Farangia

Collapse
X
 
  • Time
  • Show
Clear All
new posts
  • donsaeid
    Senior Member
    • Nov 2005
    • 28300

    #1

    Farangia

    نويسنده:ب. لوئيس و ج. ف. پ. هاپكينز

    فرنگى‏ها



    مقاله‏ى حاضر گزارش مختصرى از تصورات مسلمانان از غرب و غربيان از آغاز تا دوره‏ى عثمانى، با تكيه بر گزارش‏هاى جهان‏گردان و جغرافيادانان مسلمان است. اين مقاله از دو بخش تشكيل شده است: بخش اول به بررسى گزارش‏ها و آگاهى‏هاى مس لمانانِ مشرق زمين از اروپا و جهان مسيحى مى‏پردازد و بخش دوم به گزارش‏هاى مسلمانان اندلس از آنها.


    مقاله‏ى حاضر گزارش مختصرى از تصورات مسلمانان از غرب و غربيان از آغاز تا دوره‏ى عثمانى، با تكيه بر گزارش‏هاى جهان‏گردان و جغرافيادانان مسلمان است. اين مقاله از دو بخش تشكيل شده است: بخش اول به بررسى گزارش‏ها و آگاهى‏هاى مس لمانانِ مشرق زمين از اروپا و جهان مسيحى مى‏پردازد و بخش دوم به گزارش‏هاى مسلمانان اندلس از آنها. اميد است كه مقاله‏ى حاضر كه شرحى است از تاريخچه‏ى غرب‏شناسى مسلمانان، گامى باشد در غرب‏شناسى ما ايرانيان.

    واژه‏هاى كليدى: فرنگى‏ها، اِفْرَنج، اروپا، غرب‏شناسى، اندلس، جهان‏گردان مسلمان، جنگ‏هاى صليبى.

    اِفْرَنج يا فِرَنج، تعبير عربى فرانك‏ها است. اين اصطلاح كه به احتمالى از طريق بيزانسى‏ها به مسلمانان رسيده است، در اصل براى ساكنان امپراتورى شارلمانى (charlemagne) به كار مى‏رفت و بعدها اروپايى‏ها را به طور كلى در برگرفت. در سده‏هاى ميانه، اصطلاح فوق معمولاً مسيحيان اسپانيايى،3 اسلاوها4 يا وايكينگ‏ها5 را در بر نمى‏گرفت، بلكه به گونه‏اى ديگر و نسبتاً گسترده، قاره‏ى اروپا و جزاير بريتانيا را مد نظر داشت. [در عربى‏] سرزمين فرنگى‏ها اِفْرَنجه (و در فارسى و تركى فرنگستان) خوانده مى‏شود.
    نخستين تصورات مسلمانان از تركيب جغرافيايى اروپاى غربى، از كتاب نظريه‏ى جغرافى‏6 بطلميوس (ptolemy) نشأت مى‏گيرد. اين كتاب را الخوارزمى به عربى اقتباس نموده‏7 و مسلمانان آن را به طور كامل مى‏شناسند. جغرافى‏دانان متقدم مسلمان اطلاعات اندكى را بر اين اثر اف زوده‏اند. ابن خرداذبه (حدود 232 ق / 846 م) مى‏داند كه افرنجه همراه ديگر «سرزمين‏هاى شرك» به اندلس پيوسته (تجاور الاندلس)8 و بخشى از اروپاست كه وى آن را اروفا9 مى‏نامد. او بندگان فرنگى و مرجان را از جمله‏ى وارداتى مى‏داند كه از آن سوى درياى مديترانه به جه ان اسلام مى‏رسد. علاوه بر اين، گزارشى كنجكاوانه و بيش‏تر منقول از خبر ديگران، از گروهى يهودى به نام راذانيه [مدخل‏] مى‏دهد كه گويند ميان بنادر افرنجه و خاورميانه به تجارت مى‏پرداخته‏اند.10 ديگر جغرافى‏دانان متقدم نيز در باب افرنجه اطلاعاتى اندك ارائه مى‏ كنند، با وجود اين، ابن رُسته (حدود 290 - 300 ق / 903 - 913 م) جزاير بريتانيا را ياد كرده‏11 و كامل‏ترين گزارش‏ها را درباره‏ى رم به دست مى‏دهد.12 اين گزارش‏ها بر روايت اسير آزاد شده‏اى به نام هارون بن يحيى‏13 مبتنى است و ابن رسته مطالب مختصرى در باب افرنج ه و بريتانيا به وصف هارون از رم مى‏افزايد. سخن او مبنى بر اين‏كه بريتانيا را «هفت پادشاه» اداره مى‏كرده‏اند، ظاهراً اشاره‏اى است دير به حكومت منسوخ و هفت شاه‏ىِ انگلوساكسون (anglo - saxon) كه پيش از اين گزارش وجود داشته است. اما مسعودى اطلاعات نسبتاً بيش ‏ترى در اختيار داشته است؛ وى هم در مروج‏14 و هم در تنبيه‏15 به فرنگى‏ها اشاره مى‏كند. او مى‏گويد كه فرنگى‏ها از تبار يافث و مردمى بى‏شمار، شجاع، منظم و مرتب، با قلمرويى گسترده و يكپارچه هستند. آنان حدود 150 شهر به مركزيّت باويره(bawira) (باريزه؟)(bariza) دارند. در ميان نويسندگان عصرش، تنها مسعودى فهرستى از شاهان فرنگى، از كلوويس(clovis) تا لويى چهارم(louis iv) به دست مى‏دهد كه به گفته‏ى وى اين فهرست مبتنى است بر كتابى كه اسقفى مسيحى به سال 328 قمرى / 939 ميلادى براى حكم وليعهد (و سپس خليفه‏ى) اندلس فراه م كرده بود. مسعودى يك نسخه از اين كتاب را به سال 336 قمرى / 947 ميلادى در مصر به دست آورده بود.
    تماس‏هاى سياسى بين فرنگى‏ها و دستگاه خلافت اندك بود و آثار كمى نيز در اين باره بر جاى مانده است. مبادله‏ى مشهور سفارت‏هايى چند ميان شارلمانى و هارون الرشيد را تنها از يك منبع فرنگى مى‏توان شناخت؛ با اين حال اگر اصولاً چنين سفارت‏هايى انجام شده باشد، اهم يتى كافى براى جلب توجه وقايع‏نگاران مسلمان نيافته است؛ زيرا آنان هيچ توجهى بدان ننموده‏اند. بارتولد(barthold) در واقع تمام داستان را معتبر نمى‏داند و آن را رد مى‏كند.16 نخستين گزارش قطعى از سفر يك هيأت فرنگى به بغداد، تاريخ سال 293 قمرى / 906 ميلادى را د ارد، آن‏گاه كه بنا بر كتاب الذخائر و التحف نوشته‏ى الأوحدى، سفارتى از جانب برتا(bertha) دختر شاه لوتار دوم لارانى(king lothair ii of lorraine) و همسر آدالبرت توانگر،(adalbert the rich) ماركوس(marquis of ivreإ) ايورى به دربار المكتفى آمد.17 فرستاده كه خوا جه‏اى اهل شمال افريقا بود، هداياى گوناگون و نامه‏اى به خط فرنگى شبيه يونانى، اما مستقيم‏تر با خود داشت. بعد از قدرى جست‏وجو يك فرنگى را كه در دكانى جامه‏دوزى كار مى‏كرد، يافتند و او نامه را خواند و آن‏را به يونانى و سپس اسحق بن حنين آن‏را از يونانى به عر بى ترجمه نمود. حدود 80 سال بعد ابن نديم اين مطالب را به مطالب خويش در باب خط فرنگى افزوده و آن را در بحث خود از خط مى‏آميزد و مى‏افزايد كه اين خط را اغلب بر شمشيرهاى فرنگى ديده است.18
    تا دوره‏هاى بعد، مهم‏ترين سياح مشهورى كه در اين دوره از سرزمين‏هاى اسلامى به اروپا رفته است، ابراهيم بن يعقوب [مدخل‏] يهودى اندلسى اهل طُرْطُوشه است؛ وى حدود سال 354 قمرى / 965 ميلادى مفصلاً به فرنگ سفر كرده و به احتمال، نوعى مأموريت رسمى را در سفر خويش براى خليفه‏ى اموى قرطبه انجام مى‏داده است. گزارش خود ابن يعقوب مفقود شده، اما از نقل جغرافى‏دانان دوره‏هاى بعد، به ويژه بكرى و قزوينى روشن مى‏گردد. اين گزارش تنها توصيفى شخصى از اروپاى غربى است كه جهان‏گردى از جهان اسلام تا پيدايى نخستين گزارش‏هاى عثمان ى از اروپا، به دست داده است.
    در خلال قرن يازدهم پيشروى مسيحيت در غرب، مركز و شرق مديترانه روابط جديدى را عليه اسلام شكل داد. بيش از دو قرن فرنگى‏ها و مسلمانان در تماس نزديك و منظم با يكديگر - بيش‏تر در نبرد، تجارت، روابط سياسى و حتى گاه اتحاد - بودند. اكنون شناخت فرنگى‏ها و سرزمينش ان براى مسلمانان تنها حاصل كنجكاوى عقلانى نبود، بلكه ضرورت عملى نيز داشت؛ از اين‏رو بسيار قابل ملاحظه است كه ببينيم مسلمانان هم‏چنان توجه اندكى به فرنگى‏ها نمودند. در شرق، وقايع‏نگاران مسلمان مطالب بيش‏ترى براى گفتن درباره‏ى اقدامات نظامى و - در مقياسى ك وچك‏تر - سياسى صليبيانى كه مسلمانان معمولاً آنان را افرنج مى‏خواندند، داشتند، ليكن آنان هم علاقه‏ى بسيار اندكى به مسائل داخلى دولت‏هاى صليبى و نيز تفاوت‏هاى ميان ملت‏هاى گوناگون صليبى نشان مى‏دادند و هيچ علاقه‏اى به خاستگاه ايشان و علت حمله‏شان به [سرزمي ن‏هاى اسلامى‏] از خود ابراز نمى‏كردند. افرادى چون ابن جبير و اسامة بن مُنقِذ برداشت‏هاى شخصى از تماس مسلمانان و صليبى‏ها در شرق مطرح نمودند، اما اين افراد استثنا بودند و تأثيرى بر نويسندگان دوره‏هاى بعد نگذاشتند. تنها يك كتاب را ذكر كرده‏اند كه چنين نشان مى‏دهد كه گزارشى است از «فرنگى‏هايى كه در اين روزگار به سرزمين‏هاى اسلام آمده‏اند»؛ اين كتاب نوشته‏ى حمدان بن عبدالرحيم الاثاربى، از نويسندگان قرن ششم قمرى / دوازدهم ميلادى است.19 مانند هميشه اين كتاب حتى به شكل منقول نيز باقى نمانده است. رشد اصلى شناخت مسلمانان نسبت به اروپا از شرق صورت نپذيرفت، بلكه از غربِ [اسلامى‏] و آن هم نويسندگان اندلسى، صقّلى و افريقى، مانند ابوعبيد بكرى، الادريسى، ابن سعيد و ابن عبدالمنعم الحميرى شكل يافت. اين مؤلفان اطلاعات جغرافيايى كامل‏تر و دقيق‏ترى را فراهم نمودند كه اساس بيش‏تر گزارش‏هاى شرقى متأخرى را كه به زبان عربى است، تشكيل مى‏دهد.
    نخستين اثر موجود اسلامى در باب تاريخ فرنگ - جداى از فهرست شاهان مسعودى - فهرستى است كه [خواجه‏] رشيدالدين [فضل اللَّه همدانى‏] در تاريخ عمومى خويش، جامع التواريخ فراهم آورده است. مخبر او جهان‏گردى فرنگى و احتمالاً، راهبى بود كه ايلچى درگاه پاپ در دربار ايلخانان مغول ايران بود. رشيدالدين از طريق او توانست از كتاب يك وقايع‏نگار اروپايى كه يان او را مارتين تروپويى(martin of troppau) معرفى مى‏كند استفاده نمايد. اين وقايع‏نگار به مارتين پولونو(martin polonus) (م 1278 م) نيز شهرت دارد. رشيدالدين توانست از اي ن منبع كه با اطلاعات شفاهى تكميل شده بود، تاريخى مختصر از امپراتوران دوم مقدس تا البرت اول (albert i) و از پاپ‏ها تا بِنديكْت يازدهم(benedict xi) گرد آورد؛ هر دو فهرست به درستى [آنها را] همان گونه كه در آن روزگار مى‏زيسته‏اند، وصف مى‏كند.
    به نظر مى‏رسد كه جداى از ديگر آثار مشابه يا مبتنى بر جامع التواريخ، هيچ مؤلف مسلمان ديگرى تا قرن 10 قمرى / 16 ميلادى درباره‏ى فرنگ چيزى ننوشته باشد. حتى ابن خلدون آگاه هم مطالب اندكى در باب اروپاى مسيحى ابراز مى‏نمايد. او صرفاً، با احتياطى آشكار مى‏گويد در اين اواخر شنيده است كه علوم فلسفى در آن نواحى رونق گرفته است، ولى خداوند به آنچه در آن‏جا مى‏گذرد آگاه‏تر است.20 در دوره‏هاى اوليه بى‏ترديد مسلمانان دلايل درستى در خوددارى از ابراز همان توجه علمى‏اى كه به يونانيان، ايرانيان و هنديان مبذول مى‏كردند، ن سبت به فرنگى‏ها داشتند. اما در قرن هشتم قمرى / چهاردهم ميلادى اين رويكرد به طور خطرناكى منسوخ گرديد. حتى رشد سريع روابط تجارى و سياسى پديد آمده پس از جنگ‏هاى صليبى هم عملاً علاقه‏ى محدودى را ايجاد كرد. در حدود 741 قمرى / 1340 ميلادى شهاب‏الدين العمرى دو شاه غربى يعنى پادشاه اسپانيا و فرانسه را در فهرست شاهانى ذكر مى‏كند كه با سلطان مصر مكاتبه داشته‏اند، به علاوه‏ى جزئياتى اندك، همراه عنوان درست و رسمِ مخاطب قرار دادن هر كدام از آنها. در نسخه‏ى تجديد نظر شده‏ى بعدى با عنوان «تثقيف»، چند نام ديگر افزوده ش د، اما قلقشندى فهرستى بسيار كامل‏تر از دولت‏ها و حاكمان اروپايى ارائه مى‏كند كه حاوى اطلاعاتى در مورد هر كدام از آنهاست.21
    عثمانى‏ها از ديرباز با گروه‏هاى گوناگون فرنگى، اعم از بازرگانان، دشمنان، همسايگان و سفيران سياسى رابطه داشتند. آنان در يونان اميرنشين‏هاى فرنگى را تسخير و به سال 1444 در وارنا(varna) شواليه‏هاى فرنگى را اسير كردند و در جامه‏هاى با شكوهشان در سراسر سرزمي ن‏هاى اسلامى تا هرات به نمايش درآوردند.22 در قرن شانزدهم آنان روابط گسترده و پيچيده‏اى با دولت‏هاى اروپايى داشتند. علايق عثمانى‏ها به اروپاى مسيحى تا همه جانبه بودن بسيار فاصله داشت، به طور قابل ملاحظه‏اى از علايق ملل مسلمان اوليه بيش‏تر بود. اين علايق د ر اثر تماس‏هاى نزديك‏تر، سرازير شدن جهان‏گردان و نومسلمانان اروپايى به جهان اسلام و گاه در اثر بروز آگاهى فزاينده‏ى عثمانى از قدرت و ثروت اروپا فزونى يافت.
    يك حالت از اين علايق، مطالعه‏ى تاريخ اروپاست كه در عين محدوديت قلمرو و تأثير، مى‏تواند نشان دهنده‏ى تغيير در بى‏توجهى تقريباً كامل دوره‏هاى اوليه باشد. به سال 580 قمرى / 1572 ميلادى دو نويسنده كه يكى از آنها مترجم و ديگرى كاتب بود، به فرمان رييس افندى ف ريدون بك [مدخل‏] تحريرى تركى از تاريخ فرانسه از فارامون اسطوره‏اى(legendary faramund) تا سال 1560 ميلادى فراهم ساختند. اين تحرير به شكل نسخه‏ى خطى منحصر به فردى موجود است.
    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور
  • donsaeid
    Senior Member
    • Nov 2005
    • 28300

    #2
    اين كتاب با تاريخ الهند الغربى كه گزارشى است مقتبس از منابع اروپايى درباره‏ى كشف د نياى جديد، آغاز گرديد و در قرون هفدهم و هيجدهم با شمارى از آثار تاريخى و جغرافيايى ديگر كه برخى گزارش‏ها را در باب اروپا به دست مى‏دهند و عمدتاً هم از منابع اروپايى اخذ شده‏اند، ادامه يافت. طى قرن هيجدهم سلسله سفراى عثمانى كه به مأموريت‏هايى در پايتخت‏ها ى اروپا مى‏رفتند، برخى اطلاعات ديگر - اگر چه بيش‏تر قالبى - را فراهم كردند. در مراكش و ايران نيز گزارش‏هاى مشابهى از سفر به اروپا عمدتاً توسطِ فرستادگان رسمى، به رشته‏ى تحرير درآمد.23 از هندوستان نيز دو جهان‏گرد برجسته، شيخ اعتصام‏الدين و ابوطالب خان [هر دو مدخل ]گزارش‏هايى از سفر خويش به اروپا برجاى نهاده‏اند؛ اولى گزارش خود را در سال‏هاى 1765 - 1766 و دومى در فاصله‏ى سال‏هاى 1799 - 1803 نگاشته‏اند. هر دو كتاب به انگليسى هم ترجمه شده‏اند.
    در فاصله‏ى قرون شانزدهم تا نوزدهم، در بيش‏تر كشورهاى اسلامى اصطلاح فرنگ به طور عام براى اروپاييان مسيحى متداول گرديد، ليكن همان‏گونه كه سامى فراشرى( frasherismi) توضيح مى‏دهد،24 اين اصطلاح به كاتوليك‏ها و پروتستان‏ها محدود ماند و روس‏ها، يونانى‏ها، بلغا رها، صرب‏ها و ديگر ملل ارتدوكس را شامل نشد. هم‏چنين اين اصطلاح گاه براى چيزهاى گوناگونى كه دستاورد فرنگى‏ها به شمار مى‏آيند مانندِ سفليس،25 توپ (نظامى)، لباس‏هاى اروپايى و تمدن جديد نيز به كار مى‏رود.26

    اندلس‏
    در نوشته‏هاى عرب‏هاى اندلس و مغرب، اصطلاح افرنج (هم‏چنين اغلب افرنجه به‏معناى ديگر«سرزمين افرنج») به هر يك از مردمان مسيحى اشاره دارد كه نويسندگانِ [مسلمان‏] با آنان آشنايند. اصطلاح متداول‏تر «روم» يا براى مسيحيانِ شبه جزيره،27 «جلالقه»28 يا «بَشكُنِ ش» [مدخل‏] است. به نظر مى‏آيد كه در اين‏جا تمايزى ميان افرنج و روم نباشد و على‏رغم اين‏كه ممكن است نويسندگانى خاص در كاربرد اين دو اصطلاح به شيوه‏اى دقيق ترديد داشته باشند، تمايز آشكار اين دو اصطلاح امكان ندارد؛ يقيناً نظر نويسندگان در اين باب متفاوت است و بدون وجود مدارك مؤيد همه‏ى حالات ويژه، اطمينانى نيست كه بتوان بنابر كاربرد اصطلاح افرنجه نتيجه‏اى قطعى در اين زمينه به دست داد. از اين‏روست كه ابن الابّار مى‏گويد كه به سال 614 قمرى / 1217 ميلادى افرنج، الكاسردوسال ( salalcؤcer do) را گرفتند.29 اين گز ارش در روض المعطار (ذيلِ قجر ابى دانيس) عبارت روم را دارد. نويسنده‏ى روض القرطاس (ذيلِ سال 614 ق) به سادگى تعبير العدّو را (كه استعمالى عام دارد) مى‏آورد. مسيحيان مورد توجه در اين حدود پرتغالى‏هايى بودند كه صليبى‏هاى آلمانى آنان را يارى مى‏كردند. استعمال واقعى نوشته‏هاى تاريخى، اين فرض طبيعى را كه افرنج عمدتاً به معناى «فرانك‏ها»ست، تأييد نمى‏كند؛ براى نمونه، ابن الخطيب يكى از شاهان مسيحى شمال غرب اندلس را از شاهان افرنجه مى‏داند،30 اما به يورشى بر بلاد الروم اشاره دارد كه به طور قطع آن بلاد الروم، ناحي ه‏ى ناربونه (narbonne) است.31 به نظر مى‏رسد كه پيش از همه، ابتدا نويسنده‏اى اندلسى، ابن القوطيه (م 367 ق / 977 م) واژه‏ى افرنج را به كار برده باشد؛ وى اين واژه را براى ساكنان ناحيه‏ى سرقسطه به كار مى‏برد.32
    اين ابهامِ واژگانى باعث ابهام در شناخت نيز مى‏گردد، چرا كه شايد همين ابهامِ واژگانى نتيجه‏ى فقدان كنجكاوى باشد كه حتى در افرادى كه صريحاً ادعاى عرضه‏ى اطلاعات را مى‏كنند هم به چشم مى‏خورد. وجود اين كمبود نسبى و اطلاعات آشفته‏اى كه اين گروه از نويسندگان ارائه مى‏دهند، صحت اين نظر را تأييد مى‏كنند كه افرنج همان فرانك‏ها هستند. در طبقات الامم‏33 [قاضى‏] صاعد الاندلسى كاربرد آغازين سلسله رواياتى را مى‏بينيم كه اصطلاح «الارض الكبيره» را براى منطقه‏ى شمال كوه‏هاى پيرنه استعمال كرده‏اند و اين ويژگى، آنها را ا ز ديگر روايات متمايز مى‏سازد. صاعد «افرنجه العظمى» را با الارض الكبيره يكسان مى‏گيرد، ولى آن را از اِفرانسه جدا مى‏كند. بكرى (زنده در 460 ق / 1067) معاصر صاعد و ديگر نويسندگان پس از وى، مانند عبدالمنعم الحميرى از اصطلاحات مشابهى استفاده مى‏نمايند، لكن اش اره به اِفرانسه را حذف مى‏سازند.34 گويا اين سنتى محلى است كه ربطى به شرق ندارد، اما گروه عمده‏ى ديگرى از روايات هستند كه ابتدا در آثار مسعودى متجلى مى‏گردد.35 مطالب قابل ملاحظه‏ى گزارش مسعودى عبارت است از اين‏كه افرنج غير از جلالقه‏اند؛ يعنى آنان ساكن شب ه جزيره نيستند و يا پايتختشان پاريس است. هم بكرى‏36 و هم عبدالمنعم اطلاعات مسعودى را با مطالبى برگرفته از منبعى ناشناخته مورد استفاده قرار مى‏دهند، ولى هيچ‏يك از اين دو نويسنده مطالب مسعودى را به شيوه‏اى دستكارى نمى‏كنند كه خواننده را مجاب سازد كه مطالب فوق روز آمد شده و يا با اطلاعات ديگرى مقابله گرديده‏اند؛ بنابراين هرچند مدخلِ افرنجه در الروض المعطار به شيوه‏اى منطقى گزارشى منسجم از فرانسه به دست مى‏دهد، مدخلِ بورديل (بوردو)(burdil )bordeaux() به گونه‏اى دقيق اين شهر را در جلّيقيه دانسته، مى‏گويد كه بارسلونا اقامتگاه شاه افرنجه است. هيچ‏كدام از گزارش‏هاى باقى مانده از جهان‏گردان مسلمان چون غزال، طرطوشى، ربيع بن زيد مشهور به رِسِموندو(recemmundo) اطلاعاتى درباب افرنج / فرانك‏ها ارائه نمى‏كنند.
    تصويرى كه از اروپاى غربى شكل مى‏يابد، تصويرى است از سرزمينى وسيع، سرد، اما حاصل‏خيز كه از جانب شمال تا آن‏جا كه سكونتگاهى هست، امتداد دارد؛ اين سرزمين از طرف شرق نيز به كوه‏ها و جنگل‏هايى محدود مى‏گردد كه صقالبه در خود آنها و وراى آنها اقامت گزيده‏اند. افرنج مسيحى على‏رغم عادات كثيفشان جنگ‏جويانى قوى و خوب‏اند. از ديرباز آنان مردمان پادشاهى به شمارند كه پايتختش پاريس يا ليون است و يا اين‏كه بوده است. اين تصوير چنان مبهم و ناقص است كه انسان حق دارد ترديد كند كه آيا آثار موجود، اطلاعات مسلمانان اندلس را از اروپاى غربى دقيقاً نشان مى‏دهند!

    پى‏نوشت‏ها:
    1. اين گفتار ترجمه‏ى مقاله‏ى ifrandj مندرج در encyclopeadia of islam، چاپ دوم است. مترجم عنوان اين نوشتار را «فرنگى‏ها» نهاد؛ چرا كه به گمان وى اين اصطلاح براى ما فارسى زبان‏ها آشناتر است. بخش اول مقاله‏ى نوشته‏ى برنارد لوئيس (b.lewis) و بخش دوم آن (اندلس) نوشته‏ى ج. ف. پ. هاپكينز (j.f.p . hopkins ). است.
    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور

    Comment

    Working...