Internet and Culture

[donsaeid]

راهكارهاي حضور موثر فرهنگ*ها در دنياي اينترنتي آينده



اين مقاله نگاه موشكافانه اي است به پديده اينترنت، كاربران آن در ايران و تحولات وجود آمده و تاثيرات آن بر فرهنگ جوامع مختلف به خصوص ايران. تلاش محقق اين بوده كه با برشمردن نقاط قوت و ضعف اينترنت راهكارهاي مناسبي را جهت پيشگيري از عوارض آن و بهره گيري بهينه از آن ارايه نمايد .


چكيده :
گسترش روزافزون اينترنت و رسوخ اجتناب ناپذير آن در تمامي شئون زندگي، ضرورت نگاه عميق و موشكافانه اي را گوشزد مي نمايد تا در جريان تعامل فعال باشيم و حضوري منفعل و يك سويه در اين فضاي مجازي نداشته باشيم.

اين پژوهش نگاه موشكافانه اي است به پديده اينترنت، كاربران آن در ايران و تحولات وجود آمده و تاثيرات آن بر فرهنگ جوامع مختلف به خصوص ايران. تلاش محقق اين بوده كه با برشمردن نقاط قوت و ضعف اينترنت راهكارهاي مناسبي را جهت پيشگيري از عوارض آن و بهره گيري بهينه از آن ارايه نمايد .

از آنچه دست آمده بر مي آيد كه استفاده از اينترنت در ايران هدفمند نيست و خود كاربران به اين موضوع اعتراف دارند . محقق كوشيده است علل مختلف اين مسئله را بررسي و راهكار مناسب ارايه نمايد .

حضور فعال انديشمندان و نخبگان، جدي گرفتن اينترنت به عنوان يك رسانه جهاني، سرمايه گذاري بر روي حضور فعال زبان فارسي در اينترنت، گسترش استفاده هاي اقتصادي از اينترنت و آموزش صحيح در تمام مقاطع از راهكارهاي ارايه شده مي باشد كه بي شك عوارض منفي اينترنت را كاهش مي دهد .

كليد واژه ها: فرهنگ ، اينترنت ، جامعه اطلاعاتي ، آموزش ، تجارت شبكه اي

راهكارهاي حضور موثر فرهنگها در دنياي اينترنتي آينده

مقدمه :
شايد عيب بزرگ قرن بيستم اين بود كه با تمامي پيشرفت هاي تكنولوژيكي، اخلاقيات بشر ضعيف شد چرا كه خميرماية اين پيشرفت ها سود و منفعت اقتصادي بود . اما اينترنت، ابزاري كه در آستانة قرن بيست ويكم به انقلاب بزرگ تكنولوژي اطلاعات معروف است در حقيقت ماهيت فرهنگي دارد و در واقع بايد اخلاقيات در آن جايگاهي رفيع داشته باشد .

عده اي بر اين باور هستند كه خردگرايي ابزاري، مشكلات پيش خواهد آورد و ابزار خردمند ، سالار بشريت و دست و پاگير نوع بشر خواهد شد اما انسان هميشه مي تواند انتخاب كند . هر روز براي اين تكنولوژي تأثير گذار يك اتفاق جالب و جديدتري مي افتد و هر روز ما متوجه مي شويم كه داريم وارد دنياي تازه تر مي شويم و آنچه مهم است اينكه تكنولوژي اطلاعات و پيشرفت روزافزون آن ايجاد يك دگرگوني بزرگ را در آن براي ما ممكن مي سازد . توسعه اطلاعات توسعه فكر و گسترش تأمين عمومي است و حقيقتاً اين قضيه را در طول تاريخ بشر تجربه كرده ايم كه هرچه ارتباطات براي كسب اطلاعات بيشتر انجام گرفته است، سير پيچيدگي و تكامل علوم و فنون بشري سرعت بيشتري داشته است . و در آينده اي نزديك، توسعه اطلاعات دنياي ما را دگرگون خواهد كرد.

و در جهان الكترونيك همه كس در تمام جنبه هاي حيات دخالت و مسؤليت پيدا مي كند و هر لحظه بيم آن مي رود كه شكل هاي جديدي از انفجار رسانه اي كه حاصل بكارگيري الكترونيك است، آنچه را از گذشته ذخيره كرده ايم در هم بكوبد و با خود به يغما ببرد . مجادلات فرهنگي بين كشورهاي فقير و غني نتيجة تكنولوژي اطلاعات است و اين اطلاعات است كه نوع رفتار ما را نسبت به استنباط و تصوراتمان از جهان هستي و هستي خودمان تعيين مي كند . خيلي از مسايل گذشته ديگر در تحليل هاي نو جايگاهي ندارند و ديگر آينده بر پايه گذشته استوار نخواهد شد، زيرا هر روز با انبوهي از اطلاعاتي جديد روبرو هستيم .

همانطور كه انقلاب صنعتي تغييرات اساسي در دنيا ايجاد كرد و جامعه را از جامعة كشاورزي به صنعتي با گرايش اقتصادي تبديل نمود، اينترنت و شبكه هاي اطلاعاتي هم انقلابي در فرهنگ مردم ايجاد كردند .

آفرينش تكنولوژي اجتماعي با يك چالش فرهنگي براي حفظ هويت فرهنگي و ارزشهاي يك اجتماع خاص همراه است . تكنولوژي يكي از اجزاي فرهنگ محسوب مي شود و در قالب فرهنگي قابل درك است . انتخاب تكنولوژي هميشه در درون يك جامعه صورت مي گيرد و مسؤلان ارتباطات كشورهاي جهان سوم هميشه مي پرسند كه آيا رسانه ها از ارزشهاي اجتماعي حراست مي كنند يا آنها را نابود مي سازند ؟ آيا اينگونه تكنولوژي ها فروپاشي ارزشهاي سنتي را تشديد و ارزشهاي پيش پا افتاده و حقيري را جايگزين آنها خواهند نمود ؟ يا اينكه ضمن حفظ مديريت فرهنگي با از ميان بردن شادابي و تنوع فرهنگي ، تفاهم ميان فرهنگ ها را موجب خواهند شد ؟

براي تقويت منابع فرهنگي و محترم شمردن تنوع فرهنگي بايد بين تكنولوژي و فرهنگ يك ارتباط مثبت برقرار باشد . اين ضرورت بويژه در جوامع در حال توسعه كه اساساً كثرت گرا هستند بيشتر احساس مي شود. بدين ترتيب تكنولوژي اينترنت صرفاً جنبة فرهنگي پيدا مي كند . اين تكنولوژي بايد با نيازهاي فرهنگي گوناگون هماهنگ باشد و در عين حال بايد با در نظر گرفتن تفاوتهاي فرهنگي مناطق مختلف با خصوصيات متفاوت، تأمين و ارائه شوند . برخي مؤلفان بر اين عقيده اند كه مردم در فضاي فرهنگي چند لايه اي كه تكنولوژي هاي رسانه اي پديد آورده اند، زندگي مي كنند آنچه حائز اهميت است ارزشي است كه به طور محلي به تكنولوژي رسانه ها نسبت داده مي شود، نه توان تجربي اين رسانه ها . تكنولوژي يك پديده پايدار دار نيست، بلكه دستاوردي سياسي ، اقتصادي و فرهنگي است . كه اثرات و پيامدهاي كوتاه و بلند مدت به همراه دارد

( هنسون، و اومانارولا 1381 ، صص 29-30 ).
لذا اين تحقيق سعي كرده است با در نظر گرفتن فرهنگ، بستر و الزامات ورود به دنياي اينترنت، گذرگاهي كم خطر ارايه نمايد تا روي مثبت و مفيد اينترنت در جامعه جوان ايران نيز نمايان گردد.

اهداف اين پژوهش را به طور كلي مي توان به صورت زير دسته بندي كرد :

الف : بررسي و ارائه ابعاد فرهنگي و اجتماعي اينترنت

ب : بررسي نقاط ضعف و قوت اينترنت در قياس با وضعيت فرهنگي جامعه براي ما و تأثيرات احتمالي آن .

ج : بررسي مختصر نحوة كاربرد اينترنت و انواع كاربرد مثبت و منفي از اينترنت .

د : يافتن خلاء ها و نيازهاي جامعه آماري و ارائه راهكارهايي براي استفاده بهينه از اين ابزار .

مروري بر مطالعات و تحقيقات مشابه در دنيا :
در كشور ما در ابتداي ورود اِينترنت نگاهي صرفاً تكنولوژيك به اينترنت شد و تنها چند صباحي است كه برخي از اساتيد و متخصصين علوم اجتماعي وارتباطات به اين مبحث پرداخته اند .اين در حالي است كه آفرينندگان اين ابزار، خود از ابتدا تا كنون نگران تاثيرات و عواقب آن هستند و از ابتدا مطالعات پيوسته و وسيعي بر روي تاثيرات فرهنگي آن كه گاهي پيش بيني نشده است، انجام داده اند.

آنچه مسلم است اينترنت همانند غولي است كه از قفس گريخته است و بايد هر چه زودتر خود را در برابر آن آماده كنيم ورنه به زودي بلعيده خواهيم شد .در ادامه برخي از تحقيقات انجام شده و امارهاي استفاده از اينترنت ارايه مي شود .

لازينگر ( 1997 ) تحقيقي انجام داد كه هدف اين تحقيق عبارت بود از آزمايش و مقايسه استفاده از شبكه اينترنت در بخشهاي مختلف دانشگاهي جهت تعيين معيارهاي استفاده از اينترنت چون علائق تحقيقي و موضوعي دانشگاهيان ، آموزش استفاده از شبكه اينترنت ، استفاده كلي از شبكه ، دانش رايانه اي كاربران و نياز آنها به اطلاعاتي كه از شبكه اينترنت مي توانند بگيرند. نتايج اين بررسي نشان داد كه دانشكده هاي علوم و كشاورزي بيشتر از دانشكده هاي علوم انساني از اين شبكه استفاده مي كنند، نتايج ديگر اين بررسي نشان داد كه اكثر كاربران شبكه از پست الكترونيكي استفاده مي كنند و آن را مهمترين خدمت شبكه اينترنت مي دانند . بيشتر كاربران روش استفاده از شبكه اينترنت را به صورت تجربي يا از طريق آموزش رسمي فرا گرفته بودند مجله ( اطلاع رساني ، 1381 ، صص 10-1 ) . در تحقيقي كه در سال 1995 توسط دانشكده جرجيا بر روي 000/13 نفر انجام شد نتايج زير به دست آمد . ميانگين سني استفاده كنندگان 35 سال است . 31 % كاربران تنها از طريق دانشگاه متصل بودند . نگاه كردن به فايل ها ، سرگرمي و جستجو از فعاليت هاي عمومي كاربران بود . 70 % كاربران حداقل يك بار در روز و 50 % كاربران 2 تا 6 ساعت در هفته را به استفاده از اينترنت اختصاص مي دهند . 70 %* استفاده كنندگان مرد بودند (كواس ، 1996 ، مقاله اينترنتي )

[donsaeid]

اما در يكي از آخرين تحقيقات صورت گرفته توسط دانشگاه مشهور كاليفرنياآينده ديجيتال در اين كشور با تحقيق روي چندين هزار خانواده و رفتار سنجي كاربران و ناكاربران اينترنت مورد بررسي دقيق قرار گرفته است . نگاه اين دانشگاه به اين پروژه تحقيقاتي از اين جهت بيشتر مورد توجه قرار مي گيرد كه بدانيم اساساً خود پروژه اينترنت در اين مركز آموزشي متولد شده و رشد يافته است . به گفتة مديران اين پروژه براي اين تحقيق چهار سال برنامه ريزي صورت گرفته است و نتايج 9 ماهه اول آن منتشر شده است كه شامل تحقيقات ميداني ، اطلاعات جمع آوري شده و تحليل هاست .

هدف اين تحقيق نشان دادن چگونگي تأثير اينترنت بر اعتقادات و رفتارهاي اجتماعي ، فرهنگي اقتصادي ، از طريق سنجش عادتها ، ارزشها و معيارهاي اخلاقي كاربران و ناكاربران اينترنت است . براي اين تحقيق آنها 2096 خانوار را در سراسر آمريكا مورد بررسي قرار دادند و كاربران و ناكاربران را مقايسه كردند . در طول تحقيق هر سال با همان افراد تماس گرفتند تا روشن شود كه نقش تكنولوژي اينترنت در زندگي آنان كه همچنان به كاربري اينترنت ادامه داده اند ، آناني كه كماكان ناكاربر باقي مانده اند و كساني كه از غير كاربر به كاربر تبديل شده اند چگونه تغيير و تحول يافته است .

خلاصه اي از نتايج اين تحقيق به شرح زير ارائه مي گردد :
- بيش از دوسوم آمريكاي ها به نوعي به اينترنت دسترسي دارند .

- رايجترين انواع فعاليتهاي اينترنتي عبارتند از گشت و گذار در وب ( وب گردي ) ، پست الكترونيك ، دريافت اطلاعات دربارة مسايل مورد علاقه و نياز ، خواندن اخبار ، دريافت اطلاعات در مورد تفريح و سرگرمي .

- در مورد ميزان استفاده از پست الكترونيك اين پژوهش نشان مي دهد كه 42 درصد آمريكاييها هر روز از email استفاده مي كنند .

- /54 درصد كاربران اينترنت و يك سوم ناكاربران اطلاعات موجود را صحيح و قابل اعتماد مي دانند .

- كاربران عقيده دارند كه كاربرد اينترنت موجب منزوي شدن آنها از معاشرت با دوستانشان شده است.

- كاربران و ناكاربران هر دو به امكانپذيري دسترسي كودكان به اطلاعات نامطلوب توافق دارند .

- نگرانيهايي در اين مورد كه اينترنت فرصت خانواده ها براي با هم بودن را كاهش مي دهد بي پايه به نظر مي رسد . چرا كه تقريباً تمام كاربران ( 8/91 ) مي گويند از زماني كه از خانه به اينترنت متصل شده اند . اعضاي خانواده همان زمان قبلي يا بيش از آن را با يكديگر مي گذرانند .

- 3/67 درصد از پاسخگويان به اين تكنولوژي به عنوان منبع اطلاعاتي اطلاق مهم يا بسيار مهم كرده اند .

- اين نظر خواهي نشان مي دهد كه در بين تمام رسانه هاي جمعي چه چاپي و چه الكترونيك كتابها هنوز مهمترين منبع اطلاعاتي كاربران مي باشند . كتاب با 1/73 درصد به عنوان مهمترين منبع و روزنامه ها با 3/69 درصد و راديو با 8/46 درصد و مجلات با 3/44 درصد در رده هاي بعدي قرار دارند .

- دو سوم كاربران و سه چهارم ناكاربران در اينكه استفاده از اينترنت حريم شخصي و امنيت آنها را به خطر مي اندازد اتفاق نظر دارند .

نتايج اين پژوهش حاكي از آن است كه دو سوم مردم آمريكا به اينترنت متصل هستند بدون اينكه زندگي شخصي و اجتماعيشان را قرباني كرده باشند .

جف كول مدير پروژه مي گويد ما به يك نتيجه جالب دست يافتيم و آن اينكه 8/88 درصد از كاربران اينترنت دوستان زيادي دارند و ساعتهاي زيادي را با خانواده*شان مي گذراند درست همانند كساني كه از اينترنت استفاده نمي كنند . او اين پديده را با اولين روزهاي بوجودآمدن تلوزيون مقايسه مي كند كه همه افراد خانواده دور هم جمع مي شدند و به تماشاي تلويزيون مي پرداختند اما به تدريج با ارزان شدن اين دستگاه هر يك از افراد خانواده در اتاق خود به تنهايي به تماشاي تلويزيون مي نشست . مشابه اين پروژه در 21 كشور جهان در حال انجام است و لزوم انجام چنين پروژهاي در ايران نيز كاملاً احساس مي شود. البته تحقيقاتي انجام شده است كه برخي از آنها ارايه مي گردد. تحقيقي كه در دانشگاه شيراز توسط دكتر محمد صادق محقق زاده انجام شد نشان مي دهد كه اعضاي مركز اينترنت به اهميت اينترنت واقف بوده و استفاده از آن را براي بعضي امور در دستور كار خود قرار داده اند بر اساس اين نمونه تعداد اعضاي زن و مرد مركز برابر است . و اين يكساني در هر سه سطح استاد ، كارمند و دانشجو مشاهده گرديد . اعضا براي گرايش خود به اينترنت “ دسترسي به اطلاعات روزآمد ” را در اولويت اول ، *“ تفنن و سرگرمي” را به عنوان اولويت دوم و “علاقه به كارگيري تكنولوژي نوين” را به عنوان اولويت سوم انتخاب كرده اند . “حجم وسيع اطلاعات نيز انتخاب چهارم بوده است ” تعداد زيادي از اعضا روزانه بيش از يك ساعت از اينترنت استفاده مي كنند . اعضا از مركز اينترنت براي تهيه مقاله و همچنين براي افزايش كيفيت امور پژوهشي خود استفاده مي كنند و آنرا وسيله اي مؤثر براي انجام كارهاي تحقيقاتي و علمي خود مي دانند . اين در حالي است كه بر اساس يك نظر سنجي از 400 نفر از جوانان بين 15 تا 25 سال تهراني83.4 درصد از جوانان تهراني فقط براي گفتگوي اينترنتي وپست الكترونيك و بازي از اينترنت استفاده مي كنند و تنها 6.8 درصد استفاده هاي علمي نيزدر دستوركار دارند.

سال 1997 چيزي در حدود 19 ميليون آمريكايي در حال استفاده از اينترنت بوده اند و در عرض يك سال اين رقم سه برابر شد . و در سال 1999 به يكصد ميليون نفر رسيد . در سه ماهه اول سال 2000 بيش از 5 ميليون نفر به دنياي اينترنت پيوسته اند . اينترنت قبل از سالهاي مياني دهة 80 ناشناخته بود در سال 1990 اين كلمه در تمام رسانه هاي اصلي آمريكايي 346 بار تكرار شده است در 1995 ارجاع به اينترنت به 70944 بار رسيد . در 1999 به 523343 مورد و بالاخره در سه ماهه اول سال 2000 به 700هزار مورد رسيد . ( روزنامه همشهري ، دوشنبه 3 مهر 81 ) تعداد صندوقهاي پستي الكترونيك در سطح جهان در سال 1999 با 84 درصد جهش به رقم 570 ميليون رسيد در حالي كه در سال 1998 اداره پست آمريكا 101ميليارد محموله پستي را تحويل داد، تخمين زده مي شود كه در همان سال 4 تريليون پيام به صورت الكترونيك رد و بدل شده است .

اينترنت به عنوان يك تكنولوژي الكترونيك سريعترين آهنگ رشد در طول تاريخ را يافته است . به عنوان مثال در ايالات متحده 46 سال طول كشيد تا 30 درصد از خانه ها به نيروي برق مجهز شوند و يا 38 سال گذشت تا همين درصد از آمريكاييها به تلفن دسترسي پيدا كنند . اين مدت براي تلويزيون 17 سال بود اما اينترنت در مدت تنها 7 سال اين راه را پيمود .

[donsaeid]

زمينه هاي نظري تحقيق :
مردم شناسان شيوه ها و معيارهايي را از بررسي جوامع ابتدايي به تجربه دريافته اند و در مجموع آنها روشهاي مردم نگاري را به وجود آورده اند كه در تحقيقات مردم شناسي به كار مي بندند . علاوه بر آن بر رابطه و تأثير نهادهاي اجتماعي بر يكديگر توجه مي كنند . از آنجا كه اين تحقيق يك كار مردم شناختي مي باشد سعي شده است ابتدا با رعايت اصول و روش هاي مردم شناسانه به شناختي همه جانبه و ژرفانگر از فضاي اينترنت با تأكيد بر جنبه هاي فرهنگي آن نائل شوم و سپس با استفاده از روشهاي مردم شناسانه كه در فصل تحقيق ميداني به تفصيل بيان كرده ام، در ميدان تحقيق حضور يافته و سؤالات پژوهش را مطرح و پاسخ هاي درخور برايشان بيابم .خاطر نشان مي كنم كه اين تحقيق در شاخه مردم شناسي شهري تقسيم بندي مي گردد و در رابطه با ويژگي هاي جامعه مورد تحقيق در مردم شناسي شهري بايد توجه داشت كه جامعه بايد همچون يك پديده اجتماعي تام در نظر گرفته شود. چنين جامعه اي بر خلاف جامعه جامعه شناس از نوعي كليت برخوردار است . ويژگي بعدي اين است كه جامعه داراي نوعي همگني باشد . يعني لااقل قسمتهاي مهمي از آن با هم يكنواختي و همخواني داشته باشد و وجوه مشتركي، عناصر جامعه را به هم پيوند مي دهند.

انتشار فرهنگي جرياني گزينشي است. هرگاه دو فرهنگ در برخورد با يكديگر قرار گيرند هيچ يك از آنها هيچ چيزي را بدون فرق گذاشتن با فرهنگ ديگر نمي پذيرد و اگر مي پذيرفتند، تفاوتهاي گسترده فرهنگي كه امروز در جهان وجود دارد از مدتها قبل ناپديد شده بود و ديگر تفاوتي ديده نمي شد. بلكه فقط در صورت به ثبوت رسيدن سودمندي يا سازگاري قسمتهايي از فرهنگ ديگر به عاريت گرفته خواهد شد .

بر اساس مطالعه راجرز سرعتي كه با آن يك نوآوري مورد پذيرش قرار مي گيرد يا اصلاً مورد پذيرش قرار نگيرد، تحت تأثير متغيرهاي پنج گانه زير است :

1- تفوق نسبي : حدودي كه در آن يك نوآوري تصور مي شود ، نسبت به هر آنچه جايگزين آن شود برتري و مزيت داشته باشد .

2- رقابت پذيري : حدودي كه در آن يك نوآوري تصور مي شود با ارزش ها، الگوهاي رفتاري ، نگرش ها و اشياء *مادي فرهنگي موجود، سازگاري داشته باشد .

3- پيچيدگي : سهولتي كه با آن يك نوآوري شناخته و به كار برده مي شود .

- آزمايش پذيري : يك نوآوري بر پايه اي محدود تحت آزمون قرار مي گيرد .

- مشاهده پذيري : حدودي كه مردم مي توانند مزاياي مثبت نوآوري را مشاهده كنند .

دوم آنكه بايد توجه داشت كه وام گيري فرهنگي جرياني دو طرفه است و حتي ميان جامعه هاي ابتدايي و متمدن نيز جرياني دو طرفه حادث مي شود .

سوم اينكه به ندرت اقلام وام گرفته شده، به شكل اوليه، وارد فرهنگ دريافت كننده شده اند بلكه انديشه ها ، ابزارها و يا فن آوري هاي جديد معمولاً به منظور اينكه به صورت مؤثر تري در كل تركيب فرهنگ دريافت كننده، آميخته شوند، مورد تفسير و بازبيني مجدد قرار مي گيرند .

ديگر اينكه برخي ويژگي هاي فرهنگي آسانتر از ويژگي هاي ديگر انتشار مي يابند . نوآوري هاي بزرگ تكنولوژيك نسبت به انگاره هاي اجتماعي يا نظام هاي اعتقادي احتمال بيشتري دارد كه وام گرفته شوند. بيشتر به اين دليل كه درجه سودمندي و قابل استفاده بودن يك ويژگي خاص تكنولوژيك را به سرعت مي توان تشخيص داد .

هر سه جزء عمدة يك فرهنگ كه عبارتند از اشياء** ، انديشه ها و انگارهاي رفتاري ، قابليت افزايش، كاهش يا تغيير و تعديل دارند . برخي از اجزاء از بين مي روند . اجزاء جديد پذيرفته مي شوند و اجزاء موجود به طريق مشهودي مي توانند تغيير داده شوند . اگر چه شتاب تغيير فرهنگ از جامعه اي به جامعة ديگر متفاوت است و تابع زمان و مكان است.

از موارد نگران كننده در رابطه با اينتر نت بحث خود باختگي و ضربه فرهنگي مي باشد. ضربه فرهنگ بر اثر اضطراب ناشي از فقدان تمام نمادها و نشانه هاي مأنوس تماس اجتماعي عارض مي گردد . اين نشانه ها و علائم شامل طرق و شيوه هاي فراواني است كه با آنها مي توان خودمان را با شرايط و موقعيت هاي روزمره تطبيق دهيم. همه ما در جريان رشد يافتن علائمي را ياد مي گيريم كه ممكن است واژه ها ، اشارات ، حالت چهره ، رسوم و هنجارها باشد اين علائم به اندازه زباني كه سخن مي گوييم و باورهايي كه داريم بخشي از فرهنگ ماست . همه ما براي داشتن آرامش فكري و كارايي به صدها نوع از اين نشانه ها وابسته ايم كه بيشتر آنها در سطح ناخودآگاه است .

برخي از صاحبنظران ابعاد ضربه فرهنگ را بر شمرده اند كه به بعضي از آنها اشاره مي كنيم .

1- احساس سردرگمي در مورد رفتار مربوط به نقش فرد .

2- احساس شگفتي و حتي بيهودگي بعد از تشخيص برخي از ويژگي هاي فرهنگ جديد .

3- احساس ازدست دادن محيط هاي قديمي مأنوس و انگاره هاي فرهنگي .

4- احساس طرد شدن يا حداقل پذيرفته نشدن از طرف فرهنگ جديد .

5- احساس شديد شك و ترديد در مورد ارزشهاي قديمي .

رابرت كولز علائم و عواقب ضربه فرهنگ را به صورت زير تقسيم مي كند . خستگي ، بي تفاوتي ، زودرنجي و تند خويي اختلاف و كشمكش خانوادگي و خصومت نسبت به مردم جامعه ( فرارو- 1379 - صص 151-148 ) تأثيرات متقابل فرهنگي در سراسر تاريخ بشر وجود داشته است . ليكن بخاطر سرعت تغيير و نيروي بالقوه رسانه ها در استاندارد كردن فرهنگ ملتها بايد مواظب باشند كه به جاي حفظ پيش پا افتاده ترين چيزها، آنچه را در فرهنگ خودشان برجسته ترين است، حفظ كنند ( مك برايد - 1379 - ص 58 ) .

در رويكرد انسان شناختي مكتب فرهنگ و شخصيت ، فرهنگ به مجموعه اي از رفتارها اطلاق مي شود كه در يك جامعه مفروض بين اعضاي آن جامعه مشترك است و نتيجه اي كه از اين رفتارها در ماديت اتفاق مي افتد، يعني اشياي ناشي از آن . بنابراين شايد مهمترين محور رويكردي در اين مكتب آن باشد كه فرهنگ نه به صورت انتزاعي و يا حتي مادي بلكه بيشتر ازهر چيز صورت شخصيت انساني را موردتوجه قرار مي دهد، انسانها حاملان اصلي فرهنگ هستند و هر پديده اي را تنها در زماني مي توان پديده اي فرهنگي ناميد كه در رابطه انساني قرار بگيرد . فرهنگ همواره بايد از رسانه اي بگذرد كه انسان است و معنايي دريافت كند كه معنايي انساني است . مكتب فرهنگ و شخصيت به سوي تعريفي از انسان سوق يافت كه آن را به سوي مفهوم فرد پيش برد اگر خواسته باشيم تبلور فرهنگ را در انسان مشاهده كنيم، لزوماً اين مشاهده بر افراد انجام مي گيرد و در نهايت مشاهده دقيق تر ما را به سوي تك تك اين افراد خواهد برد . و همين نقطه يعني فرد بود كه حلقه پيوند ميان انسان شناسي و روان شناسي را بوجود آورد . سؤال اين بود كه فرد چگونه شكل مي گيرد ؟ و چگونه رفتار مي كند ؟ و ميان شكل فردي (ذهني) و رفتار فردي چه رابطه منطقي وجود دارد ؟ مرحلة بعد تعريف مفهوم شخصيت بود كه در اين مكتب باز هم بر اساس داده ها و پايه هاي روانشناختي مطرح مي شد شخصيت به اين ترتيب بر هويت يعني خودآگاهي فرد از وجود خويشتن و تفاوت گذاري او ميان « خود » و « ديگري » انطباق مي يافت. ( فكوهي -1381 – ص 201 )

ساپير كه از نمايندگان مكتب فرهنگ و شخصيت بود بر وجود عامل محيطي در شكل گرفتن شخصيت تأكيد مي كرد و اين عامل را نسبت به عامل غريزه دروني كه فرويد مطرح كرده بود داراي اولويت مي شمرد شكل گيري شخصيت نيز به نوبه خود عامل اصلي شكل گيري فرهنگ هاست . از اين روي تنوع شخصيتي مي تواند گوياي تنوع فرهنگي باشد . ( همان ، ص 202 ) .

از آنجا كه پژوهشگر اينترنت را از عوامل موثر در تغيير شخصيت مي داند و شخصيت نيز جدا از فرهنگ نمي باشد به اين مهم پرداخته شده است.

يافته ها و نتايج:
در اين پژوهش فضاي اينترنت به صورت زير تقسيم شده است و مزايا و مخاطرات هريك بر شمرده شده است و در هر قسمت نحوه استفاده از آن در ايران ارايه شد ه است .

[donsaeid]

اينترنت داراي ابعاد متنوعي مي باشد كه مي توان به شرح زير تقسيم نمود :

1- اينترنت و اقتصاد

2- اينترنت و سياست و مذهب

3- اينترنت و علم و دانش

4- اينترنت و سرگرمي

5- اينترنت و استفاده هاي غير اخلاقي

6- اينترنت و ارتباطات و مسايل انسانها

7- زبان در اينترنت

8- پيامدهاي فردي اينترنت

9- امنيت و اينترنت

اينترنت و اقتصاد:

مزاياي اقتصادي اينترنت :

1- دقيق بودن هدف : يعني پوشش مخاطب دقيق و قابل كنترل است به عنوان مثال در مورد مؤسسات آموزشي كنكور كه با ورود شخص به سايتهاي مربوطه به كنكور ، تبليغات مرتبط با آن را دريافت مي كند . به تازگي يك گروه علمي در دانشگاه اميركبير به همين طريق به تبليغ مي پردازند .

2- قابليت تعاملي : كه باعث درگيري و وابستگي بيشتر به شركت مي شود به اين معني كه فرد مي تواند سؤالات و مشكلاتش را در ميان بگذارد و يا حتي قيمت پيشنهاد كند . نمونه اين مورد را مي توان در سايت ebay كه مخصوص تبادل اجناس دست دوم مي باشد ديد .

3- دسترسي به اطلاعات دقيق و جديد : هر كاربر با ورود به سايت يك مؤسسه از اطلاعات كامل راجع به آن مطلع مي*شود . و از سوي ديگر حتي اگر شخص از وجود چنين شركتي اطلاع نداشه باشد تنها با جستجو در فعاليت شركت مورد نظر مي تواند با آن ارتباط برقرار كند . به عنوان مثال براي خريد لوازم منزل يا قطعات كامپيوتر كافي است كه نيازتان معلوم باشد .

4- قابليت فروش : شخص بدون مراجعه شخص به فروشگاه مي تواند جنس مورد نظر خود را خريداري نمايد .

اما آنچه در رابطه با فرهنگ رخ مي نمايد از بين رفتن شيوه اقتصاد سنتي مبتني بر مناظره رودرروي طرفين در صورت بروز اين شيوه مي باشد .

ناگفته پيداست براي كشورهايي همچون ايران كه داراي مناسبات نزديك رودررو ميان افراد مي باشد پذيرش اين شيوه بسيار مشكل خواهد بود و حتي عوارض ناخوشايندي دارد . اين در حالي است كه در آمريكا طبق آمار يك سوم كاربران تا كنون كالايي را از طريق شبكه خريده اند.

اينترنت و سياست و مذهب :
در قسمت سياست و مذهب با ارائه نمونه هايي از موارد استفاده اينترنت در جهت اهداف سياسي و مذهبي در سطح جهان به مطالعه تأثير اين بخش بر روي جوانان پرداخته شده است .

برخي صاحبنظران معتقدند با گسترش اينترنت يك مفهوم نوين از دموكراسي در حال شكل گيري است كه به تأمين عمومي و شناخته شدن بخش عمده اي از استعدادهاي جهان سومي مي انجامد و نخبگان جهان سوم مي توانند جوياي اين فرصتها باشند . “ دستيابي به اطلاع فوري از تحولات منطقه اي و جهاني و اخبار رويدادهاي مهم سياسي و اجتماعي « كسب اطلاعات ضروري براي برنامه ريزي ها اجتماعي و سياسي و انتقال پيامهاي دوجانبه بين رهبران سياسي» از يك سو مردم كشورها و آگاهي دادن افكار عمومي از سوي رهبران و نخبگان سياسي، جامعه از جمله مزاياي سياسي اينترنت است كه بستري مناسب در جهت ارتقاي آگاهي هاي سياسي و بسط دموكراسي و مشاركت عمومي در تصميم گيري هاي سياسي و مشاركت در امور اجتماعي ايجاد مي كند و نيز امكان تماس سريع و فوري بين سران سياسي كشورها و تشتتهاي مهم سياسي و بين المللي از جمله تسهيلاتي است كه اينترنت در زمينه سياسي مي تواند فراهم كند

در مورد مسائل مذهبي نيز وضعيت به همين گونه است كه به خاطر فضاي نسبتاً بسته تبليغات مذهبي در كشور ايران اينترنت و فضاهاي مختلف آن مانند وبلاگ ها ، گفتگو و ... در جهت تبليغات اديان غير رسمي و يا نقد اديان رسمي در جمهوري اسلامي مورد استفاده قرار مي گيرد كه بعضا سردرگمي كاربران را به دنبال دارد و متاسفانه افراد آگاه نيز در اين ميان حضور كمرنگي دارند. از نكات قابل تأمل در اين رابطه عدم تقيد جغرافيائي مي باشد. به اين معني كه افرادي كه حتي يك روز عمر خود را درايران سپري نكرده اند، به عنوان يك ايراني به ابراز نظر در مورد مسائل داخلي آنهم بدون آگاهي كافي مي پردازند.اما روي ديگري نيز وجود دارد و آن هم اينترنت به عنوان وسيله اي جهت تبليغ و اثبات حقانيت مي باشد كه تا همين اواخر از آن به خوبي استفاده نشده است.اين مهم با ايجاد سايتها و حضور آگاهان در فضاهاي مختلف به خوبي امكان پذير است.

اينترنت و علم و دانش :
در مورد علم و دانش بسيار سخت است كه بتوان در اين حجم، سخن گفت چرا كه آنچنان گسترده و پراكنده است كه مطالعه كامل آن تقريباً غير ممكن مي باشد البته اين به آن معنا نيست كه از تأثير گذاري فرهنگي آن غافل بوده ايم، اما به خاطر گستردگي موضوع به صورت گذرا و تنها با تكيه بر مسئله آموزش، اشاره اي شده است كه آن هم جاي تاسف دارد كه از امكانات آموزشي آن استفاده هاي اندكي شده است و مواردي همچون مشاوره و ارتباط با اساتيد و آگاهان در ليست استفادههاي اينترنت جايي ندارد. عدم آشنايي با زبان انگليسي كه تقريباً زبان رسمي اينترنت محسوب مي گردد از موانع استفاده از سايت هاي علمي توسط كاربران مي باشد . هرساله كتابهايي در رابطه با سايتهاي علمي مختلف چاپ مي گرددكه سايت هاي ملي و بين المللي هر كشوري را در بر مي گيرد كه جاي چنين كتابهايي در كشور ما خالي است و هيچگاه نمي توان آمار دقيقي از سايت هاي فارسي زبان ارائه داد، بخصوص كه اغلب آنها از خارج از كشور تغذيه مي گردد.

اينترنت و سرگرمي:
در قسمت سرگرمي ها هم به مواردي همچون بازي اينترنتي و سيستمهاي سرگرم كننده و تأثيرات آن بر جوانان پرداخته شده است، اما به طور كلي به افرادي كه به قصد سرگرمي، سايت هاي مختلف را مورد بازديد قرار مي دهند “ وبگرد“ مي گويند، اين افراد هدف مشخصي ندارند و اغلب آشنايي كافي نيز با اينترنت و زبان ندارند و تنها به قصد ديدن سايت هاي حاوي عكس و موسيقي مي گردند اين وبگردي در بين جوانان زير 20 سال رواج بيشتري دارد . گاهي از ساير فضاها جهت ارسال مطالب سرگرم كننده براي دوستان و آشنايان استفاده مي گردد، به نظر مي رسد با گسترش بازيهاي اينترنتي عمر بازيهاي سنتي و دست جمعي كه همراه با تحرك بدني بوده اند به پايان رسيده باشند .

و در اين قسمت عدم همخواني بازيها و سرگرميهاي موجود با فرهنگ شرقي نگراني هاي زيادي بوجود آورده است .

اينترنت و استفاده هاي غير اخلاقي:
در قسمت بعد، روي ديگر سكه را مطالعه كرده ايم و سعي شده است ميزان تأثير گذاري سايتهاي غير اخلاقي كه به رغم حجم نسبي كم، داراي كار بران بيشماري هستند در ايران مطالعه شود. از آنچه گذشته بر مي آيد كه برخي از كاربران خود مايلند از ارايه دهندگان خدمات اينترنتي استفاده كنند كه فيلتر شده است، اما از سوي ديگر فيلترها نتوانسته جلوي چنين كاربردي را بگيرد و اغلب جوانان آموزش، ايجاد فرهنگ و پر كردن خلا هاي روحي را روش موثرتري مي دانند.

[donsaeid]

پيامدهاي فردي اينترنت :


دكتر علي فيروز آبادي روانپزشك و عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشكي شيراز وابستگي به اينترنت را يك وابستگي واقعي همانند اعتياد به مواد مخدر و وابستگي هاي ديگر مي داند كه هرچند اين نوع وابستگي مشكلات جسمي اعتيادهاي شيميايي را ندارند . اما مشكلات اجتماعي برخاسته از آن شانه به شانه اعتيادهاي ديگر مي سايد . از دست دادن كنترل بر روي رفتار علايم ناخوشايند ناشي از ترك ، عطش و ولع براي كار با اينترنت، گوشه گيري اجتماعي و افت تحصيلي برخي پيامدهاي اين وابستگي هستند . از سوي انجمن روانپزشكي آمريكا معيارهاي زيربراي اعتياد به اينترنت پيشنهاد شده است.

يك الگوي استفاده كه موجب اختلال عملكردي يا حالت ناخوشايند دروني در طول يك دوره دوازده ماهه شده ، فرد حداقل سه معيار از معيارهاي زير داشته باشد .

1- تحمل ، كه به يكي از دو صورت زير نمود مي يابد .

نياز به افزايش ساعات كار با اينترنت به منظور حفظ رضايتمندي

كاهش قابل توجه اثر علي رغم استفاده مداوم در يك محدوده زمان معين

2-علائم ترك به صورت وجود دو علامت يا بيشتر از علائم زير خود را نشان مي دهد . و در طول چند روز تا يك ماه پس از قطع ارتباط با اينترنت مشاهده مي شود .

الف – بي قراري ذهني و بدني ب- اضطراب

3- زمان استفاده از اينترنت بيش از آنكه فرد در ابتدا قصد دارد به طول بيانجامد

- تمايل مداوم و كوشش هاي نافرجام براي كنترل رفتار

- صرف وقت قابل توجه براي امور مرتبط با اينترنت

- كاهش فعاليت هاي اجتماعي و شغلي و تفريحي

- تداوم استفاده، علي رغم آگاهي از آثار منفي آن

طلاق و جدايي يكي از آثار وابستگي به اينترنت است افراد وابسته زمان كمتري را با خانواده خود مي گذرانند، علائم اين بي وفايي مجازي گوشه گيري اختلال در الگوي خواب احساس نياز به تنها بودن ، فراموش كردن مسئوليت هاي خانوادگي و كاهش علاقه ارتباط جنسي است .

افراد متفاوت به اينترنت به دلايل مختلف وابسته مي شوند ، برخي از آن به خاطر هيجان يا احساس فهم بيشتر از محيط استفاده مي كنند . برخي با هدف كم كردن فشارهاي رواني ، برخي به خاطر يافتن همدم به دليل شأن اجتماعي خود را نيازمند به اينترنت مي دانند .

اينترنت و ارتباطات و مسايل انسانها:
اما در مبحث اينترنت و ارتباطات ميان انسانها از آنجا كه اينترنت را مي توان معجزه اي در اين ارتباط دانست بيشترين كار در اين قسمت بوده است، پديده هايي همچون گفتگوي اينترنتي ، پست الكترونيك و وبلاگ ها و سايتهاي شخصي و پديده هاي اجتماعي و تأثيرات اينترنت بر نهادهاي اجتماعي از موارد مورد بررسي است .

امروزه ما در دنيايي زندگي مي كنيم كه به عقيدة برخي بسياركوچك، است كشورها مانند همسايه هايي هستندكه دريك دهكده با هم زندگي مي كنند و ارتباطاتشان از نظر اقتصادي اجتماعي و فرهنگي روز به روز بيشتر مي شود به همين دليل است كه از فرهنگ جهاني صحبت مي كنيم . دليل كوچك شدن دنيايي كه زماني خيلي وسيع بود ، وسايل الكترونيكي ، تلفن ، رايانه ، راديو ، تلويزيون و اينترنت است اين رسانه ها فرهنگ هاي مختلف دنيا را به هم نزديك كرده اند . در چنين محيطي گذشته از اين صحبتها مرزهاي جغرافيايي به صورتي كه قبلاً معنا داشت معني ندارد و از آنجا كه همه كشورها نياز به ارتباط با يكديگر دارند اتفاقي كه معمولاً*در كشورهاي در حال توسعه ، دربارة ارتباطات بين المللي با روابط بين المللي و ارتباطات از طريق رسانه ها انجام مي گيرد و مي تواند جنبة فرهنگي ، سياسي و اقتصادي داشته باشد اين است كه در كشورهاي در حال توسعه مثل كشور ما هنوز روابط سنتي و فرهنگ شفاهي كاربرد دارد. براي داشتن روابط خوب بين المللي نيازمند اصلاح روابط خود در درون كشور هستيم، به اين معنا كه بايد شناخت خوبي از خودمان پيدا كنيم و در روابط فردي تجديد نظرهايي انجام دهيم تا با فضاي دهكده جهاني هماهنگ شويم و بتوانيم در جريان تعامل پيروز باشيم . بسياري از مسائل در فرهنگ و سنت ما نيز جا افتاده است و ما نيز به پالايش فرهنگي و حذف ارزشهاي ايستا ، تقويت و تأكيد بر ارزشهاي پويا كه بستري مناسب براي ايجاد خلاقيت و پيشرفت هستند، داريم و اين اتفاق صرفاً در برخورد فرهنگي با ديگر فرهنگها به عبارت بهتر ارتباط و تبادل فرهنگي صورت خواهد گرفت و البته اينترنت به خاطر وضعيت خاص خود يكي از بهترين ابزارهاست كه نمي توان آن را ناديده گرفت . هرچند ممكن است تفاوتها و حتي تعارض هايي وجود داشته باشد .

اگر شما اتصال به اينترنت را از دست بدهيد، اطلاعات ، مشاركت ، دانش و بسياري از چيزها را از دست مي دهيد . و اين امكان منزوي شدن ما از جهان را فراهم مي آورد . از طرف ديگر اينترنت اصلي ترين رسانه امروز است حتي اگر بعضي از ما آنرا به عنوان يك پديدة علمي تخيلي بدانيم بايد توجه داشته باشيم كه اگر ما در فرستادن فرهنگ خودمان و اطلاعات هنري و عملي مان شكست بخوريم ، خطر بيگانه بودن را پذيرفته ايم . به علاوه اينترنت علاوه بر آسان كردن آشنايي با فرهنگ ديگران و آشنايي ديگران با فرهنگ ما اطلاع يافتن از فرهنگ خودمان را نيز آسان مي كند . در روزگار امروز ، ما اطلاع چنداني از فرهنگ خودمان نداريم و بسياري چيزها در موزه هايمان موجود است كه كسي چيزي از آنها نمي داند .

زبان در اينترنت :
زبان پديده اي فرهنگي است ، هر فرهنگ براي شكل دادن افراد داراي زبان ويژة خويش است . زبان يكي از جنبه هاي مهم فرهنگي است . گرچه در اين باره نظريه هاي افراطي هم وجود دارد . فرضيه مشهور “ ورف و ساپير ” مبين اين طرز فكر است به نظر آنها زبان هستة اصلي فرهنگ را تشكيل مي دهد .زبان تعيين كندة افكار و تصورات افراد هر جامعه است . بين زبان و ساير پديده هاي فرهنگي و اجتماعي رابطة بسيار نزديكي وجود دارد . به عبارت ديگر ساخت اقتصادي آداب ، رسوم ، سنن ، طرز تفكر، سياست و مذهب ويژة هر جامعه ناشي از آن جامعه است اين دو در توجيه نظريه خود مي گويد علت و سبب اعمال انساني فكر و انديشه است و فكر و انديشه براي بروز كردن به كلمات نيازمند است ، به نظر ورف بسياري از اختلافات انساني چه در سطح قبيله اي و چه در سطح ملي يا بين المللي ناشي از عوامل زباني است . چرا كه مردمان قادر نيستند يكديگر را خوب درك كنند و به مقاصد و نيات هم پي ببرند . ( اديبي ، 2536 ، صص 207 و 206) از آنجا كه عمده مطالب اينترنت به زبان انگليسي مي باشد و امكانات ارسال و دريافت برخي زبانها از جمله فارسي محدود است نگراني هايي براي كشورهاي غير انگليسي بوجود آمده است . به عقيده هايدگر زبان بعد از مذهب دومين عامل تميز دهنده مردم يك فرهنگ از فرهنگ ديگر است . و در اين قلمرو ، سلطه زبان انگليسي در اينترنت واقعيتي غير قابل ترديد است و از راه زبان زمينه هاي مختلفي از فرهنگ آمريكايي نيز به عنوان قدرت عمده اي كه در صحنه حاضر است، انتقال مي يابد. هرچند كه تلاشهايي جهت توسعه بخش هاي مربوط به اين كشورها ( و در نهايت فرهنگ ملي آنها ) در اينترنت آغاز شده است اما در حال حاضر سهم آنان چندان قابل ملاحظه نيست . در مورد زبان فارسي بايد اشاره كنيم كه با توجه به وجود گروههاي زيادي از متخصصان ايراني در خارج از كشور هم اكنون اين امكان مورد توجه قرار گرفته است كه در آينده امكان بحث و تبادل نظر و بطور مشخص سخن گفتن به زبان فارسي روي اينترنت نيز فراهم شود . به عنوان مثال زبان فارسي در حال حاضر در كنار زبانهاي زنده دنيا از امكان جستجو در موتور جستجوي Google برخوردار است و يكي از دلايل اين موضوع علاوه بر دلايل تجاري و نگاه به آينده اين مؤسسه اين است كه يكي از معاونان رده بالاي گوگل يك ايراني مي باشد و ايرانيان زيادي هم در آنجا مشغول هستند. اين سؤال مطرح است كه اگر ما زبان فارسي را در اينترنت تقويت نكنيم در آينده چه بر سر زبان ما خواهد آمد . چرا كه حتي نوشتار آن هم ديگر باقي نخواهد بود . امروزه اكثر جوانان ايران تايپ حروف انگليسي را سريعتر از حروف فارسي انجام مي دهند . و حتي كساني كه به زبان فارسي در اينترنت مطلب مي نويسند. گاهي به خاطر كمبود امكانات و گاهي به خاطر كم اطلاعي غلط املائي و نوشتاري فراواني دارند. دامنه وسيع لغات و رعايت اصول نگارشي از مواردي است كه كمتر در نوشتارهاي فارسي در اينترنت ديده مي شود .

[donsaeid]

نتيجه گيري:
نظام آزادي كه در اينترنت موجود است آزادي واقعي و رعايت حق انتقاد را از يك سو تضمين كرده است اما از ديگر سو خطر گزينش سايتهايي كه صرفاً بر ملاحظات عملي همچون افزايش سود و بازار بهتر استوار است نيز كاربران را تهديد مي كند . اگر معيارها صرفاً تجاري باشد – كه سمت و سو نيز همين گونه است – نتيجه ناگزير آن افت كيفيت رسانه و عرضة ارزان و همه پسند مطالب خواهد بود كه مي تواند در نهايت تهديدي براي فرهنگ باشد اين پديده اي شناخته شده است اما چنانكه بعضي مدعي اند فقط به كشورهايي كه در آنها فرهنگ در انحصار قشري از نخبگان جامعه است محدود نيست . عرضه مبذول و همه پسند اطلاعات را در بيشتر كشورهايي كه از لحاظ اقتصادي و دموكراسي پيشرفته هم مي توان ديد . اما كشورهاي پيشرفته با زمينه فرهنگي خاصي كه دارند توان رويارويي با اين خطر را هم دارند، مثلاً در فرانسه يا انگلستان، عوامل تضمين كننده به قدر كافي وجود دارند كه در مقابل ابتذال روزانه اي كه رسانه هاي مختلف از جمله اينترنت در اختيار كاربرانش قرار مي دهند، بايستند و مانع صدمه ديدن جامعه يا بنيادهاي آن شوند. اما در كشورهايي همچون كشور ما كه فرهنگ هنوز خيلي آسيب پذير است و با بي عدالتي و نابرابري عميق همراه است. اگر سياستهايي مسئولانه اي در پيش گرفته نشود، بسياري از نهادهاي مدني به خطر خواهد افتاد و بسياري از نيروهاي بالقوه جوانان به هدر خواهد رفت . رسانه ها مي توانند حساسيت ها را تندتر كنند يا ملايم سازند، مي توانند نيروي مخيل و تشخيص را به ترك وادارند يا آن را كاملاً منفعل سازند، هم مي توانند توجه مردم را به مسائل واقعي جلب كنند و هم به مسائل كاذب يا مسائلي كه ابداً مطرح نيستند، جلب كند تا توجه مردم را از مسائل واقعي منحرف سازند . از اينرو لازم است كه با شناخت كافي از اين رسانه ها بخصوص اينترنت كه به عنوان يكي از تأثير گذارترين ها مطرح است برنامه ريزي درست را تضمين كنيم و دست از آزمون و خطا برداريم، چرا كه سرعت گسترش اينترنت آنچنان سريع است كه اجازه آزمون به ما نمي دهد ، بايد توجه داشت كه توليد اطلاعات اگر تنها در سطوح و لايه هاي خاصي از جامعه صورت پذيرد و حق دسترسي به اطلاعات تنها براي افراد خاصي وجود داشته باشد يكي از ابزارهاي مهم توسعه كه همان دسترسي عموم مردم به اطلاعات است عملاً محقق نشده است . در عصر كنوني كه ارتباطات محور توسعه سياسي اقتصادي ، فرهنگي و اجتماعي است توجه به اين مقوله از ضرورت ها و با بسته هاي علوم اجتماعي است . ( فرقاني ، دنياي اقتصاد ، 1381 )

در بررسي و برنامه ريزي در اينترنت بايد كاربران، انگيزه ها و رفتارشان را مورد تدقيق قرار دهيم و سعي نماييم برنامه ريزي مطابق نيازهاي آنان انجام شود .

كاربران اينترنت دوست دارند در فرهنگ هاي ديگر غوطه ور شوند يا آزادي اين كار را داشته باشند، دوست دارند در فرهنگ ديگر شركت كنند يا اقلاً دوست ندارند پشت صحنه ها از آنها مخفي بماند .

ارتباطات جهاني فراگيري ملتها از يكديگر را افزايش مي دهد و فرهنگ بومي در رقابتي بي نظير در تاريخ بشري با فرهنگ غير بومي است .

به هر ميزان كه هويت ملي در يك كشور قوي باشد – مثل ژاپن – فراگيري فرهنگي ضعيف تر است . متقابلاً به درجه اي كه جامعه اي با بحران هويت روبرو باشد به همان درجه در فراگيري و پذيرش ناخواسته و تلفيق اجباري با فرهنگ غير بومي پيش خواهد رفت. حل بحران هويت و شكل گيري تدريجي و منطقي هويت ملي از مهمترين ويژگي هاي دنيايي است كه در آن ملي گرايي در كنار جهاني شدن فرهنگ، تشديد شده است .

به اعتقاد برخي صاحبنظران تقويت كانون خانواده ، جدي گرفتن آموزش راهنمايي و دبيرستان ، عرضه استدلالي دين به جامعه ، حفظ هويت باستاني ايران و افزايش سطح مناظره و تقابل فكري در رسانه هاي نمايشي و ] حتي خود اينترنت [ از عناصري هستند كه مي توانند هويت فرهنگي ايرانيان را تقويت كنند و به لحاظ سياسي و كاربردي قدم مقدم برفرايند فوق افزايش سطح اعتماد ميان دولت و ملت است . ( سريع القلم ، مجموعه مقالات ، 1376 ، صص 252-349 )

بايد توجه داشت كه فرهنگ تعيين كننده انواع ارتباط و تناسب مدلهاست بسياري از اين مدلها به نهادهاي اجتماعي تبديل مي شوند كه اثرات اجتماعي شديد بر جاي گذاشته و در قالب فرهنگي براي تقويت ارزشها ، اصول و آداب و سنن ايفاي نقش مي كنند و در عين حال زمينه را براي دگرگوني فراهم مي سازند . بسياري از مشكلات ارتباطي از مشكلات جوامعي كه در آن زندگي مي كنيم ناشي مي شود . و چاره كار نيز در سانسور يا ممنوعيت ارتباط نيست بلكه براي بهره گيري بهتر از تكنولوژي رسانه هاي همگاني بايد شرايطي متناسب با ايدئولوژي غالب ايجاد نمود، چرا كه در سودمند بودن محيط اينترنت از جمله ايجاد راه ها و امكانات تازه اي براي ارتباط برقرار كردن ، آموزش دادن و يادگيري و كسب اطلاعات و سرگرم كردن خودمان هيچ شكي نيست، در اين نيز شكي نيست كه اگر قرار است اينترنت به مفيدترين نحو خود عمل كند فهم و آگاهي اجتماعي از ماهيت سرويسهاي اينترنت از جمله فرصتها و امتيازاتي را كه در اختيارمان مي گذارند و نيز راه هاي ممكن براي كنترل دسترسي كودكان به آن سرويسها از اهميتي جهاني برخوردار است. مي بايست ما نيز همانند ديگر كشورها سعي خود را در افزايش درك و آگاهي مردم از اينترنت معطوف كنيم و در درجه اول آموزش والدين را مورد توجه قرار دهيم .

به منظور به حداكثر رساندن تنوع محتوا و ديدگاه هاي فرهنگي و زباني كه به صورت قابل دسترسي هستند، آنچه حايز اهميت است نه تنها به حداكثر رساندن امكان دسترسي به اينترنت مي باشد، بلكه تشويق تمامي شركت كنندگان و كاربران به داشتن نقشي متقابل و تأثير گذار و نيز شركت در مجموعه واره هايي كه از طريق اين وسيله براي ديگران قابل دسترسي است مي باشد . اگر محتواي اينترنت از منابعي با حداكثر تنوع بدست آيد در آن صورت قابليت عظيم آن به عنوان منبعي متشكل از فرهنگ ها ، زبانها ، سياستها و ديدگاههاي اخلاقي مختلف و متنوع كه بتواند درك و فهم موضوعات و ديدگاههاي ميان فرهنگ ها را افزايش دهد به حداكثر خواهد رسيد و اين امر بسيار مهم است كه تلاش كنيم اينترنت به جاي تبديل شدن بوسيله اي عموماً يكطرفه و منفعل ، تجربه اي با مشاركت پذيري و تأثيرگذاري متقابل هر دو طرف باقي بماند . كوشش ها بايد بر تعادل مجدد نيروهاي موجود متمركز شود و در اقدامات اتخاذ شده بايستي هم محورها ( ابزار و وسايل ) و هم محتواي فرهنگي ( برنامه ها ) در نظر گرفته شود، لذا بهتر است صنايع سخت افزار و نرم افزار محلي بر پايه منابع و فرهنگهاي درونزا توسعه يابند . ( دوپوئي ، 1374 ، صص 50-49 )
راه اندازي سايت هاي علمي و فراگير ايراني و اسلامي و توليد نرم افزارهاي چند رسانه اي و بالا بردن حجم مطالب فارسي زبان و همچنين مطالب به ساير زبانها در مورد فرهنگ ايراني و اسلامي از جمله كارهاي تأثيرگذار و مهم است كه البته موارد معدودي همچون برخي فعاليت هاي انجمن هاي خصوصي و دولتي و همچنين برخي مراكز فرهنگي و اسلامي تا به حال صورت گرفته است .

[donsaeid]

جهان مجازي اينترنت


فرايند شكل*گيرى و انتشار اينترنت و شبكه*هاى ارتباط رايانه*اي وابسته به آن در ربع قرن گذشته ساختار رسانه*ي جديد را در معمارى شبكه و فرهنگ كاربران آن و در الگوهاى واقعى ارتباطات براى هميشه شكل داد. معمارى شبكه از لحاظ تكنولوژيك باز است و همواره چنين خواهد بود.


طبق مطالعه*اى كه در اوت 1995 توسط گروه پژوهش*هاى رسانه*اى نلسن در آمريكا انجام گرفت، 24 ميليون نفر كاربر اينترنت بودند و 36 ميليون نفر نيز به آن دسترسى داشتند. با اين*حال، بر اساس مطالعه*ى ديگرى كه توسط گروه پژوهش فن*آوري*هاى نو ظهور در نوامبر و دسامبر 1995 انجام شد، تعداد آمريكايي*هايى كه به*طور منظم از اينترنت استفاده مي*كردند تنها 9/5 ميليون نفر بودند كه دوسوم آن*ها تنها هفته*اى يكبار از اين سيستم استفاده مي*كردند. با وجود اين، در مورد پيش*بينى تعداد كاربران اينترنت اختلاف*نظر گسترده*ا**ى وجود دارد. همگان در اين*باره اتفاق*نظر دارند كه اين شبكه مي*تواند در اوايل قرن بيست ويكم صدها ميليون كاربر را جذب كند.

متخصصان بر اين عقيده*اند كه از نظر فنى، اينترنت روزى خواهد توانست 600 ميليون شبكه*ي رايانه*اى را به يكديگر متصل كند. اين ميزان را بايد با اندازه*ي شبكه اينترنت در نخستين مراحل توسعه در 1973 مقايسه كرد كه تنها 25 كامپيوتر به اين شبكه متصل بود. در سرتاسر دهه*ي 1970، اين شبكه تنها توانست به 256 رايانه خدمات ارائه دهد. در اوايل دهه*ي 1980، پس از ارتقاى قابل*ملاحظه*ي اين شبكه، هنوز تنها 25 شبكه با چند صد كامپيوتر ابتدايى و چند هزار كاربر به آن متصل بودند.تاريخ توسعه*ي اينترنت و پيوستن ساير شبكه*هاى ارتباطى به آن كمك زيادى به درك ويژگي*هاى فنى، سازمانى و فرهنگى اين شبكه مي*كند و بدين*ترتيب، راه را براى ارزيابى تأثيرات اجتماعى آن مي*گشايد. در واقع، اين آميزه*اى منحصربه*فرد از استراتژى نظامى، همكاري*هاى عمده*ي علمى و نوآورى ضدفرهنگى است. نقطه*ي آغاز اينترنت به كار يكى از نوآورترين نهادهاى پژوهشى دنيا باز مي*گردد: سازمان پروژه*هاى پژوهشى پيشرفته*ي وزارت دفاع آمريكا (دارپا). وقتى در اواخر دهه*ي 1950 پرتاب نخستين سفينه اسپوتنيك زنگ خطر را براى مؤسسه*هاى فن*آورى تكنولوژى پيشرفته*ي نظامى آمريكا به صدا در آورد، دارپا دست به ابتكارات شجاعانه*اى زد كه برخى از آن*ها تاريخ فن*آورى را دگرگون ساخت و عصر فن*آوري را در مقياس وسيع به همراه آورد. يكى از استراتژي*ها كه از پروراندن ايده*ي پل باران در شركت «رنَد» ايجاد شد طراحى سيستم مخابراتي*اى بود كه در برابر تهاجم هسته*اي آسيب*ناپذير باشد. اين سيستم بر اساس فن*آوري ارتباطى انتقال بسته*اي1 مراكز كنترل و فرماندهى را بي*نياز كرد، به نحوى كه واحدهاى پيام مي*توانستند مسير خود را در طول شبكه پيدا كنند.
وقتى بعدها فن*آوري ديجيتال بسته*بندى انواع مختلف پيام*ها از جمله صداها، تصويرها و داده*ها را امكان*پذير ساخت، شبكه*اي ايجاد شد كه مي*توانست همه نوع نماد را بدون استفاده از مراكز كنترل منتقل كند. جهان*شمولى زبان ديجيتال و منطق كاملاً شبكه*اي سيستم ارتباطى و زمينه*هاى فن*آوري شبكه*اي به*گونه است كه سانسور يا كنترل آن را بسيار دشوار مي*كند. تنها راه كنترل شبكه وارد نشدن به آن است و مبادرت*كردن به اين عمل براى هر سازمان يا نهاد، وقتى اين شبكه فراگير شود و همه نوع اطلاعات را در سرتاسر جهان انتقال دهد، معادل است با پرداخت يك تاوان گزاف.نخستين اين شبكه*ها كه به تأسى از حامى قدرتمندش، «آرپانت» ناميده شد، در 1969 آغاز به كار كرد. ورود به اين شبكه براى مراكز تحقيقات كه با وزارت دفاع آمريكا همكارى داشتند آزاد بود، ولى دانشمندان از اين شبكه براى هدف*هاي ارتباطى مختلف استفاده مي*كردند.
زمانى فرا رسيد كه جدا ساختن پژوهش*هاي نظامى از ارتباطات علمى و گفت*وگوهاى دوستانه دشوار شد. بنابراين، دانشمندان همه*ي رشته*ها به اين شبكه دسترسى يافتند و در 1983 بين آرپانت كه مخصوص هدف*هاي ويژه بود و «ميلنت»2 كه مستقيماً با هدف*هاي نظامى ارتباط داشت، تمايز ايجاد شد. در دهه*ي 1980، بنياد ملى علوم نيز شبكه*ي ويژه*ي ديگرى به وجود آورد كه سي*اسنت3 نام گرفت و با كمك آي*بي*ام شبكه*ي ديگرى به نام بيتنت4 براى دانشگاهيانى كه با علوم سروكار نداشتند، ايجاد شد. با وجود اين، همه*ي شبكه*ها از آرپانت به عنوان سيستم اطلاعاتى خود استفاده مي*كردند. شبكه*ي شبكه*ها كه در طول دهه*ي 1980 به وجود آمد، «آريا اينترنت» نام داشت كه سپس به اينترنت تبديل شد و هنوز از حمايت وزارت دفاع برخوردار بود و توسط بنياد ملى علوم اداره مي*شد. براى اين*كه اين شبكه بتواند رشد شگفت*انگيزى در زمينه*ي حجم ارتباطات را استمرار بخشد، مي*بايست در فن*آوري انتقال اطلاعات پيشرفت حاصل مي*شد. در دهه*ي 1970، آرپانت از ارتباطاتى با حجم 56 هزار بيت در ثانيه استفاده مي*كرد. در 1987، NSFET كه ستون فقرات اينترنت بود، در هر ثانيه 45 ميليون بيت اطلاعات را منتقل مي*كرد كه براى ارسال 5 هزار صفحه در هر ثانيه كافى بود. در 1995، فن*آوري ارسال گيگابيتى در مراحل اوليه*ي خود بود و مي*توانست اطلاعاتى برابر با اطلاعات موجود در كتاب*هاي كتابخانه*ي كنگره*ي آمريكا را در يك دقيقه منتقل كند. ولى ظرفيت انتقال به تنهايى براى ايجاد يك شبكه*ي ارتباطى جهانى كافى نبود، بلكه رايانه*ها بايد مي*توانستند با يكديگر صحبت كنند. اين مانع با ايجاد يونيكس از ميان رفت. يونيكس سيستم عاملى است كه دسترسى از يك رايانه به رايانه*ي ديگر را امكان*پذير مي*سازد. اين سيستم توسط آزمايشگاه*هاي بل در 1969 اختراع شد، ولى تنها پس از 1983 كه مركز پژوهشگران پروتكل GTCP/IP را با يونيكس سازگار كرد، كاربرد گسترده*ي يافت.
اين سيستم عامل رايانه را قادر مي*ساخت تا علاوه بر انتقال داده*ها، بسته*هاى اطلاعاتى را كه با سرعت زياد در شبكه*هاى اينترنت در رفت*وآمد بودند رمزگشايى و رمزگذارى كند. از آن*جا كه هزينه*هاى نسخه*ي جديد يونيكس توسط سرمايه*هاى عمومى تأمين شده بود، اين نرم*افزار فقط در مقابل دريافت هزينه*ي توزيع آن در اختيار همگان قرار گرفت. با وصل شدن شبكه*هاى محلى و منطقه*اي به يكديگر، ارتباط شبكه*اي در مقياس وسيع متولد شد. در هر جا كه خطوط تلفن وجود داشت و رايانه*ها به مودم، كه وسيله*اي ارزان قيمت بود، مجهز بودند، اين شبكه گسترش يافت. در وراى گسترش اينترنت، شبكه*هاى علمى، نهادى و فردى قرار داشت كه به وزارت دفاع، بنياد ملى علوم، دانشگاه*هاى عمده*ي تحقيقاتى، مجتمع تخصصى پژوهشگران تكنولوژى از قبيل آزمايشگاه «لينكُلن» در امآي*تى، مؤسسه*ي پژوهش*هاي استَنفورد، شركت پژوهشى «پالوآلتو» (كه منابع مالى آن توسط شركت زيراكس تأمين مي*شد)، آزمايشگاه*هاى بل متعلق به اي*تي*تى، شركت «رند»، بي*بي*اِن (بولت، برانك و نيومن، يعنى شركت پژوهشي*اى كه پروتكل TCP/IP در آن اختراع شد) و نيز به شركت*هاي ديگر گسترش يافته بود. نقش*آفرينان اصلى در عرصه*ي فن*آوري از دهه*ي 1950 تا 1970 از قبيل جي*سي*آر ليكليدر، داگلاس انجل بارت، رابرت تيلور، ايوان ساترلند لارنس رابرتس، رابرت كان، آلن كى، رابرت تامس و ديگران ميان اين نهادهاى مختلف در رفت*وآمد بودند و يك محيط نوآورى شبكه*اي ايجاد كرده بودند كه سير تحول و هدف*هايش تا حدود زيادى از هدف*هاي ويژه*ي استراتژى نظامى يا پيوندهاى ابررايانه*ي مستقل بود. آن*ها مبارزان پيشتاز فن*آوري بودند كه عقيده داشتند در حال تغيير جهان*اند و سرانجام نيز جهان را تغيير دادند. ولى اين تنها يك روى سكه است چون به موازات تلاش*هاي پنتاگون و «علوم با ابعاد غول*آسا» براى ايجاد شبكه*ي جهانى رايانه*اي كه همگان در چارچوب معيارهاى «كاربرد قابل قبول» به آن دسترسى داشته باشند، در ايالات*متحده، پادفرهنگ رايانه*اي گسترده*اي ظهور كرد كه اغلب از نظر ذهنى با پس*لرزه*هاى جنبش*هاي دهه*ي 1960 مرتبط بود. يكى از اجزاى مهم اين سيستم، يعنى مودم، از آن دسته پيشرفت*هاي تكنولوژيك بود كه پيشگامان اين پادفرهنگ ايجاد كرده بودند. اينان را «خوره*هاى كامپيوتر»5 مي*ناميدند، البته قبل از اينكه اين كلمه معناى بد خود را پيدا كند.

[donsaeid]

مو. اين رويكرد ابزار فن*آوري را در اختيار هر كسى قرار مي*داد كه از دانش فنى و يك رايانه*ي شخصى برخوردار بود و ديرى نپاييد كه رايانه*هاى شخصى به نحو روزافزونى قوي*تر و درعين*حال ارزان*تر شدند. ظهور رايانه*هاى شخصى و ارتباط*پذيرى شبكه*ها، توسعه*ي تابلوى اعلانات الكترونيكى يا سيستم بولتنبورد (BBS) را، كه نخستين*بار در آمريكا و آنگاه در سرتاسر جهان ايجاد شد، تسريع كرد
امروزه در سرتاسر جهان هزاران شبكه*ي كوچك وجود دارد كه كل ارتباطات انسانى، از سياست و مذهب گرفته تا سكس و پژوهش را پوشش مي*دهند. تا اواسط دهه*ي 1990، اكثر اين شبكه*ها به اينترنت نيز متصل شدند، ولى هويت خود را حفظ كردند و قوانين رفتارى خود را داشتند. يكى از مهمترين اين قوانين منع نفوذ منافع تجارى اعلام نشده به سيستم*هاي بولتن بورد بود (كه هنوز هم هست). در حالى*كه ايجاد بولتن بوردهاى تجارى يا شبكه*هايى كه ديد تجارى دارند مشروع شمرده مي*شود، تجاوز به فضاهاى كامپيوترى كه براى مقاصد ديگر ايجاد شده*اند مُجاز نيست. كسانى*كه اين قانون را رعايت نكنند با تحريم*هاي خردكننده*اي مواجه مي*شوند. هزاران پيام خصمانه دمار از روزگار شهروند بدخصال فضاى الكترونيك در مي*آورد. وقتى خطا خيلى جدى باشد، فايل*هاي رايانه*اي بزرگى بر روى سيستم خطاكار ريخته مي*شود و آن را از كار مي*اندازد كه معمولاً به اخراج فرد خاطى از شبكه*ي رايانه*ي ميزبان منجر مي*شود. اين فرهنگ عاميانه*ي الكترونيكى طليعه*ي تكامل و استفاده*ي دائمى از شبكه بود. در حالى كه طنين قهرمانانه و ايدئولوژى ضدفرهنگى آن با عمومي*شدن اين رسانه در سطح جهان رنگ باخته، ويژگي*هاى تكنولوژيك و معيارهاى اجتماعي*اى كه در آغاز با استفاده*ي رايگان از اين شبكه به منصه*ي ظهور رسيده، شيوه*ي كاربرد آن را تعيين كرده است.
در دهه*ي 1990، وقتى بنياد ملى علوم آمريكا تصميم گرفت بخشى از عمليات اصلى اين شبكه را خصوصى كند و در اختيار كنسرسيوم*هاي بزرگ (IBM ,MCI ,ATT) و غيره قرار دهد، بخش تجارت متوجه توانايى بالقوه و شگفت*انگيز اينترنت شد. روند تجاري*شدن اينترنت با سرعت زيادى ادامه يافت. در حالى*كه در 1991، حدود 9 هزار حوزه*ي تجارى (شبكه*ي فرعى) وجود داشت، تا پايان سال 1994 اين تعداد به 21700 افزايش يافت.
چندين شبكه*ي خدمات تجارى رايانه*اي ايجاد شد كه بر مبناى يك شبكه*ي سازمان*يافته و با قيمت*هاي متناسب به ارائه*ي خدمات مي*پرداختند. با اين همه، خلاقيت اين شبكه به گونه*اي است كه بخش اعظم فرايند ارتباطات تا حد زيادى خودجوش، سازمان*نيافته و با اهداف و اعضاى متنوع است. در واقع، گسترش استفاده از شبكه به نفع دولت و تجارت است. همزيستى مسالمت*آميز منافع و فرهنگ*هاي مختلف در شبكه شكل شبكه*ي جهانى9 را به خود گرفت كه مجموعه*ي انعطاف*پذيرى از شبكه*هاى اينترنت است كه نهادها، تجارت*ها، انجمن*ها و افراد ايستگاه*ها (سايت*ها)ى ويژه خود را در آن ايجاد مي*كنند و بر مبناى آن، هر كس كه به اين شبكه دسترسى داشته باشد، مي*تواند براى خود صفحه*اي ايجاد كند كه از تركيب متغيرى از تصوير و متن تشكيل شده است. اين شبكه با كمك يك فن*آوري نرم*افزارى ايجاد شد كه نخستين*بار در موزائيك (برنامه*ي نرم*افزارى جست*وجوگر شبكه*اي كه در سال 1992 توسط دانشجويان دانشگاه ايلينوى در مركز ملى كاربردهاى سوپركامپيوتر اختراع شد) به كار رفت. اين نرم*افزار گروه*بندى منافع و پروژه*ها را در اينترنت امكان*پذير مي*ساخت و بر مشكل جست*وجوى وقت*گير و نامنظم شبكه*ي اينترنت كه بايد قبل از ورود به صفحه*ي شبكه صورت مي*گرفت غلبه مي*كرد. بر مبناى اين گروه*بندي*ها، افراد و سازمان*ها مي*توانستند در چيزى كه در واقع به شبكه جهانى ارتباط فردى و دوجانبه تبديل شده بود، به گونه*اي معنادار با يكديگر ارتباط برقرار كنند. هزينه*اي كه بايد براى اين مشاركت متنوع و گسترده پرداخت اجازه*ي شكوفايى ارتباطات غيررسمى و خودجوش است. تجاري*شدن فضاى سيبرنتيك بيش از اين*كه به تجربه*ي تاريخى مراكز جديدى كه در محله*هاى ناشناس شهر قرار دارند شباهت داشته باشد، به خيابان*هاي تجاري*اى شبيه است كه از فرهنگ پرجنب*وجوش شهرى نشأت مي*گيرد.
دو منبع اين شبكه ـ يعنى مؤسسات نظامى علمى و پادفرهنگ كاربرد رايانه*هاى شخصى يقيناً در جهان دانشگاهى زمينه*ي مشتركى داشتند. نخستين گره*ي آرپانت در 1969 در دانشگاه كاليفرنيا در لوس*آنجلس و شش گره*ي ديگر در سال*هاي 1970ـ1971 در دانشگاه كاليفرنيا در سانتا باربارا، مؤسسه*ي پژوهشى استنفورد، دانشگاه يوتا، امآي*واى، بي*بي*اِن و هاروارد ايجاد شد. اين گروه*ها نخست از آن*جا به ساير محيط**هاي دانشگاهى گسترش يافت (به جز شبكه*هاى داخلى شركت*هاي بزرگ الكترونيك). اين ريشه*ي دانشگاهى اينترنت در توسعه و انتشار الكترونيكى در سرتاسر جهان نقش تعيين*كننده*اي داشت. در اوايل دهه*ي 1990، در ايالات متحده، دانشگاه*ها و دانشكده*ها از ارتباط رايانه*اي استفاده كردند و چند سال بعد، فرايند مشابهى در سرتاسر جهان به وقوع پيوست. در اسپانيا، در اواسط دهه*ي 1990، بيشترين استفاده*كنندگان از شبكه*ي اينترنت از شبكه*هايى بودند كه پيرامون دانشگاه كامپلوتنسى مادريد10 و دانشگاه پلي*تكنيك كاتالونيا ايجاد شده بود. در سرتاسر جهان، اوضاع اين*گونه بود.
اين فرايند انتشار شبكه كه دانشگاه در آن نقش اساسى را ايفا مي*كرد، اهميت بسيارى دارد؛ چون داراى بيشترين توانايى براى گسترش دانش فنى و عادت*هاي ارتباط رايانه*اي است. در واقع، برخلاف آنچه به نظر مي*آمد، دانشگاه*ها به برج*عاج*نشينان جامعه*گريز تبديل نشده بلكه عاملان اصلى انتشار نوآورى اجتماعى بوده*اند و چون نسلى از جوانان وارد آن*ها مي*شوند و از شيوه*هاى نوين تفكر، مديريت، عمل و ايجاد ارتباط آگاه مي*شوند و با اين شيوه*ها اُخت مي*گيرند. با فراگيرشدن ارتباط رايانه*اي در دانشگاه*ها كه در اوايل دهه*ي 1990 در مقياسى جهانى انجام گرفت، دانش*آموختگان دانشگاهى كه در اوايل قرن بيست*ويكم مسئوليت شركت*ها و نهادها را در دست مي*گيرند، پيام رسانه*ي جديد را به بدنه*ي جامعه منتقل خواهند كرد.
فرايند شكل*گيرى و انتشار اينترنت و شبكه*هاى ارتباط رايانه*اي وابسته به آن در ربع قرن گذشته ساختار رسانه*ي جديد را در معمارى شبكه و فرهنگ كاربران آن و در الگوهاى واقعى ارتباطات براى هميشه شكل داد. معمارى شبكه از لحاظ تكنولوژيك باز است و همواره چنين خواهد بود. اين امر دسترسى گسترده*ي عموم را به شبكه امكان*پذير مي*سازد و محدوديت*هاي دولتى يا تجارى را كه در سر راه اين دسترسى قرار دارند، بسيار كاهش مي*دهد؛ گرچه نابرابرى اجتماعى در عرصه*ي الكترونيك با شدت بسيارى آشكار خواهد شد. اين فضاى باز از يكسو نتيجه*ي طرح اوليه*اي است كه تا حدى ناشى از دلايل نظامى ياد شده است و تا حدى نيز به اين دليل است كه دانشمندانى كه مديريت برنامه*هاى پژوهشى نظامى را برعهده داشتند مي*خواستند به عنوان تلاشى آرمان*گرايانه و همچنين براى نشان دادن توان تكنولوژيك، چنين سيستم نوينى را ايجاد كنند. از طرف ديگر، بازبودن اين سيستم ناشى از فرايند مداوم نوآورى و قابليت دسترسى آزاد نيز بود كه خوره*هاى كامپيوتر و كسانى كه به عنوان سرگرمى از شبكه استفاده مي*كنند و هنوز هم تعداد آنان هزاران نفر است، آن را ايجاد كردند.
اين تلاش مستمر و چندجانبه براى بهبود ارتباط*پذيرى شبكه نمونه*ي قابل*توجهى است كه نشان مي*دهد چگونه بهره*ورى تكنولوژيك شركت از طريق شبكه به گسترش آن منجر شد. علاوه بر اين، معمارى باز شبكه امنيت آن را در برابر مهاجمان كار كشته دشوار مي*سازد. در ژانويه*ي 1995، تسوتومو شيمومورا، يكى از متخصصان امنيت رايانه*اي در مركز ابررايانه*ي سان*ديه*گو، فاش كرد كه به فايل*هاي رايانه*اي او كه از لحاظ امنيتى كنترل شده بودند، دسترسى پيدا كرده*اند و آن*ها را به رايانه*هاى دانشگاه روچستر انتقال داده*اند. وى همچنين فاش ساخت كه فايل*هاي حفاظت*شده*ي ديگرى در چندين مكان ديگر نيز مورد حمله*هاى مشابهى قرار گرفته*اند. اين امر نشان مي*دهد كه تدابير امنيتى شبكه*ي اينترنت در برابر تهاجم*هاي نرم*افزارى پيشرفته بي*اثر است. شيمومورا از كسانى است كه اين راهزنان رايانه*اي را رديابى كرد و چند هفته بعد مأموران اف*بي*آى را به يك مجتمع مسكونى راهنمايى كرد كه در آن*جا توانستند كِوين ميتنيك11، ياغى قانون*شكن افسانه*اي عرصه*ي شبكه*ها، را دستگير كنند. ولى اين رخداد كه تبليغات زيادى درباره*ي آن انجام گرفت، در مورد دشوارى حفاظت از اطلاعات در شبكه*ي اينترنت جاى ترديد باقى نگذاشت. مسئله به اين*جا ختم شد كه مي*بايست ميان تعطيلى اينترنت يا استفاده از ساير شبكه*هاى ارتباطى براى منافع تجارى كه مستلزم انتقال حفاظت*شده*ي اطلاعات است يكى را انتخاب كرد. با توجه به اين*كه تعطيلى اينترنت به صورت فعلى (كه دقيقاً ناشى از نبوغ پژوهشگران دارپا است) تقريباً غيرممكن است، مطمئناً به*تدريج كاربردهاى تجارى كه نيازمند شماره*ي كارت اعتبارى و حساب بانكى باشد، منجر به شكل*گيرى شبكه*هاى جداگانه*اي خواهد شد و در همان حال، اينترنت به عنوان مجمع الكترونيكى جهانى گسترش خواهد يافت و همچنان با انحرافات روانى ناچيز و مخصوص خود همراه خواهد بود.
فرهنگ اولين نسل كاربران، با گرايش*هاي نهفته*ي آرمان*گرايانه، فرقه*اي و آزادمنشانه*ي خود، شبكه را در دو جهت مخالف شكل داد. از يك سو، تلاش بر اين بود كه جمع محدودى از كاربران متفنن، يعنى تنها كسانى كه مايل*اند و مي*توانند زمان و انرژى خود را براى زندگى در فضاى سيبرنتيك صرف كنند، به شبكه دسترسى داشته باشند. از اين دوره روحيه*ي پيشگامانه*اي باقى مانده است كه به تجاري*سازى شبكه با ديده*ي ترديد مي*نگرد و با نگرانى شاهد اين است كه چگونه تحقق رؤياى ارتباط عمومى، محدوديت و نگون*بختى نوع بشر را (چنان*كه اكنون هست) به همراه مي*آورد. ولى با از ميان رفتن جاذبه*ي نسل*هاي اوليه*ي قبيله*ي متخصصان رايانه زير هجوم جريان بي*وقفه*ي ابتكارهاى جديد، آن*چه از ريشه*هاى ضدفرهنگى شبكه باقى مي*ماند غيررسمي*بودن و جهت*دهى شخصى ارتباطات است؛ يعنى اين*كه افراد بسيارى به افراد بي*شمارى كمك مي*كنند و با اين حال هر يك از آن*ها صداى خود را دارد و منتظر پاسخى فردى است. چندنفره كردن ارتباط رايانه*اي تا حدى بيانگر همان تنشى است كه در دهه*ي 1960 ميان «فرهنگ فن» و رؤياهاى اجتماعى هر فرد ايجاد شد.
در واقع، همان*گونه كه موفقيت تجارى مجله*هاى الكترونيكى كه به عنوان ابزارى ضدفرهنگى ايجاد شدند ولى در اواسط دهه*ي 1990 به داغ*ترين جلوه*ي فرهنگ اينترنت و نحوه*ي ارائه رهنمود تبديل شدند نشان مي*دهد، پل*هايى كه بين ريشه*هاى ضدفرهنگى ارتباط رايانه*اي و اكثريت استفاده*كنندگان اينترنت در دهه*ي 1990 وجود دارد، معمولاً بيشتر از آن چيزى است كه متخصصان ارتباطات مي*پندارند.
بنابراين، به رغم همه*ي تلاش*هايى كه براى تنظيم، خصوصي*سازى و تجاري كردن اينترنت و سيستم*هاي پيرامونى آن انجام گرفته است، مي*توان گفت كه اين شبكه*ها همچون «كلني*هايى» از ميكروارگانيسم*ها به*سرعت گسترش مي*يابند. مسلماً اين شبكه*ها منافع تجارى را منعكس مي*كنند چون منطق كنترل*كننده*ي سازمان*هاي عمده*ي دولتى و خصوصى را در سرتاسر قلمرو ارتباطات گسترش مي*دهند، ولى برخلاف رسانه*هاى همگانى دنياى مكلوهان، آن*ها از نظر تكنولوژيك و فرهنگى، ويژگى تعامل*پذيرى و فردي شدن را در خود جاى داده*اند. بااين*همه، آيا اين توانايي*هاى بالقوه به ايجاد الگوهاى نوين ارتباطات مي*انجامد؟ خصوصيت*هاي فرهنگى ناشى از فرايند تعامل الكترونيك كدام*اند؟