Tweet
Books About Israel In Iran
اختاپوس صهیونیسم، آفریقا در چنگال اسرائیل، بذرهای توطئه، خطرجهانی شدن صهیونیسم، عملیات استشهادی چرا و چگونه، اسرار سازمان مخفی یهود، راه نیرنگ، رقص مرگ و ....
ممکن است به یاد فیلم های تاریک و یخ زده جاسوسی در دوران جنگ سرد افتاده باشید، اما اینها تنها بخش کوچکی از عناوین کتاب های منتشر شده درباره اسرائیل در ایران معاصر است. و البته در این گوشه جهان هم جنگ سردی دیگر وجود دارد: دست کم در ایران بعد از انقلاب نام اسرائیل به مسئله فلسطین گره خورده و به همین خاطر است که تقریبا تمامی کتاب های منتشره درباره اسرائیل با رویکردی شدیدا منفی نوشته شده اند. کتاب های انتشار یافته درباره یهودیت و یهودیان ایرانی البته اوضاع بهتری دارند، اما نمی توان مدعی شد آنها هم تیررس نگاه دولتی دور مانده اند.
به دلیل حساسیت موضوع در ایران هیچ کدام از کارشناسان یا ناشرانی که با بی.بی.سی صحبت کردند حاضر نشدند نامشان در این گزارش برده شود.
یکی از این کارشناسان که در حوزه تاریخ معاصر تخصص دارد می گوید: در تمامی کتاب هایی که در مورد اسرائیل و فلسطین چاپ می شود آزادی قدس و مقاومت، "حق مشروع و همیشگی" مردم فلسطین شناخته می شوند.
او ادامه می دهد: "اکثر نویسندگان و مترجمان ایرانی با توجه به رویکرد نظام جمهوری اسلامی با دیدی به شدت بدبینانه به اسرائیل می نگرند. البته شماری از آنها به وجود نظم متکی به جریان های مختلف سیاسی و اجتماعی در اسرائیل معترفند."
انتشاراتی ها: اکثرا دولتی
تقریبا با اطمینان می توان گفت که بیشترین کتاب های مربوط به اسرائیل را انتشاراتی های دولتی و نیمه دولتی به چاپ می رسانند؛ از انتشارات کیهان، سروش، امیرکبیر، اطلاعات و ابرار معاصر گرفته تا انتشارات اسناد لانه جاسوسی، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، وزارت امور خارجه، مرکز پژوهش های فلسطین، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش، سپاه پاسداران و بالاخره مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
البته نیروهای ملی مذهبی و انتشاراتی های وابسته به آنها مانند چاپخش و شرکت سهامی انتشار (قبل و بعد از انقلاب) کتاب هایی درباره اسرائیل منتشر کرده اند؛ مثل کتاب تاریخ یهود، مذهب یهود (بار سنگین سه هزاره) اثر اسرائیل شاهاک با ترجمه مجید شریف.
یکی از کارشناسان امور اسرائیل که دبیری انتشار یک مجموعه کتاب مرتبط با اسرائیل و فلسطین در سازمانی دولتی را بر عهده داشته می گوید: کتاب هایی را که ملی مذهبی ها چاپ کرده اند چون دقیقا با رویکرد دولتی منطبق نیستند در حاشیه قرار می گیرند.
ناشران مستقل که کتابی درباره اسرائیل منتشر کرده باشند انگشت شمارند؛ مثلا نشر کویر که در سال ۱۳۷۸ کتاب "رهبران اسرائیل" را با عنوان فرعی "زندگی نامه کارگزاران سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی صهیونیسم و اسرائیل" منتشر کرد. یا انتشارات روزنگار که در سال ۱۳۸۱ کتاب "دین و دولت در اسرائیل" را از احمد زیدآبادی، روزنامه نگار، انتشار داد.
انجمن کلیمیان ایران هم کتاب هایی در مورد یهودیان منتشر می کند. یک اقلیت مذهبی به بی.بی.سی می گوید:* انجمن کلیمیان ایران پیش از انقلاب در اموری مانند چاپ کتاب فعال تر بود. آنها حالا فقط کتاب های مذهبی منتشر می کنند. از این دست کتاب ها می توان به "س*ی*دور ی*ش*اری*م"* (ک*ت*اب* ن*م*از ی*ه*ودی*ان*) اشاره کرد که در سال ۱۳۸۲منتشر شده است.
بهتر است اینجا یادی بکنیم از انتشاراتی "یهودا بروخیم" که کتاب ۳جلدی "تاریخ یهود ایران" به قلم حبیب لوی را قبل از انقلاب سال ۵۷ منتشر کرد. چنین ناشرانی در ایران بعد از انقلاب اصلا حضور ندارند.
سفارش های دولتی؟
یک کارشناس ارشد تاریخ معاصر جهان که نمی خواهد نامش برده شود به بی بی سی می گوید: "کتاب های مربوط به فلسطین را به می توان به کتاب های ترجمه شده و تالیفی دسته بندی کرد که گروه اخیر هم خود به دو شاخه تقسیم می شوند: کتاب هایی که توسط محققان نوشته می شود و پایان نامه های دانشجویی که پس از دفاع توسط ناشران مستقل و دولتی چاپ می شوند. او ادامه می دهد: معمولا مراکز مطالعاتی و تحقیقاتی وابسته به نهادهای حکومتی موضوعاتی را در این حوزه به مولف سفارش می دهند و بعد از آن منتشر می کنند."
اما چاپ کتاب در مورد اسرائیل در دوران قبل از جمهوری اسلامی چگونه بوده است؟
پیش از انقلاب اسلامی
قبل از انقلاب شاید اکبر هاشمی رفسنجانی - رئیس جمهوری اسبق ایران - جزء اولین افرادی بود که با ترجمه کتابی از اکرم زعیتر به موضوع اسرائیل و فلسطین پرداخت. این کتاب با نام "سرگذشت فلسطین یا کارنامه سیاه استعمار" در قم منتشر شده است.
کتاب های دیگری چون "ما و مسئله فلسطین" نوشته جمال عبدالناصررا می توان در همین گروه قرار داد که در سال ۱۳۵۱ توسط انتشارات آرمان چاپ شد.
کارشناس تاریخ معاصر جهان در اینباره می گوید: پیش از انقلاب ایران، انجمن های اسلامی دانشجویان ایرانی در خارج از کشور کتاب هایی را در مورد فلسطین منتشر می کردند. در سال های آخر رژیم پهلوی هم مخالفان که از روابط دو دولت ناراضی به نظر می رسیدند جزواتی را در خانه های تیمی با شماره جعلی کتابخانه ملی منتشر و مخفیانه پخش می کردند.
او ادامه می دهد: شمار زیادی از مخالفان دولت وقت در خارج از کشور و در پایگاه های الفتح در سوریه، لبنان و مصر آموزش می دیدند و با مسئله فلسطین ارتباط عمیقی پیدا می کردند. آنها هنگام بازگشت به ایران کتاب هایی عربی به ایران می آوردند که گاهی اوقات ترجمه می شد.
موضوعات: در چنگال صهیونیسم ...
اکثر انقلابیون ایرانی که رویکردی مذهبی یا مارکسیستی داشتند به اسرائیل با دیدی منفی نگاه می کردند. مسئله فلسطین و رابطه گرم آمریکا و اسرائیل مهم ترین دلیل این نگاه به شمار می رفت. بعد از انقلاب اسلامی با سفر یاسر عرفات رهبر فلسطینی ها به ایران در سال ۵۷ پیوند ها میان دو طرف گسترش یافت. در جریان جنگ ایران و عراق هم شعار "راه قدس از کربلا می گذرد" نشان دهنده نوع نگاه رهبران جمهوری اسلامی به ماجرای فلسطین و اسرائیل بود.
فراغت از جنگ باعث شد که نهادهای فرهنگی وابسته به دولت روند انتشار کتاب های در مورد اسرائیل و فلسطین را شدت بخشند. در میان سیاستمداران ایرانی به جز هاشمی رفسنجانی، اشخاصی چون علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه اسبق جمهوری اسلامی و جمیله کدیور روزنامه نگار و همسر عطاء الله مهاجرانی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دوران خاتمی چندین جلد کتاب درباره فلسطین نوشته اند.
کتاب های منتشره در مورد اسرائیل در ایران را می توان به چند دسته تقسیم کرد. کتاب هایی که می توان از آنها به "ادبیات مقاومت" تعبیر کرد اولین دسته هستند. اشعار و نوشته های شاعران فلسطینی مانند غسان کنفانی و محمود درویش به کرات در ایران چاپ می شوند.
نویسندگان، به مسئله یهودیت و یهودیان ایرانی هم پرداخته اند. کتاب هایی چون "عرفان یهودی"، "مراسم عزاداری" "اسناد مهاجرت یهودیان ایران" یا "برگزیده تورات" در ایران بعد از انقلاب منتشر شده اند. در میان این گونه کتاب ها می توان از روش* زن*دگ*ی* (ق*وان*ی*ن* و رس*وم* م*ل*ت* ی*ه*ود) نام برد که در سال ۱۳۶۴ چاپ شد.
و البته کتاب هایی با رویکرد منفی هم در این بخش منتشر شده است. یکی از نمونه های آن کتاب وام*داران* ن*اس*پ*اس* (ت*اری*خ* م*خ*ت*ص*ر ی*ه*ودی*ان* و ی*ه*ود در ای*ران*: از گ*ذش*ت*ه* ت*ا ک*ن*ون*) است که در سال ۱۳۸۴ توسط ع*ل*ی*اک*ب*ر رس*ت*م*ی منتشر شد. "ق*وم* ع*ه*دش*ک*ن* (داس*ت*ان* ق*وم* ب*ن*ی*اس*رای*ی*ل*)" نوشته پیروز قاسمی نیز در سال ۱۳۷۴به چاپ رسید.
ممکن است به یاد فیلم های تاریک و یخ زده جاسوسی در دوران جنگ سرد افتاده باشید، اما اینها تنها بخش کوچکی از عناوین کتاب های منتشر شده درباره اسرائیل در ایران معاصر است. و البته در این گوشه جهان هم جنگ سردی دیگر وجود دارد: دست کم در ایران بعد از انقلاب نام اسرائیل به مسئله فلسطین گره خورده و به همین خاطر است که تقریبا تمامی کتاب های منتشره درباره اسرائیل با رویکردی شدیدا منفی نوشته شده اند. کتاب های انتشار یافته درباره یهودیت و یهودیان ایرانی البته اوضاع بهتری دارند، اما نمی توان مدعی شد آنها هم تیررس نگاه دولتی دور مانده اند.
به دلیل حساسیت موضوع در ایران هیچ کدام از کارشناسان یا ناشرانی که با بی.بی.سی صحبت کردند حاضر نشدند نامشان در این گزارش برده شود.
یکی از این کارشناسان که در حوزه تاریخ معاصر تخصص دارد می گوید: در تمامی کتاب هایی که در مورد اسرائیل و فلسطین چاپ می شود آزادی قدس و مقاومت، "حق مشروع و همیشگی" مردم فلسطین شناخته می شوند.
او ادامه می دهد: "اکثر نویسندگان و مترجمان ایرانی با توجه به رویکرد نظام جمهوری اسلامی با دیدی به شدت بدبینانه به اسرائیل می نگرند. البته شماری از آنها به وجود نظم متکی به جریان های مختلف سیاسی و اجتماعی در اسرائیل معترفند."
انتشاراتی ها: اکثرا دولتی
تقریبا با اطمینان می توان گفت که بیشترین کتاب های مربوط به اسرائیل را انتشاراتی های دولتی و نیمه دولتی به چاپ می رسانند؛ از انتشارات کیهان، سروش، امیرکبیر، اطلاعات و ابرار معاصر گرفته تا انتشارات اسناد لانه جاسوسی، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، وزارت امور خارجه، مرکز پژوهش های فلسطین، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش، سپاه پاسداران و بالاخره مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
البته نیروهای ملی مذهبی و انتشاراتی های وابسته به آنها مانند چاپخش و شرکت سهامی انتشار (قبل و بعد از انقلاب) کتاب هایی درباره اسرائیل منتشر کرده اند؛ مثل کتاب تاریخ یهود، مذهب یهود (بار سنگین سه هزاره) اثر اسرائیل شاهاک با ترجمه مجید شریف.
یکی از کارشناسان امور اسرائیل که دبیری انتشار یک مجموعه کتاب مرتبط با اسرائیل و فلسطین در سازمانی دولتی را بر عهده داشته می گوید: کتاب هایی را که ملی مذهبی ها چاپ کرده اند چون دقیقا با رویکرد دولتی منطبق نیستند در حاشیه قرار می گیرند.
ناشران مستقل که کتابی درباره اسرائیل منتشر کرده باشند انگشت شمارند؛ مثلا نشر کویر که در سال ۱۳۷۸ کتاب "رهبران اسرائیل" را با عنوان فرعی "زندگی نامه کارگزاران سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی صهیونیسم و اسرائیل" منتشر کرد. یا انتشارات روزنگار که در سال ۱۳۸۱ کتاب "دین و دولت در اسرائیل" را از احمد زیدآبادی، روزنامه نگار، انتشار داد.
انجمن کلیمیان ایران هم کتاب هایی در مورد یهودیان منتشر می کند. یک اقلیت مذهبی به بی.بی.سی می گوید:* انجمن کلیمیان ایران پیش از انقلاب در اموری مانند چاپ کتاب فعال تر بود. آنها حالا فقط کتاب های مذهبی منتشر می کنند. از این دست کتاب ها می توان به "س*ی*دور ی*ش*اری*م"* (ک*ت*اب* ن*م*از ی*ه*ودی*ان*) اشاره کرد که در سال ۱۳۸۲منتشر شده است.
بهتر است اینجا یادی بکنیم از انتشاراتی "یهودا بروخیم" که کتاب ۳جلدی "تاریخ یهود ایران" به قلم حبیب لوی را قبل از انقلاب سال ۵۷ منتشر کرد. چنین ناشرانی در ایران بعد از انقلاب اصلا حضور ندارند.
سفارش های دولتی؟
یک کارشناس ارشد تاریخ معاصر جهان که نمی خواهد نامش برده شود به بی بی سی می گوید: "کتاب های مربوط به فلسطین را به می توان به کتاب های ترجمه شده و تالیفی دسته بندی کرد که گروه اخیر هم خود به دو شاخه تقسیم می شوند: کتاب هایی که توسط محققان نوشته می شود و پایان نامه های دانشجویی که پس از دفاع توسط ناشران مستقل و دولتی چاپ می شوند. او ادامه می دهد: معمولا مراکز مطالعاتی و تحقیقاتی وابسته به نهادهای حکومتی موضوعاتی را در این حوزه به مولف سفارش می دهند و بعد از آن منتشر می کنند."
اما چاپ کتاب در مورد اسرائیل در دوران قبل از جمهوری اسلامی چگونه بوده است؟
پیش از انقلاب اسلامی
قبل از انقلاب شاید اکبر هاشمی رفسنجانی - رئیس جمهوری اسبق ایران - جزء اولین افرادی بود که با ترجمه کتابی از اکرم زعیتر به موضوع اسرائیل و فلسطین پرداخت. این کتاب با نام "سرگذشت فلسطین یا کارنامه سیاه استعمار" در قم منتشر شده است.
کتاب های دیگری چون "ما و مسئله فلسطین" نوشته جمال عبدالناصررا می توان در همین گروه قرار داد که در سال ۱۳۵۱ توسط انتشارات آرمان چاپ شد.
کارشناس تاریخ معاصر جهان در اینباره می گوید: پیش از انقلاب ایران، انجمن های اسلامی دانشجویان ایرانی در خارج از کشور کتاب هایی را در مورد فلسطین منتشر می کردند. در سال های آخر رژیم پهلوی هم مخالفان که از روابط دو دولت ناراضی به نظر می رسیدند جزواتی را در خانه های تیمی با شماره جعلی کتابخانه ملی منتشر و مخفیانه پخش می کردند.
او ادامه می دهد: شمار زیادی از مخالفان دولت وقت در خارج از کشور و در پایگاه های الفتح در سوریه، لبنان و مصر آموزش می دیدند و با مسئله فلسطین ارتباط عمیقی پیدا می کردند. آنها هنگام بازگشت به ایران کتاب هایی عربی به ایران می آوردند که گاهی اوقات ترجمه می شد.
موضوعات: در چنگال صهیونیسم ...
اکثر انقلابیون ایرانی که رویکردی مذهبی یا مارکسیستی داشتند به اسرائیل با دیدی منفی نگاه می کردند. مسئله فلسطین و رابطه گرم آمریکا و اسرائیل مهم ترین دلیل این نگاه به شمار می رفت. بعد از انقلاب اسلامی با سفر یاسر عرفات رهبر فلسطینی ها به ایران در سال ۵۷ پیوند ها میان دو طرف گسترش یافت. در جریان جنگ ایران و عراق هم شعار "راه قدس از کربلا می گذرد" نشان دهنده نوع نگاه رهبران جمهوری اسلامی به ماجرای فلسطین و اسرائیل بود.
فراغت از جنگ باعث شد که نهادهای فرهنگی وابسته به دولت روند انتشار کتاب های در مورد اسرائیل و فلسطین را شدت بخشند. در میان سیاستمداران ایرانی به جز هاشمی رفسنجانی، اشخاصی چون علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه اسبق جمهوری اسلامی و جمیله کدیور روزنامه نگار و همسر عطاء الله مهاجرانی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دوران خاتمی چندین جلد کتاب درباره فلسطین نوشته اند.
کتاب های منتشره در مورد اسرائیل در ایران را می توان به چند دسته تقسیم کرد. کتاب هایی که می توان از آنها به "ادبیات مقاومت" تعبیر کرد اولین دسته هستند. اشعار و نوشته های شاعران فلسطینی مانند غسان کنفانی و محمود درویش به کرات در ایران چاپ می شوند.
نویسندگان، به مسئله یهودیت و یهودیان ایرانی هم پرداخته اند. کتاب هایی چون "عرفان یهودی"، "مراسم عزاداری" "اسناد مهاجرت یهودیان ایران" یا "برگزیده تورات" در ایران بعد از انقلاب منتشر شده اند. در میان این گونه کتاب ها می توان از روش* زن*دگ*ی* (ق*وان*ی*ن* و رس*وم* م*ل*ت* ی*ه*ود) نام برد که در سال ۱۳۶۴ چاپ شد.
و البته کتاب هایی با رویکرد منفی هم در این بخش منتشر شده است. یکی از نمونه های آن کتاب وام*داران* ن*اس*پ*اس* (ت*اری*خ* م*خ*ت*ص*ر ی*ه*ودی*ان* و ی*ه*ود در ای*ران*: از گ*ذش*ت*ه* ت*ا ک*ن*ون*) است که در سال ۱۳۸۴ توسط ع*ل*ی*اک*ب*ر رس*ت*م*ی منتشر شد. "ق*وم* ع*ه*دش*ک*ن* (داس*ت*ان* ق*وم* ب*ن*ی*اس*رای*ی*ل*)" نوشته پیروز قاسمی نیز در سال ۱۳۷۴به چاپ رسید.
Comment