آرشيو ملي بريتانيا روز جمعه بخشهايي از اسناد مربوط به تحولات جهان از جمله ايران در سال ۱۹۷۶ميلادي را از طبقه*بندي محرمانه خارج كرد.
در مجموعه اسناد آزاد شده كه از ابتداي سال ۲۰۰۷ميلادي در اختيار عموم قرار مي*گيرد، پرونده*ها و گزارشهاي مختلفي نيز درباره ايران سي سال پيش وجود دارد.
اين اسناد گزارش تحولات گوناگون داخلي، وضعيت اقتصادي و برنامه توسعه، روابط خارجي با كشورهاي همسايه، منطقه و قدرتهاي بزرگ و تحولات سياسي، فرهنگي، اقتصادي و نظامي در روابط دوجانبه تهران و لندن در سال ۱۹۷۶را شامل مي*شود.
پرونده*هاي موجود در روابط خارجي ايران در سال ۱۹۷۶شامل روابط ايران با بريتانيا، آمريكا، فرانسه، اتحاد شوروي، عمان، عراق، مصر، افغانستان و بازار مشترك اروپا مي*شوند.
در اين ميان اسناد مربوط به روابط ايران و عراق به دليل شرايط حساس پس از امضاي معاهده صلح ۱۹۷۵در الجزاير از اهميت خاصي برخوردار است.
در اين اسناد كه عمدتا مكاتبات بين ماموران سفارت بريتانيا در تهران با وزارت خارجه و بخصوص بخش خاورميانه اين وزارتخانه است توجه خاصي به فراز و نشيبهاي وضعيت سياسي و اقتصادي ايران در پرتو افزايش هنگفت درآمدهاي نفتي كشور و مشكلات اجرايي و برنامه*ريزي براي عملي كردن خواسته و نقشه*هاي حكومت وقت شده است.
اين گزارشها نشان مي*دهد كه افزايش بيش از ۴۰۰درصدي درآمدهاي كشور كه ناشي از افزايش شديد بهاي جهاني نفت بود، از يك سو به تسريع برنامه*هاي اقتصادي و توسعه منجر شد و از سوي ديگر، اين افزايش ناگهاني به علت وجود مشكلات ساختاري و اجرايي، كشور را دچار بحران برنامه*ريزي و مديريت ناشي از سرمايه*هاي سرگردان و تورم*زايي كرد كه در كنار معضل سوء مديريت، بحران آفرين شده بود.
بخش ديگري از اين اسناد و مكاتبات رسمي به ادامه حكومت تك حزبي (حزب رستاخيز ملت ايران) و عدم اعتناي جدي حاكميت به ديدگاههاي ديگران در برنامه*ريزي و اداره كشور توسط حكومت پهلوي دوم اختصاص دارد.
از نظر ناظران ديپلماتيك بريتانيا، حكومت تك حزبي در ايران برخلاف وعده*هاي اوليه خود نتوانست به ميزان مشاركت عمومي و ايجاد علاقه در جوانان و دانشجويان براي شركت در برنامه*هاي دولتي منجر شود.
بر اساس اين اسناد، مشكل نيروي كارآمد و ماهر داخلي از معضلات راهبردي و مهم ايران به شمار مي*رفت كه رژيم "محمد رضا پهلوي" تلاش داشت با استفاده از همكاريهاي بين*المللي به*طور سريع و ضربتي به حل آن اقدام كند.
بخش ديگري از اين اسناد نيز به موارد مختلف و متعدد نقض حقوق بشر توسط سازمان اطلاعات و امنيت كشور (ساواك) در ايران و همچنين حركتهاي سياسي داخلي و خارجي عليه حكومت پهلوي، به خصوص جنبشهاي دانشجويي مربوط مي*شود.
با آزاد شدن اسناد تاريخي محرمانه مربوط به سي سال پيش در آرشيو ملي بريتانيا، جنبه*هاي غيرعلني ديگري نيز از سياست خارجي و داخلي اين كشور مربوط به تحولات سال ۱۹۷۶ميلادي فاش شد.
بخش عمده*اي از اين اسناد تاريخي به تحولات داخلي بريتانيا مرتبط است و مطابق يكي از پرونده*ها، دولت انگليس در دوره حكومت كارگري و زمامداري "هارولد ويلسون" نخست وزير وقت پيش*بيني كرده بود كه آرژانتين قصد دارد تا به جزاير مورد مناقشه فالكلند (مالويناس) حمله كرده و آن را از استعمار بريتانيا خارج كند.
يكي*ديگر از اين گزارشها به نگراني*هاي ويلسون درباره تندرويهاي گروههاي دست راستي اتحادگرا و سلطنت طلب افراطي در ايرلند شمالي و احتمال به راه*انداختن حمام خون توسط جوخه*هاي مرگ آنان در مخالفت با نيت احتمالي دولت كارگري در تاسيس حكومتي مستقل در آن منطقه و پيش*دستي در اعلام استقلال ايرلند شمالي بدون هماهنگي و توافق با دولتهاي لندن و دوبلين است.
ديگر مجموعه اسناد آزاد شده مربوط به مساله احتمال جدا شدن اسكاتلند در ميانه بحرانهاي اقتصادي اواسط دهه هفتاد در بريتانيا است.
در سال ۱۹۷۶حزب كارگر همچنين در شرايط مشابهي نسبت به وضع كنوني خود از جهت نگراني از عدم پيروزي مجدد در انتخابات سراسري قرار داشت.
بر اساس اسناد منتشرشده، مشكلات اقتصادي بريتانيا در اواسط دهه هفتاد موجب شد تا دولت كالاهان به اقدامات مختلفي براي صرفه جويي اقتصادي بينديشد.
شماري از اين برنامه*ها كاهش هزينه*هاي حفاظتي از ملكه اليزابت دوم، طرح لغو اعطاي مدالهاي طلايي و نقره*اي لياقت (موسوم به مدال جوبيلي) بود و مهمتر از آن انديشه محدود كردن و يا حتي تعطيل كردن برنامه هسته*اي بريتانيا براي صرفه*جويي مالي و تعديل بحران اقتصادي اين كشور بوده است.
در سال ۱۹۷۶علاوه بر مشكلات اقتصادي، خشكسالي، كم آبي و وزش بادهاي سهمگين گريبان بريتانيا را گرفت. يك گزارش "جان هانت" وزير مشاور دولت كارگري اين خشكسالي و كم آبي را طي ۲۵۰سال اخير در بريتانيا بي*نظير ارزيابي كرده بود.
همچنين در همين سال دولت پاكستان در يك اقدام رسمي تلاش كرده بود تا الماس معروف "كوه نور" را از بريتانيا پس بگيرد.
"ذوالفقار علي بوتو" نخست*وزير وقت پاكستان در درخواستي رسمي خطاب به كالاهان اعلام كرده بود كه اين الماس در سال ۱۸۵۲به طور غيرقانوني توسط مهاراجه لاهور به عنوان هديه به ملكه ويكتوريا بخشيده شده و در واقع متعلق به دولت و ملت پاكستان است.
اسناد آرشيو ملي بريتانيا مي*گويند كه كالاهان ابتدا دستور پيگيري مساله را داد، اما وقتي متوجه شد كه اين الماس تراش*خورده ۷۵۰ساله و ۱۸۶ قيراطي در تاج همسر پادشاه*سابق (جورج ششم) و مادر ملكه كنوني قرار گرفته، اعلام كرد كه انتقال الماس به دربار بريتانيا بخشي از يك معاهده صلح پس از جنگ ۱۸۴۹با مهاراجه لاهور بوده است.
سال گذشته نيز همزمان با آزاد شدن اسناد مربوط به ايران از آرشيو ملي بريتانيا جنبه*هاي ديگري از روابط تهران و لندن و گزارشهاي ماموران انگليسي درباره تحولات ايران در سال ۱۹۷۵افشا شده بود.
مهمترين موضوعات گزارش شده اين سال در خصوص ايران افزايش مناسبات با بريتانيا، تاسيس حزب رستاخيز، فعاليتهاي مسلحانه عليه حكومت پهلوي، حقوق بشر در ايران و هواپيما ربايي يك ايراني در بريتانيا بودند.
همچنين گزارشهايي درباره فعاليتهاي كنفدراسيون دانشجويان ايراني، اشغال سفارت ايران توسط اعضاي اين كنفدراسيون، روابط ايران و عراق از منظر امضاي پيمان الجزيره، و خريد جزيره*اي در سيشل توسط فرزند "اشرف پهلوي" از موارد مهم قابل ملاحظه در اسناد سال گذشته بود.
در مجموعه اسناد آزاد شده كه از ابتداي سال ۲۰۰۷ميلادي در اختيار عموم قرار مي*گيرد، پرونده*ها و گزارشهاي مختلفي نيز درباره ايران سي سال پيش وجود دارد.
اين اسناد گزارش تحولات گوناگون داخلي، وضعيت اقتصادي و برنامه توسعه، روابط خارجي با كشورهاي همسايه، منطقه و قدرتهاي بزرگ و تحولات سياسي، فرهنگي، اقتصادي و نظامي در روابط دوجانبه تهران و لندن در سال ۱۹۷۶را شامل مي*شود.
پرونده*هاي موجود در روابط خارجي ايران در سال ۱۹۷۶شامل روابط ايران با بريتانيا، آمريكا، فرانسه، اتحاد شوروي، عمان، عراق، مصر، افغانستان و بازار مشترك اروپا مي*شوند.
در اين ميان اسناد مربوط به روابط ايران و عراق به دليل شرايط حساس پس از امضاي معاهده صلح ۱۹۷۵در الجزاير از اهميت خاصي برخوردار است.
در اين اسناد كه عمدتا مكاتبات بين ماموران سفارت بريتانيا در تهران با وزارت خارجه و بخصوص بخش خاورميانه اين وزارتخانه است توجه خاصي به فراز و نشيبهاي وضعيت سياسي و اقتصادي ايران در پرتو افزايش هنگفت درآمدهاي نفتي كشور و مشكلات اجرايي و برنامه*ريزي براي عملي كردن خواسته و نقشه*هاي حكومت وقت شده است.
اين گزارشها نشان مي*دهد كه افزايش بيش از ۴۰۰درصدي درآمدهاي كشور كه ناشي از افزايش شديد بهاي جهاني نفت بود، از يك سو به تسريع برنامه*هاي اقتصادي و توسعه منجر شد و از سوي ديگر، اين افزايش ناگهاني به علت وجود مشكلات ساختاري و اجرايي، كشور را دچار بحران برنامه*ريزي و مديريت ناشي از سرمايه*هاي سرگردان و تورم*زايي كرد كه در كنار معضل سوء مديريت، بحران آفرين شده بود.
بخش ديگري از اين اسناد و مكاتبات رسمي به ادامه حكومت تك حزبي (حزب رستاخيز ملت ايران) و عدم اعتناي جدي حاكميت به ديدگاههاي ديگران در برنامه*ريزي و اداره كشور توسط حكومت پهلوي دوم اختصاص دارد.
از نظر ناظران ديپلماتيك بريتانيا، حكومت تك حزبي در ايران برخلاف وعده*هاي اوليه خود نتوانست به ميزان مشاركت عمومي و ايجاد علاقه در جوانان و دانشجويان براي شركت در برنامه*هاي دولتي منجر شود.
بر اساس اين اسناد، مشكل نيروي كارآمد و ماهر داخلي از معضلات راهبردي و مهم ايران به شمار مي*رفت كه رژيم "محمد رضا پهلوي" تلاش داشت با استفاده از همكاريهاي بين*المللي به*طور سريع و ضربتي به حل آن اقدام كند.
بخش ديگري از اين اسناد نيز به موارد مختلف و متعدد نقض حقوق بشر توسط سازمان اطلاعات و امنيت كشور (ساواك) در ايران و همچنين حركتهاي سياسي داخلي و خارجي عليه حكومت پهلوي، به خصوص جنبشهاي دانشجويي مربوط مي*شود.
با آزاد شدن اسناد تاريخي محرمانه مربوط به سي سال پيش در آرشيو ملي بريتانيا، جنبه*هاي غيرعلني ديگري نيز از سياست خارجي و داخلي اين كشور مربوط به تحولات سال ۱۹۷۶ميلادي فاش شد.
بخش عمده*اي از اين اسناد تاريخي به تحولات داخلي بريتانيا مرتبط است و مطابق يكي از پرونده*ها، دولت انگليس در دوره حكومت كارگري و زمامداري "هارولد ويلسون" نخست وزير وقت پيش*بيني كرده بود كه آرژانتين قصد دارد تا به جزاير مورد مناقشه فالكلند (مالويناس) حمله كرده و آن را از استعمار بريتانيا خارج كند.
يكي*ديگر از اين گزارشها به نگراني*هاي ويلسون درباره تندرويهاي گروههاي دست راستي اتحادگرا و سلطنت طلب افراطي در ايرلند شمالي و احتمال به راه*انداختن حمام خون توسط جوخه*هاي مرگ آنان در مخالفت با نيت احتمالي دولت كارگري در تاسيس حكومتي مستقل در آن منطقه و پيش*دستي در اعلام استقلال ايرلند شمالي بدون هماهنگي و توافق با دولتهاي لندن و دوبلين است.
ديگر مجموعه اسناد آزاد شده مربوط به مساله احتمال جدا شدن اسكاتلند در ميانه بحرانهاي اقتصادي اواسط دهه هفتاد در بريتانيا است.
در سال ۱۹۷۶حزب كارگر همچنين در شرايط مشابهي نسبت به وضع كنوني خود از جهت نگراني از عدم پيروزي مجدد در انتخابات سراسري قرار داشت.
بر اساس اسناد منتشرشده، مشكلات اقتصادي بريتانيا در اواسط دهه هفتاد موجب شد تا دولت كالاهان به اقدامات مختلفي براي صرفه جويي اقتصادي بينديشد.
شماري از اين برنامه*ها كاهش هزينه*هاي حفاظتي از ملكه اليزابت دوم، طرح لغو اعطاي مدالهاي طلايي و نقره*اي لياقت (موسوم به مدال جوبيلي) بود و مهمتر از آن انديشه محدود كردن و يا حتي تعطيل كردن برنامه هسته*اي بريتانيا براي صرفه*جويي مالي و تعديل بحران اقتصادي اين كشور بوده است.
در سال ۱۹۷۶علاوه بر مشكلات اقتصادي، خشكسالي، كم آبي و وزش بادهاي سهمگين گريبان بريتانيا را گرفت. يك گزارش "جان هانت" وزير مشاور دولت كارگري اين خشكسالي و كم آبي را طي ۲۵۰سال اخير در بريتانيا بي*نظير ارزيابي كرده بود.
همچنين در همين سال دولت پاكستان در يك اقدام رسمي تلاش كرده بود تا الماس معروف "كوه نور" را از بريتانيا پس بگيرد.
"ذوالفقار علي بوتو" نخست*وزير وقت پاكستان در درخواستي رسمي خطاب به كالاهان اعلام كرده بود كه اين الماس در سال ۱۸۵۲به طور غيرقانوني توسط مهاراجه لاهور به عنوان هديه به ملكه ويكتوريا بخشيده شده و در واقع متعلق به دولت و ملت پاكستان است.
اسناد آرشيو ملي بريتانيا مي*گويند كه كالاهان ابتدا دستور پيگيري مساله را داد، اما وقتي متوجه شد كه اين الماس تراش*خورده ۷۵۰ساله و ۱۸۶ قيراطي در تاج همسر پادشاه*سابق (جورج ششم) و مادر ملكه كنوني قرار گرفته، اعلام كرد كه انتقال الماس به دربار بريتانيا بخشي از يك معاهده صلح پس از جنگ ۱۸۴۹با مهاراجه لاهور بوده است.
سال گذشته نيز همزمان با آزاد شدن اسناد مربوط به ايران از آرشيو ملي بريتانيا جنبه*هاي ديگري از روابط تهران و لندن و گزارشهاي ماموران انگليسي درباره تحولات ايران در سال ۱۹۷۵افشا شده بود.
مهمترين موضوعات گزارش شده اين سال در خصوص ايران افزايش مناسبات با بريتانيا، تاسيس حزب رستاخيز، فعاليتهاي مسلحانه عليه حكومت پهلوي، حقوق بشر در ايران و هواپيما ربايي يك ايراني در بريتانيا بودند.
همچنين گزارشهايي درباره فعاليتهاي كنفدراسيون دانشجويان ايراني، اشغال سفارت ايران توسط اعضاي اين كنفدراسيون، روابط ايران و عراق از منظر امضاي پيمان الجزيره، و خريد جزيره*اي در سيشل توسط فرزند "اشرف پهلوي" از موارد مهم قابل ملاحظه در اسناد سال گذشته بود.
Comment