**Jonbeshe Narm Afzar**

[Parinaz_M]

مقدمه ای بر جنبش نرم افزاری

(1)

يكي از مهمترين رمزهاي ظهور وشكوفايي تمدن بزرگ مسلمين تاكيد هاي مكرر دين اسلام بر ضرورت تعليم وتربيت وتعلم و توسعه علمي به عنوان نخستين ومهم ترين بخش زير ساخت تحولات خرد و كلان انساني واجتماعي است.

اكنون هم پس از افول آن عظمت كهن و در دوران ركود فرهنگ وتمدن اسلامي تنها راه پيش پاي ما ارتقاي كميت وكيفيت در توليد فكر وعلم (در حوزه ودانشگاه ) است.

يكي از گامهاي اساسي براي بازسازي و بازتوليد فرهنگ و تمدن بزرگ مسلمين و ايجاد و تاسيس تمدن اسلامي رويكرد به رهيافت جنبش نرم افزاري و توليد انبوه علم به ويژه در رشته هاي سرنوشت ساز و استراتژيك است.

امروز اين ملت تشنه اصلاح نابساماني ها است و فردا تشنه تر خواهد شد.ملتي است كه نسبت به ساير ملل احساس عقب افتادگي مي كند وعجله دارد به آنها برسد.

از طرفي مدعيان اصلاح طلبي كه بسياري از آنها علاقه اي به ديانت ندارند زيادند و در كمين احساسات نو و بلند نسل امروزند. اگر اسلام به حاجت ها و خواسته ها و احساسات بلند اين ملت پاسخ مثبت ندهد به سوي آن قبله هاي نوظهور متوجه خواهند گشت.

مواجهه شدن بادنياي جديد، پيچيده شدن مناسبات اجتماعي و نوع تحولاتي كه در داخل جهان اسلام اتفاق افتاده، نيازمنديها و بايسته هاي جديدي را مطرح كرده است.

حضور رقيبان جديد از سويي ونياز به حضور دين درصحنه عمل اجتماعي از سوي ديگر لزوم بازانديشي در ميراث اسلامي و تنقيع افكار و معارف ديني از امور زائد و همچنين لزوم طراحي و مهندسي نظام هاي اجتماعي بر اساس فرهنگ و آرمان ديني را موجب شده اند كه در نتيجه نياز جدي به توليد اند يشه ديني و توليد علم ديني احساس مي شود.

بدون نرم افزار ديني و علمي بقدر لازم تداوم انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي ممكن نخواهد بود و امكان دستيابي به حكومت اسلامي به عنوان آرمان اين نظام وجود نخواهد داشت. اين انقلاب بايد بماند و برنامه تاريخي وجهاني خوش را به بار نشاند. دانشجويان مكتبي به عنوان قشر آگاه و پيشتاز درخلاقيت هاي انقلابي جامعه نقش بي بديلي در تحقق آرمان هاي انقلاب دارند و رسالت كنوني ايشان اين است كه با عزم راستين و بيداري و خودآگاهي،تلاشي فراگير را براي استمرار انقلاب و تحقق همه جانبه آن انجام دهند كه بي شك توليد انبوه نرم افزاري علمي و ديني از بنيادي ترين و زيربنايي ترين اقدامات دراين راستا مي باشد.

لذا بر عهده تك تك نهادهاي گوناگون حوزوي و دانشگاهي است كه با برنامه ريزي جامع و هدفمند به بررسي راهكارها ي تحقق اين مهم بپردازند و نسبت به كليه عوامل مؤثر در اين زمينه با دقت ويژه برخورد و موضع گيري نمايند . از جمله مهمترين عوامل زمينه ساز و انگيزه كار و تلاش و خلاقيت و رشد و شكوفايي و توسعه علم تحقق عدالت است كه به عنوان آرماني اساسي و اصيل نبايد مغفول بماند.

و تحقق جنبش نرم افزاري در معناي حقيقي خود جز در سايه عدالت خواهي و تلاش براي استقرار عدالت و بسط آن ممكن نخواهد بود. و اين هر دو رسالت هاي سترگ نسل امروز حوزوي و دانشگاهي جامعه ماست.

[Parinaz_M]

مقدمه ای بر جنبش نرم افزاری

(2)

جنبش نرم افزاري چيست؟


ابتدا به بررسي و تحليل مفردات اين تركيب مي پردازيم:

كلمه ي «نرم افزار» در برابر «سخت افزار» بكار مي رود. اين واژه ها پس از رايج شدن رايانه بر سر زبان ها افتاد. در علوم رايانه اي براي دستگاه ها و ابزارها تعبير «سخت افزار» را بكار مي برند و براي آنچه متن و محتوا و برنامه ي رايانه به حساب مي آيد از تعبير «نرم افزار» استفاده مي کنند و براي آنچه متن و محتوا و برنامه ي رايانه به حساب مي آيد از تعبير «نرم افزار» استفاده مي شود. اين اصطلاحات كه در يك حوزه ي خاصي بوجود آمده و كاربرد داشته اند به حوزه هاي ديگر تسري يافتند و از باب استعاره و مجازگويي مورد استعمال قرار گرفتند تا جايي كه خود در حوزه هاي ديگر صورت اصطلاح پيدا كرده اند.



معمولاًً «سخت افزار» به اموري اطلاق مي شود كه جنبه ي عيني و ملموس و فيزيكي دارد و در برابرش در واژه ي «نرم افزار» جنبه ي غير ملموس و غير فيزيكي ملحوظ است. در تركيب «جنبش نرم افزاري» و «توليد نرم افزار ديني» نرم افزار حالت واسطه اي دارد براي دستيابي به «سخت افزار» كه همان «تمدن» است.



و ابزارهاي حسي ـ علمي تمدني، محصول ضلع نرم افزاري تمدن است و اين ضلع نرم افزاري همان فكر و انديشه و دانش است.



پس «نهضت نرم افزاري» يا «جنبش نرم افزاري» مقدمه اي است براي تحقق يك سخت افزار كه در فضاي مورد بحث ما آن سخت افزار همان «تمدن اسلامي» است.



اينكه چرا براي «تمدن اسلامي» از واژه ي «سخت افزار» كمك گرفته ايم. به اين دليل است كه تمدن همان تجسد عيني فرهنگ و آرمان ها و ارزش هاي جامعه است و به تعبيري كالبد و شكل فيزيكي و عيني آنهاست.


پس اگر «جنبش نرم افزاري» را فرآيندي دانستيم كه مدعي قدرت تمدن سازي و قدرت مهندسي تمدن اسلامي است نوعي بستر سازي و زمينه سازي هم مسلماً نياز دارد؛ و اين ادعا جنبش و خيزش و نهضتي فراگير را مي طلبد نه يك تلاش موضعي يا انفرادي و قائم به افراد را و از اينجا كاربرد واژه هاي «جنبش» و «نهضت» در آن تركيب ها معني مي يابد زيرا «جنبش نرم افزاري» مدعي است كه بايد يك خيزش جديد و فراخوان عمومي در نسل آماده و آشنا به فرهنگ انقلاب آغاز شود و تاكيد بر بكارگيري لفظ جنبش هم در همين نكته است كه اين ايده نبايد تنها در لايه ي نخبگان و اساتيد حوزه و دانشگاه بماند. اين مطالبات بايد در سطح بدنه ي حوزه و دانشگاه مطرح شوند و حتي فشار مطالبات نسل جوان، بزرگان و نخبگان نسل گذشته ي ما را نيز به ميدان آورد. بلكه بايد با توجه به چگونگي و گستره ي تحقق آن و موانع گوناگوني كه در راستاي تحقق و فراگيري آن وجود دارد تمامي لايه هاي جامعه را درگير و متاثر از خود سازد.



تعريف مختار ما از «جنبش نرم افزاري» عبارتست از:


«تحول عمومي و خيزش نخبگاني براي توليد نرم افزار بومي و ديني كارآمد و روز آمد جهت تحقق آرمان هاي انقلاب و ايجاد تمدن نوين اسلامي از طريق شناسايي نيازها و بازشناسي و بازسازي فرهنگ جامعه و ظرفيت هاي علمي كشور»



لازم به ذكر است كه اصطلاح «نهضت آزاد انديشي» كه غالبا همراه با «نهضت و جنبش توليد علم» بيان مي شود به منزله فرآيند بستر ساز و زمينه ساز تحقق و اجراي جنبش نرم افزاري است زيرا آزاد انديشي بستري براي فرآيندي شدن نظريه پردازي و توليد علم است و به عنوان تاكيد بر يكي از محوري ترين عوامل به صورت مستقل تحت عنوان «نهضت آزاد انديشي» از آن ياد مي شود كه با اين بيان «شرط لازم» (و نه شرط كافي) «جنبش نرم افزاري» است.



البته در فرآيند تحقق (جنبش توليد علم) مسائل ديگري نيز مطرح است كه يكي «مغز افزار» است كه عبارتست از «منطقي شامل و واضح و منقح براي تئوريزه كردن نرم افزار مورد نياز براي توليد سخت افزار» كه از حيث متدولوژي و روش شناختي تقدم بر «نرم افزار» دارد ولي چون خود اين «مغز افزار» را مي توان سطحي از مراتب و درجات مختلف «نرم افزار» محسوب نمود به صورت مستقل كمتر از آن ياد مي شود.



نكته اي كه نبايد از آن غافل شود لزوم نگرش مجموعه اي و شبكه اي به جنبش نرم افزاري است كه نيازمند «منطق مجموعه نگر» نه «جزءنگر» است و چون به دنبال حركت عمومي آگاهانه هستيم بايد تمام سطوح و طبقات جامعه متاثر از آن باشند و براي تمام لايه هاي جامعه و همه ي اقشار نقش هاي متناسبي تعريف شود و از 3 قشر تعيين كننده ي صاحبان قدرت، ثروت و معرفت نبايد غافل ماند و همينجاست كه لزوم پي گيري انديشه هاي آرمان ها و مطالبات «عدالت خواهانه» و هوشياري ويژه در اين مقولات را واضح تر و جدي تر مي سازد و پيوند وثيق دو مقوله ي «عدالت طلبي» و «جنبش توليد علم» را نشان مي دهد.كه در اينجا به علت گستردگي اين موضوع و نبودن مجال كافي از توضيح بيشتر اين نكته صرفنظر مي كنيم.


پيشينه ي بحث «جنبش نرم افزاري»


اگر با توجه به مفهوم اصطلاح جنبش نرم افزاري در فضاي پس از انقلاب اسلامي ايران بخواهيم در جستجوي پيشينه ي تاريخي آن باشيم بايد به آغاز پيروزي انقلاب اسلامي باز گرديم آرمان و هدف اصيل انقلاب اين بود كه در تمام عرصه هاي فرهنگي، اقتصادي و سياسي تحولي فراگير و همه جانبه ايجاد كند و لذا پس از پيروزي در عرصه ي سياسي، طبيعتاً توجه به مسائل فرهنگي نيز بيشتر شد بويژه با نقش بنيادين و اساسي دانشگاه ها در تحولات اجتماعي لزوم تحول خود نظام و ساختار دانشگاههاي كشور بيشتر مطرح شد و براي اينكه حاكميت اسلامي به تدريج در همه شؤون كشور گسترش يابد مسئله ي توجه به وضعيت دانشگاه ها به صورتي پر حرارت و جدي مطرح شد كه نقطه ي اوج آن، تعطيلي دانشگاه هاي سراسر كشور و صدور فرمان تاريخي امام (ره) براي تشكيل ستاد انقلاب فرهنگي در بيست و سوم خرداد 1359 بود.



گرچه فرمان امام خميني (ره) درباره ي دامنه ي فعاليتهاي «ستاد انقلاب فرهنگي» بسيار وسيع بود و سراسر نهاد آموزش و پرورش جامعه ي ما را در بر مي گرفت ولي محور اصلي آن را بازسازي نظام آموزشي حاكم بر دانشگاه ها تشكيل داد برخي از ايجاد گوناگون اين بازسازي عبارتند از:

ـ جهت گيري و اهداف علوم دانشگاهي

ـ برنامه ريزي درسي دانشگاه ها

ـ درس هاي مورد نياز

ـ كيفيت تدريس و ساير شؤون تعليم و تربيت در دانشگاه ها

ـ تحول بنيادين و تجديد نظر و بازسازي متون و منابع درسي

كه اين مورد اخير اهميتي ويژه دارد و منشأ تحولات ديگر نيز مي باشد.

[Parinaz_M]

مقدمه ای بر جنبش نرم افزاری

(3)

مجموعه اين مسائل تحت عنوان «اسلامي كردن دانشگاه ها» تعقيب مي شد كه متأسفانه با برداشت هايي سطحي، شتابزده و غير اصولي از اين مفهوم عميق و كاربردي سير اين حركت با كندي همراه گشت و از حرارت و شور و توان اوليه اش خالي شد. جهت تقويت جريان اين مساله ي اساسي امام خميني (ره) لزوم «وحدت حوزه و دانشگاه» را مطرح كردند و در پي رهنمود ايشان، اعضاي ستاد انقلاب فرهنگي با جامعه ي مدرسين حوزه ي علميه ي قم طرح مشترك همكاري حوزه و دانشگاه را تهيه كردند و اجراي آن به كميته ي حوزه و دانشگاه جامعه ي مدرسين، كه از مسوولان موسسه ي در راه حق نيز بودند واگذار گرديد و براي اين منظور دفتري بنام «دفتر همكاري حوزه و دانشگاه» تاسيس گرديد كه بعدها در قالب «پژوهشكده ي حوزه دانشگاه» و «موسسه پژوهشي حوزه و دانشگاه» ادامه ي فعاليت داد اما بنابر دلايل فراواني كه اينك مجال طرح و بررسي آنها نيست مجموعه ي اين فعاليت ها، نتيجه اي متناسب با اهداف اوليه از «اسلامي شدن دانشگاه ها» و «نظريه پردازي گسترده بويژه در حوزه ي علوم انساني با نگاه اسلامي» را در پي نداشت و عليرغم توصيه هاي مقام معظم رهبري در ساليان پس از آن هم شاهد تحولي بنيادين در آن راستا نبوديم تا اينكه در پي بيانات رهبر انقلاب در ديدار با اعضا انجمن قلم در 8/11/81 به منزله ي فراخواني تاريخي تلقي نمودند و در نامه اي به رهبر انقلاب خواهان راهنمايي و مساعدت ايشان و حمايت نهادينه از سوي تصميم گيران فرهنگي و متصديان حوزه و دانشگاه در زمينه ي «توليد نرم افزار علمي و ديني» در حوزه و دانشگاه شدند كه در پاسخ رهبر انقلاب به آن نامه ضمن تاييد اين حركت تعيين چيستي و چگونگي تحقق آن خواهان انجام كارهاي جدي در اين راستا شدند تا جايي كه تا پیش از بيست و پنجمين سالگرد انقلاب بتوان نخستين ثمرات آن را ديده در پي اين تاكيدات و با حمايت ويژه ي مقام رهبري از اين پيشنهادات و تصميم شوراي عالي حوزه ي علميه ي قم مقرر گرديد مجموعه اي در اين رابطه تشكيل گردد تا امور مربوط به محتواي پيام ها را سامان دهد و پس از اين مجموعه ها پيام ها و پي گيري ها بود كه مجددا حركتي در راستاي زمينه سازي برايب ايده پردازي و نظريات نو پديد آغاز شد كه بر ضرورت تحول روشمند و هدفمند در عرصه ي پژوهش در علوم و تلاش براي توليد علم با هدف نظام سازي ديني تاكيد مي كرد كه از آن تحت عنوان «جنبش نرم افزاري» يا «نهضت توليد علم» ياد مي شود.


به طور خلاصه مي بينيم كه اين حركت در ماهيت خود چيزي جداي از اهداف كلان همان طرح اسلامي شدن دانشگاه ها را دنبال نمي كند. بلكه ضمن تاكيد بر آن ضرورت آن را به نحوي ملموس تر دريافته و تحت عناوين جديد همان اهداف را به نحوي توسعه يافته و متناسب با شرايط كنوني انقلاب دنبال مي نمايد.