Children / kodakan

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]

با تأكيد بر روان شناسى بازى

كودكان و اسباب بازى ها


يكى از نيازهاى مهم و اساسى كودك، نياز به بازى و اسباب بازى است. بازى براى كودك همانند آب است براى ماهى. كودك بدون بازى نمى تواند به رشد متعادل و سازنده اى برسد. اسباب بازى شوق زيستن را در وجود كودك برمى انگيزد موجب پرورش قواى جسمى، ذهنى، روانى، عاطفى و اجتماعى كودك مى شود.


مقدّمه

كودكان گل هاى بوستان ما و آينده سازان كشورند. ملّتى در آينده موفق، سربلند، پيروز و سعادتمند خواهد بود كه به نيازهاى جسمى و روانى كودكان خود توجه بيش ترى داشته باشد.
امروزه روان شناسان اعتقاد دارند كه براى رسيدن به مراحل بالاتر رشد بايد پايه هاى اوليه رشد را جدى گرفت و اگر چنانچه اولين مراحل رشد به خوبى طى نشود، در مراحل بعدى كودك دچار اختلال خواهد شد.
يكى از نيازهاى مهم و اساسى كودك، نياز به بازى و اسباب بازى است. بازى براى كودك همانند آب است براى ماهى. كودك بدون بازى نمى تواند به رشد متعادل و سازنده اى برسد. اسباب بازى شوق زيستن را در وجود كودك برمى انگيزد موجب پرورش قواى جسمى، ذهنى، روانى، عاطفى و اجتماعى كودك مى شود.
اسباب بازى همچنين موجب مى شود كه كودك با دنياى بيرون ارتباط برقرار نمايد و تجارب خويش را گسترش دهد و با مفاهيم مختلفى همانند رنگ، شكل، اندازه، بالا، پايين و... آشنا شود.
مسأله مهم اين است كه بازى و اسباب بازى ها بايد متناسب با ويژگى هاى سنى، رشد جسمى و روانى كودك باشد تا اثرات مفيد و سازنده را داشته باشد وگرنه بعضى مواقع ممكن است اسباب بازى به دليل عدم تناسب با ويژگى هاى سنى و رشدى كودك، او را دچار شكست هاى متعدد و در نهايت، احساس حقارت كند كه در اين صورت، آن اسباب بازى براى كودك مضر است.
روان شناس مشهور ژان پياژه تأكيد مى كند كه والدين در انتخاب اسباب بازى دقّت و هوشيارى لازم را داشته باشند; چرا كه در شكل دادن به تمايلات عاطفى و روانى او نقش مهمى ايفا مى كند و چنانچه در انتخاب آن ها توجه كافى نشود، ناخواسته تمايلات كودكان به گونه اى شكل مى گيرد كه مورد انتظار نبود.در اين مقاله سعى نگارنده بر اين است تا از ديدگاه هاى مختلف و با توجه به لحاظ همه عوامل، بازى و اسباب بازى متناسب با هر سن را پيشنهاد نمايد. بازى ها و اسباب بازى هاى پيشنهادى مى تواند راهنماى بسيار خوبى براى والدين و مربيان محترم باشد.

بازى ها و اسباب بازى هاى مناسب براى كودكان

با توجه به انواع مختلف بازى ها (جسمى(Physical)، تقليدى(Imitative)، ساختنى (Constructive)و خلّاق(Crative)) و در نظرگرفتن ويژگى هاى جسمى، عاطفى، اجتماعى و فكرى كودكان از تولد تا دوازده سالگى، فهرستى از بازى ها و اسباب بازى هاى مناسب براى سنين مختلف پيشنهاد مى شود:


از تولد تا 12 ماهگى

بازى بدنى كه حتى در نخستين ماه ها آغاز مى شود، عمدتاً به رشد و تكامل اعمال حركتى درشت Harsh motor functions)) مانند كنترل اعضا، تنه و سر كمك مى كند. ماه اول و دوم پس از تولد، كودك علاقه به فعاليت هاى عضلانى، لگدزدن، برگشتن، غلتيدن، تكان دادن دست ها و ساير حركات شناخته بدنى دارد. در يك ماهگى جغجغه را لمس نموده و زود مى اندازد. در 5/2 ماهگى مى تواند جغجغه را تكان دهد و يكى از سرگرمى هاى او بيرون آوردن صداهاى مختلف از حنجره است. از حدود 2 يا 3 ماهگى بازى اكتشافى كه به صورت بازى با انگشتان است آغاز مى شود. از 1 تا 4 ماهگى صدا و رنگ را كشف مى كند.

كودك هنگامى به اسباب بازى نگاه خواهد كرد كه اسباب بازى در معرض ديد او قرار گيرد. از سه ماهگى به بعد علاقه اش به اسباب بازى شديدتر خواهد شد. از اين رو، مى كوشد با حركت هر دو دست، اسباب بازى را به سوى خود بكشد و با آن تماس حاصل نمايد. در چنين سنى مى توان يك جسم حركت كننده را روى تختخواب بچه آويخت و تصاوير رنگى در اتاقش قرار داد.

يك جغجغه يا اسباب بازى به آرامى در كنار چشمان كودك حركت دهيد به طورى كه چشمان وى مسير حركت اسباب بازى را دنبال كند. به كودك اجازه دهيد يك شىء (جغجغه، پيمانه پلاستيكى و...) را كه در دستانش مى باشد چنگ بزند، به صدا درآورد و آن را تكان دهد. اين كار موجب سرگرمى كودك مى شود.

كودك در 5/4 ماهگى هر شىء را كه مى بيند و در دسترسش قرار دارد برمى دارد، به طرف دهان مى برد، مى مكد، تكان مى دهد و پرت مى كند. اشياى مختلفى (مانند قطعات و پيمانه ها...) در اختيارش قرار دهيد تا آن ها را بگيرد. از آن جا كه كودك احتمالا دوست دارد اين اشيا را در دهان قرار دهد، پيشاپيش از اندازه و تميز بودن آن ها، كه قابل بلعيدن نباشند، اطمينان پيدا كنيد. با تكان دادن يك جغجغه در پشت سر كودك، به او اجازه برگشتن و گرفتن آن را بدهيد.

در پنج ماهگى بررسى اسباب بازى ها با چشم، خيره شدن به دست ها و زياد شدن حركات صدايى موجب تفريح و لذت كودك است. وقتى كه مكعبى در دسترس كودك قرار مى گيرد، با خوشحالى آن را مى گيرد.

در ماه ششم خنديدن، پرتاب كردن اسباب بازى ها و لذت بردن از صداى به زمين خوردن آن ها و كشيدن اسباب بازى ها به طرف خود، اگر به نخ بسته شده باشند، كودك را به وجد مى آورند. كودك در اين سن به مدت پنج الى ده دقيقه مى تواند خودش را با اسباب بازى هايش سرگرم كند و نيز اشيا را از يك دست به دست ديگر انتقال دهد. علاقه زيادى دارد كه به همه چيز دست بزند. مى خواهد همه چيز را در دهان بگذارد; اسباب بازى ها را از طريق نگاه كردن، لمس كردن، در دهان گذاشتن و به زمين زدن كشف كند. بنابراين، اجازه دهيد كه كودك با وسايل معمولى خانه مثل بشقات، قابلمه، قاشق، روزنامه، پارچه و مانند آن ها بازى كند. همچنين صورتش را با كشيدن ملحفه مخفى مى كند و سپس آن را كنار مى زند.

در هفت ماهگى، دست كارى اشياى محيط زندگى، مچاله كردن كاغذ، بازى با قاشق و فنجان، برداشتن كلاه از سر، پايين كشيدن جوراب هاى خود، بازى با آب، خنده و دست تكان دادن و فرياد كشيدن در مقابل افراد آشنا و سر را براى مخفى شدن و بازى كردن گرداندن، از انواع بازى هاى اين سن است. كودك در اين سن مى تواند اسباب بازى را از يك دست به دست ديگر بدهد، آن را بيندازد و نگاه كند كه كجا مى افتد; اسباب بازى را روى سطحى كه توليد صدا مى كند، به حركت درآورد و از ميان اسباب بازى ها، اسباب بازى هاى حركت دار و صدادار را ترجيح مى دهد. اسباب بازى را با يك تكه نخ طورى متصل كنيد كه كودك بتواند آن را در طول اتاق، ميز يا تختخواب بكشد.

كودك در هفت ماهگى دستش را زير شير آب مى گيرد و از ريزش آب بر روى آن لذت مى برد.

بازى تقليدى مانند تقليد از آهنگ صداى مادر و ساير پرستاران در هفت تا هشت ماهگى به روشنى قابل مشاهده است. با كودك صحبت كنيد و صدايش را تقليد كنيد، به ويژه وقتى كه به او غذا مى دهيد يا لباسش را تعويض مى كنيد. درباره غذا و لباس با او صحبت كنيد. براى مثال، بگوييد: حالا دكمه را مى بندم. درباره تصاويرى كه او مى بيند با او صحبت كنيد. از مكالمه بچه گانه استفاده نكنيد. وقتى كه كودك صحبت مى كند، مستقيماً به او نگاه كنيد. از جملات كامل و درست استفاده كنيد. از بازى هايى كه نوعى بازى با كلمات است استفاده كنيد. كلمات ساده مانند سلام، بابا و... را تكرار كنيد.

در ماه هشتم از ميان اسباب بازى ها، آن را كه دوست دارد، انتخاب مى كند. اگر شىء از گهواره بيرون بيفتد خود را به طرف آن مى كشاند.

در هشت الى يازده ماهگى اسباب بازى هايى را كه از ديد او پنهان شده است، فعالانه جستوجو مى كند و براى به دست آوردن آن ها موانع را كنار مى زند. در هشت ماهگى اسباب بازى هاى خود را پرتاب مى كند. اين كار براى كودك يك نوع بازى تلقّى مى شود. نوع ديگر بازى، به هم زدن دو شىء يا دو مكعب يا دو اسباب بازى است.

[donsaeid]

[donsaeid]

كودك در 18 ماهگى مى تواند راه برود و عروسكش را همراه خود ببرد، با كمك مادرش با لگو قطار، ماشين، هوايپما و... درست كند و صداى آن ها را درآورد، اگر اسباب بازى دلخواهش را كودك ديگرى بردارد، با زور و داد و فرياد از آن ها مى گيرد و با پاى خود توپ را كنار مى زند.

در 5/18 ماهگى از سر وصداى سكه هاى پول خيلى خوشش مى آيد و آن ها را داخل كيف كرده و دوباره بيرون مى آورد.

در 12 تا 18 ماهگى هل دادن يك اسباب بازى چرخ دار به كودك نوپا احساس ايمنى مى دهد. وقتى مى نشيند دوست دارد با دست هايش كه مهارت بيش ترى يافته اند كاسه ها و پياله ها را داخل هم بگذارد. در اين سن، از جعبه موزيك و خاك بازى لذت مى برد. سطل، آب پاش و تشتى آب يا شن بازى در اختيارش بگذاريد.

18 الى 24 ماهگى كودك به همه چيز دست مى زند، به همه جا مى رود، سر و صدا مى كند، همه چيز را به هم مى ريزد و جابه جا مى كند. يك اسب يا قطار چوبى كه دنبال خود بكشد و قطعات ساختمان سازى و يك كاميون يا كمپرسى كه چيزى پر كند و خالى كند براى كودك مفيد است.

در 19 ماهگى در تمام بازى هاى دسته جمعى شركت مى كند و گاهى كودك مورد علاقه اش را به بازى دعوت مى كند، هنوز اشياى تازه و چيزهايى را كه قبلا نديده است به دهان مى برد، ولى هرگز آن ها را نمى خورد، مى تواند چهار لگو را روى هم بگذارد و برج يا آپارتمان بسازد، با بشقاب و كاسه خالى و قاشق به طور خيالى غذا مى خورد و مى گويد: غذاى خوشمزه اى است و به پدر و مادر نيز غذا تعارف مى كند.

براى كودكان 19 تا 25 ماهه اسباب بازى و همبازى اهميت بيش ترى پيدا مى كند، ارتباط اجتماعى پخته تر مى شود و كودك براى انطباق با همبازى گذشت بيش ترى از خود نشان داده، رفتار خود را تغيير مى دهد.

در 20 ماهگى با دو ماشين كوچكش بازى مى كند، آن ها را به هم مى زند و مى خندد. در اين سن بيش تر مايل است با كودكان بزرگ تر از خود بازى كند. با كودكان كوچك تر از خود بيش تر ابراز محبت دارد.

در 21 ماهگى به طور نامنظم به توپ لگد مى زند و مكعب ها را براى درست كردن قطار در يك خط قرار مى دهد، عروسك خود را بغل كرده، راه مى برد و به پشتش مى زند كه بخوابد و يا اين كه روى زمين مى گذارد و مى زند و مى گويد: مُرد!

كودك يك الى دو ساله در بازى با لگوها از شكل هاى مشخص استفاده مى كند و آن ها را روى هم قرار مى دهد و به هم وصل مى نمايد.

بازى هاى نمايشى معمولا در سنين 5/1 الى 2 سالگى آغاز مى شود و در سنين كودكستان به اوج خود مى رسد.

در دو سالگى به طور منظم به توپ لگد مى زند و مى تواند با شِش مكعب برجى بسازد. كودك در اين سن به عروسك غذا مى دهد، او را به گردش مى برد، با آب و شن بازى مى كند، اسباب بازى هاى متعلق به خود را كاملا مى شناسد و حاضر نيست در اسباب بازى هاى خود كودكان ديگر را سهيم كند.

در دو سالگى توانايى ترسيم خط هاى دايره اى و يا زاويه دار ظاهر مى گردند. نزديك به دو سالگى يك تاب براى كودك مى تواند، يك كشتى فضايى تصور شود كه به سياره اى دوردست سفر مى كند يا پرنده اى وحشى باشد كه در آسمان پرواز مى كند.

در دو سالگى كودك علاقه مند به كاسه هاى پلاستيكى، قاشق هاى چوبى، كليد و قوطى هاى خالى است. از اين رو، بهتر است ظروف كهنه و بعضى ظروف پلاستيكى، كه ارزان قيمت است، براى كودكان تهيه شود.

در سال دوم زندگى، بازى ها براى كودك داراى مفهوم خاص و عميقى است. براى مثال، ممكن است دختر بچه اى اسباب بازى خود را در ملافه بپيچد و در دهان خرس خود تكه نانى بگذارد و فعاليت هايى از اين قبيل انجام دهد. از اين روى، اسباب بازى هايى كه در اختيار كودك قرار داده مى شود، بايد معنى دارتر باشد. توپ، مكعب هاى بازى، عروسك، انواع حيوانات، ظروف و امثال آن مى تواند جزو اسباب بازى هاى مناسب براى كودكان باشد. در دو سالگى به صورت تك تك ورق مى زند، تسبيح نخ مى كند، بدون تقليد كاغذ را لوله مى كند و با يك دست با قيچى كاغذ مى برد.

كودك دو ساله مى تواند حدود هفت دقيقه پشت سرهم به يك بازى ادامه دهد. پس از آن، خسته شده و به سوى بازى ديگرى مى رود.

در دو سالگى به خوبى مى دود، كم تر به زمين مى خورد، از پله ها بالا مى رود، بسيار فعّال و سرزنده و بانشاط است. مى تواند با شش مكعب برجى بسازد.

در 20 الى 24 ماهگى، بازى هاى موردنظر دختران عروسك بازى، اسباب بازى هاى نرم و ظريف، استمداد و كمك طلبيدن، رقصيدن و لباس مخصوص پوشيدن و بازى هاى موردنظر پسران بازى با بلوك ها، دست كارى وسايل و ابزار، اسباب بازى هاى ماشينى و حمل و نقلى است.

كودك در دو سالگى مى تواند سوار سه چرخه كوچكى بشود، اما چون هنوز نمى تواند پدال را فشار دهد، با پاهاى خود سه چرخه را به جلو مى راند.

در پايان دو سالگى گاهى اوقات كودكان، ديگران را نيز در بازى خود شريك مى كنند و به بازى دوطرفه مى پردازند. در اين مرحله حتى اگر بچه ها سه نفر باشند، دو نفر از آنان با هم بازى مى كنند و يكى از آنان به تنهايى مشغول بازى مى شود.

برخى از اسباب بازى هاى مناسب براى سن 1 الى 2 سالگى عبارتند از: توپ در اندازه متوسط و نرم، پيچ و مهره هاى پلاستيكى، مكعب هاى درشت خانه سازى، قطعات توخالى، آينه، كتاب هاى تصويرى ساده، اسباب بازى هاى چرخ دار، ميخ، چكش، خاك، ماسه، آب، سطل، بيلچه، آب پاش، تشت، انواع حيوانات، عروسك، قيچى و كاغذ، سه چرخه، مداد و كاغذ.


از 2 الى سه سالگى

كودك در 5/2 سالگى مداد را با انگشتان مى گيرد و مى تواند خط خطى كند، با مكعب پل مى سازد، توپ را با پا شوت مى كند.

در همين سال به دليل افزايش قدرت عضلانى، كودك وقتى خطى را رسم مى كند با چشم نيز مراقب است كه خط از محدوده تعيين شده خارج نگردد.

كودك در اين سن مى تواند اشياى مشابه را روى هم بچيند و ما نيز مى توانيم از او بخواهيم كه قاشق ها، چنگال ها و ساير چيزها را كه شسته شده است، روى وسايل مشابه آن ها در داخل قفسه هاى آشپزخانه بچيند.

كودك در 2 الى 5/2 سالگى شروع به بازى هايى مى كند كه با تخيل همراه است.

در همين سال مى تواند مكعب ها را روى زمين به دنبال هم قرار داده و قطار درست كند.

در 5/2 سالگى روى سه چرخه مى نشيند، دسته آن را با دست مى چرخاند و هدايت مى كند اما هنوز قادر به پازدن نيست.

در 2 الى 5/2 سالگى معمولا دخترها و پسرها اسباب بازى هاى مشتركى دارند، ولى از اين پس، پدربزرگ و مادربزرگ ها به دخترها عروسك و به پسرها ماشين هديه مى دهند. در اين سن پسرها ماشين آتش نشانى و هواپيما را برمى گزينند و دخترها در جستوجوى عروسك و مرواريدهاى چوبى هستند كه به نخ بكشند.
در 5/2 الى 3 سالگى تقليد كردن از والدين كار مورد علاقه كودكان است. پسر از ماشين رانى لذت مى برد و دختر به آشپزى و خانه دارى علاقه مند است.
5/2 الى 3 سالگى سن تخيل و بازى حرفه اى كودك است. دختر با يك كيف جراحى نقش دكتر و پرستار را بازى مى كند و پس از تزريق آمپول به عروسكش، درجه حرارت بدن او را اندازه مى گيرد و يا نقش يك فروشنده را بازى مى كند.
در اين سنين هم دختران و هم پسران بازى هاى ساختن لگوها را دوست دارند و از نقاشى كردن لذت مى برند. عروسك براى دختر بچه ها و ماشين براى پسر بچه ها با ارزش ترين اسباب بازى هاست.
كودك در 5/2 سالگى به تنهايى از پله ها بالا مى رود و هنگام پايين آمدن دست خود را به نرده يا ديوار مى گيرد. اسباب بازى هايى كه جداشدنى است و به قطعات گوناگون تقسيم مى شود مانند قطار، ماشين، قطعات چوبى، لگو، مكعب هاى چوبى، انواع پازل، و نظاير آن، بخصوص اگر رنگى باشد، مورد علاقه كودك است.

[donsaeid]

[donsaeid]

[donsaeid]