Baya Tilar (Azeri Poetry)
بایاتیها ، دو بیتیهای بومی ادبیات شفاهی آذربایجان که در اکناف این دیار با نام "بایاتی" شهرت دارد ، یکی از رایج ترین انواع منظوم ادبیات عامیانه این سامان می باشد .
بایاتیها از نظر انسجام شکل ، وسعت مضمون ،ترنم موسیقی و تموج ذوق و احساس در ردیف جذابترین و شورانگیزترین اثار بدیع و فولکلوریت جای می گیرند.
این نغمات نغز و دلکش که از زندگی و عواطف و رازها و نیازهای مردم ساده و پاکدل مایه می پذیرد در قالب الفاظی روان و بی تکلف جان می گیرد از چنان لطف و صفا و صراحتی برخوردار است که بخصوص وقتی با آهنگ ویژه آن و با نوائی گیرا خوانده شود ، عنان از کف دل می رباید. و سرشک بر چهره احساس می فشارد.
عنوان بایاتی به احتمال زیاد از نام بیات یا بایات مأخوذ است بایاتها از جمله قبایل متعددی بودند که در دورانهای کوچ و اتراق به آذربایجان آمده در آنجا سکنی گرفتند. و در ترکیب مردم این دیار مستهلک گشته اند.
موسیقی غم انگیز و سوزناک که در میان کلمات ساده این دو بیتی موج می زند حسب حال و ترنمات قلب و احساس انسان شوربخت حسرت کشیده و محنت دیده ای است که در طول نسل ها و قرن ها ناکامیها و نامرادیهایش فزونتر از کامیابیها بوده است .
غربته دوشدی یولوم
دشمن آلیب ساغ - سولوم
ائلدن آیری دوشه لی
بورخوولا نیپدی قولوم
*************
دردی جانکاه از این همه حسرت و ناکامی و شوربختی بر روح و احساس انسان سرازیر می شود. و نغمه وی آهنگی سوزناک و ترنمی حزن آلود می بخشد.
فلگین داد الیندن
اولمادیم شاد الیندن
یامان یئرده ییخیلدیم
توتمادی یاد الیمدن
سیر و گشت در گلزار رنگارنگ و دامن گستر بایاتی ها ما را با مضامین اندیشه ها و احساسهائی از همه نوع روبرو می سازد ؛ در اینجا از یک طرف با مضامینی از نوع بایاتی زیر برخورد می کنیم که نشان پندارها و اوهام دنیای کهن آن عیان است .انسان برای احتراز از بیماریها و چشم زخمها به معجزه گیاهان توسل می جوید.
اوزه رلیک سن هواسان
هر بیر درده دواسان
درد قاپیدان گلنده
سن باجادان قوواسان
از طرف دیگر با مضامین واقع بینانه ای از نوع بایاتی زیر روبرو می شویم که در آن نقطه نظر فلسفی نسبت به طبیعت و زندگی انعکاس یافته است .
عاشقین هاراییندان
ائل یاتماز هاراییندان
گونده بیر کرپیچ دوشور
عمرون سراییندان
قالب بایاتی در یک جا مضمون لالائیهای مادران را بخود می پذیرد و از محبتهای زلال و نوازشگرانه مادر درباره فرزند لبریز می شود.
لای لای دئدیم یاتاسان
قیزیل گول باتاسان
قیزیل گولون ایچنده
شیرن یوخو. تاپاسان
و در جای دیگر احساس ستایش آمیز انسان ساده روستا و صحرا را در باره حیوانات اهلی بازگو می نماید.
ننه م ، او نازلی قویون
قرقاول گوزلی قویون
پنیری کسمه - کسمه
قاتیغی - اوزلی قویون
********************
ننه م ، او خاللی گئچی
ممه سی باللی گئچی
اوجا قایا باشیندا
توتوبدی یاللی گئچی
انسانیکه با تارهای جسم و جانش به زادگاه و موطن خود پیوند دارد وقتی به اجبار از آن دور افتد همیشه با اشتیاق خاطره وطن خواهد زیست و حتی گدائی در وطن را بر بی نیازی در غربت ترجیح خواهد داد.
عزیزیم وطن یاخشی
کوینگی کتان یاخشی
غربت یئرجنت اولسا
ینه ده وطن یاخشی
********************
عزیزیم دیله ن گز
باغداکوله دیله ن گز
غربتده خان اولونجا
وطنندن دیله ن گز
بایاتیها از نظر انسجام شکل ، وسعت مضمون ،ترنم موسیقی و تموج ذوق و احساس در ردیف جذابترین و شورانگیزترین اثار بدیع و فولکلوریت جای می گیرند.
این نغمات نغز و دلکش که از زندگی و عواطف و رازها و نیازهای مردم ساده و پاکدل مایه می پذیرد در قالب الفاظی روان و بی تکلف جان می گیرد از چنان لطف و صفا و صراحتی برخوردار است که بخصوص وقتی با آهنگ ویژه آن و با نوائی گیرا خوانده شود ، عنان از کف دل می رباید. و سرشک بر چهره احساس می فشارد.
عنوان بایاتی به احتمال زیاد از نام بیات یا بایات مأخوذ است بایاتها از جمله قبایل متعددی بودند که در دورانهای کوچ و اتراق به آذربایجان آمده در آنجا سکنی گرفتند. و در ترکیب مردم این دیار مستهلک گشته اند.
موسیقی غم انگیز و سوزناک که در میان کلمات ساده این دو بیتی موج می زند حسب حال و ترنمات قلب و احساس انسان شوربخت حسرت کشیده و محنت دیده ای است که در طول نسل ها و قرن ها ناکامیها و نامرادیهایش فزونتر از کامیابیها بوده است .
غربته دوشدی یولوم
دشمن آلیب ساغ - سولوم
ائلدن آیری دوشه لی
بورخوولا نیپدی قولوم
*************
دردی جانکاه از این همه حسرت و ناکامی و شوربختی بر روح و احساس انسان سرازیر می شود. و نغمه وی آهنگی سوزناک و ترنمی حزن آلود می بخشد.
فلگین داد الیندن
اولمادیم شاد الیندن
یامان یئرده ییخیلدیم
توتمادی یاد الیمدن
سیر و گشت در گلزار رنگارنگ و دامن گستر بایاتی ها ما را با مضامین اندیشه ها و احساسهائی از همه نوع روبرو می سازد ؛ در اینجا از یک طرف با مضامینی از نوع بایاتی زیر برخورد می کنیم که نشان پندارها و اوهام دنیای کهن آن عیان است .انسان برای احتراز از بیماریها و چشم زخمها به معجزه گیاهان توسل می جوید.
اوزه رلیک سن هواسان
هر بیر درده دواسان
درد قاپیدان گلنده
سن باجادان قوواسان
از طرف دیگر با مضامین واقع بینانه ای از نوع بایاتی زیر روبرو می شویم که در آن نقطه نظر فلسفی نسبت به طبیعت و زندگی انعکاس یافته است .
عاشقین هاراییندان
ائل یاتماز هاراییندان
گونده بیر کرپیچ دوشور
عمرون سراییندان
قالب بایاتی در یک جا مضمون لالائیهای مادران را بخود می پذیرد و از محبتهای زلال و نوازشگرانه مادر درباره فرزند لبریز می شود.
لای لای دئدیم یاتاسان
قیزیل گول باتاسان
قیزیل گولون ایچنده
شیرن یوخو. تاپاسان
و در جای دیگر احساس ستایش آمیز انسان ساده روستا و صحرا را در باره حیوانات اهلی بازگو می نماید.
ننه م ، او نازلی قویون
قرقاول گوزلی قویون
پنیری کسمه - کسمه
قاتیغی - اوزلی قویون
********************
ننه م ، او خاللی گئچی
ممه سی باللی گئچی
اوجا قایا باشیندا
توتوبدی یاللی گئچی
انسانیکه با تارهای جسم و جانش به زادگاه و موطن خود پیوند دارد وقتی به اجبار از آن دور افتد همیشه با اشتیاق خاطره وطن خواهد زیست و حتی گدائی در وطن را بر بی نیازی در غربت ترجیح خواهد داد.
عزیزیم وطن یاخشی
کوینگی کتان یاخشی
غربت یئرجنت اولسا
ینه ده وطن یاخشی
********************
عزیزیم دیله ن گز
باغداکوله دیله ن گز
غربتده خان اولونجا
وطنندن دیله ن گز