






                جالب توجه آن كه علاوه بر موارد مزبور، آثار متفكران بزرگى همچون جان لاك در كتاب دومين رساله و ژان ژاك روسو در كتاب استدلالى بر اقتصاد سياسى و نيز امانوئل كانت در كتاب مناسبات بين دو جنس نيز متأثر از افكار حاكم بر اين دوره بوده است. در اين آثار، هيچ گونه حقوقى براى زنان مطرح نشده و منكر هرگونه حق طبيعى براى آنان شده اند.

                Last edited by donsaeid; 04-20-2006, 06:49 AM.
                نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                صادق هدايت؛ بوف کور

                Comment


                • #9
                  در سال 1793، زنان پس از شركت فعالانه در جنگ 1792 سه سؤال زير را به نمايندگى مجلس فرانسه تقديم داشتند:


                  الف ـ آيا گردهمايى زنان در پاريس مجاز است؟
                  ب ـ آيا زنان مى توانند از حقوق سياسى برخوردار بوده و نقشى فعال در امور دولتى داشته باشند؟
                  ج ـ آيا زنان مى توانند در انجمن هاى سياسى و يا انجمن هاى مردمى گردهم آيند و مشاوره كنند؟



                  در خصوص جنبش هاى فمينيستى، شايد بتوان عملى ترين و اولين جنبش را حركت هاى ضد برده دارى در امريكا و نيز بهبود وضع كارگران در امريكاى شمالى به رهبرى فرانسيس رايت به سال 1830 دانست كه اولين اجتماع آزاد و مختلط را براى بردگان و ديگر شهروندان امريكايى به وجود آورد. اين نوع حركت ها ارتباط نزديكى با نهضت هاى زنان در امريكا داشت. در اولين گردهمايى جهانى، كه براى دفاع از حقوق زنان به سال 1848 در راستاى جنبش هاى ضد برده دارى در لندن تشكيل شد، به زنان حق شركت در يك تالار با مردان داده نشد.9



                  در فرانسه نيز فمينسيم مردمى كه در نيمه اول قرن 19 در اين كشور پديد آمد، اساساً توسط زنان طبقه متوسط و كارگر حمايت مى شد. اين جنبش خواهان حقوق سياسى واقتصادى براى زنان بود و بر اين اصل تكيه داشت كه اين حقوق نخست بوسيله مبارزه كارگران براى يك جامعه سوسياليستى به دست مى آيد. بدين سان، در اين تئورى، زنان عاملان اصلى آزادى شخصى خودنبوده اند. زيرا، على رغم آن كه مبارزات سرسختانه آنان براى به دست آوردن حقوق خود، كاملاً با مخالفت شديد سوسياليست هامواجه مى شد، اما به اين نتيجه منطقى نرسيدند كه رهايى زنان فقط به دست خود آنان ميسر مى شود.11

                  دسترسى به آموزش در تمامى سطوح براى فمينيست هاى قرن 19 پيروزى بزرگى به شمار مى رفت. در فرانسه، طرفداران حقوق اجتماعى زن براى دسترسى دختران به آموزش متوسط مبارزه بسيار سختى را آغاز كردند. دسترسى به دانشگاه در پايان قرن 19 براى زنان ممكن شد كه آن هم مقاومت شديد مردان را به همراه داشت.12





                  در آغازين روزهاى قرن بيستم مسائل متعددى كه از قرون وسطى به ارث رسيده بود، ذهنيت فمنيست هاى غربى را به خود معطوف كرد. و لذا جنبش فمينيستى را در اين قرن سبك و سياقى ديگر بخشيد. برخى از اين مسائل عبارتند از:



                  ـ طرد اخلاق جنسى دوگانه در قرن هفدهم توسط زنان انگليس.
                  ـ اين بينش زنان فرانسوى در آغاز قرن نوزدهم كه براساس آن آزادى زنان از آزادى تمام كارگران جدايى ناپذير است.

                  اين آراء با اعمال بديعى پيوند داشت: مقاومت ها و قيام هاى ملكه ها، شاهزادگان، بورژواها، عوام، زنان روستايى، كارگران و... كه به آنان امكان داد تا در برابر موانعى كه بر سرراه جنبش آنها ايجاد شده بود چيرگى يابند و سدهايى كه موجب ايجاد موانع شده بود، از پيش پا بردارند.14


                  مبناى شكل گيرى نهضت هاى فمينيستى

                  از جمله عوامل اصلى شكل گيرى جنبش هاى فمينيستى، تبعيض و بى عدالتى جنسى است. هم تحليل هاى ماركسيستى و هم تحليل هاى غير ماركسيستى مؤيد اين سخن است. در نظريات ماركسيستى، زنان به عنوان مستعمره و زير دست مردان و تحت نظارت نظام جنسى ناعادلانه قرار گرفته اند، ايدئولوژى حاكم بر جامعه مردسالار سرمايه دارى نيز آنان را همچون كارگران به اسارت و بردگى مى كشد و بسان كالا خريد و فروش مى كند.

                  علت اصلى ظهور جنبش فمينيستى در جوامع غربى در واقع ظلم و ستم هايى است كه در اين جوامع نسبت به زنان شده و آنان از حقوق طبيعى خود محروم مانده اند. اين گروه ريشه و بنيان ستم ها و استبداد حاكم بر زنان را در وابستگى اقتصادى آنان به مردان و نيز وجود نظام خانواده مردسالار مى دانند. از اين رو، بايد دست به اقدامى زد تا زنان از نظر اقتصادى به مردان وابسته نباشند. البته فرايند تصاعدى جنبش هاى فمينيستى در عصر حاضر، به نحوى ديگر امكان ظهور يافته و در قالبى نو و نظام هاى جديد اينك نيز زنان از حقوق طبيعى به گونه اى ديگر محروم مانده و مورد تبعيض جنسى قرار دارند. فرايند صنعتى شدن جوامع در كنار ظهور دولت هاى مردم سالار، اساساً روابط سنّتى حاكم بر اين جوامع، به ويژه جوامع ماقبل صنعتى را دچار بحران و دگرگونى نموده است. بدين سان، با تغيير جوامع پسانوگرا، روابط نوين حاكم بر اين جوامع مجدداً دچار تحول و دگرگونى گرديد. در اين چرخه تغيير، نهادى كه بيش از همه دچار بحران هويت گرديد، نهاد خانواده بود; نقش زنان در خانواده و منزلت سنّتى آنان متحول شد. از يك سو، به دنبال ظهور حكومت ها و دولت هاى مردم سالار، نفوذ زنان طبقات بالا به ميزان قابل توجهى كاهش يافت و از سوى ديگر، در طبقات پايين نيز زنان به دليل صنعتى شدن دست از كارهاى سنّتى خود شستند و ـ به ميزان قابل توجهى قدرت اقتصادى خود را به دليل ناتوانى از رقابت با واحدهاى توليدى جديد ـ از دست دادند.

                  از ديگر عوامل شكل گيرى نهضت فمينيستى در جوامع غربى، وجود خشونت خانگى شديد مى باشد. خانه غالباً به عنوان پناهگاه امنيت و خوشبختى تصور مى شود. به عكس، در اين جوامع، اين مأمن به جايگاهى خشن تبديل گشته است. تا اواخر قرن نوزدهم، هيچ قانونى در انگلستان وجود نداشت كه مانع از آن شود كه مرد همسرش را مورد آزار جسمى قرار دهد، به استثناى آسيب جدى يا قتل.

                  آزار و تجاوز جنسى نيز از ديگر عوامل زمينه ساز شكل گيرى نهضت فمينيستى در جوامع غربى است. هر چند اساساً شكل گيرى نهضت فمينيستى در اين جوامع براى احياء حقوق زنان و از جمله ايجاد اشتغال براى آنان بوده، با اين وجود، همين تعداد اندك زنان شاغل نسبت به مردان نيز، از اندك حقوق بهره مند بودند. از جمله براى زنان شاغل در محيط هاى كار، ميزان خشونت و آزار جنسى به مراتب بيش تر بوده است. آزار جنسى در محل كار مى تواند به عنوان استفاده از اقتدار شغلى يا قدرت به منظور تحميل خواست هاى جنسى تعريف شود.15

                  علاوه بر آزار جنسى تجاوزات جنسى نيز از ديگر عوامل زمينه ساز نهضت فمينيستى بوده است. از ميزان تجاوزات جنسى گزارش شده به پليس، ـ هر چند اين رقم ممكن است تا پنج برابر آمار رسمى باشد ـ در يك بررسى درباره 1236 زن در لندن آشكار ساخت كه از هر شش تن يك نفر مورد تجاوز قرار گرفته بود و از هر پنج تن بقيه، يك تن توانسته بود با مبارزه مانع اقدام به تجاوز شود.16

                  و در پايان روزهاى قرن بيستم، فمينيست ها به خوبى فهميده اند كه براى توسعه خود نياز به وضعيت عينى، اقتصادى، اجتماعى دارند. آن ها مى دانند كه مبارزه براى تسلط بر توليد مثل ميليونها زن كه اميد زندگى آنان 45 سال است، از سوء تغذيه رنج مى برند و بى سوادند و در جهل بسر مى برند، از بيمارى هاى حاد و نبود كامل بهداشت صدمه مى بيند، و عامل توليدمثل و مستخدم خانه هستند، تقريباً چنين مبارزه اى ]در جوامع غربى با اين اوصاف[ غير ممكن است.17
                  نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                  صادق هدايت؛ بوف کور

                  Comment


                  • #10
                    گرايش ها و نحله هاى فمينيستى

                    همان گونه كه گذشت، نمى توان جنبش فكرى فمينيسم را جنبش واحد و يگانه دانست. عمده ترين مكاتب گرايش هاى فمينيستى18 را مى توان به جنبش هاى ليبرال، راديكال، سوسيال و ماركسيست تقسيم نمود. هر چند همه جنبش هاى فمينيستى معتقدند كه زنان موجوداتى فرو دست و شهروند درجه دوم هستند و بايد براى رهايى و آزادى آنان و احقاق حقوقشان مبارزه كرد، اما در كيفيت مبارزه و نيز چگونگى كسب آزادى و استقلال آن ها توافق چندانى ندارند و از اين رو، به شاخه هاى متعددى تقسيم مى شوند:


                    1ـ فمينيسم ليبرال

                    فمينيست هاى ليبرال به بحث حقوق برابر براى زنان و برخوردارى آنان از همه حقوق شهروندى همچون مردان مى پردازند و ريشه ظلم و ستم بر زنان را فقدان حقوق مدنى و فرصت هاى كافى و برابرى آموزشى در جوامع مدنى غربى مى دانند. اين مكتب همچون ساير جنبش هاى ليبرال بر آن است تا بدون تغيير بنيادين اجتماعى و سياسى و با حفظ نظام موجود، با اصلاحاتى چند، حقوق و موقعيت زنان را ارتقا بخشد. طرف داران اين مكتب مدعى اند كه زنان چون مانند مردان انسان اند بايد از حقوق طبيعى مساوى برخوردار باشند و هرگز جنسيت تعيين كننده حقوق افراد نيست.


                    2ـ فمينيسم راديكال (انقلابى)

                    گرايش راديكال فمينيسم، بيش از هر چيز، بر احساسات و روابط شخصى تكيه مى نمايد. اين گرايش جديد نابرابرى ها و تبعيض هاى جنسى را حاصل نظام خانواده مردسالار مى انگارد و بر خلاف جنبش ليبرال، كه بر حفظ وضع موجود تأكيد مى كند، معتقد است كه وضعيت نابرابراجتماعى بايد از اساس متحول شود و ساختار و بنيان خانواده و نظام مردسالارانه برچيده شود. همچنين در مقابل اين عقيده كه ريشه تبعيض و فرودستى زنان را در جوامع مدتى غربى، وضع قوانين مردسالارانه و نظام خانواده مبتنى بر مردسالارى مى انگارد، ريشه نابرابرى و تبعيض و فرودستى را در تمامى عرصه هاى حيات اجتماعى و حوزه هاى بشرى قلمداد مى نمايد. از اين رو، خواستار تغيير كل ساختار حاكم بر اين جوامع است.


                    در مقابل، برخى ديگر از فمينيست هاى افراطى تبيين زيست شناختى تبعيض و نابرابرى زنان را انكار نموده اند و اين مقولات را مفاهيمى اجتماعى مى دانند كه در خدمت منافع گروهِ حاكم اجتماع است و چون زنان، به خودى خود، طبقه اى را شكل مى دهند، مقوله زن همچون مقوله مرد، نه يك مقوله زيستى ثابت، بلكه مقوله اى سياسى و اقتصادى است و آنچه ضرورى مى نمايد از بين بردن اصل تمايز جنسى است.21


                    3ـ فمينيسم ماركسيستى

                    اين گرايش حاصل تلاش زنان براى گسترش نظريات ماركسيستى است و برگرفته از آراء و انديشه هاى ماركس درباره زن و نيز نظرات انگلس در كتاب منشأ مالكيت خصوصى و خانواده مى باشد. اين نظريات براى رفع استثمار و احياى حقوق برتر زنان در جوامع سرمايه دارى پديد آمده است. در جوامع سرمايه دارى، زنان به عنوان نيروهايى مولّد در حوزه خانواده، كه روابط توليدى را بازآفرينى مى كنند و نقش بسزايى در مراقبت از نيروى كار و پرورش نسل كارگران بر عهده دارند، تنها نظام سرمايه دارى از كار بى مزدشان سود مى برد.

                    علاوه بر اين، اين گروه با تكيه بر نظريه مورگان درباره مادرسالار بودن جوامع اوليه بشرى، معتقدند كه پيدايش مالكيت خصوصى در جوامع موجب اسارت زنان شده است و تا زمانى كه نظم، مالكيت و خانوداه سرمايه دارى وجود دارد، اين اسارت تداوم خواهد داشت. سرمايه دارى بر حفظ كارِخانگى به شكل امروزى آن مى كوشد و با اجتماعى شدنش مخالف است، ماركس و انگلس بر همين اساس، نظريه حدف خانواده به عنوان كوچك ترين واحد اقتصادى جامعه را مطرح كرده اند. از نظر انگلس خانواده نوين بازتابى از روابط استثمارى مرد به زن و فرزندان است. در اين نوع خانواده با زن به عنوان عنصر توليد، برخورد نمى شود و او در نقش خدمتكار خصوصى ايفاى نقش مى كند.22

                    تفسير ديگرى كه از اين نوع گرايش وجود دارد به اعتقاد برخى كامل ترين توضيحات فمينيسم ماركسيستى است. ميشل بارت در كتاب خود، تحت عنوان ستم امروز بر زنان هدف از تحليل خود را در اين باره، ردّ اين نظريه مى داند كه استثمار زنان مبتنى بر تفاوت هاى زيستى ميان مردان و زنان و با توجه به ضرورت هاى نظام سرمايه دارى است نه بر ايدئولوژى ها و عقايد مسلط و حاكم.23


                    4ـ سوسيال فمينيسم

                    اين جريان فكرى پس از دهه هفتاد ميلادى و در ادامه اصلاح اشتباهات فمينيسم راديكال و متأثر از آن پديد آمده و در واقع، معجونى از گرايش ماركسيستى و راديكالى است. طرف داران اين قرارداد معتقدند كه جنس، طبقه، نژاد، سن و ملّيت، همگى اسارت و ستمديدگى زنان را موجب مى شود و فقدان آزادى زنان، حاصل اوضاع و شرايطى است كه زنان در آن حوزه هاى عمومى زير سلطه در مى آيند و رهايى آنان تنها زمانى امكان پذير است كه تقسيم جنسى كار در همه حوزه ها از بين برود; يعنى: روابط اجتماعى اى كه مردم را به كارگران و سرمايه داران و نيز زنان و مردان تقسيم كرده است، بايد از بين برود.

                    از نظر سوسيال فمينيست ها، نظريه ليبرالى با خصوصى اعلام كردن حيطه خانواده، از حمايت زنان و كودكان طفره مى رود.

                    از ديگر وجوه تمايز اين نظريه با ديگر نظريات، تعيين علل سلطه مرد بر جنس مؤنث است. از نظر ليبراليسم، سلطه مذكر از تعصّب غير منطقى ريشه گرفته است و بايد از طريق بحث و گفتوگوهاى منطقى حل شود. اين سلطه انديشه اى است كه سرمايه دارى به كمك آن، تفرقه انداخته و حكومت مى كند و تنها با انقلابى بنيادين، كه به تغيير شكل اقتصاد بينجامد، از ميان خواهد رفت. هر چند راديكال فمينيست ها سلطه مرد را ناشى از سلطه عمومى مردان بر جسم زنان ـ يعنى: تسلط بر توانايى هاى جنسى و زايشى ـ مى دانند و معتقدند كه زنان بايد با تغيير يا دست كارى طبيعت خويش، استقلال و خودمختارى خود را در اين عرصه ها به دست آوردند، اما سوسيال فمينيست ها سلطه مرد را بخشى از پايه و بنيان اقتصادى جامعه مى دانند. بنابراين، محو سلطه مردان را مستلزم تغيير شكل در اساس اقتصاد جامعه مى دانند.24


                    ارزيابى نهضت فمينيسم



                    فرايند تأثيرپذيرى جامعه ايران از فرهنگ غربى و تأكيد بر شعارهاى فمينيستى پس از انقلاب از اهداف بلند استعمار بود، اما سخن مزبور با وقوع انقلاب اسلامى در ايران كاملاً متوقف گرديده است. مع الاسف، اكنون پس از قريب دو دهه از انقلاب اسلامى خودباختگان و مقلدان فرهنگ و تمدن غربى در عرصه هاى جديد، دقيقاً شعارهاى فمينيست هاى افراطى را با آب و تاب هر چه تمام تر تكرار كرده و تبعيض هاى رواداشته نسبت به زنان را مانع تحقق جامعه مدنى مى پندارند!26 در اين زمينه، ذكر نتيجه يك مطالعه در خصوص ترويج آراء و افكار فمينيستى در جامعه كشورمان جالب توجه است:

                    در يك مطالعه در زمينه مسائل گوناگون مربوط به زنان در روزنامه ها و نشريات سال 76، عمدتاً مطالب ذيل مورد بحث و بررسى قرار گرفته است:


                    ـ بزرگ نمايى تعارضات زنان و شوهران;
                    ـ ادعاى حاكميت مردسالارى در جامعه ايران;
                    ـ ادعاى خشونت و ظلم عليه زنان;
                    ـ وسيله بودن زن براى كام جويى هاى مردانه;
                    ـ پست جلوه دادن كارهاى خانه;
                    ـ هجوم وسيع به قوانين جزايى و حكومتى در زمينه حقوق زن و خانواده;
                    ـ غير اسلامى جلوه دادن بسيارى از دستورات دينى و قوانين برگرفته از شريعت;
                    ـ و سرانجام، ملازمه ميان آگاهى و دانش زنان با نفى خانه دارى و خروج از خانه.27

                    به هر حال، فارغ از تأثيرات منفى كه جنبش فمينيستى در جوامع شرقى و اسلامى از خود بر جاى گذاشته است. فمينيسم، على رغم همه كاستى هايش، مزايا و موفقيت هايى را نيز براى زنان جوامع غربى در پى داشته است كه از آن جمله، مى توان به موارد ذيل اشاره نمود:

                    زنان جوامع غربى كه تا چند دهه پيش، از ابتدايى ترين حقوق شهروندى از جمله حق مالكيت و ارث محروم بودند، در پرتو اين نهضت، جايگاه نسبى و ابتدايى خود را بازيافتند و امروزه دست كم به آنان همچون انسان نگريسته مى شود.
                    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                    صادق هدايت؛ بوف کور

                    Comment


                    • #11
                      از جمله موفقيت هاى نهضت فمينيستى، كسب استقلال نسبى اقتصادى زنان و حضور آنان در عرصه فعاليت هاى اجتماعى و دوشادوش مردان، ايجاد حس اعتماد نسبت به زنان به عنوان يك قدرت اقتصادى و سياسى و حضور در عرصه هاى علمى و فرهنگ و نيز مشاركت سياسى آنان در كسب حق رأى از جمله پيامدهاى مثبت جنبش هاى فمينيستى در جوامع غربى براى زنان بوده است


                      با اين همه، جنبش فمينيستى داراى كاستى هاى فراوانى بوده است و نه تنها موجب احياى حقوق و منزلت زنان نگرديده، بلكه موجب پيامدهاى ناگوارى براى آنان شده است در ذيل، به نمونه هايى از پيامدهاى منفى جنبش فمينيستى اشاره مى گردد:



                      2ـ متأسفانه امروزه و در عصر پسانوگرايى (پُست مدرنيسم)، به رغم بهبود وضعيت زنان نسبت به گذشته، زنان به گونه اى ديگر عصر برده بردارى نوين را سپرى مى كنند و وضعيت آنان در جوامع مدنى غربى، بسيار رقت بار است. زنان غربى هنوز به عنوان كالاى جنسى در تبليغات سينمايى، تلويزيونى و مطبوعاتى به شمار مى آيند و از آن ها به عنوان ابزارى براى فروش كالاها بهره مى جويند. اين زنان ابزار توسعه اقتصادى و جذب سرمايه هاى داخلى و خارجى جوامع غربى اند، نه موجودى انسانى. جالب اين كه فمينيست ها، اين امر را به عنوان پيروزى بزرگ مبارزات خود قلمداد مى كنند (!!)

                      3ـ در جوامع غربى با شعار استقلال، آزادى و كسب قدرت زنان در قالب فمينيسم و تحقق نسبى آن، امروز، اساس بنيان خانواده فروريخته و ازدواج هاى غيررسمى و طلاق هاى مكرر و فراوان بنيان فرهنگ و تمدن غربى را متزلزل ساخته است. اين امر، امروزه بزرگ ترين دغدغه فكرى انديشمندان غربى را تشكيل مى دهد.

                      4ـ گرچه فمينيسم در واقع، زن گرايى و مبارزه با تحقير زنان و زن ستيزى است، اما اين نهضت امروزه، خود به تحقير زن مى پردازد. شوهردارى، مادرى، فرزندزايى و شيردهى كه از كمالات و افتخارات زنان محسوب مى شد، امروزه از سوى فمنيست ها به شدت مورد حمله قرار مى گيرد. هر چند هدف اصلى نهضت فمينيسم مبارزه با تبعيض و بى ارزش نمودن زنان از سوى مردان بود، اما امروز نقش بى اعتبار و بى منزلت ساختن زنان را خود آنان بر عهده دارد.



                      6ـ هر چند از جمله شعارهاى مهم فمينيست ها، رهايى زنان از قيد و بند كارهاى مربوط به خانه دارى، شوهردارى و بچه دارى و كسب استقلال اقتصادى و اشتغال زنان بوده است، اما امروزه زنان فقير، كه معمولاً در جوامع غربى حجم بالايى از جمعيت را تشكيل مى دهند، براى كسب استقلال اقتصادى از سوى خانواده هاى ثروتمند، براى حضانت فرزندان آن ها به استخدام درمى آيند و مجدداً در عمل آنان به تربيت و حضانت فرزند و خانه دارى روى آورده اند.

                      7ـ از ديگر پيامدهاى منفى نهضت فمينيسم، ايجاد تقابل و تضاد شديد ميان مرد و زن است. توجه نكردن به فلسفه آفرينش زنان و تفاوت هاى تنكردى و زيستى آنان، كه در واقع، موجب كمال آن ها و نوعى حكمت است، موجب گرديده فمينيست ها تصويرى خشن، سلطه گر و خشونت طلب از مرد ارائه دهند و در صدد مبارزه با آن برآيند. اين خود زمينه بروز ناهنجارى و نزاع هاى خانوادگى و نيز تزلزل بنيان خانواده و وقوع طلاق هاى فراوان و وجود زنان و مردان مجرد را موجب شده است.

                      8ـ از ديگر پيامدهاى بسيار منفى اين نهضت، تزلزل بنيان خانواده و پيدايش فرزندان پرخاشگر و بى عاطفه است. چنين فرزندانى هرگز دامان گرم و پر محبت مادران را احساس ننموده اند. والدين آن ها نيز با ازدواج در سنين بالا، مسؤوليت گريزى در انجام وظايف مربوط به خانه از سوى زنان و نيز ازدياد طلاق، كاهش ميزان ازدواج، رها كردن فرزندان در سنين طفوليت و سپردن آن ها به دست مهدهاى كودك، فرايند تضعيف بنيان خانواده را بيش از بيش تشديد كرده اند.

                      9ـ زنان پس از تحقق شعار استقلال اقتصادى، روانه بازار ك ار شدند. آنان به دليل وضعيت تنكردى خالى خود، فقدان توانايى لازم براى شرايط دشوار كارى، آسيب پذير بودن، محدوديت جسمى و ناتوانى در انجام كارهاى سخت، آسيب هاى جبران ناپذيرى را متحمل شده اند كه علاوه بر كاهش متوسط عمر آن ها، امروزه نه تنها اشتغال آنان مشكلى را حل نكرده، بلكه به دليل تحميل هزينه هاى جانبى بر آن ها از جمله خروج زنان از منزل و نياز به استخدام كسان ديگرى در حضانت فرزندان خردسال و انجام كارهاى مربوط به خانه، مشكلات اقتصاديشان دو چندان شده است.

                      10ـ با تحقق شعار فمينيستى مبنى بر اين كه زنان نيز بايد دوشادوش مردان روانه بازار كار شوند، به طور معمول زنان شاغل در بازار بين چهل تا پنجاه درصد كه در شهر زندگى مى كردند، مجرد بودند و جز نيروى كار خود چيزى براى اعاشه نداشتند. و بسيارى به علت نداشتن كار، به فحشاء پناه برده بودند. تعداد اين زنان در قرن نوزده در پاريس و لندن بين چهل تا هشتاد هزار نفر بودند.29

                      بنابراين، هر چند به ظاهر زنان به اشتغال روى آوردند اما عملاً پس از اندك زمانى مجدداً با مزد كم، بيكارى، دشوارى هاى كار، و سرانجام فحشاء سرنوشت محتوم زنان در جوامع مدنى غربى بود.



                      --------------------------------------------------------------------------------
                      پى نوشت ها
                      1ـ ر. ك. به: آليسيون جَگر، چهار تلقى از فمينيسم; سياست هاى فمينيستى و سرشت انسان، ترجمه س. اميرى، به نقل از: مجله زنان، ش 28
                      2- Rosalind Delmal, What is Feminism? in Juliet mitchell and Ann Oakley, eds / what is Feminism? (Oxford, blackwell, 1989), P. 8 / Feminism, Ann firor scott (the world Boox, Encyclopedia, 1985), vol. 7, P. 71.
                      3ـ فمينيسم، جنبش اجتماعى زنان، اندوره ميشل، هما زنجان زاده، ج مهشد، (مشهد، چ دوم، 1377، ص 1)
                      4ـ ر. ك. به: ريك ويلفورد، مقدمه اى بر ايدئولوژى هاى سياسى، ترجمه م قائد، ص 350.

                      6ـ ر. ك: جامعه شناسى، آنتى گيدنز، ترجمه منوچهر صبورى، چ اول، (تهران، نشر نو، 1373) ص 197
                      7ـ فمينيسم، جنبش اجتماعى... همان، ص 68 / جامعه شناسى، همان، ص 197
                      8ـ فمنيسم، همان، ص 72.

                      10ـ ر. ك. به: جان استوارت ميل، كنيزك كردن زنان، خسرو ريكى، نشر بانو، 1378
                      11ـ12ـ 13ـ فمينيسم، جنبش اجتماعى... همان، ص 90 / ص 93 / ص 83
                      1415ـ همان، ص 100 / ص 140
                      16ـ جامعه شناسى، همان، ص 201
                      17- Hall, Ruth 1985: Ask any woman: A London Enquirty into Rape and sexual Assaalt (Bristol: falling wallpress) به نقل از جامعه شناسى، همان،ص 202
                      18ـ در اين زمينه، به: ريك ويلفورد، مقدمه اى بر ايدئولوژى هاى سياسى، فمينيسم، ترجمه م. قائد، ص 357 / پاملا ابوت و كلر والاس، مقدمه اى بر جامعه شناسى نگرش هاى فمينيستى، تولد دانش فمينيستى، ترجمه مريم خراسانى و حميد اهرى، ص 245
                      19ـ تازه هاى انديشه، نگاهى به فمينيسم، مؤسسه فرهنگى طه 1377، ص 16
                      20ـ پاملا ابوت و كلر دالاس، پيشين، ص 256
                      21ـ همان، ص 258

                      23ـ پاملا ابوت و كلر دالاس، پيشين، ص 25
                      24ـ تازه هاى انديشه، همان، ص 20 ـ 21
                      25ـ تازه هاى انديشه، ص 23، به نقل از: مجله جمعيت نسوان وطن خواه ايران، زن در دوره قاجار، ص 11

                      27ـ تازه هاى انديشه، همان، ص 81
                      28ـ ر. ك. به: ب. شباهنگ، ملاحظاتى پيرامون جنبش فمينيسم، ماهنامه راه آزادى، ش 19
                      29ـ فيمينسم، همان، ص 79.
                      نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                      صادق هدايت؛ بوف کور

                      Comment


                      • #12
                        تأملى بر پيكره و پيامدهاى فمينيسم اسلامى

                        اين نوشتار در صدد بازخوانى فمينيسم، بويژه فمينيسم به اصطلاح اسلامى و بررسى آسيب‌ها و پيامدهاى چنين جنبشى با تكيه بر نگرش‌ها و گرايش‌هاى مختلف فمينيستى در ايران و شاخصه‏هاى اصلى آن است.


                        چكيده:


                        اما در نهايت، حاصل اين تلاشها موجب به وجود آمدن فاصله‏اى عميق بين زنان و مردان، تضعيف نهاد خانواده، بالا رفتن معنادار آمار طلاق، افزايش خشونت خانگى و... گرديده است. چنين نگرشى در زمينه مشاركت اجتماعى، زن را از هسته اجتماعى به پوسته آورده و نقش كليشه‏اى مردانه به وى داده است. اين نوشتار در صدد بازخوانى فمينيسم، بويژه فمينيسم به اصطلاح اسلامى و بررسى آسيبها و پيامدهاى چنين جنبشى با تكيه بر نگرشها و گرايشهاى مختلف فمينيستى در ايران و شاخصه‏هاى اصلى آن است.

                        درآمد

                        در چند سده اخير، شاهد تحولات عظيمى در غرب بوده‏ايم كه امروزه در سراسر دنيا تقريبا جنبه همگانى يافته است. تا اواخر قرن نوزدهم، غربيان در تكاپوى گذار به دنيايى بودند كه از آن به نوسازى يا مدرنيزاسيون تعبير مى‏كردند، اما از آغاز قرن بيستم به بعد، ساير ملل جهان را به پذيرش و التزام به فرهنگ و تمدن غربى فراخواندند؛ به گونه‏اى كه در اذهان بسيارى از ملل غير غربى، غربى شدن به مثابه الگوى توسعه و ترقى معرفى شد، تا بدانجا كه امروز كمتر كشورى را مى‏توان يافت كه خود را درون اين دنياى مدرن احساس نكند.

                        در اين رهگذر، در طول ساليان دراز، كشور ما خواسته يا ناخواسته به تبع فرهنگ مدرنيته و تحت تأثير شرايط فرهنگى ـ اجتماعى حاكم بر كل جهان، الگوهايى را در زمينه حضور اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى زنان پذيرفته و در برخى موارد به باور عمومى تبديل كرده است. اما سؤال اين است كه آيا اين الگوها كه ملاك تعيين و تشخيص مسائل و مشكلات زنان قرار گرفته‏اند و به تصور بعضيها، در صورت تغيير و تبديل احكام شرعى و هماهنگ شدن آنها با اين الگوها، زنان به وضع مطلوب خود دست مى‏يابند، با اهداف و مقاصد اساسى مورد نظر شرع‏مقدس‏هماهنگى دارد يا خير؟

                        با اين وصف، روشن نمودن جايگاه فردى و اجتماعى زنان بر اساس مبادى، مبانى و منابع دينى و تعيين وضع مطلوب زنان در عرصه‏هاى مختلف فرهنگى، اجتماعى، حقوقى و اقتصادى بر اساس موازين دينى ضرورى است. نبود سياست كلان در هر يك از حوزه‏هاى اجتماعى بويژه مسائل زن و خانواده، باعث درهم‏ريختگى، سردرگمى، روزمرگى و در نتيجه، تلف شدن امكانات مادى و انسانى است و مانع تحقق اهداف و آرمانهاى مورد نظر مى‏شود؛ زيرا مسائل زنان و كاستيهاى مربوط به آن، از ديرباز جزء مسائل مهم جوامع مختلف از جمله ايران بوده است. اين امر در سالهاى پس از انقلاب صنعتى و تحقق مدرنيته در همه جوامع، امتياز بيشترى را به خود اختصاص داده است. در ايران ـ بويژه پس از انقلاب ـ كه تعريف صحيحى از رسالت زنان در جامعه اسلامى شده و بستر مناسبى نيز براى مشاركت آنان در امر حكومت ايجاد شده است، اهميت مضاعفى يافته است.

                        اكنون حدود نيمى از جمعيت فعال كشور را بانوان تشكيل مى‏دهند. اگر به گونه مناسب از استعداد اين مجموعه عظيم انسانى استفاده شود، نيروى عظيمى براى باز كردن گره‏هاى ناگشوده جامعه به شمار مى‏آيند. در مقابل، اگر اين نيروى انسانى، درست هدايت نگردد، مى‏تواند به صورت سد عظيمى در مقابل موج انقلاب قرار گيرد.


                        تعريف لفظى و اصطلاحى فمينيسم (Feminism)
                        واژه فمينيسم از ريشه Feminine (زنانه، مادينه، زن‏آسا، مونث) كه در اصل از زبان فرانسه از ريشه لاتينى Feminaاخذ شده است.(2) اين واژه اولين بار در سال 1873 وارد زبان فرانسه شد. واژه ياد شده در فارسى به معانى زير آمده است3) طرفدارى از زنان، هوادارى از حقوق و آزادى زنان، همچنين آزادى خواهى زن، زن‏ورى، زن‏گرايى و مؤنث‏گرايى.

                        در اصطلاح شايد بتوان از مجموع تعريفها، چنين برداشتى كرد كه فمينيسم به مجموعه‏اى از حركتها و فعاليتهاى اجتماعى گفته مى‏شود كه با هدف احقاق حقوق زنان و رفع تبعيض و تضييق از آنان ـ غالبا به وسيله خود زنان ـ انجام مى‏گيرد.

                        تمام فمينيست‏ها، در اين باره كه زنان فرودستند و براى آزادى آنان بايد استراتژى مناسبى اتخاذ كرد، هم‏عقيده‏اند؛ ولى در مورد علل اين ستمديدگى و استراتژيها و رسيدن به آزادى بين آنان، اختلاف‏نظرهاى اساسى مشاهده مى‏شود.(4)


                        نگاهى به نگرشهاى رايج فمنيستى
                        اساسا هدف از شناخت مسأله فمينيسم به عنوان يك مسأله فرهنگى و احساس خطر افراطى‏گرى، ظهور پديده فمينيسم و همچنين ترويج راه‏حلهاى غربى در جامعه اسلامى براى رهايى زنان از ستمها و تعديهايى است كه به اصطلاح بر آنان روا داشته شده است.

                        امروزه، زن‏گرايى در بعضى از كشورها به مرحله افراطى رسيده و حتى در كشورهاى خارجى به صورت جنبشهاى مبارزاتى در برابر ساختار اجتماعى و سياسى، ظاهر شده است. در داخل كشور نيز در محافل خودى و غير خودى مطرح گرديده است. به طور كلى اساس مبارزه‏هاى فمنيستها اين است كه زنان به دليل جنسيت، گرفتار تبعيض شده‏اند و نيازهاى مشخصى دارند كه ارضا نشده است و براى دستيابى به حقوق اوليه و نيازهاى اساسى بايد تغييرهاى بنيادى در نظام اجتماعى، اقتصادى و سياسى فراهم آيد.

                        فمينيسم در متن نحله‏هاى فكرى ليبراليسم، سوسياليسم و ماركسيسم متولد گرديد و فمنيستها به عنوان نمايندگان تفكر جديد و راديكال با مقدمات اساسى و بنيادى ايسمهاى موجود همراه شدند و عمده تفاوت و جدايى فمنيستها از يكديگر، ناشى از انتخاب يكى از ايدئولوژيهاى مرسوم است؛ اما آنچه نقطه عطف فمينيسم به شمار مى‏آيد خصوصيات مذكر برتر و مؤنث فروتر است و بيشتر برنامه‏ها و تلاش اين گروه جديد آشكار نمودن اين دوگانگيهاست. بر اين اساس بعضيها، استراتژى مذكرمدارانه و تشويق زنان به گزينش صفاتى كه جامعه به مردان نسبت داده است، را اتخاذ كرده‏اند و بعضى ديگر، استراتژى مؤنث‏مدارانه را در پيش گرفته‏اند. دامنه پراكندگى اين استراتژى تا حد زيادى، تحت تأثير اهميت دادن فمنيستها به جنسيت و جنس در معانى جسمى و فرهنگى است.

                        در واقع، مى‏توان گفت مبناى نظرى فمينيسم مبتنى بر تقسيم ارزشها به زنانه و مردانه است.

                        اين ديدگاه‏ها، نوعى رابطه مبتنى بر تضاد و خصومت و رقابت بين دو جنس برقرار مى‏كند. در حقيقت نظريه فمنيستى از دو منظر به مسائل زنان مى‏نگرد:



                        2ـ نگرش راه حل‏طلبانه كه مبتنى بر ارائه راه‏حلهاى فمنيستهاى ماركسيسم و ليبراليسم و راديكاليسم و سوسياليسم براى رهايى زن از قيدهاى نظام مردسالارى است. اين روشها بر محور آزادى و بى‏قيدى زن نسبت به هرگونه توصيه‏اى است كه طبيعت و دين و ساختارهاى جامعه و خانواده و روابط بين زن و مرد ارائه مى‏دهد. در حقيقت، نقطه آسيب‏پذير فمينيسم از همين جا شكل مى‏گيرد؛ زيرا نقش مادرى، همسرى، روابط طبيعى جنسى و ساختار مذهب و خانواده را به عنوان نمودهاى پدرشاهى و بى‏اعتبار معرفى مى‏كند و همه ارزشهاى جامعه و خانواده را نفى مى‏نمايد.

                        نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                        صادق هدايت؛ بوف کور

                        Comment


                        • #13
                          PART TWO






                          1ـ نظريه تفاوت جنسى: صاحبان اين نظريه معتقدند جايگاه و تجربه زنان در بيشتر موقعيتها با جايگاه و تجربه مردان در همان موقعيتها برابر و مساوى نيست.

                          2ـ نظريه نابرابرى جنسى: بر اساس اين نظريه، نه تنها جايگاه زنان در موقعيت يكسان با مردان متفاوت است، كه كم‏ارزشتر نيز هست. از اين رو، زنان در مقايسه با مردانى كه جايگاه اجتماعى برابرى دارند، منابع مادى، منزلت اجتماعى، قدرت و فرصتهاى كمترى را نيز دارا هستند.

                          3ـ نظريه ستمگرى جنسى: در اين ديدگاه، زنان علاوه بر تفاوت و نابرابرى جنسى، تحت ستم نيز قرار دارند، يعنى تحت انقياد و تبعيت و بدرفتارى مردان به سر مى‏برند.

                          ديدگاه اول متكى بر تفاوتهاى جنسى درجنس زن و مرد در بدو تولد است و بر اين اساس، زنان از كودكى تا پيرى تفاوتهاى بنيادى را كه پايه زيست‏شناختى دارد را طى مى‏كنند. بنابراين، مسؤوليتهاى مادرى و نقشهاى همسرى و توجه به حريم خصوصى خانه و خانواده را ناشى از تفاوتهاى بنيادى زيست‏شناختى مردان و زنان مى‏دانند.

                          در ديدگاه دوم (نابرابرى جنسى)، با دو رهيافت فمنيستى ليبرال و فمنيستى ماركسيستى به تبيين نابرابرى مى‏پردازند. محور رهيافت ليبرالى در درجه اول تبعيض جنسى است. آنها معتقدند كه تبعيض جنسى، سرشار از پيش داورى عادتها و باورهاى تبعيض‏آميز عليه زنان است و تبعيض جنسى باعث مى‏شود كه زنها از كودكى براى نقشهاى پست‏تر به عنوان نمادهاى اخلاق زنانه آماده شوند. به همين جهت، زنان هميشه در موقعيتى يكسان با مردان، در درجه دوم و پايينتر قرار مى‏گيرند و دسته ديگر، سرچشمه اين نابرابريها را در سازمان جامعه جست و جو مى‏كنند و مى‏گويند اين تفاوتها ناشى از مسائل زيست‏شناختى يا شخصيتى نيست.

                          ديدگاه سوم، ديدگاه اكثر فمنيستهاى معاصر است. در اين ديدگاه، ستمگرى جنسى، بر پايه مردسالارى، اساس و بنياد ساختارهاى جامعه را تشكيل مى‏دهد. بر اين اساس، مردسالارى متكى بر ذاتى بودن تفاوتهاى زيست‏شناختى است و مردان همواره به دليل قدرت بيشتر، در برآوردن نيازهاى خود بر زنان اعمال قدرت مى‏نمايند و هيچ علاقه‏اى هم در كاهش كنترل خويش نشان نمى‏دهند. مردان پيوسته خواهان تسلط بر زنان بوده‏اند و مردسالارى از اين منظر، به عرصه سياست و كار اقتصادى محدود نمى‏شود؛ بلكه تا قلمرو خصوصى خانواده هم ادامه مى‏يابد. نظريه‏پردازان اين ديدگاه، زنان را قربانيان صبور و مظلوم ستم چنين مردانى مى‏دانند. نمايندگان اين نظريه معتقدند كه زنان بايد خود را از شرايط و زمينه‏هاى ستم‏كشى آزاد سازند و دنياى جديدى براى خود، جداى از دنياى مردان به وجود آورند تا به شالوده‏هاى اجتماعى معانى جديدى ببخشند. بر همين اساس، وظيفه فمينيسم مى‏دانند كه زنان را براى چيره شدن بر ستمى كه به آنها مى‏رود و نيز رهايى از جنس دوم بودن، تشويق نمايند.



                          بر اين اساس، تفاوت بيولوژيك، مبناى تفاوت اجتماعى و جنسيتى قرار مى‏گيرد. به اين ترتيب، جنس به تفاوتهاى زيست‏شناختى و كالبدشناختى و فيزيكى بدن اشاره دارد و جنسيت به تفاوتهاى روان‏شناختى، اجتماعى و فرهنگى بين زنان و مردان مربوط مى‏شود. در نظام اجتماعى نيز، منابع، اموال و امتيازها بر اساس نقشهاى جنسيتى كه بر مبناى فرهنگى تعريف مى‏شوند، تخصيص مى‏يابد و جايگاه فرودست زنان از نظر دسترسى به منابع و امتيازات تعيين مى‏شود.

                          در حقيقت، فمينيسم واكنشى در برابر برداشت فرودستى طبيعى زنان و قشربندى اجتماعى مبتنى بر آن و گفتمان توجيه كننده آن بوده است و به روشن نمودن آنچه ستم تاريخى بر زنان تلقى مى‏شود و همچنين رفع آن، تاكيد دارد؛ اما در ميان شاخه‏هاى گوناگون فمينيسم، درباره چگونگى مفهوم بندى و توضيح جنسيت و روابط اجتماعى مبتنى بر آن اختلاف نظر وجود دارد.


                          رهيافتهاى سه گانه بر اساس جنس و جنسيت
                          1ـ جنس، امرى طبيعى است كه در تعيين تمايز بيولوژيك و فيزيولوژيك ميان زن و مرد مؤثر است. تفاوتهايى هم كه در نقشها و ويژگيهاى اجتماعى آنان وجود دارد در نتيجه روندها و نهادهاى اجتماعى، بويژه تفاوت در فرايند اجتماعى شدن و جامعه‏پذيرى است.

                          2ـ جنس، امرى طبيعى است كه تا حد زيادى در ويژگيها و نقش‏هاى اجتماعى زن و مرد عامل تعيين‏كننده است و اين تفاوتهاى جوهرى ميان زنان‏و مردان به برترى‏اخلاقى و شناختى منجر مى‏شود.

                          3ـ جنس و جنسيت هر دو مبتنى بر ساخته‏هايى اجتماعى است و هويت‏هايى مانند زن و مرد به عنوان مقولاتى جوهرى نفى مى‏شود.

                          با توجه به اين سه رهيافت سه ديدگاه اساسى در جنبش فمينيسم وجود دارد:


                          الف) ديدگاه تساوى گرا
                          طرفداران اين ديدگاه برابرى‏طلب بوده و معتقدند تفاوتهاى فيزيولوژيك زن و مرد در حدى نيستند كه در تعيين جنسيت نقش داشته باشند. زنانگى و مردانگى ماهيتى اجتماعى و طبيعى دارند.

                          بر اساس اين نظريه، مردان و زنان با هم برابرند نه متفاوت و نه متضاد. اين گروه‏ها براى حل مشكلات زنان، بر آموزش تاكيد دارند و معتقدند فرودستى زنان در جامعه نتيجه سنتها، عرف، قوانين و عادات بشرى است كه فكر برابرى ذاتى زن و مرد آنان را به عرصه خصوصى رانده و مانع از دستيابى به موقعيت برابر با مردان در جامعه شده است. در اين ديدگاه اگر تفاوتى در ويژگيهاى شخصيتى زنان و مردان ديده مى‏شود، نتيجه برخورد و تربيت نابرابر با زنهاست نه نابرابرى ذاتى زنان و مردان. اين گروه خواهان حق رأى سياسى با استفاده از روشهاى مسالمت‏آميز و نفوذ در دولت و حكومت به منظور تحقق اهداف خود است.


                          ب) ديدگاه فمينيسم اجتماعى و راديكال
                          اين گروه از طرفداران حقوق زنان، به تفاوت بين زن و مرد قائل بودند و وجود خصلتهاى زنانه مانند عطوفت و احساسات را نشانه برترى اخلاقى زنان مى‏دانستند و معتقد بودند بايد از طريق رواج خصوصيتهاى زنانه مانند صلح، سوء مديريت مردان را در جامعه از بين برد.

                          بين سالهاى 1960ـ1920 گرايشهاى مختلف در جنبش زنان شكل گرفت. در طى اين دوره، گرايش عمده در جنبش زنان اصلاحهاى اجتماعى است. برابرى زن و مرد در اشتغال و استخدام و كاهش ساعت كار زنان و افزايش تأمين اجتماعى، جلوگيرى و مخالفت با جنگ و مخالفت با كار كودكان، در دستور كار نهضتهاى زنان اين دوره است. احزاب سياسى با توجه به اين خواسته‏ها سعى در جلب آراى زنان داشتند و به اين ترتيب جنبشهاى زنان علاوه بر حق رأى كه به طور مستقيم در سياست تأثير داشت به طور غير مستقيم نيز بر تغيير سياست تأثير گذاشتند.(6)

                          در دهه 1960 در آفريقا سازمان ملى زنان (N.O.W) و ساير گروه‏هاى زنان از راه تاكيد بر حقوق برابر در زمينه كار، آزادى سقط جنين و تغيير قانون خانواده و طلاق و حقوق زنان همجنس خواه، مسائل زنان را از حاشيه مسائل سياسى به مركز سياست آورد.


                          ج) ديدگاه نفى تفاوت جوهرى


                          اين گروه مى‏گويند آنچه در نظريه‏هاى طرفدارى از حقوق زنان به عنوان ويژگيهاى ذاتى براى زنان و مردان فرض شده در اصل، محصول شرايط تاريخى، اجتماعى و سياسى جامعه خاصى است كه آن را بر تمام جوامع تعميم داده‏اند. پس در كنار جنسيت بايد تفاوتهاى نژادى، طبقاتى و قومى نيز مدنظر قرار گيرند و به زمينه‏هاى تاريخى و فرهنگى توجه شود. در كنار اين تفاوتها بايد از سرايت دادن تجربه‏هاى گروه‏هاى خاص زنان به همه زنان و جوامع اجتناب كرد. به اين ترتيب، جنبش زنان با مفهوم سابق، ديگر معنا ندارد. مشكلات زنان ممكن است تاريخى، جغرافيايى و معرفت شناختى باشد، در نتيجه خواهان تغيير در اين موارد هستند.

                          هر يك از ديدگاه‏ها با نفى ساير نظريه‏ها، سعى در تثبيت خود داشتند كه سبب به حاشيه راندن گروه‏هايى از زنان فعال مى‏شدند. طرفداران برابرى با تاكيد بر استانداردهاى مردانه و برترى آن، خواهان همين استانداردها براى زنان بودند و اصرار داشتند كه مانند مردان در عرصه اجتماعى و عمومى به اين برترى دست يابند. در اين صورت، حتى زنانى كه آگاهانه خواهان نقشهاى مادرى و همسرى و خانه‏دارى بودند به عنوان اين كه تحت سلطه پدرسالارى هستند به حاشيه رانده مى‏شدند.

                          ديدگاه‏هاى اجتماعى در جنبش زنان منجر به گسترش مبارزه عليه دولتها شد و اصلاح قوانين، زمينه نيل به برابرى تلقى گرديد. بنابراين، با حمايت اين جنبشها، گرچه خدمات رفاهى و تامين اجتماعى براى دولت، همراه با افزايش بار مالى بود؛ ولى اين اقدامها به بهبود شرايط زنان ـ كه بيشتر از فرودستان جامعه بودند ـ كمك كرد.

                          فمنيستهاى راديكال با فرض خود مبنى بر نفوذ فراگير پدرسالارى در همه عرصه‏هاى حيات اجتماعى، عملاً تجربه زنانى را كه قرائت ديگرى از موفقيتهاى اجتماعى و شخصى داشتند رد كرده و آنها را گرفتار خودآگاهى كاذب مى‏دانستند. اين گرايش در بين محافل آكادميك نفوذ داشت و باعث جدايى در جنبشهاى زنان و طرد اجتماعى آنان شد.(.
                          نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                          صادق هدايت؛ بوف کور

                          Comment


                          • #14
                            هر يك از رهيافتهاى نظرى در جنبش طرفدارى از حقوق زنان در مورد روابط پدرسالارانه، بصيرتهاى مختلفى به زنان مى‏دهد و راه را براى تغييرهاى اجتماعى هموار مى‏كند. پيامدها و آثار مثبت و منفى نظريه‏هاى مختلف جنسيتى در جوامع مختلف و براى گروه‏هاى اجتماعى مختلف يكسان نبوده است. بنابراين، هرگونه تلاشى براى عمومى كردن آنها، حداقل به زيان برخى از گروه‏هاى زنان است


                            گرايشهاى فمنيستى در ايران
                            اين مباحث در ايران به خصوص در دهه‏هاى اخير، همزمان با برنامه توسعه كشور و حركت به سوى صنعتى شدن شكل منسجمترى يافت. طرفداران فمينيسم در ايران به دو گروه تقسيم مى‏شوند:

                            1ـ فمنيستهاى غرب گرا (غير دينى)

                            2ـ فمنيستهاى به اصطلاح مذهبى!

                            گروه اول، فعاليتهاى خود را بر پايه تفكرهاى فمينيسم غربى بنا كرده و اهداف خود را در قالب ساختارهاى اجتماعى، فرهنگى، اخلاقى و سياسى غرب دنبال مى‏كنند و به دنبال حذف نهاد دين در جامعه هستند و راه‏حل نهايى براى زنان را پيروى از روشهاى غربى مى‏دانند.

                            گروه دوم خواهان تجديد نظر در قوانين و ساختار جامعه هستند و معتقدند كه جامعه ايران سالها تحت سلطه نظام مردسالارى بوده و لازمه دگرگونى، اصلاح قوانين و ديدگاه فرهنگى جامعه است. اين گروه، درون مايه مذهبى دارند و بعضى قوانين و ارزشهاى موجود در جامعه را مطابق با دستورات اسلامى نمى‏دانند و درخواست اصلاح دارند. اينان خواستار برابرى انسانها و عدالت اجتماعى ميان زن و مرد هستند و تغيير در قوانين مربوط به حقوق ارث، ديه، حق شهادت در محاكم، حضانت طفل، حق طلاق را طالبند. همچنين خواستار استفاده از امتيازات اجتماعى مانند حضور در پستهاى سازمانى و مديريتى، دستمزد برابر با مردان در شرايط يكسان كار و حضور در عرصه‏هاى مختلفى كه بيشتر در اختيار مردان است، هستند. اين گروه، به لحاظ ديدگاه‏ها و خط مشى اصلاح طلبانه آنها به سه دسته تقسيم مى‏شوند:

                            1ـ فمنيستهاى راديكال (به اصطلاح مذهبى)

                            2ـ فمنيستهاى ميانه‏رو (به اصطلاح مذهبى)

                            3ـ فمنيستهاى محافظه كار (به اصطلاح مذهبى)


                            1ـ فمنيستهاى راديكال (به اصطلاح مذهبى)
                            اينان معتقدند كه شريعت پاسخگوى تمام سؤالهاى جامعه زنان نيست و بايد برخى از نيازها و پرسشهاى آنان از طريق ديگرى پاسخ داده شود. اين گروه معتقدند قانون‏گذارى تحت نظام مردسالارى بنا شده است و براى رفع مظلوميت زنان چاره‏اى جز تغيير قوانين مربوط به زنان وجود ندارد. در عمل نيز خواهان افزايش مهارت و فنون زنان براى استقلال كامل و خود اتكايى و عدم وابستگى به مردانند.

                            ديدگاه‏هاى اين دسته به تدريج جنبه سياسى يافته به طورى كه محدوديتهاى اجتماعى را ناشى از ساختار حكومتى مى‏دانند. شيرين عبادى در اين باره مى‏گويد:



                            2ـ فمنيستهاى ميانه رو (به اصطلاح مذهبى)


                            3ـ فمنيستهاى محافظه كار (به اصطلاح مذهبى)
                            اين گروه ديدگاه‏هايى تقريبا مشابه ميانه‏روها دارند؛ اما در خط مشى و روشها با يكديگر متفاوتند. به همين جهت، نتوانسته‏اند تشكيلات مشتركى با ميانه‏روها ايجاد كنند.

                            اين دسته خواستار تعديل برخى قوانين و تصويب قوانين معتدلتر درباره زنان هستند. بيشتر فعاليت آنها در رابطه با حقوق زن در خانواده و حمايتهاى قانونى از زن در برابر شوهر، ايجاد تغييراتى در قوانين مربوط به طلاق، مهر، اجرت المثل و نيز قوانين مربوط به زنان كارمند است و البته به نقشهاى سنتى زن در جامعه نيز تاكيد مى‏ورزند.

                            رد پاى اين ديدگاه‏ها بشدت در رسانه‏هاى جمعى بويژه در آثار ادبيات معاصر مانند زنان بدون مردان، طوبا و معناى شب، خواب زمستانى، خاطره‏هاى پراكنده و نيز برخى از مطبوعات داخلى به شكلى نامتعارف و ضد هنجارهاى اجتماعى در قالب شعارهاى اجتماعى استقلال طلبانه، رواج بى‏بندوبارى و آزادى مطلق و برترى‏طلبى زنانه، مخالفت با ازدواج و نفى نقش همسرى و مادرى و در نهايت تضعيف نهاد خانواده ديده مى‏شود.

                            در رمانهاى نام برده، اغلب قهرمانان داستان را زنان تشكيل مى‏دهند كه اين امر به تازگى در برنامه‏هاى مختلف رسانه‏هاى تصويرى نيز جايى براى خود باز كرده است. در اين آثار، مردان به عنوان ستمگران تاريخ حيات بشرى، همواره زنان را در اسارت و بردگى خود دارند.

                            شهرنوش پارسى‏پور در رمانهاى زنان بدون مردان و طوبا و معناى شب اغلب شخصيتهاى محورى را به زنان و دختران داده است و در پس‏زمينه‏هاى آثارش به نظام مردسالارى ناشى از سنتهاى اجتماعى و مذهبى اعتراض مى‏كند. نسخه رهايى وى براى زنان ايرانى، تقليد آنها از غرب است. اين نويسنده در طوبا و معناى شب در واقع، به بن بست رسيدن مذهب در پاسخگويى به سؤالهاى انسان، به خصوص زنان را به تصوير مى‏كشد و بيش از همه بر ضرورت استقلال زنان و آزادى از قيدهاى مذهبى و سنتهاى اجتماعى تاكيد مى‏كند.

                            در داستانهاى خواب زمستانى و خاطره‏هاى پراكنده نوشته گلى ترقى، شخصيتهاى مرد و زن جداگانه مورد بررسى قرار مى‏گيرند و شخصيتهاى مردان، ناتوان، غافل، ضعيف، احمق و پليد، سرخورده، ضدقهرمان و... معرفى مى‏شوند و در مقابل، زنان، عاقل، انديشمند و با احساسند كه همواره در طول تاريخ تحت سلطه نظام مردسالارى بوده‏اند و به دليل نظام حاكم بر جامعه، مردان با استفاده از خشونت بر زنان حكومت كرده‏اند.

                            مهشيد اميرشاهى نيز در باران و تنهايى جلوه ديگرى از فمينيسم را ارائه مى‏دهد. در اين رمان، زنى منتظر است تا شوهرش برگردد و او را از تنهايى نجات دهد؛ اما در پايان داستان، سگ باران خورده‏اى از راه مى‏رسد و خلأ فقدان شوهر را پر مى‏كند. اين نوع آثار ايجاد كننده نوعى تضاد و تعارض بين جنس مرد و زنند و خاصيت برهم زنندگى تعادل و آرامش خانواده و جامعه را دارند.

                            ديدگاه‏هاى فمنيستى همچنين در بعضى از مطبوعات داخلى نيز، نمود نامباركى يافته است؛ به گونه‏اى كه گرايش به فرهنگ غربى و خط مشى جريانهاى زن‏گرا و جريان‏سازى را جهت رهايى و برآوردن حقوق زنان پيشنهاد مى‏كنند. همچنين انتساب نظام مردسالارى به ارزشهاى اسلامى و تعريف ديگر از خانواده و نقش همسرى، مادرى و بازنگرى در ارزشها و سنتهاى اسلامى و اجتماعى و... را ارائه مى‏دهند.

                            نشريه زنان در شماره 27، بيش از همه به ارائه راه حلهاى غربى پرداخته و مى‏نويسد:




                            همچنين در شماره 24 نشريه جامعه در نسبت دادن نظام مردسالارى به اسلام آمده است:



                            پيشينه‏شناسى و خاستگاه فمينيسم اسلامى
                            طرح مباحث فمنيستى در جهان اسلام از اواخر قرن نوزدهم و در پى نفوذ فرهنگ مدرن در كشورهاى اسلامى صورت گرفت. طرح مباحث زنان در ايران نيز به اوايل مشروطه باز مى‏گردد؛ اما تبديل مباحث زنان به يك جريان ممتاز كه نگاه خود را از اصلاحات موردى به گسترش برابرى در عرصه‏هاى مختلف و به نقد فرهنگ اسلامى از درون و بر اساس فرهنگ مدرن معطوف كرده است به دوران اوج اسلام‏گرايى در خاورميانه از يك سو و رواج ديدگاه متفاوت در انديشه فمنيستى از سوى ديگر بازمى‏گردد.
                            .
                            نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                            صادق هدايت؛ بوف کور

                            Comment


                            • #15
                              فمينيسم به اصطلاح اسلامى برآيند فعاليت دو گروه است:



                              گروه اول، افرادى هستند كه توجه به اسلام را به عنوان يك سياست راهبردى براى توسعه مفاهيم فرهنگى غرب و مقابله با اصول‏گرايى در كشورهاى اسلامى برگزيده‏اند. در جوامع اسلامى ادبيات فمينيسم راديكال و ليبرال به شكل عريان مورد پذيرش قرار نمى‏گيرد. به كار گرفتن ادبيات دينى در طرح ديدگاه‏هاى فمنيستى و اعمال تعديلى در اين ديدگاه‏ها، تنها راه دفاع از آموزه‏هاى فمنيستى و ايجاد جنبشهاى زنانه‏اى است كه مقابله با اصول‏گرايى اسلامى را در دستور كار خود قرار مى‏دهند و به ايجاد تشكلهاى زنانه و شركت در مطالعه زنان اقدام مى‏كنند.



                              گروه ديگر دسته‏اى از روشنفكران مسلمانند كه آشنايى با فرهنگ مدرن، آنان را با يك چالش اساسى درباره رابطه ميان تجدد و سنت مواجه ساخته است. آنان از يك سو به دليل داشتن پيوندى عاطفى با دين و از سوى ديگر با پذيرش بن مايه‏هاى فرهنگ مدرن به عنوان محصول عقل بشرى، سنجش اصطلاحات دينى را با ترازوى فرهنگ مدرن، ضرورى مى‏دانند. بر اين اساس، با عاريت گرفتن از مفاهيم پايه‏اى فرهنگ مدرن، چون: آزادى، فردگرايى، برابرى و عرفى‏گرايى، سعى در معرفى كردن دين در عرصه اجتماع، جداسازى قرآن و سنت و... دارند.



                              اين دو گروه با وجود زمينه‏هاى متفاوت، برنامه‏هاى كم و بيش يكسانى براى بومى كردن مدرنيسم غربى دارند. پسوند اسلامى پس از واژه فمينيسم نشان‏گر تفسيرى فمنيستى از اسلام است نه تلاش براى دفاع از حقوق زنان بر اساس آموزه‏هاى اسلامى؛ چنان كه يكى از فمنيستهاى اسلامى خارج از كشور بصراحت به اين نكته اشاره دارد:







                              به راستى آيا مى‏توان بر اساس الگوى دينى، نظريه‏اى فمنيستى توليد كرد؟ اگر فمينيسم را نظريه‏اى كه برابرى ميان زن و مرد را در عرصه‏هاى مختلف حيات بشرى پى مى‏گيرد، بدانيم، در اين صورت، تركيب ميان اسلام و فمينيسم، پارادوكسى ايجاد مى‏كندكه جز با تفسير مجدد اسلام بر اساس آموزه‏هاى غربى و به قيمت تفسير به راى متون دينى و تحريف در آن، قابل رفع نيست. البته بازشناسى متون دينى واستفاده از ظرفيتهاى نهفته دين در دفاع از زنان به معناى پذيرش مؤلفه‏هاى فرهنگ بيگانه و قبول ادبيات فمنيستى در دفاع از زنان نيست

                              ماهيت فمينيسم به اصطلاح اسلامى
                              جنبشهاى دفاعى از حقوق زنان چه در جهان غرب و چه كشورهاى اسلامى در بدو تولد خود در اعتراض به برخى نابرابريهاى اجتماعى شكل گرفتند؛ اما با گذشت زمان به جريانى فرهنگى تبديل شدند كه بر اساس انگاره‏هاى مشخص اعتقادى به تحليل نابرابرى زنان و آرمانهاى زنانه پرداخته و راهبردهاى خاصى را مطرح كردند.

                              فمينيسم اسلامى اصطلاحى است كه در چند سال اخير به ادبيات دفاع از حقوق زنان راه يافته و در برخى كشورهاى اسلامى نگاه قشرى از زنان را به خود معطوف داشته است. در هر حال اين واژه پديده‏اى نوظهور در كشورهاى اسلامى بويژه ايران است كه عمر آن در كشور ما به كمتر از دو دهه مى‏رسد. برخى آن را روشها و رفتارهايى در زمينه اجراى مساوات و عدالت‏جنسى در قالب ارزشهاى اسلامى دانسته‏اند.(10) البته اين تعريف نارساست و بهتر است فمينيسم اسلامى را به تفسيرى زن مدارانه از اسلام تعريف كنيم. گروهى كه پس از انقلاب اسلامى كوشيدند تا با تفكر لائيكى به دفاع از حقوق زنان بپردازند، دريافتند كه گرايشهاى مذهبى در زنان ايرانى قوى است و هيچ تحول اساسى در ايران بدون در نظر گرفتن مذهب، نمى‏تواند راه‏گشا باشد. بر اين اساس، به طرح فمينيسم اسلامى پرداختند.(11)

                              در بازخوانى اين جريان بايد گفت، گروهى در تعامل فرهنگ اسلامى و غربى با بحران هويت مواجه شدند. در اين تقابل، جمعى با دلبستگى به فرهنگ غربى به انكار آموزه‏هاى دينى پرداختند و با طبقاتى يا خرافى دانستن اين اعتقادات به ترويج ديدگاه‏هاى ماترياليستى پرداختند و برخى ديگر هم كه به اسلام ايمان داشتند و هم متأثر از فرهنگ غرب بودند، ديدگاه رايج اسلامى و قوانين مدنى و جزايى جمهورى اسلامى را مورد انتقاد قرار دادند. آنان براى خروج از اين بحران، تفسير متون دينى را به گونه‏اى هماهنگ با فرهنگ جديد ارائه دادند؛ در نتيجه پايه گذار فمينيسم اسلامى (با مشاركت روشنفكران دينى) داخل و خارج كشور شدند و نهادهاى بين المللى هم كه در صدد تحميل ديدگاه‏هاى خود در عرصه مسائل زنان و ايجاد الگويى جديد در روابط زنان و مردان بودند، اين جريان (فمينيسم اسلامى) را در دستور كار خود قرار دادند.

                              اين ديدگاه، مردسالارى را مسأله اساسى زنان در خانواده اجتماعى مى‏داند و به سمت آرمانهاى تساوى طلبانه به پيش مى‏رود و تفاوتهاى زن و مرد مسلمان را در احكام و قوانين مورد انتقاد قرار مى‏دهد. نظريه‏پردازان اين ديدگاه، مفاهيمى چون اومانيسم، سكولاريسم، حقوق بشر و تشابه زن و مرد را با تفسيرهاى متداول در جهان غرب به عاريت گرفتند، و تلاش كردند با ارائه برداشتهاى جديد از آيات قرآن، قرائتى از دين ارائه دهند كه با نگرشها و الگوهاى غربى سازگار باشد.

                              فمنيستهاى اسلامى براى تطبيق متون دينى با اعتقادات و انديشه‏هاى پيش ساخته خود به تأويل آيات قرآنى مى‏پردازند؛ در حالى كه روش اجتهادى تفسير آيات قرآنى و روايات تنها در چارچوب اصول پذيرفته شده عقيدتى و شرعى معتبر است. همچنين، دخالت دين در شؤونات زندگى اجتماعى از مواردى نيست كه خردمندان دين آشنا در آن ترديدى داشته باشند. با اين حال شاخصه‏هاى اصلى اين تفكر را مى‏توان در محورهاى زير جست و جو نمود:


                              1ـ جدانگارى دين دارى و دين مدارى
                              آنان بصراحت مى‏گويند اعتقاد به دين ضرورتا به معناى حاكم بودن دين در شؤون اجتماعى بشر نيست. دين رابطه خالق و مخلوق را ترسيم مى‏كند و نبايد حوزه دخالت دين را به مسائل اجتماعى و تنظيم قوانين سرايت داد. حكومت نبايد تحت نظر هيچ دين و مذهبى باشد، حتى بايد شهروندان را از دخالت دادن گرايشهاى مذهبى در حوزه مسائل سياسى پرهيز داد.(12)

                              اينان مى‏گويند مصالح و مفاسد در احكام اجتماعى امرى قابل شناسايى است. بر اساس اين باور و بر طبق آن به جعل احكام و قوانين مى‏پردازند و مى‏گويند احكامى كه در شرايط خاص زمانى و مكانى جزيرة‏العرب وضع شد و مصالح خاص خود را داشت، در دنياى كنونى قابل اجرا نيست. صاحبان اين تفكر، احكام مسلم اسلامى مانند تفاوت زن و مرد در ارث، ديه، پرداخت مهريه به زن، لزوم نفقه، سرپرستى مرد در خانه را مورد خدشه و ترديد قرار مى‏دهند.


                              2ـ انكار احكام ثابت
                              از نگاه آنان دفاع از حقوق زن از هيچ الگوى ثابتى تأثير نمى‏پذيرد؛ زيرا اعلام مواضع يكپارچه ابدى بر مبناى خصوصيتهاى همگانى و جهان شمول، بدون تاثيرپذيرى از شرايط اجتماعى و تاريخى را برنمى‏تابند و در نتيجه وجود احكام ثابت را انكار مى‏كنند. از ديد آنان، اعتقاد به ناپايدار بودن گوهر دين و اعتقاد به جدايى دين از شؤونات اجتماعى در رسيدن به آرمانهاى فمينيسم اسلامى، لازم و ملزوم يكديگرند.(13)

                              برخى از طرفداران اين ديدگاه با ناكارامد دانستن روش اجتهاد فقهى، اجتهاد مدرن و سازگار با پيشرفتهاى جهان غرب را جانشين اجتناب‏ناپذير آن، براى دفاع از حقوق زنان معرفى مى‏كنند.(14)


                              3ـ نگاه منفى به نقش زنان در خانواده
                              آنان با سنتى پنداشتن خانواده مذهبى، انتقادهاى خود را متوجه خانواده ساخته و خواهان برقرارى برابرى نقش، مشاركت مرد در فعاليتهاى خانگى و نفى سرپرستى مرد در خانواده‏اند. البته از فمنيستهاى غربى انتقاد مى‏كنند كه مصالح جامعه و خانواده را در پاى اعتقاد به فردگرايى افراطى قربانى مى‏كنند.(15) با اين مبنا، همجنس‏گرايى به نظر آنان گرايش انحرافى به حساب مى‏آيد. .
                              نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                              صادق هدايت؛ بوف کور

                              Comment

                              Working...
                              X