
آخرين عثماني: يانديم علي Son Osmanlı: Yandım Ali
کارگردان: مصطفي شوکي دوغان. فيلمنامه: سوآت يالاز، محمت سوي ارسلان، بايکوت بادم بر اساس داستاني از سوآت يالاز. موسيقي: حسن سالتيک. مدير فيلمبرداري: زکريا کورتولوش. طراح صحنه: فيليز اکينجي. بازيگران: کنعان ايميرزالي اوغلو[يانديم علي]، جانسو دره[دفنه]، امين بوزتپه[گورو]، انگين شنکان[چوکورچشمه لي عثمان]، حسان يالنيزاوغلو[کارا نجاتي]، جان بيکر[ديميتري]، ايلکر آيريک[يورگو]، مورات تاييار[اسکلت موسي]، آنا بابکووا[ناديا]، آليجان يوجه سوي[مصطفي کمال پاشا]، انگين يوکسل[چوپور طلعت]، بولنت ئوزکايا[عرب]. ١٢٦ دقيقه. محصول ٢٠٠٦ ترکيه. نام ديگر: The Last Ottoman: Yandim Ali.
١٣
نوامبر ١٩١٨. سال هاي پاياني دوران حکومت عثماني است. استانبول در اشغال نيروهاي بريتانيايي است. دو مرد به اشکال مختلف در حال نبرد با اشغالگران هستند. اولي فرماندهي نظامي به نام مصطفي کمال است که با مشاهده ضعف در حکومت قصد دارد تا جبهه مقاومت مردمي را در آناتولي تشکيل دهد. ديگري جواني به نام يانديم علي است که پس از دعوايي با افسران انگليسي به هنگام خدمت در نيروي دريايي، از کشتي گريخته و تصميم دارد تا بعد از يافتن معشوق سابق خود دفنه که با او از کشور خارج شود. اما زماني که دست تقدير مصطفي کمال را سر راه ياندم علي قرار مي دهد، هدف تازه اي در برابر چشمان وي ظاهر مي شود. او اينک قصد دارد تا از هر راهي که مي تواند به پا گرفتن نهضت مقاومت مردمي و جنگ رهايي بخش کشورش کمک کند....
چرا بايد ديد؟
نسل جوان دهه ١٣٥٠ بايد کتاب عظمت بازيافته را به ياد بياورد. کتابي که توسط انتشارات يونيورسال[ناشر کتاب هاي تن تن در ايران] چاپ شد و به سبک و سياق ديگر کتاب هاي همين ناشر در قالب اولين قصه مصور با کيفيت، قرار بود تاريخ ايران را از دوران باستان تا دوره پهلوي روايت کند. هدف اصلي از چاپ اين کتاب جدا از تبليغات دولتي، آشنايي نوجوانان با تاريخ کشور خود از وراي قصه اي مصور بود. سنتي نيکو که چندان پا نگرفت و با فرا رسيدن سال ١٣٥٧ و ظهور جمهوري اسلامي اندک جرقه هاي آن[کارهاي جعفر تجارتجي در آغاز و سپس تن تن و قصه هاي مصور دنباله دار کيهان بچه ها در سال هاي آخر] از ميان رفت. بنابر اين نسل جوان ايراني آن سال ها نتوانست رابطه مستمري با داستان هاي مصور داشته باشد، پس از انقلاب نيز چنين کتاب هايي جزو معدود موارد فراموش شده، هرگز چاپ نشدند. حتي داستان هاي تن تن نيز تا يکي دو سال اخير گرفتار اين محاق بود و کارتون آن نيز از سيماي جمهوري اسلامي با نام جعلي خبرنگار شجاع پخش شد. اما اين سنت در ترکيه سال هاي ١٩٦٠ خيلي زود پا گرفت و قهرمان هايي بومي نيز خلق شد. زاگور يکي از اولين ها بود که پايش به سينما نيز باز شد و اينک پس از چند دهه و رونق چشمگير کتابهاي مارول و ديگران در ترکيه، بار ديگر قهرماني بومي از ميان اين داستان ها به سينماي ترکيه راه يافته است. دليل اشاره من به عظمت بازيافته نيز از وجوه اشتراک اين دو قصه ناشي مي شود که قهرمان هايي واقعي چون رضا شاه و آتاتورک را تصوير مي کنند؛ هر چند دومي قهرماني خيالي را نيز به قصه خود راه داده است. ترفندي که مي تواند به واسطه خلق هيجان به جذب نوجوان امروزي براي آشنايي با تاريخ سرزمين خودش کمک کند.
يانديم علي چنين قهرماني است که در موقعيت زماني مناسبي پا به عرصه وجود گذاشته است. نويسنده و خالق اين شخصيت زمان وقوع ماجراهاي او را سال هاي پاياني حکومت عثماني، آغاز جنگ استقلال و شکل گيري ترکيه امروز به رهبري مصطفي کمال پاشا انتخاب کرده است. برگردان سينمايي اين اثر براي سينماي تجاري ترکيه در قالب فيلم پرخرج قدم بزرگي است. ماجراي هاي يانديم علي اولين فيلم سينمايي مصطفي شوکي دوغان بعد از سال ها تهيه کنندگي و کارگرداني در تلويزيون[سريال هايي ديوانه دل، دره گرگ ها، باز کردن درها، در رويا ملاقات خواهيم کرد] است که در موقعيت زماني مناسبي ساخته و اکران شده است. ظهور حرکت ها و احزاب اسلام گرا که در تقابل با حکومت لائيک بنيان گذاري شده توسط آتاتورک قرار دارد، ساخت و نمايش چنين فيلمي را جدا از اهداف تجاري اش واجد اهميتي دو چندان مي کند. همان گونه که يانديم علي نفع شخصي و اهداف کوچک خود را با يک ملاقات کوتاه با آتاتورک فراموش کرده و خدمت به ميهن را انتخاب مي کند، تماشاگر نوجوان امروزي نيز به تاسي از او داوطلبانه به سربازي خواهد رفت. فرهنگ عامه ترکيه تحت تاثير حرکت ترک هاي جوان در سده گذشته به دو طبقه اجتماعي[دانشجو و سرباز] ارزش و احترامي بسيار قائل شده و در دل خود راويت هاي آنان را جاي داده است. اين ميراث فرهنگي در جاي جاي فيلم آخرين عثماني نيز ديده مي شود که در کنار تبليغ خصلت هاي مردانگي به جاي مانده از دوران خلافت عثماني، آن را با ستايش سپاهي گري در هم آميخته و تبديل به يک فيلم ناسيوناليستي مي کند. البته نويسنده و کارگردان فيلم هر دو اختلاف هاي قومي و قبيله اي از جدال ميان ارامنه و مسلمان ها، ترک ها و يوناني ها را نيز از قلم نينداخته و سهمي به سزا براي هر دو طرف بخشيده اند. حتي شخصيت تاجر مسلک و همسر دفنه که فروشنده اسلحه قاچاق است، در نيمه فيلم فداي اين عقيده خود مي شود که ترک ها با او و ديگر يوناني ها رفتاري مهربانانه داشته اند و از فروش سلاح به شورشيان يوناين تبار که مورد تحريک اشغالگران انگليسسي قرار گرفته اند، خودداري مي کند.
در کنار چنين اهدافي بايد از بازي و سيماي دلنشين کنعان ايمرزالي اوغلو، استفاده به جا از تکنيک هاي تازه بصري، قصه جذاب و مهيج آن ياد کرد، که فيلم را تبديل به يک اثر ناب سرگرمي ساز مي کند. اطمينان دارم آخرين عثماني فيلمي جدي نيست، اما به عنوان يک پديده کم نظير در بدنه سينماي تجاري رو به رشد ترکيه جايگاهي خاص دارد. اگر طالب دو ساعت تفريح خالص هستيد، گروه سازنده آخرين عثماني چنين فرصتي را به راحتي در اختيار شما مي گذارد!
ژانر: درام، تاريخي.















Comment