History of Europe - tarikhe Europa

[donsaeid]

Greece (یونان


دستاوردهای فرهنگی دولت ـ شهرهای یونان در طول دوران قدیم (500 قبل از میلاد ـ 500 میلادی) برای مدت هزار سال جهان غرب را تحت تاثیر قرار داد. دانشمندان یونانی اکتشافاتی در امور طبیعی انجام دادند. فلاسفه نظریاتی در زمینه اداره جوامع را به جهان ارائه دادند و هنر و درام یونانی شکوفا شد.


550 قبل از میلاد

فیثاغورث، فیلسوف و ریاضی دان یونانی، رابطه بین ضلعهای مثلث قائم الزوایه را کشف کرد.

545 قبل از میلاد

فیلسوف یونانی، آناکسیمنس اهل سیلتوس، واقع در آسیای صغیر «ترکیه کنونی)، سعی می کند که آغاز جهان و ساختار آنرا کشف کند.
او نتیجه می گیرد که هوا مهمترین ماده جهان است.

524 قبل از میلاد تا 456 قبل از میلاد

آشیل، نمایشنامه نویس یونانی، را برای موضوع نمایشنامه هایش، مورد استفاده قرار می دهد. مشهورترین نمایشنامه او به نام «اورستیا» سرگذشت یک خانواده سلطنتی را در طول «جنگ تروا» نشان می دهد.

500 ـ 428 قبل از میلاد

ستاره شناس یونانی، آناکساغورس، متوجه می شود که نور ماه انعکاس نور خورشید است. پریکلس، سردار آتنی، واریپیدس (اریپید)، تراژدی نویس نامدار، در محضر وی تعلیم می یابند.

در حدود 496 تا 406 قبل از میلاد

سوفوکلس (سوفوکل)، تراژدی نویس نمایشنامه می نویسد. معروفترین نمایشنامه او «ادیپ شهریار» نام دارد که سرگذشت پادشاهی را که ندانسته پدر خود را به قتل می رساند و با مادر خود ازدواج می کند، به تصویر می کشد.

در حدود 490 تا 430 قبل از میلاد

فیدیاس، مجسمه ساز یونانی، مجسمه هایی برای معبد «پارتنون» و «اکروپلیس» در آتن، یونان، مجسمه غول پیکر زئوس، خدای خدایان یونانیان باستان، را می آفریند.

در حدود 486 تا 406 قبل از میلاد

اوربپیدس، تراژدی نویس یونانی، نمایشنامه هایی را بر پایه اساطیر یونان می نویسد. مشهورترین نمایشنامه وی، «مدیه»، داستان ساحره ای است که فرزندان خود را به قتل می رساند.

در حدود 470 تا 399 قبل از میلاد

سقراط، فیلسوف یونانی و ملقب به پدر فلسفه، در آتن به تدریس می پردازد. مقامات آتن از عقاید او به خشم می آیند و او را به مرگ محکوم می کنند. او با نوشیدن سم، خودکشی می کند.

در حدود 450 تا 385 قبل از میلاد

آریستوفانس (آریستوفان)، نمایشنامه نویس یونانی، در نمایشنامه های کمدی اش مسائل روز را در قالب طنز مورد بحث قرار می دهد. برای مثال، نمایشنامه «ابرها»، فلاسفه آتن را به طنز می کشد.

در 427 تا 347 قبل از میلاد

افلاطون، فیلسوف یونانی، نخستین دانشگاه ، «آکادمی»، را در آتن دایر می کند و مردان جوان در آن به تحصیل فلسفه می پردازند. وی در رساله «محورات»، مجموعه مباحثات استاد خویش، سقراط، را با اهالی آتن به رشته تحریر در می آورد. او با انتشار «رساله جمهوریت» به بیان عقاید خویش درباره نحوه اداره یک حکومت ایده آل می پردازد.
در زبان یونانیان قدیم، کلمه فلسفه به معنی «عشق به دانایی» است. در طول سالهای 300 ـ 500 قبل از میلاد، تمامی علوم عقلانی رونق یافتند.


نخستین فلاسفه

وجود دموکراسی در شهر آتن،به ساکنین آن این فرصت را می داد که به گونه ای روشن و واضح مقصود خود را بیان کنند. آتنی ها با استفاده از منطق (استدلال صحیح)، سعی در فهمیدن چگونگی رخدادها داشتند. چنین نگرشی به پدیده های دنیا منجر به پیدایش علم فلسفه گردید.

سوفسطائیان

در قرن پنجم قبل از میلاد، یونانیان خود را سوفسطائی ـ معلمان فن خطابه (هنر سخنوری) می نامیدند. آنان این اسم را از کلمه «سوفوس» که در زبان یونانی به معنای دانایی است، گرفته بودند. جوانان اشراف زاده در کلاسهای درس معلمان فن خطابه شرکت می کردند تا هنر سخنوری بیاموزند.

سقراط

سقراط (حدود سالهای 399 ـ 470 ق . م)، پدر علم فلسفه، با نحوه تدریس سوفسطائیان مخالفت کرد. سوفسطائیان، به شاگردان خود می آموختند که چگونه در مباحثات، به سوالات مختلف جوابهای زیرکانه ای بدهند. سقراط شاگردانش را تشویق می کرد تا در دنیای اطراف خود، جستجو کرده و مطابق با ندای وجدان خود زندگی کنند، حتی اگر این کار، آنها را در جهت مخالف با حکام کشور قرار دهد.

مباحثات

سقراط هیچ اثر مکتوبی از خود بر جای نگذاشت، اما تعدادی از مباحثات وی با ساکنین آتن توسط شاگرد معروفش افلاطون (347 ـ 427 ق.م) بطور مکتوب ثبت شده اند.

نوشیدن شوکران

عقاید سقراط که در تضاد با عقاید نیروهای مذهبی و سیاسی آتن بود، باعث شد که وی را محاکمه کنند. او متهم به فساد کشاندن جوانان و خیانت به عقاید دینی شد. سقراط به مرگ محکوم شد، اما وی با نوشیدن جام شوکران (نوعی سم)، خودکشی نمود.
افلاطون، شاگرد سقراط، در خانواده ای اشرافی در شهر آتن بدنیا آمد. او می خواست سیاستمدار شود اما با مشاهده فسادی که در آتن رایج بود از این کار چشم پوشید و افلاطون آتن را ترک نمود، اما بعد از مدتی بازگشت تا اولین دانشگاه را به نام «آکادمی» بنا کند. او تا زمان مرگش که 80 ساله بود، در آنجا تدریس می کرد. مهمترین اثر افلاطون، «رساله جمهوریت» نام دارد که وی در آن به شرح حکومت مطلوب خود می پردازد. افلاطون معتقد بود که بهترین شیوه حکومیت حکومت پادشاهی است که قدرت و ثبات در آن به همراه دانش یک فیلسوف بکار گرفته شوند.

ارسطو

معروفترین شاگرد افلاطون، ارسطو (322 ـ 348 ق.م) نام داشت که در مقدونیه، ناحیه ای شمال یونان، چشم به جهان گشود. او به آتن آمد و در دانشگاه «آکادمی» افلاطون به تحصیل علم پرداخت. زیست شناسی، موضوع مورد علاقه ارسطو بود. با مشاهده دقیق جهان و پدیده های آن، و طبقه بندی یافته های زمان خود، ارسطو سعی در فهمیدن الگوها و قوانین بنیادین طبیعت را داشت. فیلیپ (336 ـ 382 ق.م)، پادشاه مقدونیه، سرزمینی در شمال یونان، از ارسطو دعوت کرد تا معلم شخصی فرزندش، اسکندر (323 ـ 356 ق.م) ، شود. بعدها، اسکندر سرداری بزرگ شد و به اسکندر کبیر معروف گشت.

لیسیوم

ارسطو به آتن بازگشت و مدرسه ای بنام «لیسیوم» بنا نهاد. ارسطو در هنگام تدریس معمولا قدم می زد و بدین سبب «لیسیوم» به مدرسه مشائی (راه رونده) معروف گردید.

در حدود 384 تا 322 قبل از میلاد

ارسطو، فیلسوف یونانی، تعلیم و تربیت اسکندر مقدونی را که بعدها به سرداری بزرگ مبدل شد، به عهده می گیرد. ارسطو در آتن، مدرسه ای به نام لیسیوم (لوکیون) تاسیس می کند. وی رساله «سیاست» را می نویسد و در آن به بحث درباره شش روش اداره حکومت می پردازد. او همچنین «نمودار نردبانی طبیعت» را که در آن موجودات زنده بر اساس پیچیدگی ساختمان بدنشان طبقه بندی شده اند، ابداع می کند.

در حدود 335 تا 280 قبل از میلاد

در شهر اسکندریه، که بوسیله یونانیان در مصر بنا گردید، پزشکی به نام هیرو فیلوس به منظور بررسی دستگاه عصبی و اجزای بدن انسان، به تشریح اجساد می پردازد.

در حدود 330 تا 275 قبل از میلاد

اقلیدس، ریاضیدان یونانی، مقدمات هندسه را به وجود می آورد.

در حدود 310 تا 230 قبل از میلاد

آریستارخوس (ارسطرخوس)، ستاره شناس یونانی، خورشید را به جای زمین، مرکز علم می پندارد.

در حدود 287 ـ 212 قبل از میلاد

ارشمیدس در موطن خود، شهر سیراکوس (سوراقوسا)، به کشف این نکته که هر شیئی به اندازه حجم خود آب جابجا می کند، نائل می گردد. وی دستگاهی برای بالا کشیدن آب، پیچ ارشمیدس، اختراع می کند. و نام خود را بر آن می گذارد. سربازان رومی در جریان محاصره سیراکوس، ارشمیدس را به قتل می رسانند.

در حدود 2000 قبل از میلاد

تسبیوس اسکندرانی (اهل اسکندریه) ساعت آبی و تلمبه فشاری را اختراع می کند.

در حدود 144 تا 127 قبل از میلاد

هیپارخوس (ابرخس)، ستاره شناس یونانی، فهرستی از اسامی ستارگان، گردآوری می کند و زمان کسوفهای خورشیدی را محاسبه می کند.
در حدود 168 تا 90 قبل از میلاد بطلمیوس در شهر اسکندریه مصر، که به دست یونانیان بنا شده بود، با استفاده از طول و عرض جغرافیایی ، نقشه ای از جهان شناخته شده آن زمان، ارائه می دهد.

در حدود 1000 میلادی

هرون (اهرون) اسکندرانی، آیولیپایل، نخستین دستگاهی که با نیروی بخار کار می کرد، را اختراع می کند.

[donsaeid]

آیولیپایل


در سال 100 میلادی، یک مخترع یونانی به نام هرون (اهران)، کشف کرد که می توان از نیروی بخار برای چرخاندن یک توپ فلزی با سرعت زیاد استفاده کند. او نام این اختراع خود را ایولیپایل، گذاشت و به آن تنها به چشم یک اسباب بازی نگاه می کرد. اما هرون در واقع اولین موتور بخار را ساخته بود.

حقایق ثبت شده

یونانی ها اولین مسابقات المپلیک را در سال 776 قبل از میلاد، به افتخار خدای حاکم یونان، «زئوس»، در المپیا، در جنوب یونان برگزار کردند. این بازیها هر 4 سال یکبار برگزار می شد. هزاران نفر، ورزشکاران مرد را که برای دستیابی به جایزه ای که به شکل تاج بوده و از شاخه های درخت زیتون مقدس ساخته شده بود، با هم رقابت می کردند، تماشا می کردند. رشته های ورزشی عبارت بودند از پرتاب دیسک ـ پرتاب نیزه ـ کشتی پرش . مسابقات دو در بین همه مسابقات دیگر از بالاترین موقعیت برخوردار بود.

دولت شهرهای یونان


یونان باستان از صدها دولت ـ شهر مستقل تشکیل می شد. از قرن هشتم قبل از میلاد، یونانی ها ساخت شهرهای جدید در سراسر مدیترانه، را آغاز کردند این مستعمره های یونانی با امپراتوری قدرتمند ایران در تماس بودند. در نتیجه تشنج بین یونان و ایرانی ها زیاد شده، و در سال 500 قبل از میلاد، یک جنگ بین آنها در گفت. در سال 479 قبل از میلاد ارتش متحد دولت ـ شهرهای یونان، ایران را شکست داد.


آتن ثروتمندترین و بزرگترین ناحیه شهری یونان بود. شهروندان این شهر از یک دمکراسی ابتدایی (دولت مردمی) برخوردار بودند.

مجلس یونان

همه شهروندان ذکور بالاتر از 18 سال آتن، حق رای و صحبت در مجالس که در حدود 30 بار در سال تشکیل می شد را، داشتند. زنها و بردگان حق رای نداشتند. مجلس در روی تپه پنیکس در نزدیکی آکروپولیس، شهری بلند که در بالای آتن قرار داشت، تشکیل می شد. این مجلس همه تصمیمات مهم در مورد نحوه اداره ناحیه شهری، را اتخاذ می کرد.

بحث های سیاسی

گاهی در حدود 6000 شهروند در مجلس گرد هم می آمدند و بحث های سیاسی پر شوری در می گرفت که روزها به طول می انجامید. گفته می شود که یک خطیب معروف یونانی به نام دموستن (383 ـ 322 قبل از میلاد)، در روی ساحل و در مقابل صدای شدید امواج، شیوه سخنرانی را با فریاد زدن تمرین می کرد. در صورتی که تعداد شرکت کنندگان در جلسات تشکیل شده مجلس، کم می بود، پلیس در خیابانها مردم را دعوت می کرد تا به جلسات بروند.

مسئولیت های غیر نظامی

شهروندان آتنی، همچنین مسئولیتهای غیر نظامی، به عهده می گرفتند. بیشتر مشاغل عمومی، از کارهای علمی گرفته تا مشاغل همگانی بوسیله قرعه کشی اشغال می شدند و باز هر ساله بیش از 1000 شغل جدید بدون مسئول بوجود می آمد.

تبعید کردن

یک مجلس هر سال یک بار تشکیل می شد تا در مورد اینکه آیا شهروندی برای کشور تهدیدی به حساب می آید یا نه، به بحث بپردازد. شهروندانی که در این مجلس، خطرناک تشخیص داده می شدند، تا 10 سال از آتن تبعید می شدند. شهروندان از طریق نوشتن اسامی متهمین بر روی قطعات شکسته سفالین، به نام استراکا، به این تنبیه رای موافق و یا مخالف می دادند. بسیاری از شهروندان برجسته، از قبیل سقراط فیلسوف ( 470 ـ 399 قبل از میلاد)، و تاریخ شناس معروف توسیدید (مرگ 401 قبل از میلاد) بوسیله این مجلس، تبعید شدند.

اسپارت

تا پیش از قرن پنجم قبل از میلاد، ناحیه شهری اسپارت بیشتر نواحی جنوب یونان را تحت کنترل داشت. این ناحیه را منطقه «پلویونی» می نامند. زندگی اسپارتی ها در جنگ می گذشت. همه شهروندان ذکرو بالغ، اعضاء تمام وقت ارتش محسوب می شدند. زنها آموزشهای فیزیکی می دیدند تا بتوانند بچه های قوی و نیرومند به دنیا بیاورند. هنگامی که شهروندان اسپارتی مشغول پرداختن به امور جنگی بودند، غلامان (بردگان) روی زمین کشاورزی می کردند.

مردم یونانی زبان در سرزمین اصلی یونان ساکن شدند. این افراد اولین منطقه شهری را بنیانگذاری نمودند.

776 قبل از میلاد

اولین مسابقات المپیک، در شهر المپیا، در جنوب یونان برگزار می گردد.

750 قبل از میلاد

یو نانیها بوجود آوردن مستعمرات را در سرتاسر مدیترانه، آغاز کردند. آنها مستعمراتی روی جزیره سیسیلی و در جنوب ایتالیا، بوجود آورند.

594 قبل از میلاد

قانون گذار آتنی، سولون، بنیاد یک دمکراسی (دولت مردمی) را بنا می کند. او قوانین جدیدی از قبیل حق فرجام (استیناف) را به جامعه معرفی کرد.

507 قبل از میلاد

دمکراسی به شکل دولت در آتن تاسیس گردید.

500 قبل از میلاد

داریوش، پادشاه ایرانی، ترتیب یک حمله به سرزمین های اصلی یونان، را می دهد.

490 قبل از میلاد

آتنی ها در جنگ ماراتون، ارتش مهاجم ایرانی ها را شکست می دهند. سربازان پیاده داوطلب ارتش را به دلیل حمل هوپلون (سپرهای گرد)، به نام هوپلایت ها می خواندند.

480 قبل از میلاد

نیروهای ایرانی، در جنگ ترماپیلای، ارتش منطقه شهری یونانی، اسپارت، را در هم می کوبند. مدتی بعد همان سال، در جنگ سالامیز، یک ارتش متحد از مناطق شهری یونانی، ایرانیها را در دریا شکست می دهد. ناوگان پیروز یونانی، از بیش از 200 کشتی جنگی (کشتی های پارویی جنگی) تشکیل می شد.

479 قبل از میلاد

متحدان مناطق شهری یونانی ایرانیها، را در جنگ «پلاتایا» به سختی شکست داده و سر انجام به تهدید حمله ایرانیها به سرزمین های یونانی، خاتمه دادند.

462 ـ 429 قبل از میلاد

آتن تحت حکومت پریکلس، ژنرال و سیاستمدار یونانی، شکوفا شد. او بعد از تخریب آکروپولیس در آتن در اثر حمله ایرانیان، دستور بازسازی آن را صادر کرد.

431 ـ 404 قبلاز میلاد

ناحیه شهری نیرومند آتن و اسپارت برای بدست گرفتن کنترل امپراتوری یونان با هم وارد جنگ می شوند. این جنگ سنگین و تلخ، که نام «جنگ پلوپونزیان» نیز معروف شد، و به مدت 27 سال طول کشید، به تلخ اسپارت به پایان رسید.

338 قبل از میلاد

فیلیپ اهل مقدونیه، پدر اسکندر کبیر و فرمانروای قویترین بلاد (منطقه شهری) یونان، در جنگ چایرونی، سراسر یونان را فتح می کند. پیروزی فیلیپ، عصر استقلال مناطق شهری یونان را پایان می دهد.

تریریم
در قرن پنجم قبل از میلاد، یونانیها از یک کشتی جنگی به نام تریریم استفاده می کردند. تعداد 170 مرد که در 3 ردیف پلکانی (مانند شکل) می نشستند، در این کشتی پارو می زدند.

حقایق ثبت شده

در جنگ ماراتون در سال 490 قبل از میلاد، ارتش آتن، نیروهای بسیار زیاد ارتش ایران را شکست داده و حمله آنها را متوقف نمودند. فایدیپید، قاصد، 40 کیلومتر (25 مایل) از صحنه جنگ تا آتن را دوید تا خبر پیروزی را برساند، و در اثر تلاش بیش از حد جان سپرد.مسابقه دو ماراتون امروزی تقریبا به همین فاصله (40 کیلومتر) انجام می گیرد.

[donsaeid]

شیوه زندگی رومیان


حکومت اولین امپراتور روم، آگوستوس در سال 27 قبل از میلاد آغاز شد. این حکومت شاهد آغاز پکس رومانا، با دوران ثبات سیاسی و شکوه و جلال فراوان که حدود 200 سال ادامه داشت، بود. در طول این دوره، امپراتور روم به مدیترانه و بخش اعظم اروپای غربی حکومت می کرد. امپراتوری به شکل کاملی سازماندهی شده بود و به خوبی اداره و کنترل می شد. یک شبکه از راهها سرزمین های امپراتوری را به پایتخت، رم، متصل می کرد. لژیون آموزش دیده روم از تمام نقاط بحرانی در طول مرزهایش دفاع می کرد. شهروندان رومی از یک قانون مشترک، فرهنگ مشترک و زبان مشترک، لاتین، بهره مند بودند.


در دنیای رومی ها خیلی مهم بود که افراد سایو (شهروند رومی) باشند. ابتدا، مقام شهروند فقط به افرادی که دردرون شهرها زندگی می کردند، داده شد. در سال 89 قبل از میلاد، مقام شهروند به تمام ایتالیایی ها اعطا شد. تا پیش از 212 قبل از میلاد، مقام شهروند رومی به همه مردان آزاد که در محدوده امپراتوری روم زندگی می کردند، اعطا شد. مقام شهروندی به بردگان و زنها داده نمی شد.

نظم اجتماعی روم


جامعه رومی بر اساس طبقات کاملا مجزا سازماندهی شده بود. این تقسیم بندی جامعه در ابتدایی تاریخ روم، در حدود قرن ششم قبل از میلاد آغاز گردید. صاحب امتیاز ترین و قدرتمندترین شهروندان رومی اشراف بودند. بسیاری از اشراف از نوادگان مالکین ثروتمند زمین و خانواده های سیاستمداران انتخاب می شدند. سناتورهایی که بر روم حکومت کردند، از خانواده های اشراف ثروتمند بودند. در طبقه اجتماعی بعدی، اسب سوارها (اعضاء گارد سلطنتی) قرار داشتند. این گروه غالبا تجار ثروتمند یا صرافان (بانکداران) بودند. بسیاری از افراد در ارتش روم با دوایر دولتی اجرایی آن خدمت کردند.

توده مردم


بخش اعظم شهروندان رومی، توده مردم بودند، که جزء فقیرترین شهروندان نیز محسوب می شدند مردم معمولی سرانجام توانستند تساوی سیاسی در مقابل اعضاء گارد و اشراف، را بدست آورده و حق رشد و ارتقاء تا مقام افسر ارشد نظامی و مشاغل دولتی، را بدست بیاورند.

بردگان


در پائین هرم نظام اجتماعی جامعه رومی، بردگان قرار داشتند، که سخت ترین و کم اهمیت ترین کارها را انجام می دادند. رومیها از اسیران جنگی به عنوان برده استفاده می کردند. بردگان هیچ گونه آزادی و حق انتخابی نداشتند. حتی در میان بردگان نیز طبقه های مختلفی وجود داشت. زندگی سخت روزانه یک برده که در معدنها کار می کرد، از زندگی روزانه یک برده تحصیلکرده یونانی که به عنوان یک معلم خصوصی محترم به کودکان رومی تدریس می کرد، بسیار فاصله داشت. به هر حال، از اولین قرن میلادی، شرایط زندگی بردگان بهبود پیدا کرد و بسیاری از آن مردان آزادی خود را بدست آوردند.

پامپی


کوه وسویوس، که یک آتشفشان بلند و خاموش در نزدیکی ناپل در جنوب ایتالیا، بود ناگهان در سال 79 میلادی، فعال شد.

خاکستر داغ بر روی دهکده نزدیک آن، بارید و مردم به دنبال پناهگاه به زیر زمین ها و درون خانه ها پناه بردند. این کوه در صبح روز بعد دوباره فوران کرد و ابرهایی از گاز تشکیل داد. شهر پمپی در زیر 9 متر (30 پا) گدازه آتشفشان مدفون گشت.

حقایق ثبت شده


زبان مشترک در سراسر امپراتوری روم، زبان لاتین بود. از آنجایی که دیگر کسی به زبان لاتین صحبت نمی کند، آنرا «زبان مرده» می نامند. به هر حال، بیشتر زبانهای امروزی اروپا، از جمله ایتالیایی، اسپانیایی ـ فرانسه و رومانیایی، از لاتین گرفته شده اند. بسیاری از لغات موجود در زبان انگلیسی نیز از لاتین گرفته شده اند.

خانه های رومی


رومیان ثروتمند در خانه های بزرگ و وسیع شهری زندگی می کردند. از بیرون جلوه این خانه ها زیاد چشمگیر نبود. زیرا تنها تعداد محدودی درب و پنجره کوچک نرده ای داشتند که مانع ورود دزدان می شد.

امپراتوری روم


از قرن سوم قبل از میلاد، رومیها شروع به تشکیل امپراتوری خود کردند. تا قبل از قرن دوم میلادی، رومی ها بیشتر نواحی غرب اروپا، شرق نزدیک، و شمال آفریقا را تحت کنترل داشتند. موفقیت امپراتوری روم نتیجه استفاده از اژبون های بسیار ورزیده و تعلیم دیده و مدیریت بسیار موثر آنها بود که از مرکز پایتخت رم، به خوبی کنترل می شد.

در سال 27 قبل از میلاد اکتاویان (63 قبل از میلاد ـ 24 میلادی)، اکتاویان یا همان اگوستوس سزار، اولین امپراتور روم می شود. اگوستوس، که به مدت 40 سال بر امپراتوری روم حکومت کرد، مسئولیت اداره آن را با مجلس سنا (گروهی از مسئولین اداره کننده روم)، تقسیم کرد. او از ارتش روم یک نیروی قوی و آموزش دیده ساخت. روم در طول حکومت او دورانی پر از صلح و شکوه را پشت سر نهاد. اگوستوس همچنین در مورد حفظ موقعیت خود بعنوان امپراتور خیلی دقت کرد. او یک گارد محافظ ایجاد کرد که به آنها دستمزد خوبی می داد و آنها را گارد پراتور می نامید.

کالیگولا


اولین امپراتورهای رومی اعضاء خانواده اگوستوس بودند. گایوس سزار (12 ـ 41 میلادی)، که به کالیگولا (به معنی پوتینهای کوچک) معروف بود، در سال 37 میلادی به امپراتوری رسید. سربازان ارتش، که پدرش فرماندهی آنان را به عهده داشت، نام مستعار کالیگولا را به او دادند، چرا که او پوتین های سربازی کوچکی به پا می کرد.

امپراتور دیوانه


بعد از آنکه کالیگولا امپراتور شد، سلامتی عقل خود را از دست داد. یکی از وقایعی که توسط تاریخ نگار رومی سیوتاتیوس (69 ـ 104 میلادی) ثبت شده است، توضیح می دهد که کالیگولا به ارتش بسیار آموزش دیده و قدرتمند خود دستور داد در ساحل دریا صدف حلزون جمع کنند. او به اسب مورد علاقه خود لقب کنسول (عنوان یکی از مسئولین رده بالای روم)، داده بود. وی همچنین با خواهر خود، «دروسیلا» ازوداج کرد، اما بعدا او را کشت. اعضاء گارد محافظ او (پراتورها) در سال 41 میلادی، او را به قتل رسانند.

نرون


آخرین امپراتوری که به خانواده اگوستوس تعلق داشت، نرون (37 ـ 68 میلادی) بود. در سال 54 میلادی، مادر جاه طلب او، آگویپینا (15 ـ 59 میلادی)، شوهر دون خود را مسموم کرد. شوهر امپراتور کلودیوس (10 قبل از میلاد تا 54 میلادی) بود. در نتیجه پسر 17 ساله او جانشین پدر شد. بعد از آغاز امیدوار کننده حکومت او، نرون بی نهایت بی رحم و فاسد شد. وقتی آگویپینا در زندگی خود سرانه فرزندش دخالت کرد، نرون او را کشت. او به خاطر ضیافت های وحشی خود و توهم او در مورد استعدادش در شعر و موسیقی، شهرت داشت.

رم در آتش


در سال 64 میلادی، آتش سوزی بزرگی شهر رم را نابود کرد. نرون تظاهر کرد که قصد داشته تا شهر رم را با طرح جدیدی بازسازی کند. بسیاری از مردم رم عقیده دارند که خود نرون عمدا آتش سوزی را آغاز کرده است. اما به هر حال، نرون گروه مذهبی جدید، یا مسیحیان را مقصر دانست و آنها را کشت. مخالفان حکومت نرون آنقدر قدرت گرفتند که او را مجبور کردند در سال 68 میلادی، خود کشی کند.

سال چهار امپراتور


در سال بعد از مرگ نرون، 4 امپراتور بر سر کار آمدند. یک فرمانده نظامی به نام گالبا (3 قبل از میلاد تا 69 میلادی)، ابتدا قدرت را در دست گرفت. گالبا بوسیله گارد پراتور، کشته شد. این گارد اتو (32 ـ 69 میلادی)، (حاکم استان رومی اسپانیا) را به عنوان امپراتور اعلام کرد. لژیون روم که در آلمان مستقر بود، با شنیدن این خبر، فرمانده خود وتیلیوس (15 ـ 69 میلادی)، را به عنوان امپراتور معرفی کردند. وسپاسیان (9 ـ 79 میلادی)، یک فرمانده رقیب، وارد رم شد. او وتیلیوس را کشت و خود امپراتور شد.

انتخابات جانشین


وسپاسیان سنتی را ایجاد کرد که بر اساس آن، یک امپراتور حاکم در طول حکومت خود جانشین خود را انتخاب می کرد. و سپاسیان نظم را به روم بازگرداند. او همچنین یک برنامه ساختمان سازی که شامل استادیوم ورزشی رم بود، آغاز کرد. ساخت این آمفی تئاتر بزرگ که سرگرمیهای عمومی در آن اجرا می شد، در طول حکومت فرزند وسپاسیان، تیتوس (39 ـ 81 میلادی)، که بعد از پدرش به امپراتوری رسید، پایان یافت.

امپراتوری استانی


در قرن دوم میلادی، خانواده های حاکم روم، صاحب نفوذ کمتری در امر انتخاب امپراتور بودند. شهروندان استانهای رومی شروع به اشغال پستهای عالی رتبه در دولت و ارتش، کردند. امپراتورهای بعدی روم از استانهای درون امپراتوری روم، انتخاب می شدند.

تراجان


امپراتور تراجان (53 ـ 117 میلادی) در یکی از استانهای روم به نام آیبیریا «اسپانیای امروز) به دنیا آمد. او یک فرمانده نظامی بزرگ بود و در طول حکومتش، امپراتوری روم از نظر وسعت به اوج خود رسید. وی پیروزیهای نظامی خود را با ساخت بناهای یادبود (ستونهای تراجان)، جشن می گرفت. این ستونها بوسیله مجسمه هایی که پیروزیهای معروف او را نشان می دادند، تزئین شده بودند.

هادریان


پسر خوانده تراجان، هادریان (76 ـ 138 میلادی) بعد از او به امپراتوری روم رسید. هادریان بیشتر دوران حکومتش را به مسافرت در استانهای مختلف امپراتوری روم گذراند. او موانع ثابتی در مقابل حمله بربرها که به این سرزمینها روم حمله می کردند، بنا کرد. نمونه چنین بناهای دفاعی، دیوار هادریان، هنوز در شمال غربی انگلیس باقی مانده اند. هادریان همچنین تغییرات زیادی ایجاد کرد که اداره امپراتوری روم را آسان تر می کرد.

لژیونر رومی

ارتش روم از سربازانی به نام لژیونر تشکیل می شد. یک لژیونر خیلی ورزیده بود. او می توانست در یک روز 32 کیلومتر (20 مایل) در حالیکه یک بسته به وزن 40 کیلو گرم حمل می کرد، راه برود. یونیفورم یک لژیوتر او را در نبردها محافظت می کرد، و در عین حال به او امکان می داد که به آسانی حرکت کند.


750 قبل از میلاد

بر اساس افسانه ها، شهر رم بوسیله یک جفت برادر دو قلو، رومولوس و رموس که توسط یک گرگ ماده پرورش یافته بودند، تاسیس شد.

709 قبل از میلاد

تارکوینیوس سوپر باس، که یک پادشاه ستمگر، بود، از رم بیرون رانده شد و حکومت آن کشور تبدیل به جمهوری گردید. (حکومت مردم بر سرنوشت خود)

275 قبل از میلاد

روم تمام ایتالیا را کنترل کرده و توسعه خود را به سمت مدیترانه را آغاز می کند.

[donsaeid]

264 قبل از میلاد

اولین مرحله از جنگهای کارتاژ آغاز می شود. رومیها وارد جنگ بر علیه کارتاژ، که یک مستعمره فنیقیه ای در شمال آفریقا بود، می شوند.

241 قبل از میلاد

اولین مرحله از جنگهای کارتاژ پایان می پذیرد. جزیره سیسیلی، که قبلا تحت سلطه کارتاژی ها بود، اولین استان رومی می شود.

218 قبل از میلاد

دومین مرحله از جنگهای کارتاژ آغاز می شود. هانیبال، سردار کارتاژی با فیلهای جنگی از کوههای آلپ می گذرد و حمله به ایتالیا را آغاز می کند.

216 قبل از میلاد

هانیبال در جنگ کانای شکست سنگینی به ارتش روم وارد می کند.

202 قبل از میلاد

نیروهای هانیبال در جنگ زاما، در شمال آفریقا، بوسیله ارتش روم به فرماندهی سیپیو افریکانوس شکست می خورد. فیلهای جنگی سپاه کارتاژ، که از صدای شیپورهای جنگی رومیها ترسیده بودند، فرار کردند.

201 قبل از میلاد

دومین مرحله از جنگهای کارتاژ پایان می پذیرد.

149 ـ 146 قبل از میلاد

رومیان طی سومین مرحله از جنگهای کارتاژ سپاهیان کارتاژی را کاملا نابود می کنند.

71 قبل از میلاد

شورش بردگان که توسط گلادیاتوری به نام اسپارتاکوس رهبری می شد. به طور شدیدی در هم کوبیده می شود.

58 قبل از میلاد

ژولیوس سزار فتوحات خود را در سرزمین گل «فرانسه) آغاز می شود.

44 قبل از میلاد

ژولیوس سزار در رم به قتل می رسد. جنگ داخلی آغاز می شود.

31 قبل از میلاد

اکتاویان، پسر خوانده ژولیوس سزار، نیروهای ژنرال رومی مارک آنتونی را شکست می دهد همچنین وی ملکه مصر، کلئوپاترا را در نبرد دریایی اکتیوم ، در مصر شکست میدهد. اکتاویان فرمانروای روم می شود.

27 قبل ار میلاد

مجلس سنای روم عنوان اگوستوس (با شکوه) را به اکتاویان می دهد. اکتاویان به عنوان آگوستوس سزار به عنوان اولین امپراتور روم، انتخاب می شود.

4 قبل از میلاد

عیسی مسیح در یک استان رومی از یهودیه (جنوب فلسطین) به دینا آمد.

43 میلادی

بریتانیا بوسیله رومیان فتح می گردد.

70 میلادی

امپراتور تیتوس انقلاب یهودیان فلسطینی را در هم می کوبد و شهر اورشلیم «بیت المقدس) را تصرف می کند.

212

یک حکم صادره بوسیله کارکالا حق تابعیت (تبعه شدن) را برای همه آزاده ها (مردان آزاد) که در محدوده امپراتوری روم زندگی می کردند، تضمین می نمود.

285

شورش بربرها امپراتوری روم را از شمال تهدید می کرد. امپراطوری بزرگ ایرانیها نیز از شرق امپراتوری روم را تهدید می کردند. امپراتور دیوکلتیانوس کشور را به دو نیم، عامل امپراتوری شرقی و غربی، تقسیم کرد.

313

امپراتور کنستانتین حکم میلان را که آزادی مسیحیت را در سرتاسر قلمرو حکومت تضمین می کرد، صادر کرد.

337

کنستانتین غسل تعمید داده می شود و به دین مسیحیت در می آید.

394
مسیحیت به صورت دین رسمی در می آید.

410

جنگجویان یکی از قبایل بربر به نام، ویزیگوت (گوتهای غربی) به رهبری آلاریک به شهر رم حمله کردند.

452

آتیلای هون به ایتالیا حمله می کند.

476

آخرین امپراتور روم غربی، رومولوس، بوسیله سربازهای بربر که بر ایتالیا غلبه کرده بودند، بیرون رانده شد.


حقایق ثبت شده

«قرن»، واحد ارتش روم بود. هنگامی که در سال 340 قبل از میلاد ارتش روم تشکیل شد. یک قرن شامل 100 سرباز می شد. وقتی فرمانده نظامی رومی، کابوس ماریوس (157 ـ 86 قبل از میلاد) ارتش روم را در سال 100 قبل از میلاد، دوباره سازماندهی کرد، تعداد افراد را در یک قرن به80 نفر کاهش داد. دلیل این کاهش چنین بیان می شد که یک گروه کوچکتر، آسان تر کنترل می شد.

[donsaeid]

مسیحیت اولیه

تعدادی از مذاهب در طول قرون دوم و سوم میلادی در سراسر امپراتوری روم، پیروانی را برای خود جلی کرده اند. مراسم نیایش ایسوس و میتراها طرفداران زیادی داشت، اما مهارت سنت پل (پل مقدس) در تبلیغ کمک کرد تا مسیحیت به صورت مذهب اصلی مردم روم، در دوران او در آید. مسیحیان غالبا توسط امپراتوران رومی مورد شکنجه شدیدی قرار می گرفتند، اما سرانجام مسیحیت به عنوان دین رسمی این امپراتوری پذیرفته شد.

امپراتوری رم در مقابل ادیانی که با مذاهب رسمی و خدایان رومی در جنگ نبودند و یا تقدیس امپراتور را به زیر سوال نمی برند، با آزاد اندیشی و تحمل برخورد می کرد. مذهب ملی رومیها قدری سرد و بی روح بود و تعجبی ندارد که ادیان دارای جنبه های روحانی و احساسی بیشتر، محبوبیت بیشتری پیدا کردند.

ادیان دیگر


آیین میترا الهه ایرانی نور، روی عشق و برادری و اهمیت آن تکیه می کرد. این آیین خصوصا در بین سربازان رومی محبوبیت داشت. آیین لیموس، یک الهه مصری، بسیاری از زنان رومی را جلب نمود. مذهب مسیحیت در بین طبقه پایین جامعه بسیار طرفدار پیدا کرد، زیرا آنها عقیده داشتند خداوند همه انسانها را با هم برابر می داند، و حتی بردگان و آزاد شدگان و زنان نیز همگی از حقوق مساوی برخوردار هستند.

مخالفان


اولین گروه های مسیحیان از دیدگاه پاگانها (افرادی که خدایان متعدد می پرستیدند) مورد تردید بودند. دلیل این مسئله آن بود که آنها تصور می کردند مسیحیان برای برگزاری «جشنهای انس»، آدمخواری، جلسات سری تشکیل می دهند. چرا که گوشت حیوانات قربانی شده در معبد پاگانها (کافران بت پرست) را خریداری نکرده و همچنین در تفریحات عمومی وحشیانه، شرکت نمی کردند. دولت هر چند وقت یکبار مسیحیان را مورد اذیت و آزار قرار می داد. بسیاری از مسیحیان شکنجه شده و مردند. اما به هر حال، علیرغم شکنجه و آزار فراوان، مسیحیت به گسترده شدن خود ادامه داد.

دوران آشوب


در دوران آشوب بزرگ، که امپراتوری مورد تهدید حمله بربرها و امپراطوری قدرتمند ایرانیان قرار داشت، همه امپراتور ها بدنبال یک خدای قدرتمند برای کمک به دفع بلا از روم، بودند امپراتور دیوکلتیانوس (245 ـ 313 میلادی). میترا به عنوان خدای خود اعلام کرد، که از امپراتوری حمایت و حفاظت کند. امپراتور کنستانتین (280 ـ 337)خدای مسیحیت را انتخاب نمود.

کنستانتین


در سا 312، کنستانتین در حالی که به طرف روم می رفت تا آنرا از رقیب پس بگیرد، اعلام کرد که علامت مسیحیت را روی خورشید دیده است و حمله «شما با این علامت پیروز خواهید شد»، را به لاتین روی آن خوانده است. روی پل میلویان بر روی رودخانه تیبر، ارتش کنستانتین، به پیروزی رسید. در طول مدت کوتاهی، مسیحیت به عنوان مذهب رسمی امپراتوری روم، جایگاه خود را تثبیت کرد.

30 میلادی

در این سال حضرت عیسی مسیح «ع) از سوی متعصبین یهود فریسیان که وجود مبارک وی و تعالیم نجاتبخش ایشان را تهدیدی علیه خود می پنداشتند، مورد محاکمه قرار گرفته و بنا به عقیده مسیحیان، مصلوب گردید.

37

پل اهل تارسوس، با دیدن صحنه ای در جاده دمشق، به دین مسیحیت می گرود و ماموریت خود را برای تبلیغ و مسیحی کردن نصارا (غیر یهودیان)، آغاز می کند.

42

پیتر، که برای قرنهای متمادی به عنوان اولین پاپ، مقام او را جشن می گیرند، اولین جامعه مسیحی را در رم بنیانگذاری می کند.

64

مسیحیان به خاطر آتش سوزی شهر رم مورد اتهام قرار گرفتند. امپراتور نرون طی تلاشی برای بدست آوردن مجدد محبوبیت خود، آنها را مورد شکنجه و آزار قرار می دهد. پیتر مقدس در این زمان به شهادت می رسد.

70

رومیها اورشیلم بیت المقدس را بعد از شورش یهودیان بر علیه حکومت آنها، شدیدا تخریب می کنند. بسیاری از یهودیان از اورشلیم اخراج می شوند. مسیحیان در این شورش بر علیه رومیان شرکت نمی کنند. رم به مرکز حرکت های رو به رشد مسیحی تبدیل می شود.

304

جوامع مسیحی در اطراف مدیترانه به صورت گروههایی جمع شده و از آنجا تا بریتانیا و دره نیل در مصر، رفتند.

313

به سبب پشتیبانی امپراتور کنستانتین، مسیحیت خیلی سریع به قویترین مذهب در امپراتوری رم تبدیل شد.

325

اولین گردهم آیی رهبران کلیسای مسیحیت، برای تبیین عقاید مسیحیت و سازماندهی جامعه مسیحیت، در نیقیه، تشکیل شد. اعتقاد نامه حواریون با اعتقاد نامه نیسن، (مجموعه ای از جملات اعتقادی مسیحیان) نوشته می شود.

330

رم جدید در بیزانس توسط کنستانتین، تاسیس شده و دوباره به کنستانتینوبول (بعدا استانبول)، نامگذاری شده وبه عنوان پایتخت امپراتوری مسیحیت، ساخته می شود.

381 ـ 391

در طول حکومت امپراتور تئودوسیوس، مسیحیت به صورت دین رسمی امپراتوری روم در می آید. ادیان غیر مسیحی (کافر) و بدعت گذاری در میحیت (افکار مخالف دیدگاههای کلیسا) غیر قانونی اعلام می شود.

حقایق ثبت شده


مسیحیان اولیه نیز مانند یهودیان و رومی ها، مردگان خود را در دخمه های زیر زمینی دفن می کردند. در این دخصه ها یک کلیسای کوچک برای اجرای مراسم تدفین وجود داشت. مسیحیان شکنجه شده در این قبرهای تاریک زیر زمینی پنهان می شدند و حتی در آنجا زندگی می کردند. به دلیل آنکه تعداد زیادی از مقدسین در این محلها دفن شده بودند، بسیاری از آنها بعدا تبدیل به مرقد و زیارتگاه شدند.

[donsaeid]

ترجمه متون مسلمين در اروپا(قرنهاى 12 و 13 ميلادى)



هدف ما در اين نوشتار، توجه به روابط و تعاملات تمدنى و علمى جهان اسلام و مسيحيتِ غرب در قرون پايانى دوران ميانه مىباشد؛ دورانى كه فرهنگ و تمدن اسلامى طى فرايندى چند مرحلهاى و تجربهى دورهاى كه به عصر زرين تمدن اسلامى مشهور گشته انوار علمى و فرهنگى آن روشنى بخش انديشهى طالبان علم و انديشه بود.


براى روشن شدن روابط و تعاملات فرهنگى و علمىِ ميان شرق و غرب نياز به تحقيقات بيشترى در اين زمينه مىباشد. در اين ميان فهم روابط شرق و غرب در دوران ميانه و در حقيقت روابط فرهنگى و تمدنىِ جهان اسلام و مسيحيت در اين دوران، بسيار بااهميت مىباشد. چرا كه در اين دوره، تمدن اسلامى با تمدن مسيحىِ غرب در تعاملى نزديك و شديد بوده است. هدف ما در اين نوشتار، توجه به روابط و تعاملات تمدنى و علمى جهان اسلام و مسيحيتِ غرب در قرون پايانى دوران ميانه مىباشد؛ دورانى كه فرهنگ و تمدن اسلامى طى فرايندى چند مرحلهاى و تجربهى دورهاى كه به عصر زرين تمدن اسلامى مشهور گشته انوار علمى و فرهنگى آن روشنى بخش انديشهى طالبان علم و انديشه بود. در اين ميان توجه ما به يكى از مهمترين انواع روابط معنوى دو تمدن يعنى انتقال و ترجمهى متون مسلمانان توسط اروپاييان در قرنهاى دواز دهم و سيزدهم ميلادى معطوف است.

واژههاى كليدى: اسلام، مسيحيت، غرب، نهضت ترجمه، اندلس، سيسيل.

مقدمه

اسلام به عنوان دينى تمدنساز، مانند بسيارى از تمدنهاى ديگر، افت و خيزهاى متعددى را پشت سر گذارده است. بنابراين اگر بخواهيم از فرايندى كه فرهنگ و تمدن اسلامى از قرن اول تا هفتم قمرى طى نموده بحث نماييم، مىتوانيم سه مقطع مهم را شناسايى كنيم:
در مقطع اول، پس از دورهى گذر، و فتوحات گسترده، شاهد اخذ علوم از ملل مختلف (هندى، ايرانى، مصرى و...) هستيم. شيوهى اصلى در اين راه، ترجمهى كتب مختلف به زبان عربى مىباشد و اوج اين مقطع، قرن سوم قمرى مىباشد. بنا به گفتهى كرومبى:
در اين زمان تقريباً ترجمهى همهى متون يونانى كه بعدها در دسترس جهان باختر قرار گرفت، به عربى موجود بود.2
در مقطع دوم - عصر زرّين تمدن اسلامى - ما شاهد تكامل و توسعهى علوم و معارف قديم، توسط انديشمندان اسلامى هستيم. در اين مرحله انديشمندان مسلمان، نبوغ و انديشههاى خلّاق خود را در جهت تصحيح و توسعهى علوم گذشته و هم چنين ايجاد علوم جديد، به كار بردند و ما شاهد تولد علوم اسلامى به معناى خاص كلمه مىباشيم.3 اوج اين مقطع قرن چهارم و پنجم قمرى مىباشد. در واقع آن چه مسلمانان را شايستهى تحسين و تكريم مىكند، ورود آنان به مرحلهى نوآورى و سعى در ابتكار، خلاقيت، تركيب و بازسازى و در نهايت تعميق و گسترش علومى اس ت كه در مرحلهى ترجمه و اقتباس به دست آورده بودند.
مقطع سوم - دورهى ركود علمى و عقلىِ فرهنگ و تمدن اسلامى - حدوداً از اواخر قرن پنجم قمرى آغاز مىگردد. در اين دوره هر چند علوم عقلى در جهان اسلام به دلايل مختلف رو به انحطاط مىگذارد،4 اما تمدن اسلامى به واسطهى دستاوردهاى قرون پيشين هم چنان نسبت به تمدن هاى ديگر، قوت و غناى بيشترى دارد و به همين دليل مورد توجه اروپاييان قرار مىگيرد و آنان به انتقال فرهنگ و علوم اسلامى از راههاى گوناگون اقدام مىنمايند. اوج اين مقطع را در قرن پنجم و ششم قمرى (دوازدهم و سيزدهم ميلادى) شاهد هستيم. يكى از راههاى اصلى ا ين انتقال، ترجمهى كتب مسلمانان به زبانهاى اروپايى مىباشد.
در اين دوره اروپا با پشت سر گذاشتن نيمهى اول قرون وسطى و استقرار نظم و قانون، تا حدودى امنيت و آرامش لازم را جهت اشتغال و كار علمى پيدا نمود. كليسا در استقرار اين نظم، نقش بزرگى داشت.5 از سوى ديگر نيز به واسطهى افزايش حجم داد و ستد بين شرق و غرب، و به تَبَع آن رشد شهرهاى بازرگانى مستقل، زمينه جهت رشد انديشه و عقلِ غربى، كه از قرنها پيش متروك مانده بود، فراهم شد. عوامل فوق در كنار تماس اروپا با جهان اسلام موجب بيدارى و هوشيارى اروپاييان گرديد.
تلاش جدى اروپاييان از ابتداى قرن دوازدهم ميلادى به بعد براى كسب علوم مختلف مسلمانان، موجب گرديد تا «رنسانس قرن دوازدهم»6 ايجاد و در پى آن، قرن بعدى (قرن سيزدهم) به «قرن دانشگاهها» معروف گردد.7
در اين زمان براى انديشمندان اروپايى كه آرزو داشتند تا پيكرهى دانش را در جهان مسيحيتِ لاتينى وسعت بخشند، روشن شد كه برايشان هيچ راهى بهتر از برقرار كردن ارتباط با فرهنگهايى كه از لحاظ فكرى متعالىتر هستند، نيست. اين فرهنگ متعالى كه در درون آن سنتهاى چ شمگيرِ فلسفى، دينى و تفكر علمى پرورده شده بود و از خاورميانه تا شمال آفريقا و تا اسپانيا اقتدار داشت، همان فرهنگ و تمدن اسلامى بود.

نگاه محققين غربى به فرهنگ و تمدن اسلامى
به دنبال نهضت ترجمهى متون مسلمانان در اروپا «عصر انتقال و مصالحه»8 چنان تحول و تغييراتى در حيات فكرى و نگرشى متفكران اروپا به وجود آمد كه اسقف اكستر در سال 1287 ميلادى قرن خويش را «مدرنى تمپورس» (اعصار جديد) نام نهاد.9
متأسفانه، به دليل برداشتهاى نادرست در طى صدها سال نقش فرهنگ و تمدن اسلامى در تحولات فكرى و علمى اروپا از سوى نويسندگان غربى ناديده گرفته شده است. به طورى كه اكثر مؤلفين تاريخ علوم، بىدرنگ پس از تشريح تمدنهاى عتيق به ويژه علوم يونانى به عصر رنسانس و ب يدارى اروپا مىپردازند و در اين ميان نقش اسلام را در توسعه و تكامل علوم، مورد توجه قرار نمىدهند.10
پارهاى از محققان نيز كه به نقش اسلام توجه نمودهاند، به آن به عنوان حلقهى اتصال و واسطهى اروپاى متمدن با دانش كهن يونانى، نگاه كرده و مدعى هستند كه كار عمدهى مسلمانان ترجمه و حفظ علوم يونانى و انتقال آن به اروپا بوده است. چنان كه فيزيكدان، فيلسوف و مورخ مشهور پيردوئم مىنويسد:
علمى به اسم علم عربى وجود ندارد. مردان دانشمند و فرزانهى كيش محمدى، هميشه كم و بيش شاگردان باوفاى يونانيان بودهاند، اما خودشان عارى از هرگونه اصالت و خلاقيت هستند.11
پس از او پىير روسو نيز در اين مورد مىنويسد:
پس اگر نقش دانشمندان عرب به طور كلى ايجاد علم نبوده است، اين افتخار براى آنها باقى مىماند كه بهترين اكتشافات كشورهاى دست نشانده را جمعآورى كردند و به ما انتقال دادند.12
حتى نويسندگان متأخر نيز با وجود برشمردن برخى از دستاوردهاى علمىِ مسلمانان، در نهايت با جملاتى چون «آنها در عرصهى انديشه، سهمى انقلابى ندارند»13 و «اعراب در اين زمينه (نجوم) چيز تازهاى بر نوشتههاى يونانى اضافه نكردند»14 و...، سعى در ناچيز جلوه دادن دس تاوردهاى علمى مسلمانان مىنمايند.
اين در حالى است كه انديشه و فرهنگ اسلامى، افق وسيعترى را فرا مىگيرد و «پروردن ميراث يونانى» تنها يكى از مراحل تكامل و تطور فكر و انديشهى اسلامى مىباشد؛15 و سهم مسلمانان در تكوين فرهنگ و تمدن بشرى نه تنها كمتر از يونانيان نيست بلكه در بسيارى موارد بي شتر نيز مىباشد. در اين ميان نويسندگانى نيز بودهاند كه با تعمق در علوم اسلامى، بر نقش و تأثيرات مهم آن در تحولات فكرى و علمى اروپا تأكيد كردهاند. به عنوان نمونه، ماكس ميرهوف مىنويسد:
علوم عرب (مسلمانان) مانند ماه تابانى تاريكترين شبهاى اروپايى قرون وسطى را منور ساخت و چون علوم جديد ظاهر گشت ماه بىرنگ شد، ولى همان ماه بود كه ما را در شبهاى تار، هدايت كرد و تا به اينجا رسانيد و مىتوانيم بگوييم كه هنوز هم تابش آن با ماست.16
در ادامه اين مقاله با روشن ساختن گستردگى نهضت ترجمهى متون مسلمانان در اروپا، كه همزمان با نبردهاى باز پسگيرى )reconquest( اندلس در سدهى يازدهم ميلادى آغاز، و در طى يك قرن به اوج خود رسيد و تأثيرات گستردهى اين متون در بيدارى و حركتِ فرهنگى و علمى ار وپا، ميزان وامدارى اروپا به فرهنگ و تمدن اسلامى بيشتر آشكار گشته و به درستى سخن «گوستاولوبون» كه مسلمانان را در طى مدت ششصد سال، استاد اروپا معرفى مىكند پى خواهيم برد.17

ترجمهى كتب علمى مسلمانان در اروپا
اصولاً ترجمه در موقعيتى صورت مىگيرد كه جامعه از حالت ابتدايى و ركود خود خارج شده و حركت خود را به سوى ترقى و تكامل آغاز كرده باشد. اين مرحلهاى بود كه اروپا از اواخر قرن يازدهم ميلادى بنا به علل گوناگونى چون: ايجاد امنيت نسبى، توسعهى تجارت، رشد ش هرها و از همه مهمتر آشنايى با جهان اسلام وارد آن گرديد. در چنين وضعيتى، انديشمندان اروپايى براى غنى كردن فرهنگ و تمدن خود، چارهاى جز توسل به تمدنهاى پيشرفتهتر و غنىتر نديدند. بدين منظور آنها ابتدا عقايد، انديشهها و علوم مختلف را از زبانهاى گوناگون كه مهمترين آنها زبان عربى بود به زبان لاتين - زبان علمى اروپا در اين زمان - باز گرداندند.
چنان كه قديمىترين ترجمههايى كه از زبان عربى به لاتين صورت گرفته، مربوط به قرن دهم ميلادى مىباشد. اين ترجمهها در زمينهى رياضيات و اسطرلاب بوده و در اسپانيا صورت گرفته است.18 هر چند قبل از قرن دوازدهم ميلادى ترجمهى كتب مسلمانان از زبان عربى به زبان لاتين به صورت پراكنده و موردى، وجود داشته است؛ اما آن چه تحت عنوان نهضت ترجمهى متون مسلمانان در اروپا شهرت يافته محدودهى زمانى قرون دوازدهم و سيزدهم ميلادى را در بر مىگيرد. چرا كه در اين دوره كتب مسلمانان در سطحى وسيع و به طور برنامهريزى شده از زبان عربى به زبان لاتين برگردانده شد.
در ابتدا هدف از ترجمهى كتب مسلمانان، علاوه بر آشنايى با ميراث گذشتگان و انتقال علوم، اين بود كه با ترجمهى افكار و انديشههاى مسلمانان و آشنايى با آن، بتوانند پاسخهاى مناسبى در رد آنها ارائه كنند. چنان كه ترجمهى قرآن به زبان لاتين در اواسط قرن دوازده م ميلادى به همين منظور صورت گرفت؛ اما به تدريج با آشنايى بيشترِ انديشمندان اروپايى با پيشرفتهاى شگرف مسلمانان در علوم گوناگون، و عطش بيش از پيش انديشمندان اروپايى براى كسب علوم مسلمانان، بيشتر شاهد انگيزههاى صرفاً علمى هستيم.
زمنيههاى فعاليت مترجمان بنابر نياز جوامع اروپايى، بيشتر علوم طبيعى و تجربى (پزشكى، فيزيك، نجوم، كيميا و...) و علوم نظرى (حساب و هندسه) بود؛ لذا اولين آثارى كه از عربى ترجمه شد، در همين زمينهها بود. ترجمهى آثار فلسفى با تأخير زمانى زيادى آغاز شد و او لين ترجمه آثار فلسفى در قرن سيزدهم انجام گرفت. علت اين تأخير را مىتوان روىگردانى انديشمندان اين عصر از مباحث نظرىِ فلسفه و حكمت الهى كه مدتها در كليساها بدان پرداخته شده بود، دانست.19

[donsaeid]

حوزههاى اصلى ترجمهى متون مسلمانان در اروپا
كانونهايى كه اين وظيفهى مهم را به عهده گرفتند دو حوزهى سيسيل و اندلس بودند. از اين رو در اين بخش، به معرفى مترجمان معروف و نقش اين دو حوزه در ترجمهى كتب مسلمانان به زبان لاتين مىپردازيم.
هدف اصلى ما در اين مبحث، ترجمههايى مىباشد كه از زبان عربى به زبان لاتين صورت گرفته است. اما بايد توجه داشت كه در اين دوره ترجمههاى فراوانى از عربى به زبانهاى ديگر، مثل: كاستيلى و عبرى نيز صورت گرفته است كه در محدودهى بررسى ما قرار نمىگيرند، و خود نياز به تحقيقى جداگانه دارد.

اندلس و هشتصد سال حاكميت مسلمانان
انتقال علوم اسلامى به جهان مسيحيت، در شبه جزيرهى ايبرى، عميقتر و شديدتر و نسبت به نقاط ديگر طولانىتر بود. هشتصد سال (92ق - 897ق/711م - 1492م) حضور حاكمان مسلمان در اندلس كه تمام اين منطقه و در اواخر، تنها منطقهى جغرافيايى كوچكى را تحت سلطهى خو د داشتند موجب پيدايش فرهنگ و تمدنى غنى و درخشان در اين منطقه گرديد. مسلمانان در طول تاريخ هشتصد سالهى حاكميتِ خود بر اين سرزمين، يكى از بارزترين و غنىترين مظاهر فرهنگ و تمدن اسلامى را به نمايش گذاشتند؛ چنان كه نهرو در مورد آن مىنويسد:
مورها [عربهاى اسپانيا] آن حكومت حيرتانگيز «كورودووا» [قرطبه] را به وجود آوردند كه از شگفتىهاى قرون وسطى بود، و در موقعى كه سراسر اروپا در جهل، بربريت و جدال و زد و خورد غوطه مىخورد به تنهايى مشعل دانش و تمدن را روشن نگاه داشتند كه پرتو آن بر دنياى غرب مىتابيد.20
تنها در قرطبه كتابخانهى حكم دوم (350 تا 366ق) 600000 جلد كتاب وجود داشت؛ در صورتى كه شارل عاقل، 400 سال بعد كتابخانهى دولتى پاريس را تأسيس كرد و فقط توانست 900 جلد كتاب جمعآورى كند كه يك سوم آن كتابهاى مذهبى بود.21 در اين زمان در اندلس، ساليانه حدود هفتاد تا هشتاد هزار جلد كتاب تهيه مىشد، و تنها در شهر قرطبه 70 كتابخانهى عمومى وجود داشت.22
در اندلس مدارس بسيارى وجود داشت، براى نمونه، حكم دوم كه از پادشاهان علم دوست آن ديار محسوب مىشد، به تنهايى بيست و هفت مدرسه در آن جا بنا كرد كه تعليم در آنها رايگان بود. بسيارى از شهرهاى اندلس داراى مؤسسات عالى، مانند دانشگاه بودند كه از آن جمله مىتو ان قرطبه، اشبيليه، مالقه (مالاگا)، غرناطه و طليطله را نام برد، اين شهرها چنان كه پىير روسو آورده است؛
مراكز فرهنگى بزرگى شده بودند كه جوانان فرانسوى و آلمانى و انگليسى به آنها هجوم مىبردند، و اين دانشگاهها ثروتهاى بىكرانى را كه براى اين جوانان تصور ناكردنى بود، در مقابل چشمان خيرهى آنان نمودار مىساخت. آثار بقراط، ارسطو، بطلميوس، جالينوس و غيره در اين مدارس مطالعه مىشد. بر نيمكت اين دانشگاهها عرب و اسپانيولى، مسلمان و مسيحى در كنار يكديگر مىنشستند و هنگام بازگشت به كشور خود، مطالب مفيدى را كه آموخته بودند منتشر مىكردند....23
روحيهى تساهل حكام مسلمان با پيروان ساير اديان، به ويژه با دانشمندان مسيحى و يهودى و فراهم نمودن زمينهى تحصيل علم در اندلس، موجب روى آوردن طالبان علم از نقاط مختلف اروپا به اين سرزمين مىگرديد. از جملهى مشهورترين افرادى كه نزد مسلمانان در اندلس درس خو انده و به تحصيل رياضيات پرداخته است گربرت(gerbert) مىباشد كه بعدها نام سيلوستر دوم گرفت و نخستين پاپ فرانسوى و بزرگترين پاپ قرن دهم گرديد.24 بنابراين در انتقال فرهنگ و تمدن اسلامى به اروپا، دروازهى درخشان اندلس را نمىتوان ناديده گرفت.
پس از ضعف قدرتِ مسلمانان در اندلس و تصرف سرزمينهاى مسلماننشين توسط مسيحيان، دستيابى به ذخاير علمىِ مسلمانان اين مناطق تسريع گرديد؛ نمونهى بارز اين مسأله پس از تصرف شهر طليطله توسط آلفونس ششم مىباشد. اين شهر از سال 1130 ميلادى، تحت سرپرستى اسقف اعظم آن ريموند،(reymond) مركزى براى ترجمهى كتب اسلامى گرديد و شمار زيادى از مترجمان متبحّرِ مسيحى و يهودى در دارالترجمهى آن، به كار ترجمهى كتب مسلمانان، از عربى به لاتين مشغول بودند. به طورى كه برخى معتقدند در اين دارالترجمه تنها در علم طب، متجاوز از سيصد كتاب ترجمه شده است.25

مترجمان حوزهى اندلس
در اين بخش به معرفى چند تن از برجستهترين مترجمان حوزهى اندلس، كه در دورهى نهضت ترجمهى متون مسلمانان در اروپا، به ترجمهى متون عربى به لاتين پرداختهاند مىپردازيم:

دومنيگو گونديسالوو (domenigo gondysallvo)
دومنيگو فيلسوف و مترجم اسپانيايى، در ترجمهى كتب اسلامى، از همكاران يوحنا اشبيلى بود. ظاهراً يوحنا از عربى به كاستيلى ترجمه مىكرد و دومنيگو از كاستيلى به لاتين ترجمه مىنمود. از ترجمههاى او مىتوان به ترجمهى كتاب مراتب العلوم فارابى اشاره كرد ك ه نسخهى عربى آن، در دست نيست؛ ولى ترجمهى لاتينى آن با عنوان )deortus scientiarum( موجود مىباشد. هم چنين او كتاب ديگرى از فارابى به نام احصاء العلوم را با كمك يوحنا ترجمه كرده است. از ترجمههاى ديگر او كه با كمك يوحنا صورت گرفته است، مىتوان به ترجمه ى ينبوع الحكم، اثر ابن جبرول اشاره نمود.26

يوحنا اشبيلى (joan de sevilla)
سرآمد مترجمان يهودى اسپانيايى، يوحنا اشبيلى بود كه در ميان مسلمانان به ابن داوود شهرت داشت. يوحنا بين سالهاى 530 تا 548 قمرى/1135 تا 1153 ميلادى، در شهر طليطله و زير نظر اسقف اعظم ريموند كار مىكرد.
در نيمهى اول قرن دوازدهم ميلادى، مغرب زمين در موجى از آثار نجومىِ ترجمه شده از زبان عربى غرق شد. عامل اصلى انتقال اين آثار، يوحنا بود. او به آيين مسيحيت درآمده بود و ترجمههايش را با كمك دومنيگو گونديسالوو انجام مىداد. يوحنا به قدرى آثار علماى اسلامى را ترجمه كرد، كه به نظر ويل دورانت، ترجمههاى او يك كتابخانهى واقعى را تشكيل مىداد.27

پلاتو تيولى(plato of tiole)
رياضىدان و منجم ايتاليايى، طى سالهاى 1134 تا 1145 ميلادى در بارسلون مىزيست. او از جملهى معدود مترجمينى بود كه به سه زبان عربى، عبرى و لاتينى تسلط كامل داشت. بيشتر ترجمههاى وى با همكارى ابراهيم برحيا انجام گرفته است، در نتيجه محققين هنوز نتوا نستهاند كارهاى اين دو را به طور كامل از هم تفكيك كنند.28

رابرت چسترى (robert of chester)
رياضىدان، منجم، كيمياگر و مترجم انگليسى (ولز)، بين سالهاى 1141 تا 1147 ميلادى در اسپانيا ساكن بود. شهرت وى بيشتر به علت نخستين ترجمهى قرآنىاش بود، وى آن را با همكارى هرمان دالماتيايى، در سال 1141 آغاز و در سال 1143 م به اتمام رساند.29

ژرارد كريمونايى(jerard of kerimona)
ژرارد (1114 تا 1187 م) از مردم ايتاليا بود. وى سالهاى زيادى از عمرش را در طليطله گذراند. او در اواخر دههى 1130 ميلادى يا اوائل دههى 1140 ميلادى به دنبال كتاب المجسطى بطليموس عازم طليطله شد. وى در طليطله به آموختن زبان عربى پرداخت و سپس به ترجمه ى كتب گوناگون اسلامى روى آورد. تعداد زياد كتبى كه او از عربى به لاتين برگردانده است، بىشك او را شايستهى لقب بزرگترين مترجمان همهى اعصار30 مىنمايد. محققان بر اين عقيدهاند كه وى بيش از 70 كتاب را شخصاً ترجمه كرده و بر ترجمهى تعدادى ديگر نيز، نظارت ك امل داشته است؛ حاصل كار او به راستى شگفتانگيز است. جورج سارتون، 87 اثر ترجمهاى او را در كتاب خود نام برده برده است.31 ويل دورانت او را با حنين بن اسحاق (مترجم معروف كتب يونانى به عربى در بيتالحكمه) مقايسه كرده و همرديف او دانسته است.32
از ديگر مترجمان حوزهى اندلس مىتوان به مارك طليطلى(marc of toledo) پزشك و مترجم اسپانيايى، آلفرد سارشلى(alfred of sarshel) فيلسوف و دانشمند انگليسىِ ساكن در اسپانيا، اصطفن سرقسطى،(stephen of saragossa) پدرو گالگو(peter galo) راهب اسپانيايى، رودولف بروگ سى،(rudolf of bruges) هرمان دالماتيايى(herman of dalmatia) و هوگو سانتالايى (hugh of santalla) اشاره نمود.33

[donsaeid]

حوزهى سيسيل (صقليه)
سيسيل كه در منابع اسلامى از آن به نام صقليه ياد شده، جزيرهاى در جنوب ايتاليا و در درياى مديترانه است. اين جزيره از جنبهى سياسى و نظامى، به جهت تحت فشار قرار دادن امپراطورى بيزانس و از جنبهى اقتصادى به دليل قرار داشتن در مسير تجارتى و بازرگانى شر ق به غرب، براى مسلمانان اهميّت فوقالعادهاى داشت؛ به همين جهت از آغاز فتوحات مسلمانان، مورد توجه آنها قرار گرفت. تا اين كه در سال 290 قمرى/902 ميلادى اين جزيره به طور كامل، به تصرف ابراهيم دوم اغلبى، فرمانرواى افريقيه در آمد. پس از اغالبه فاطميان بر سيس يل حكم راندند هم چنين در سال 340 قمرى حكومت نيمه مستقل كلبيان در اين جزيره تشكيل گرديد و سرانجام با ضعف حكومت كلبيان و حملات مكرر نورماندىها، حاكميت مسلمانان بر جزيرهى سيسيل، در سال 483 قمرى/1091 ميلادى به پايان رسيد.
سيسيل در طول حاكميت حدوداً دويست سالهى مسلمانان، تبديل به يكى از مراكز مهم فرهنگى و تمدنى جهان اسلام گرديد. تصرف اين جزيره به وسيلهى نور ماندىها نه تنها باعث از ميان رفتن فرهنگ و تمدن اسلامى در اين جزيره نشد، بلكه به دليل حمايت و پشتيبانى فرمانروايان نورماند از مسلمانان و فرهنگ و علوم اسلامى، به گسترش و شكوفايى فرهنگ و تمدن اسلامى در اين جزيره انجاميد.
طى ساليان متمادى كه فرهنگ اسلامى در جزيرهى سيسيل رواج داشت، اين جزيره نقش برجستهاى در انتقال علوم و فرهنگ اسلامى به اروپا ايفاء كرد. در اين ميان فرمانروايان نورماندى به واسطهى حمايت از دانشمندان و عالمان و دوستدارى علم، نقش بارزى در حفظ و انتقال فره نگ و علوم اسلامى به اروپا داشتند؛ از جملهى اين فرمانروايان مىتوان به راجر دوم (1130 م تا 1154 م) كه ادريسى، جغرافى دانِ مسلمان، كتاب نزهة المشتاق خود را براى او تهيه كرد و فردريك دوم (1194 م تا 1250 م) اشاره نمود.34
در خصوص ترجمهى متون اسلامى به لاتين، بايد توجه داشت كه، نخستين فعاليت منظم و گسترده در اين حوزه صورت گرفته است. البته حوزهى سيسيل، در اين نوشتار قلمرو جغرافيايى جنوب ايتاليا را نيز در بر مىگيرد؛ چرا كه فرهنگ و تمدن اسلامى به واسطهى حضور مسلمانان و ح اكميت نورماندىها در اين منطقه، به اندازهى جزيرهى سيسيل تأثيرگذار بود. در اين حوزه از مراكز ترجمهى فعال مىتوان سالرنو، پالرمو، ناپل و پادوا را نام برد.

مترجمان حوزهى سيسيل
در اين بخش، به معرفى چند تن از مترجمان حوزهى سيسيل كه در دورهى نهضتِ ترجمهى متونِ مسلمان، در اروپا به ترجمهى متونِ عربى به زبان لاتين پرداختند، مىپردازيم:

كنستانتين آفريقايى (conctantin of africa)
كنستانتين در تونس به دنيا آمد و تحصيلاتش را در شمال آفريقا آغاز نمود. او پس از مسافرتهاى طولانى به ممالك شرقى، همچون عراق و سوريه، براى كسب علوم اسلامى در آن مناطق، به ايتاليا رفت و در سالرنو سكنى گزيد. كنستانتين كه به خاطر اصالتِ شمال آفريقايىاش ، به زبان عربى مسلط بود در اين زمان به ترجمهى كتب مسلمانان پرداخت.
ترجمههاى كنستانتين بيشتر در زمينهى طب مىباشد و اين به دليل ارتباط او با مدرسهى طبِ سالرنو بود. او در ترجمهى آثار عربى به لاتين، از كمك دو تن از شاگردانش به نامهاى يحيى بن افلح (يوحناى عرب) و اوتو(oto) بهره مىگرفت. سرانجام او در سال 1087 ميلادى د رگذشت.35
كنستانتين در بسيارى از آثارش كه ترجمهى كتب عربى بود، با حذف نام نويسندگان و قرار دادن نام خود به جاى آن سعى مىكرد تا اين آثار را نوشتهى خويش معرفى كند؛ چنان كه اين كار را در مورد كتاب شفاءالعيونِ حنين بن اسحاق و زادالمسافرِ ابن جزار و برخى از كتب كيم يايى محمد بن زكرياى رازى انجام داد، اما با پيدايش اصلِ عربىِ كتابهاى مذكور، اين اقدامِ نادرستِ وى آشكار گرديد.36 سارتون او را نخستين مترجم بزرگ كتب عربى به لاتين مىداند.37

آدلارد باثى (adelard of bath)
آدلارد، انگليسى بود، او در حدود سال 1070 ميلادى به دنبا آمد. وى در اوايل قرن دوازدهم ميلادى، مدتى اقدام به سير و سفر در ممالك اسلامى همچون سوريه، فلسطين، سيسيل و انطاكيه نمود. او در طى اين سفرها با علوم اسلامى و آثار دانشمندان مسلمان آشنايى يافت و برخى از اين آثار را جمعآورى نمود و در بازگشت به اروپا، به ترجمهى آنها پرداخت از جملهى نخستين ترجمههاى لاتينىِ آدلارد، اصولِ اقليدس، زيجِ خوارزمى، تصحيح مسلمة بن احمد مجريطى و مقدمات حساب خوارزمى مىباشند.38

مايكل اسكات (michel scot)
مايكل اسكات، دانشمند، منجم و مترجم اسكاتلندى (متوفى 1236 م) بود. او در آغاز در طليطله فعاليت مىنمود، ولى از حدود سال 1227 ميلادى در سيسيل به عنوان مترجم و منجم، در خدمت فردريكِ دوم درآمد و مورد توجه او قرار گرفت. اغلب آثار ترجمهاىِ معروفترين متر جم سيسيل در قرن سيزدهم ميلادى و به قول ويل دورانت عالم همه فن حريف آن عصر، در زمينه فلسفه بود.39 و شايد به دليل ترجمههاى اوست كه هونكه، سيسيل را دروازهى فلسفهى اسلام به اروپا مىداند.40 از ديگر مترجمان حوزهى سيسيل، مىتوان به افراد ذيل اشاره نمود:
- ساليوى پادوايى؛ او رييس كليساى پادوا و مترجم بود وى در نيمهى نخست قرن سيزدهم ميلادى مىزيسته است.
- استفان انطاكى؛ وى در شهر پيزاى ايتاليا به دنيا آمد و مشهورترين اثرش، ترجمهى كتاب الطب الملكى يا كامل الصناعة، نوشتهى على بن عباس اهوازى مىباشد؛ او در پايان اين كتاب يك واژه نامهى يونانى - عربى - لاتينى تدوين كرده است. (1127م)
- فرج بن سليم، وى پزشك و مترجم يهودىِ قرن سيزدهم، و از اهالى سيسيل بود. او به فرمان شارل اول پادشاه ناپل، به ترجمهى كتاب الحاوى نوشتهى زكرياى رازى پرداخت و سرانجام ترجمهى آن را در سال 1279 ميلادى به پايان رساند.
- بوناكوزا، او مترجمِ يهودىِ ايتاليايى بود، و در سال 1255 ميلادى كتاب كليات فىالطبِ ابن رشد را در پادوا ترجمه كرد.
ناگفته نگذاريم كه در اين نوشتار، ما تنها به معرفى برخى از چهرههاى برجستهى مترجمان دو حوزهى اندلس و سيسيل، در محدودهى زمانىِ اواخر قرن يازدهم تا اواخر قرن سيزدهم ميلادى پرداختهايم، حال آن كه اولاً تعدد افرادى كه به ترجمهى كتب مسلمانان در اروپا پردا ختهاند بسيار بيشتر از افرادى است كه نام آنها ذكر گرديد؛ ثانياً ترجمهى كتابهاى مسلمانان، كمابيش تا قرن شانزدهم ميلادى ادامه يافته است؛ ثالثاً ترجمهى متون اسلامى، تنها محدود به ترجمه از عربى به لاتين نبود، بلكه اين متون به زبانهاى ديگرِ اروپايى نيز ت رجمه مىشدند.

كيفيت ترجمهها
ترجمهى كتب اسلامى توسط اروپاييان به زبانهاى گوناگونى انجام مىشد. مهمترين اين زبانها از نظر تعداد ترجمه به ترتيب: لاتين، اسپانيايى، عبرى و ايتاليايى بود.
علاوه بر ترجمههايى كه به صورت انفرادى انجام مىشد در اين دوره شاهد فعاليت گروهىِ مترجمان نيز هستيم. نمونهى جالب كار گروهى مترجمان را در گروهى كه پىير ونرابل(venerable) براى تهيهى نخستين ترجمه از قرآن به وجود آورد مىبينيم.41
از آن جا كه برخى از مترجمان تسلطى به زبان عربى نداشتند، ترجمهها در دو مرحله انجام مىگرفت؛ يعنى ابتدا مترجمين، آثار علمى دانشمندان اسلامى را اكثراً به صورت شفاهى از عربى به يكى از زبانهاى عبرى يا كاستيلى ترجمه مىكردند و سپس مترجمين مسيحى آنها را به ز بان لاتين برمىگرداندند. نمونهى مشهور اين نوع ترجمه را در ترجمههاى دومنيگو گونديسالوو و يوحناى اشبيلى مىبينيم كه يوحنا از عربى به كاستيلى و دومنيگو از كاستيلى به لاتين ترجمه مىنمود. اما ايراد اساسى اين شيوه، اين بود كه ممكن بود مطالب و مفاهيم در طى م راحل ترجمه، معانى خود را از دست داده و يا تغيير يابند.
يكى از مشكلاتى كه در اين دوره همهى مترجمان با آن روبهرو بودند، عدم وجود معادلهاى مناسب در زبان لاتين براى برخى از اصطلاحات عربى بود؛ در نتيجه نواقص فراوانى در ترجمههاى اين دوره ديده مىشود. چرا كه مترجمان ناگزير مىشدند يا اصطلاحى كه كاملاً معادل اص طلاح عربى نيست را به كار ببرند و به اصطلاح تحت اللفظى ترجمه نمايند و يا عين كلمهى عربى را با حروف لاتينى يادداشت نمايند، كه در هر دو مورد در فهم درست مطالب خلل ايجاد مىشد. يك نمونهى جالب در اين مورد ترجمهى گونديسالوو از كتاب مابعدالطبيعه يا الهياتِ ا بن سينا مىباشد. در اين ترجمه او از كلمهى لاتينى (being/ هستى) براى ترجمهى سى و چهار تعبير متفاوتِ عربى، استفاده كرده است كه در ميان آنها طيف وسيعى از معانى باريك و متفاوتِ هستى وجود داشت.42
در كل مىتوان گفت، ترجمههاى عربى به لاتين در اين دوره، با وجود تأثير شديد و مثبت در اروپا، به استثناى برخى موارد، به صورت معيوب انجام شده و از كيفيت مناسبى برخوردار نبوده است. شايد به همين دليل است كه ما در اين دوره شاهد ترجمههاى مكرر از يك اثر، توسط افراد مختلف مىباشيم.

تأثيرات ترجمهى كتب مسلمانان در اروپا
با توجه به حجم گستردهى كتابهايى كه در سدههاى پايانى قرون ميانه، از عربى به لاتين ترجمه شده است نبايد تأثيرات اين كتب را در فرهنگ و تمدن مغرب زمين ناديده گرفت. اين تأثيرات به قدرى عميق و شديد مىباشد كه كارل بكر(beker) مىنويسد:
آن چه را قرون وسطى مىخوانيم از بسيارى جهات اگر نه از همه حيث... چيز ديگرى نيست جز شرقى مآب شدن غرب.43
تأثيرات ترجمهى كتب علمىِ مسلمانان در اروپا، بنا به قول ويل دورانت اثرى انقلابى44 داشت و مىتوان از ديدگاههاى گوناگون آن را مورد توجه قرار داد؛ اما آن چه در اين مبحث مورد نظر مىباشد تأثيرات علمى اين ترجمهها است.
جلوههاى تأثير ترجمهى كتب مسلمانان در اروپا متعدد و گوناگون مىباشد، از جمله:
1 - دستيابى به علوم و معارف يونان باستان به واسطهى ترجمههاى مسلمانان از اين آثار.
2 - آشنايى و دستيابى به منابع و معارف تمدنهاى كهن مشرق زمين، مثل: تمدنهاى هندى، ايرانى، عبرى و... از طريق آثار مسلمانان.
3 - آشنايى و دستيابى به دستاوردهاى علمى و تحقيقاتى مسلمانان در رشتههاى گوناگون علمى هم چون: رياضيات، نجوم، مكانيك، فيزيك و نورشناسى، كيميا، طب و فلسفه.
4 - ايجاد تحرك در تفكر و انديشهى اروپاييان و متوجه ساختن آنان به علم و فلسفه.
5 - انتقال اعداد هندى به اروپا.
نظام اعداد هندى به واسطهى ترجمهى آثار رياضىِ مسلمانان، به اروپا انتقال يافت و به همين دليل به ارقام عربى شهرت يافت. پذيرش اين نظام در جهان مسيحيت، يكى از پيشرفتهاى بزرگ در علم اروپايى محسوب مىشود. جاىگزينى اين اعداد با اعداد رومى، به جهت تسهيل نمود ن عمل محاسبات، زمينهساز بسيارى از پيشرفتهاى اروپاييان گرديد.45
6 - رشد مراكز دانشگاهى در اروپا.
در كنار عواملى چون: آشنايى اروپاييان با مراكز علمى مسلمانان، رشد اقتصادى، رونق شهرنشينى و زمينهسازى مدارسِ موجود در كليساها و ديرها، آن چنان كه ويل دورانت اشاره مىكند، ترجمهى كتابهاى عربى به زبان لاتين نيز از عوامل مهم رشد شگفتانگيز دانشگاههاى ارو پايى، در قرن سيزدهم ميلادى بود. در واقع نخستين دانشگاههاى اروپايى (هم چون پاريس، آكسفورد، مونت پليه، ناپل و...) زمانى شكل مىگيرند كه بر اثر نهضت ترجمهى كتب مسلمانان، منابع لازم علمى براى ارائه در اين دانشگاهها تأمين گرديده بود.46
7 - رواج روشهاى علمى جديد هم چون: تجربه، آزمايش و مشاهده در مغرب زمين.
راجرز بيكن، داوينچى و گاليله هيچ كدام پايهگذار روش تجربى نبودهاند، بلكه پيش از آنها روش علمىِ تجربه و آزمايش، توسط دانشمندان اسلامى پايهگذارى شده و به كار رفته است. چنان كه گوستاولوبون مىنويسد:
اعراب در كارها از روى آزمايش و تجربه پيش مىرفتند، و نخستين ملتى بودند كه پى به اهميّت آن بردند.47

[donsaeid]

شايد آوردن سخنان بعضى از دانشمندان مسلمان، در خصوص اهميّت مشاهده، تجربه و آزمايش، جهت اثبات پيشتازى مسلمانان در روشهاى علمى جديد، به ما كمك نمايد:
عبداللطيف بغدادى (1231 - 1162 م) چنين مىگويد:
بنابراين آن چه ما ملاحظه و درك مىكنيم دلايل ما هستند و قانع كنندهتراند تا آن چه فقط بر اساس نوشتهى نامداران است.48
ابن الخطيب وزير، پزشك و شاعر معروف غرناطه مىگويد:
اين بايد براى ما، اصل باشد اگر از گذشتگان نقل قولى به عنوان دليل اقامه مىكنيم، هرگاه آن دليل با عينيات ما در تضاد باشد، بايد عينيات خود را اصل گرفته، نقل قول يا دليل را تغيير دهيم.49
هم چنين ابن البيطار (1197 - 1248م) در مورد خصوصياتِ كتابى كه، در باب گياهان دارويى تأليف كرده، مىنويسد:
هر آن چه من در اين جا از نويسندگان قديم و جديد ارائه دادم، خودم شخصاً مورد آزمايش و مشاهده قرار دادم كه يا صحت آن را تصديق كرده و مجاز دانستم و يا اين كه در آزمايش مشاهدات، معلوم كردم كه غير واقعى و مردود است.50
8 - زمينهسازى، جهت نهضت علمى و رنسانس اروپا.
با توجه به حجم بسيار زياد آثارى كه پيش از رنسانس از عربى به لاتين ترجمه شد، به طور طبيعى تأثير آنها را در ايجاد نهضت علمى اروپا نمىتوان ناديده گرفت. دكتر زرين كوب رنسانس قرن پانزدهم اروپا را، عكسالعمل اروپايىها
در برابر غلبهى فلسفهى اسلامى در طى قرون دوازده و سيزده ميلادى، بر فرهنگ غربى مىداند؛ كه آنان را واداشت تا براى فرار از فرهنگ اسلامى، به يونانى مآبى روى آورند.51
البته ما ورود آثار ترجمه شدهى مسلمانان به اروپا را تنها به عنوان يكى از عوامل زمينهساز رنسانس مىدانيم و در كنار عواملى چون: اختراع چاپ، تصرف قسطنطنيه به دست تركان عثمانى و مهاجرت دانشمندان بيزانس به ايتاليا، اكتشافات جغرافيايى، كشف آمريكا و ظهور فرقه ى پروتستان و در هم شكستن حاكميت كليسا كه همواره در شمار علل وقوع رنسانس در اروپا ذكر مىشود، با توجه به نفوذ و تأثيرات گسترده و متنوعى كه فرهنگ و علوم اسلامى بر جنبههاى گوناگون زندگى و فكر اروپايى تا پيش از رنسانس داشته است، از عامل ديگرى كه در پيدايش رنسانس مؤثر بوده است بايد نام برد، و آن عامل، نهضت ترجمهى متون مسلمانان در اروپا مىباشد