Feminism

[donsaeid]

افزون بر ايران اسلامى ما، كشورهاى اسلامى ديگر نيز كم و بيش با اين پديده مواجهاند. نويسنده زن مصرى نوال السعداوى و نويسنده زن مراكشى فاطمه مرنيسى از مروجان اين تفكر در كشور خود هستند. ناگفته نماند كه فمنيستهاى پستمدرنيسم، فمنيستهاى اسلامى را متهم مىكنند كه خواهان ارتقاى حقوق زنان و ايدههاى تساوىطلبانه در چارچوب حفظ نظام اسلامىاند.(16) برخى نيز پاى از اين فراتر نهاده و اسلام را مخالف با حقوق و هويت زنان مىدانند. به نظر آنان، با تفسير زنمدارانه از متون اسلامى، نمىتوان روى ماهيت زن ستيز دين اسلام سرپوش گذاشت.(17)


بر اين اساس، گروهى از فمنيستهاى اسلامى كه جمعى از ايرانيان خارج از كشور و گروهى از زنان داخلى را تشكيل مىدهند معتقد به جدايى حوزه دين از سياستند و گروهى ديگر ـ كه بعضى از آنها سابقه انقلابى دارند متدينند ـ بر اساس گرايشهاى نوانديشانه دينى به دفاع از زنان مىپردازند.


فمنيستهاى اسلامى، فمينيسم غربى را به صورت انتقادى مورد مطالعه قرار مىدهند. انتقاد عمده فمنيستهاى مسلمان را مىتوان در تاكيد بر خانواده، انتقاد از فردگرايى افراطى فمنيستهاى غربى و لزوم توجه به شرايط فرهنگى و منطقهاى زنان هر كشور و در نتيجه عدم امكان ارائه راهبردهاى واحد براى تمام زنان، پىگيرى كرد. در مورد اخير، فمنيستهاى مسلمان بيش از آن كه به تحولى در مفهوم فمينيسم دست زده باشند به تحولاتى اساسى در روشها و برخى راهبردها چشم دوختهاند. به گفته برخى از فمنيستهاى مسلمان بايد با استفاده از تجربههاى گذشته، سعى در تلفيق و تطبيق خلاّق و نقادانه تئوريها بر واقعيتهاى جامعه داشته باشيم.





اما بر اساس آراى نظريهپردازان در صحت اين امر، بايد با ديده ترديد نگريست؛ زيرا كسانى كه به طور صريح به ارائه نظر پرداختهاند؛ معتقدند كه بايد بين دينسالارى و ديندارى تفكيك نمود.(19) از نظر آنان دين پديدهاى قابل احترام است و مىتواند در ترسيم رابطه خالق و مخلوق نقشآفرين باشد؛ اما اعتقاد به دين الزاما به معناى حاكم بودن دين در شؤون اجتماعى بشر نيست. سكولاريسم؛ يعنى جدايى حوزه دخالت دينى از حوزه امور اجتماعى بشر، جانشين مناسبى براى دينمدارى است، پس بايد از دخالت دادن گرايشهاى مذهبى در حوزه مسائل سياسى پرهيز كرد

فمنيستهاى گروه دوم (نوگرايان دينى) هم به قرائتى نوانديشانه از دين فكر مىكنند كه همسويى دين را با فرهنگ جديد تا حدود زيادى تضمين مىكند و آن، قرائتى از دين است كه امور اجتماعى را جايگاه جولان عقل و امرى عرفى بداند. پس، پسوند اسلامى به معناى آن نيست كه اين گروه تمام آرمانها و راهكارهاى خود را از اسلام گرفته باشد؛ بلكه مىكوشند تا راهكارهاى مورد نظر خود را با ادبياتى كم و بيش دينى پىگيرى نمايند؛ نه آن كه دين را پالايشگاه انديشه بشرى بدانند.

از سخنان و نوشتههاى صاحب نظران و مروجان اين نظريه برمىآيد كه در صددند تا به تفسير مجدد آموزهها و احكام دينى پرداخته و به تغييرات وسيعى در احكام دين تن دردهند. جا دارد به بخشى از اين تفسيرها اشاره كنيم:

1ـ در مفهوم عدالت، آنان عدالت عرفى را مىپسندند نه عدالت عقلى را. در اعتقادات شيعه، عدالت يك اصل محورى است كه بر تمام دين، تكوين و تشريع حاكم است. مفهوم عدالت در ديدگاه اسلامى عقلى است و در بستر زمان و مكان تغيير نمىكند؛ زيرا از مستقلات عقليه است؛ يعنى عقل بدون كمك گرفتن از شرع به حسن آن حكم مىكند. در مقابل، به مفهومى از عدالت بر مىخوريم كه عدالت عرفى نام دارد؛ تعبيرى از عدالت كه جامعه علمى هر زمان بر آن(20) صحه بگذارد اگر چه در زمانهاى ديگر مورد تاييد نبوده باشد. در اين حال، عدالت عرفى مفهومى تغييرپذير است. از اينجا معلوم مىشود كه عدالت از نگاه روشنفكران و فمنيستهاى اسلامى گرچه از اهداف مورد نظر دين است؛ اما اين مفهوم در ذات خود تغييرپذير است و با اين تعبير از عدالت مىتوان بسيارى از احكام زنان را كه در ذهن كنونى جامعه ما عادلانه تلقى نمىشود، لغو شده اعلام كرد؛ اما آيا چنين برداشتى از عدالت به معناى آن نيست كه آموزههاى دينى را تابع ديدگاههاى فلسفى غرب و تفسيرى مطابق با اومانيسم، سكولاريسم، فردگرايى و نسبيت گرايى بدانيم. به علاوه دليل اعتبار عدالت عرفى چيست و چگونه مىتوان آن را به دين نسبت داد؟

2ـ در مفهوم تساوى، آنان اين مفهوم را دقيقا به معناى تشابه مىگيرند و به سوى برداشتن مرزهاى جنسيتى گام برمىدارند. برخى از فمنيستهاى مسلمان تصريح كردهاند كه تفاوتهاى تكوينى ميان زن و مرد نبايد به تفاوتهاى تشريعى و حقوقى ميان آنان منجر شود.(21) نگاه تشابهگرا به احكام حقوقى زن و مرد در ارثبرى، ديه، قصاص، سرپرستى خانواده و مسائلى از اين دست، نتيجه اين نگرش است. البته اين تفسير از تساوى برخلاف آموزههاى روشن دينى است. آنچه در دين مورد تأكيد است اقامه قسط و عدل است. زن همچون مرد انسانى است كه از استعداد برخوردارى از كمالات انسانى، بهرهمند است؛ اما خداوند بر اساس حكمت سرشار خود براى ساماندهى به امور اجتماعى تفاوت را در بين زن و مرد قرار داده است و خواستههاى متفاوتى نيز از اين دو جنس دارد. تمام اين تفاوتها، عادلانه و همسو با تعالى هر دو جنس است.

3ـ مفهوم آزادى، كه بيشتر فمنيستهاى اسلامى تندرو بر آن پاى مىفشارند ناظر به مسأله حجاب است؛ چنان كه نيره توحيدى حجاب را حربهاى در خدمت سياستهاى جنسى و از قيد و بندهاى محدودكننده مىداند و در عين حال سياست رضاخانى كشف حجاب را به دليل آن كه زورمدارانه است برنمىتابد.(22) اين تفسير هم پايگاه دينى ندارد. كشف حجاب چنان كه تجربه تاريخى ملت ايران نيز مؤيد آن است زمينهساز نگاه ابزارى به زن و محدود كننده زن و مرد است. زنان را از تأثيرگذارى مفيد اجتماعى و مردان را از توجه به خلاقيتها و هدايتگرى زنان باز مىدارد.

4ـ اما در مورد خانواده، فمنيستهاى اسلامى برخلاف فمنيستهاى غربى كه نهاد خانواده و مادرى را ساخته نظام مرد سالارى و براى تحكيم اقتدار خويش مىدانند، بر حفظ كيان خانواده اصرار و به نقش زن در خانه به عنوان همسر و مادر توجه دارند و گاه از ديدگاههاى ليبراليستى به دليل آن كه مصالح جامعه و خانواده را در پاى اعتقاد به فردگرايى افراطى قربانى مىكنند، انتقاد مىنمايند. به همين دليل، مخالفت خود را با همجنسگرايى كه به نظر آنان گرايش افراطى به حساب مىآيد، اعلام كردهاند.از ديد آنان نهاد خانواده و مادرى در ذات خود مشكلزا نيست. با اين حال از خانواده سنتى كه مبتنى بر سلسله مراتب و سرپرستى مرد و حامل ارزشهاى جامعه سنتى است، انتقاد مىكنند و خواهان خانوادهاى بر اساس برابرى نقشها و نفى سرپرستى مرد هستند.

هرچند اين دفاع از خانواده در مرحله نظر است كه به مرحله عمل مىرسند راهبردهايى پيشنهاد مىكنند كه در موارد در جهت تزلزل خانواده است. از اين رو بهتر است كه تعريف خود از خانواده را روشنتر بيان كنند تا امكان داورى بهتر فراهم آيد. استقلال اقتصادى و اشتغال از مهمترين شعارهاى فمنيستهاست كه فمنيستهاى اسلامى هم بر آن پاى مىفشارند. به نظر آنان اين راهبرد، خودباورى زنان را افزايش مىدهد، نگرانى آنان را از آينده كمتر مىكند و آنان را براى مقابله با تعديات احتمالى همسر آماده مىسازد؛ اما آيا به راستى تاكيد بر اشتغال زنان به طور اساسى به تقويت نظام خانواده كمك كرده است؟

براى پاسخ به اين سؤال به جهت اهميّت فوق العاده خانواده در نظام اجتماعى و آموزههاى دينى، بهتر است تاثير مدرنيزاسيون بر خانواده را به تفصيل بررسى كنيم. باشد كه مروجان ايده كمرنگ كردن بنياد خانواده، بازنگرى جديترى به ايده و افكار خويش داشته باشند.


تأثير مدرنيزاسيون بر خانواده :

[donsaeid]

آثار دگرگونى در زيست بشر، ابتدا در خانواده بروز مىكند؛ زيرا آغاز زندگى از درون خانواده شكل مىگيرد و سپس توسعه و تنوع مىيابد. در حالت متعادل، خانواده داراى هويت و اصالت است؛ اما با تغيير شرايط، خانواده از معنادارى مىافتد و با بحران پوچى درگير مىشود.


نقطه عطف بحران خانواده در دنياى امروز، از دست دادن ارزشهاى ذاتى خانواده است. خانواده در جوامع غير صنعتى، مسؤوليتهاى چندگانهاى داشته است. مراقبت، نگهدارى و تربيت فرزندان، تغذيه، كار در منزل، نگهدارى از سالمندان از جمله مسؤوليتهاى خانواده و بويژه زنان بود؛ اما با صنعتى شدن و نهادينه شدن اصل تقسيم كار، بسيارى از اين وظايف به نهادهاى صنعتى، خدماتى، بهداشتى و آموزشى كه مستقل از خانواده بودند، محول شده است. اعضاى خانواده غذاهاى آماده را از فروشگاههاى بزرگ در بستهبنديهاى معين مىخرند و در مدت زمان كوتاهى با وسائل برقى آماده خوردن مىكنند. گفتوگوهاى پس از شام به سرگرمى در بازيها، گوش دادن به موزيك و ديدن برنامههاى ارائه شده راديو و تلويزيون و بازيهاى ويديويى و فيلمهاى تلويزيونى يا سينمايى تبديل شده و پيران خانواده نيز با سپرى نمودن بقيه عمر خويش در خانههاى سالمندان از ديگر اعضاى خانواده جدا مىشوند و كمتر امكانى براى حمايت جمعى مىيابند. در اين صورت حمايت روانى، روحى و انسانى ديگر اعضاى خانواده براى هر يك از اعضاى نيازمند وجود ندارد؛ بلكه به مؤسسههاى روانكاوى، روان درمانى سپرده شده است. آنها با دريافت پول موظفند تا به رفع مشكلات روانى و اخلاقى افراد مبتلا به آسيبهاى روانى و اجتماعى بپردازند.(23)


با بحرانى شدن موقعيت خانواده در جهان نوسازى شده صنعتى، بيشترين زيان آن متوجه زنان است؛ زيرا حتى در خانوادههايى كه زن منزلتى نداشت دستكم به عنوان مادر خانواده، نقش محورى داشت؛ اما با ويران شدن جايگاه خانواده در دنياى مدرن، به طور طبيعى چنين نقشى از زنان گرفته شد. به راستى بايد ديد بر اثر دگرگونيهاى نو چه نقشى به زنان داده شده كه هم سنگ با نقش مادرى باشد!


در واقع نگاه سرمايهدارى جديد به زنان، از جنبه زنانگى آنها نيست، بلكه به واسطه پيشرفت و تداوم چرخه صنعت است و در اين ميان هر كدام، مرد يا زن به نحو مطلوبتر و مطبوعتر ايفاى نقش كنند، محبوبترند.


بعضى از گرايشهاى فمنيستى، نتيجه اعتراضى است كه زنان جوامع غربى به نگرش سوداگرانه صاحبان سرمايه به زنان داشتهاند. بنابراين، نبايد تصور كرد كه موقعيت اجتماعى زنان در جامعه صنعتى بهتر از ديروز است. يكى از صاحب نظران غربى مىگويد:





اصولاً در نظام سرمايهدارى جديد، زنان به دو دليل بايد در بيرون از خانواده اشتغال يابند: نخست، حفظ ماهيت مصرف كنندگى خانواده هستهاى است و دليل ديگر اين كه اشتغال زنان، ارزانتر و بىدردسرتر است، زيرا بسيارى از آنان براى باقى ماندن در كار، حاضر به قبول دستمزدهاى پايينتر از مردانند.


صنعتى شدن در اوايل، باعث تعارضهاى شديد ميان كارگران، به خصوص كارگران مرد و زن شد. زنان براى باقى ماندن در كار، حاضر به قبول دستمزدهاى پايينتر از مردان بودند. زن بافنده ماهر، روزى يك فرانك و مرد ماهر روزى چهار فرانك مزد مىگرفت. در سال 1870 متوسط دستمزد زن در پاريس 14/2 فرانك و متوسط دستمزد مردان 75/4 فرانك بود.(25)


در واقع نگاه سرمايه دارى جديد به زنان از آن رو كه زن هستند، نيست؛ چنان كه به مردان هم نگاه مردانه نمىكند. در چنين نظامى جنبههاى زنانگى و مردانگى كنار گذاشته مىشود؛ بلكه پيشرفت و تداوم چرخه صنعت مهم است و هركدام نقش مطلوبترى ايفا كنند محبوبترند. در حقيقت، آنچه در جامعه صنعتى ديده مىشود مهندس، تكنسين، مدير، نقاش، هنرپيشه، فروشنده، دلال، كارگر و... است، نه مرد يا زن. تنها زمانى مسائل زنانه اهميت مىيابد كه چرخه صنعت با بحران مواجه شود!


نگاهى به جوامع غربى نشان مىدهد كه در حال حاضر، جوامع انسانى به موازات صنعتيتر شدن با ابعاد وسيع و پيچيدهترى از خشونت درگير است. اگر تا دو سه دهه قبل در آمريكا، خشونت را چندان جدى نمىگرفتند، امروزه بدان توجه پيدا كردهاند






همچنين تازهترين آمارها در كشور صنعتى شده ژاپن، نشاندهنده افزايش شمار همسران قربانى خشونت است:




خشونت در محل كار نيز شايعترين اشكال خشونت در جوامع پيشرفته صنعتى است. در اين خشونتها زنان بيشترين قربانيان را دارند. آنان با خشونتهايى مانند تجاوز جنسى، كتك خوردن و مجروح شدن، تهديد و ارعاب، آزار و اذيتهاى فيزيكى و روحى و اهانتهاى زبانى و غير زبانى رو به رو هستند. نكته مهم در تحقيقات انجام گرفته نشان مىدهد كه در دنياى جديد، مشكل زنان، تنها كمتر بودن فرصتهاى شغلى و تبعيض در دستمزدها نيست؛ بلكه سوءاستفاده جنسى در محل كار نيز مشكل ديگرى است.(29)

البته از تجارت فحشا به عنوان كثيفترين و ستمگرانهترين نوع خشونت نمىتوان چشم پوشيد. اين كه انسانى را از كرامت، شرافت و حرمت خدادادىاش به زور و خشونت محروم سازند واو را براى ارضاى تمايلات نفسانى نامشروع ديگران مجبور سازند.

سوگمندانه بايد گفت:



ناگفته نماند كه حضور فيزيكى زن در بيرون از خانه با شعار آزادى و نياز كارخانهداران به آنها و حمايت نظرى پرزرق و برق از زنان، جنگى آشكار را بين زنان و مردان به وجود آورد كه تا اعماق خانوادهها رسوخ كرده است. در پرتو اين آزادى و تساوى و مقررات حمايتى، زن فارغ از هرگونه مسؤوليت خانوادگى و هم پاى مردان در كارخانهها، ساعات بسيارى از عمر خود را هدر داده است؛ اما در واقع آنچه كه ثمره زنان گرديده، محروم شدن از كرامت انسانى است. در اين راه، در كارخانهها، بردگى ماشين و صاحبان ماشين، ارزشى بود كه زنان به جاى كرامت انسانى به آن دست يافتند. از توليدات دستى و خلاقيتهاى هنرى و به كارگيرى ذوق خويش محروم شده و به واژگونى نگرشى و ارزش دست يافتند.

شغل و درآمدهاى ناچيز، جانشين ارزشهاى معنوى گرديد. زنى كه تا پيش از تولد كارخانهها، محور و ستون خانواده محسوب مىشد و خويش را منبع برآورده شدن نيازهاى معنوى خانواده مىديد، در بازارهاى كار خود را غرق ديده و از چشمه جوشان مهر، عشق و ايثار به موجودى بى احساس، خسته و بىرمق تبديل شد. از مهر مادرى تهى گرديده و با همسر و فرزندان بيگانه شده، به جاى تكيه بر همسر، وابسته به كارخانهها شد و براى كار بيشتر، نداشتن فرزند را حسنى بزرگ و گامى اساسى در راستاى آزادى كامل خود برشمرد.





زنان البته آنچه كه از دست دادهاند، قدرت فكرى مستقل، شخصيت كريم و جايگاه رفيع خانواده است:



5ـ برابرى حقوقى زن و مرد، دغدغه اصلى فمنيستهاى اسلامى در حوزه مسائل حقوقى است. دستيابى به نظام حقوقى در مواردى چون قضاوت، شهادت، ارث، ديه، ازدواج، طلاق و سرپرستى خانوادهها آرمانهايى هستند كه براى تحقق آنها تلاشهاى چشمگيرى كردهاند. كنوانسيون محو كليه اشكال تبعيض عليه زنان از آنجا كه بر مفهوم تشابه بنيان شده است مورد حمايت جدى آنان است. نگاه انتقادى آنان به قانون مدنى و مجازات با محور قرار گرفتن مفهوم تشابه شكل گرفته است. و در سالهاى اخير، تحركهايى نيز در زمينه اصلاح قوانين و مقررات داخلى صورت گرفته است. .

[donsaeid]

Last Part

فمنيستهاى اسلامى بر روشهاى حقوقى براى استيفاى حقوق زنان تاكيد مىكنند و اصلاحات مورد نظر آنان بويژه در محور روابط خانوادگى بيشتر رنگ و بوى حقوقى دارد. آموزش حقوق به زنان از ابتدايىترين پيشنهادهاى آنان به منظور آشنايى زنان با حقوق خود و استيفاى آن، بويژه در خانواده است؛ اما استيفاى حقوق از طريق آموزش حقوق زنان تا چه حد مؤثر بوده است؟ مگر نه اين كه اين آموزش زمينه تقابل را فراهم آورده و آشنا شدن زنان با حقوق خود، موجب بالا رفتن معنادار آمار طلاق، خشونت خانگى و اختلافات شده است كه خود نشاندهنده آن است كه در ارتقاى وضعيت چندان موفق نبودهايم؛ در نتيجه بايد به شيوهاى دست يابيم كه ضمن استيفاى حقوق احتمالى زنان آرامش خانوادگى زن و شوهر و فرزندان خدشهدار نشود.

6ـ در زمينه مشاركت اجتماعى، نگاه فمنيستى به زن آن است كه وى را از هسته تحولات اجتماعى به پوسته آورده و نقشهاى كليشهاى مردانه به وى واگذار مىكند و نقشهاى مادرى و همسرى را كسالتآور و حقير جلوه مىدهد و در عوض نقشهايى مثل رانندگى كاميون، فروشندگى و تاكسى سرويس را به وى پيشنهاد مىكند و او را تشويق مىكند كه محيط خانه را به نفع موقعيت اجتماعى رها كند. البته حضور زن در اجتماع با محور قرار دادن خانواده و حفظ پويايى روابط خانوادگى از يك سو و حفظ احترام و امنيت زن در فعاليتى متناسب با شؤونات زنانه ديگر مىتواند مفيد باشد؛ اما نقطه ايدهآل براى فمنيستها اين است كه زنان، مرزهاى جنسيتى را در نورديده و برابر در موازنه اجتماعى، حضور در مديريتها و مشاغل را پذيرا گردند و مرزهاى جنسيتى به هر شكل ممكن برداشته شود. روشن است بحث اختلاط، چگونگى روابط زن و مرد در جامعه و در محيط كار، امنيت اخلاقى و خرد نشدن زنانگى زن در زير چرخ ماشينها دغدغه اصلى آنان نيست.

جان كلام اين كه، آنان مىخواهند زنان را در روابط حقوقى واجتماعى، خانوادگى و اقتصادى به گونهاى مشابه و بدون مرزهاى جنسيتى تعريف كنند و زنان آزادانه به هر آن چه متمايلند، دسترسى داشته باشند و از نظر ما چنين آرمانى نه صحيح است و نه دست يافتنى؛ صحيح نيست، چون بر معيارهاى عقلى و شرعى استوار نيست و چيزى كه بر اين معيار استوار نباشد، سعادتآور نخواهد بود. الگوى تشابه نيز دستيافتنى نيست، چون خداوند بر اساس حكمت خويش، زن و مرد را با تفاوتهايى خلق كرده و انتظارهاى متفاوتى از آنان دارد. چنانچه جارى كردن الگوهاى برابرى در بعضى كشورها آمار طلاق، روابط جنسى خارج از چارچوب ازدواج، خانوادههاى تك والد، تك زيستى انسانها و خشونتهاى خانوادگى و... را ايجاد كرده است.

از نگاه ما ارزشمندى واقعى هر انسان به بهرهمندى وى از قدرت و كمال و تقرب به خداوند است كه در اين جهت، تفاوتى بين زن و مرد نيست و ضرورتا هر دو دستيابى به تقرب را از يك مسير نمىپيمايند. برخى از امور براى مردان و بعضى براى زنان ارزشمند است؛ چنان كه تامين مخارج اقتصادى خانواده از وظايف مرد، تنظيم اقتصاد مصرفى از وظايف زنان، جهاد با نفس و مال در برابر دشمنان از راههاى تقرب مرد و نقشآفرينى در تربيت نيروى سازنده و رزمنده از وظايف زنان شمرده شده است. فمنيستهاى اسلامى چون از زاويه نگاه غربى به مسائل و مشكلات زنان مىنگرند بسيارى از مشكلات مانند بحران جنسى با بالارفتن سن ازدواج، نگاه ابزارى به زن، شكاف نسلها، بالا رفتن آمار طلاق را جدى نمىگيرند.

به مسأله فرار دختران كليشهاى مىنگرند و آن را مسألهاى طبيعى در گذار از جامعه سنتى به مدرن تلقى مىكنند؛ در حالى كه اين امر در جوامعى كه مرحله گذار را نيز گذراندهاند نه تنها كاهش نيافته؛ بلكه به آمار آن افزوده شده است. به وضوح مىتوان دريافت كه در مورد حضور اجتماعى و اشتغال و حتى روابط خانوادگى با توصيههاى اين نظريهپردازان به نوعى تزلزل در بنيان خانواده دست يافتهايم و حتى كسانى كه خود را به مبانى دينى ملتزم نشان مىدهند رفته رفته به بحران تئوريك نزديك مىشوند و بايد ميان آموزههاى دينى و الگوهاى تجددطلبى يكى را برگزينند؛ زيرا تفسيرهاى تاويل گونه از آيات و احكام دينى هميشه ممكن نخواهد بود و در نهايت به جدايى دين از حوزه امور اجتماعى و عرفى گرايى و ترديد در جهت كتاب و سنت خواهد انجاميد

ارائه پيشنهادها

جنبش زنان در اغلب راهكارهاى خود، راه خشك قانونى را مىطلبد و دستيابى به مراجع قانونگذارى و اجرايى را يكى از مهمترين راهحلهاى مشكلات زنان مىداند؛ در حالى كه اگر قانون به وسيله نظام ارزشى تلطيف نگردد، در تمام عرصهها، انگيزه لازم را براى رعايت حقوق ايجاد نمىكند.(33)
براى مثال در نظام ارزشى اسلام، زن انسانى است كه تمام لوازم وابزار را براى ارتقاى انسانى و رسيدن به اوج قله بندگى را داراست. در اين نظام خروج از خانه در حقيقت به معناى رسيدن به مقصد رشد انسانى نيست.
از اين ديدگاه، ارزش نه جلوس در خانه است و نه خروج از آن، مهم آن است كه زن مسلمان با توجه به وظايف خود و شرايط حاكم بر اجتماع به دنبال رعايت ارزشهاى اساسى باشد، مثلاً پزشك، معلم، فقيه و كارشناس دين شدن زنان، مستلزم خروج از خانه است كه در اين صورت باقى ماندن زن در منزل ضد ارزش خواهد شد؛ زيرا مستلزم آن است كه در تمام آن موارد، زنان جامعه به مردان مراجعه نمايند در حالى كه اگر ما نظام ارزشى خود را از فرهنگ بيگانه اخذ كنيم و نفس خروج از خانه را يك ارزش بدانيم طبيعى است كه در آن صورت نظام حقوقى دينى از منظر ما نظامى تبعيضآميز خواهد بود.
قدر مسلم، ترويج ديدگاههاى فمنيستى با راه حلهاى غربى آن در جامعه ايران كه بستر و زمينه اين جريانسازى را نيز برخى از قوانين نارسا هموار كردهاند و همچنين، نبود تعريف مشخصى از حضور زن در عرصههاى سياسى، اجتماعى، فكرى و عدم سازماندهى نيروى عظيم زنان در جامعه اسلام، تنها زنهاى جامعه را به سوى نوع ديگرى از ستم و از دست دادن حقوق آنها سوق مىدهد؛ زيرا غرب حتى نتوانسته به زنان جامعه خود امنيت و آرامش ببخشايد و به رغم شعارهاى پرزرق و برق جهان غرب، امروزه وضعيت زنان مغربزمين اسف بار گزارش مىشود.
به گزارش خبرگزارى فرانسه يك سوم زنان در نروژ، امريكا، هلند و زلاندنو مورد سوءاستفاده جنسى قرار مىگيرد و در امريكا در هر 8 ثانيه يك زن مورد بدرفتارى قرار مىگيرد و در هر 6 دقيقه به يك زن تجاوز مىشود. بر اساس تحقيقى كه توسط وزارت دادگسترى امريكا صورت گرفته است هر سال حدود 310 هزار مورد تجاوز و يا تلاش براى تجاوز (در اين كشور) صورت مىگيرد.
با اين همه، آنچه در زمينه مشكلات اجتماعى، اقتصادى و سياسى زنان به اجمال مورد توجه قرار گرفته در واقع ريشه در يك معضل فراگير و جهانى به نام باورهاى كليشهاى درباره نقشهاى سنتى زنان دارد كه زاييده فرهنگ هر جامعهاى است. از اين رو، حركت اصلى بايد حركتى فرهنگى در جهت تغيير نگرشها در سطوح زير باشد:

1ـ تغيير نگرش فردى

در ايران پس از پيروزى انقلاب اسلامى، چنين تغيير نگرشى در حد بسيار فراوان در زنان به وجود آمده و آنان را به سمت مثبت نگرى به خود سوق داده است. افزايش حضور زنان در انشگاهها، احساس مفيد بودن و اعتماد به نفس را در آنان تقويت كرده است؛ در عين حال هنوز كاستيهايى در اين باره وجود دارد تا گامهاى سنگين و اساسى متناسب با شؤون زنان مسلمان برداشته شود.

2ـ تغيير نگرش خانوادگى
بايد پذيرفت كه تقسيم كار در خانواده يك امر قراردادى مبتنى بر عرف و عادت و سنتهاست و به طور زيستى و طبيعى شكل نگرفته است لذا با پذيرش تفاوتهاى بيولوژيك زنان و مردان، بايد با برنامهريزى فرهنگى و دادن آگاهيهاى مورد نياز، سهم بيشترى به مردان در كارهاى مربوط به خانواده نسبت به گذشته داده شود. تا امكان فعاليت اجتماعى بهترى براى زنان فراهم آيد.

3ـ تغيير نگرش اجتماعى
در ايجاد برخى از نگرشهاى منفى، باورهاى مذهبى جوامع نيز تا حدودى مؤثر است. طبيعتا وقتى كه مذهبى همچون بودا، زن را تجسم شر قلمداد مىكند،(34) پيروان آن اجازه ندارند ديدى مثبت به زن داشته باشند و اين در حالى است كه در كتاب آسمانى ما مسلمانان از زنانى ياد شده است چون مريم، آسيه و بلقيس كه نمونه هايى از انسانهاى كامل هستند.
همچنين در قرآن از اين عقيده شايع در برخى از اديان تحريفشده يعنى فريفتن حضرت آدم توسط حوا به واسطه فريب شيطان خبرى نيست.(35) متأسفانه با وجود اين نگرش قرآنى، زنان مسلمانان در برخى موارد از حق مسلم خود در بعضى از كشورهاى اسلامى بهرهمند نمىشوند. البته در ايران اسلامى ديدگاه روشنگرانه حضرت امام و مقام معظم رهبرى زمينه رشد شخصيت و مشاركت زنان را در حوزههاى اقتصادى، اجتماعى و سياسى فراهم آورده است. هر چند انتظار مىرود كه نهادهاى آموزشى، تبليغى، فرهنگى و مذهبى به بررسى مشكلات فقهى و حقوقى زنان بپردازند و با بهرهگيرى از ويژگى پوياى اجتهاد در فقه شيعى براى رفع و حل مشكلات تدابيرى بينديشند.

[Rasputin]

was saddened and disappointed to read Mahasti Shahrokhi's poem, "Feminizme maa bee norooz ast". What a talented poet Ms. Shahrokhi is, with beautiful imagery and thoughtful choices of words, and so capable in tying ideas together, especially when she borrows words with double meaning (esteareh). I am also proud of her for the tribute she pays Forough Farrokhzad, who continues to deserve to be cherished and celebrated by all Iranian men and women.

Beautiful form and fancy expression aside, this was a really rude and unfair depiction of what has been transpiring with our women's movement over the past few years. Calling these brave and dedicated women names such as hairy, stupid, whining, screaming, and thoughtless is probably the most anti-women thing I have ever seen sent their way, and all this from another woman?

This is amusing, as none of the men fighting, oppressing, threatening, imprisoning, inerrogating,and torturing these women has ever gone that far! None of those men dare call these women stupid, disorgnized, and haphazard! If they were so aimless and ineffective, why would they pose such threat to the gentlement in charge, motivating them to confront them in such brutal ways?

Ms. Shahrokhi says she fears what these women are doing and how it affects Iranian women's movement. What does Ms. Shahrokhi have in mind as a realistic and practical way for Iranian women to finally stand up and demand what is their right and which has been denied them for years?

I hope writing poetry and hoping for the best is not her solution to the dilemma that mistreats our women, discounts them, insults them, stones them, takes away their children, and leaves them unprotected. I should hope that soon she will write another poem, in which she would give us her solutions to the problem.

I think the most jarring thing in Ms. Sahrokhi's poetry is that she confuses us about who and what exactly she is when she pours such venom out on these women. She is an educated woman, an artist, with enough decency to care enough to write poetry.

But how could a decent human being make fun of the complicated life an educated, working mother and wife who is also involved in and attentive to social issues, leads? How can a person with a modicum of honor and integrity crack jokes about these women's perceived unkempt facial hair, dirty homes and laundry?

Oh, please, it would really do Ms. Shahrokhi good to learn to understand and appreciate the Iranian society as it is today, vis a vis what she might remember of it or wish for it to be. Who are the angels who are supposed to descend from heavens above to bring freedom and fairness to Iranian laws and society?

I'll tell you who they are. They are the droves of brave, intelligent, educated, and dedicated women of Iran, young (the ones Ms. Shahrokhi describes as "chickens"), and old (probably the ones she calls "hairy"), who have realized the way to Iranian people's awakening is through education, and in the absence of newspapers and other media tackling this important task, have been doing it the hard way, door to door and person by person, through their tireless walks through Iranian cities for almost two years.

I am appalled and heartsick with Ms. Shahrokhi's poem's insulting content. I wish her luck with her poetry, hoping that in time, the content will also develop to match the form.

One last thought on the subject, each of us reads and understands and loves Forough Farrokhzad in our own way, carrying this timeless Iranian treasure through our minds and hearts and soul like a part of our individual identity. That's how important and precious Forough Farrokhzad has been to our nation and to our literature. She is not Ms. Shahrokhi's hero, alone.

Forough is any Iranian woman's friend, confidant, and mentor. Those young women can cite her poetry if they want to, without a bother to Ms. Shahrokhi. As for me, I think if Forough Farrokhzad were still alive, she would have shown up to those demonstrations, and would have supported our women, writing an ode to them.