ياران و همكارانِ «آن* روزها» از مهستي مي*گويند.
حدود سه دهه از پيروزي انقلابي كه موسيقي ايران را دچار محدوديت*ها و ممنوعيت*هاي بيشماري ساخته مي*گذرد.
هايده، پوران، فرزين، ويگن، سوسن... و بامداد ديروز هم مهستي به دور از ايران درگذشت. ظاهراً تنها كشوري هستيم كه بسياري ازخوانندگان*مان اجازهء زندگي در بين مردم خودشان را ندارند و يكي پس از ديگري در غربت مي*ميرند.
مهستي خواننده*اي كه بيش از چهل سال براي ايرانيان خواند، بامداد دوشنبه، ۵ تير (۲۵ ژوئن) پس از چهار سال پيكار بي*نتيجه با بيماري سرطان درگذشت. مهستي ۶۱ سال داشت.
مهستي تا مدتها بيماري خود را پنهان كرده بود، ولي پس از شايعات زيادي كه در اينباره بر سر زبان*ها افتاد، در بهمن ماه سال گذشته همراه با پزشك*اش در چندين برنامه*ء تلويزيوني ظاهر شد. هم خودش و هم پزشك*اش بيماري را رايج در ميان بسياري از آمريكاييان و كم*اهميت جلوه دادند، ولي درنهايت هيچكدام از تلاش*ها براي درمان سرطان رودهء* پيشرفته*اش نتيجه*اي نداد. منوچهر بي*بي*يان بنيانگذار تلويزيون جام جم در لوس*آنجلس و مدير كمپاني موسيقي آپلون در ايران (ناشر آثار مهستي در سال*هاي پيش از انقلاب) از جزييات درگذشت اين هنرمند ايراني مي*گويد:
«چهار سال پيش به سرطان [روده]* مبتلا شد. تقريباً معالجه كرده بود. البته به او گفته بودند معالجه شده*ايد، ولي اگر واقعاً معالجه شده بود اين سرطان سرايت نمي*كرد به ريه و بعد هم بزند به مغز. ايشان بدون اينكه بداند اين بيماري دارد حركت مي*كند به ريه و جاهاي ديگر، چهل شب در دبي برنامه گذاشت. پس از چهل شب، يك*دفعه حالش بهم خورد. وقتي او را بردند به بيمارستاني در دبي، گفتند كه سرطان بسيار پيشرفته*اي دارد و نمي*تواند تكان بخورد. دخترش از اينجا حركت كرد و با چه مكافاتي او را به آمريكا آورد.
در آمريكا مراقب وضعيت جسمي*شان بودند، يا اينكه همچنان به فعاليت*شان ادامه مي*دادند؟
نه. اينجا وقتي كه مجدداً آزمايش* كردند فهميدند سرطان بسيار پيشرفته است و ديگر كاري از دست*شان برنمي*آيد. كساني كه سرطان پيشرفته دارند را هميشه به منزل مي*فرستند. ايشان هم به اين حد رسيده بود. من يك ماه و شايد ده روز پيش كه رفتم به خانه*اش قدري چاق شده بود. دراز كشيده بود و كمي هم نفس تنگي داشت. وقتي با او حرف مي*زدم بعضي چيزها را آره يا نه مي*گفت و بعضي*ها را هم كوتاه جواب مي*داد. من فكر كردم مي*گذراند و ممكن است حالش بهتر بشود. قرار شد وقتي بهتر شد دخترش، سحر به من زنگ بزند و من بيايم يك مصاحبه با او بكنم كه ديگر خدا نخواست.
به سال*هاي دور برمي*گرديم. فكر مي*كنم در اواخر يا اواسط دهه*ي ۱۳۴۰ بود كه شما همكاري*تان را با مهستي آغاز كرديد...
بله. حدوداً شايد ۱۴ سال پيش از انقلاب. آن زمان من با اكبر گلپايگاني كار مي*كردم. گلپايگاني روزي گفت: «دخترخانمي هست كه در سلماني كار مي*كند و صداي خيلي قشنگي دارد، خودش هم دختر خوشگل و برورو داري است. مي*تواند خوانندهء خوبي بشود.» گفتم، خب بيارش. در آن زمان پنجشنبه*ها برنامه*اي به نام «هنر براي مردم» پخش مي*شد كه خوانندگان در آن مي*خواندند و از راديو سراسري پخش مي*شد. مهستي در اين برنامه ترانه*اي خواند كه شعرش از هما ميرافشار بود، «دل ميگه دلبر مي*آيد» با موسيقي عماد رام. اين ترانه را كه خواند ديگر گل كرد.
فكر مي*كنم شما هم تقريباً به*طور همزمان با مهستي از ايران خارج شديد...
بله. من يك روز پيش از اينكه بختيار بر سر كار بيايد از ايران خارج شدم و مهستي هم حدوداً در همان زمان خارج شد. مهستي كارهاي بسيار قشنگ و ماندگاري دارد كه متاسفانه در غربت از آنها استفاده نشد و چند آهنگ كه اصلاً در سطح ايشان نبود خواند. كارهاي زيبايي دارد از اسدالله ملك، همايون خرم،* جهانبخش پازوكي و ... كه از اينها در خارج از كشور متاسفانه استفاده نشد. مي*دانم كه در آينده از آن كارهاي گذشته*اش استفاده خواهد شد.
منظورتان اين است كه كارها در آرشيوهاي ايران ماند؟
خير! من آن كارها را هم آوردم، مانند ترانهء «دگر چه خواهي». كارهاي بسيار زيبايي دارد كه در رديف اين كارهايي كه در آمريكا خواند نبود.
مهستي در يكي از گفت*وگوهايش با تلويزيون خود شما، «جام جم لوس*آنجلس»، اعلام كرد كه مدتي پس از اينكه به آمريكا آمد، همسرش در ايران تيرباران شد...
بله، پدر سحر. او در آبادان پمپ*بنزين داشت و بعد به*علت اينكه در دوره*ء جنگ رفت و آمد داشت به آن*ور، نمي*دانم چه [اتهامي] به او بستند و اعدامش كردند. ما فرداي آن، در تلويزيون يك برنامه داشتيم. مهستي و حسن شماعي زاده،* برنامه*اي دونفره داشتند براي اجراي ترانه*اي به نام «مي*ريم ايران دوباره» كه با گريه مي*خواند و يادگار همان دوره است. با وجود اينكه گفت، «اشكم را چه كار كنم؟» گفتيم قشنگي*اش به همين حالت است. ضبط كرديم و پخش شد.
فعاليت*هايتان در غربت چطور ادامه پيدا كرد با مهستي؟
اوايل با مهستي و هايده زياد كار كرديم،* مثلاً اگر ديده باشيد، يك برنامه در سيزده*بدر است كه تمام خوانندگان روي زمين نشسته*اند. يا زماني كه هما ميرافشار در ايران بود براي مهستي شعر فرستاد. اشعاري را كه او فرستاده بود، ما اينجا داديم آهنگ رويش گذاشتند. ولي اين اواخر ديگر همكاري به آن صورت نداشتيم، ولي دوستي*مان همان*طور صميمانه بود. به دليل اينكه من ديگر كار [نشر] نمي*كردم. گرفتار تلويزيون بودم. من مهستي را جاهايي مي*ديدم كه دوستان دور هم جمع بودند.
در گفتگوهاي مهستي با راديو و تلويزيون*هاي ايراني هميشه اين سوال از او پرسيده مي*شد كه آيا كارهايش با هايده جنبهء رقابتي داشته يا نه؟ و او هم هميشه منكر مي*شد و مي*گفت هركدام راه خودشان را مي*رفتند. ولي در بين مردم معمولاً شنيده مي*شد كه ميانهء خوبي ندارند. شما به*عنوان كسي كه با هردو رابطه*ء نزديكي به لحاظ كاري داشتيد و در جريان برنامه*هايشان بوديد،* در اينباره چه صحبتي داريد؟
خدا هردو را بيامرزد، ولي من حدود سه سال زودتر با مهستي كار مي*كردم. پس از سه*سال، معيني كرمانشاهي، هايده را آورد پيش من. آن زمان ما نمي*خواستيم مهستي بفهمد كه ما داريم با هايده همكاري مي*كنيم. البته حرفي هم نزده بود. اينها شايعات بود. بعداً ما آهنگي به هايده داديم خواند؛ همان «علي گويم، علي جويم» كه زماني اينجا خاكش مي*كردند هم همين «علي گويم» را پخش كردند. بعدها هر وقت كه ما با هايده مصاحبه كرديم، در خانهء مهستي بود. پس از انقلاب روابط اينها خيلي صميمانه بود و از مادرشان هم مهستي نگهداري مي*كرد. هايده دائماً خانهء مهستي بود. اوايل شايعاتي بود و ما قدري سعي كرديم مسئله را مسكوت بگذاريم. ولي بعد ديديم نه؛* هايده كه راه افتاد،* ايشان هيچ اعتراضي ندارد.
چيزي كه به خود مهستي، يك ماه و ده روز پيش گفتم،* الان به شما مي*گويم. به او گفتم: « كاش وقتي از ايران آمدي ديگر آهنگ*هاي جديد نمي*خواندي. همان كارهاي گذشته*ات را مي*كردي.» تنها حرفي كه مي*توانم بزنم همين است. اين را البته به بعضي از خوانندگان ديگر هم مي*گويم.* داريوش اين مسئله را حفظ كرد و دارد از گذشته مي*خواند و مردم هم تحويل*شان مي*گيرند. * چون همه چيز روي حساب و كتاب بوده، يعني تلفيقي بوده بين شعر، آهنگ و خواننده. در خارج از كشور ديگر رعايت نمي*شد.
با توجه به اينكه مهستي در خارج از ايران ديگر به آن آهنگسازان و ترانه*سرايان دسترسي نداشت،* فكر مي*كنيد چنين كاري ممكن بود؟
ببينيد، هم دسترسي داشت و هم دسترسي نداشت، ولي خود آن آهنگسازان و شاعران هم انقلاب آنقدر تكان*شان داده بود كه نمي*توانستند مانند گذشته كارهايي خلق كنند. اگر هم مي*توانستند يار مي*خواستند. آهنگساز بود، شاعرش نبود، شاعر بود آهنگسازش نبود! يا كسي كه تنظيم مي*كرد نبود. يك عده*اي در ايران مانده بودند و يك عده*اي آمده بودند در خارج از كشور. گيج بودند، هنوز نمي*توانستند كار بكنند.
در قلب جامعهء مهاجر ايراني هستيد، در لوس*آنجلس. چه واكنشي نشان دادند به درگذشت مهستي؟
همه ناراحت بودند. ما نمي*دانستيم امروز فوت مي*كند. ولي براي پنج*شنبه [به مدت سه ساعت] برايش برنامه*ي فوق*العاده گذاشته بوديم كه پيش از مرگش اين برنامه پخش بشود. يكباره ديديم كه دخترش تلفن كرد و گفت: مامان مُرد. من فكر مي*كنم او را بياورند در كنار هايده و مادرش در گورستان وست*وود* جايي*ست كه اليزابت تيلور و كلارك گيبل خوابيده*اند.
حدود سه دهه از پيروزي انقلابي كه موسيقي ايران را دچار محدوديت*ها و ممنوعيت*هاي بيشماري ساخته مي*گذرد.
هايده، پوران، فرزين، ويگن، سوسن... و بامداد ديروز هم مهستي به دور از ايران درگذشت. ظاهراً تنها كشوري هستيم كه بسياري ازخوانندگان*مان اجازهء زندگي در بين مردم خودشان را ندارند و يكي پس از ديگري در غربت مي*ميرند.
مهستي خواننده*اي كه بيش از چهل سال براي ايرانيان خواند، بامداد دوشنبه، ۵ تير (۲۵ ژوئن) پس از چهار سال پيكار بي*نتيجه با بيماري سرطان درگذشت. مهستي ۶۱ سال داشت.
مهستي تا مدتها بيماري خود را پنهان كرده بود، ولي پس از شايعات زيادي كه در اينباره بر سر زبان*ها افتاد، در بهمن ماه سال گذشته همراه با پزشك*اش در چندين برنامه*ء تلويزيوني ظاهر شد. هم خودش و هم پزشك*اش بيماري را رايج در ميان بسياري از آمريكاييان و كم*اهميت جلوه دادند، ولي درنهايت هيچكدام از تلاش*ها براي درمان سرطان رودهء* پيشرفته*اش نتيجه*اي نداد. منوچهر بي*بي*يان بنيانگذار تلويزيون جام جم در لوس*آنجلس و مدير كمپاني موسيقي آپلون در ايران (ناشر آثار مهستي در سال*هاي پيش از انقلاب) از جزييات درگذشت اين هنرمند ايراني مي*گويد:
«چهار سال پيش به سرطان [روده]* مبتلا شد. تقريباً معالجه كرده بود. البته به او گفته بودند معالجه شده*ايد، ولي اگر واقعاً معالجه شده بود اين سرطان سرايت نمي*كرد به ريه و بعد هم بزند به مغز. ايشان بدون اينكه بداند اين بيماري دارد حركت مي*كند به ريه و جاهاي ديگر، چهل شب در دبي برنامه گذاشت. پس از چهل شب، يك*دفعه حالش بهم خورد. وقتي او را بردند به بيمارستاني در دبي، گفتند كه سرطان بسيار پيشرفته*اي دارد و نمي*تواند تكان بخورد. دخترش از اينجا حركت كرد و با چه مكافاتي او را به آمريكا آورد.
در آمريكا مراقب وضعيت جسمي*شان بودند، يا اينكه همچنان به فعاليت*شان ادامه مي*دادند؟
نه. اينجا وقتي كه مجدداً آزمايش* كردند فهميدند سرطان بسيار پيشرفته است و ديگر كاري از دست*شان برنمي*آيد. كساني كه سرطان پيشرفته دارند را هميشه به منزل مي*فرستند. ايشان هم به اين حد رسيده بود. من يك ماه و شايد ده روز پيش كه رفتم به خانه*اش قدري چاق شده بود. دراز كشيده بود و كمي هم نفس تنگي داشت. وقتي با او حرف مي*زدم بعضي چيزها را آره يا نه مي*گفت و بعضي*ها را هم كوتاه جواب مي*داد. من فكر كردم مي*گذراند و ممكن است حالش بهتر بشود. قرار شد وقتي بهتر شد دخترش، سحر به من زنگ بزند و من بيايم يك مصاحبه با او بكنم كه ديگر خدا نخواست.
به سال*هاي دور برمي*گرديم. فكر مي*كنم در اواخر يا اواسط دهه*ي ۱۳۴۰ بود كه شما همكاري*تان را با مهستي آغاز كرديد...
بله. حدوداً شايد ۱۴ سال پيش از انقلاب. آن زمان من با اكبر گلپايگاني كار مي*كردم. گلپايگاني روزي گفت: «دخترخانمي هست كه در سلماني كار مي*كند و صداي خيلي قشنگي دارد، خودش هم دختر خوشگل و برورو داري است. مي*تواند خوانندهء خوبي بشود.» گفتم، خب بيارش. در آن زمان پنجشنبه*ها برنامه*اي به نام «هنر براي مردم» پخش مي*شد كه خوانندگان در آن مي*خواندند و از راديو سراسري پخش مي*شد. مهستي در اين برنامه ترانه*اي خواند كه شعرش از هما ميرافشار بود، «دل ميگه دلبر مي*آيد» با موسيقي عماد رام. اين ترانه را كه خواند ديگر گل كرد.
فكر مي*كنم شما هم تقريباً به*طور همزمان با مهستي از ايران خارج شديد...
بله. من يك روز پيش از اينكه بختيار بر سر كار بيايد از ايران خارج شدم و مهستي هم حدوداً در همان زمان خارج شد. مهستي كارهاي بسيار قشنگ و ماندگاري دارد كه متاسفانه در غربت از آنها استفاده نشد و چند آهنگ كه اصلاً در سطح ايشان نبود خواند. كارهاي زيبايي دارد از اسدالله ملك، همايون خرم،* جهانبخش پازوكي و ... كه از اينها در خارج از كشور متاسفانه استفاده نشد. مي*دانم كه در آينده از آن كارهاي گذشته*اش استفاده خواهد شد.
منظورتان اين است كه كارها در آرشيوهاي ايران ماند؟
خير! من آن كارها را هم آوردم، مانند ترانهء «دگر چه خواهي». كارهاي بسيار زيبايي دارد كه در رديف اين كارهايي كه در آمريكا خواند نبود.
مهستي در يكي از گفت*وگوهايش با تلويزيون خود شما، «جام جم لوس*آنجلس»، اعلام كرد كه مدتي پس از اينكه به آمريكا آمد، همسرش در ايران تيرباران شد...
بله، پدر سحر. او در آبادان پمپ*بنزين داشت و بعد به*علت اينكه در دوره*ء جنگ رفت و آمد داشت به آن*ور، نمي*دانم چه [اتهامي] به او بستند و اعدامش كردند. ما فرداي آن، در تلويزيون يك برنامه داشتيم. مهستي و حسن شماعي زاده،* برنامه*اي دونفره داشتند براي اجراي ترانه*اي به نام «مي*ريم ايران دوباره» كه با گريه مي*خواند و يادگار همان دوره است. با وجود اينكه گفت، «اشكم را چه كار كنم؟» گفتيم قشنگي*اش به همين حالت است. ضبط كرديم و پخش شد.
فعاليت*هايتان در غربت چطور ادامه پيدا كرد با مهستي؟
اوايل با مهستي و هايده زياد كار كرديم،* مثلاً اگر ديده باشيد، يك برنامه در سيزده*بدر است كه تمام خوانندگان روي زمين نشسته*اند. يا زماني كه هما ميرافشار در ايران بود براي مهستي شعر فرستاد. اشعاري را كه او فرستاده بود، ما اينجا داديم آهنگ رويش گذاشتند. ولي اين اواخر ديگر همكاري به آن صورت نداشتيم، ولي دوستي*مان همان*طور صميمانه بود. به دليل اينكه من ديگر كار [نشر] نمي*كردم. گرفتار تلويزيون بودم. من مهستي را جاهايي مي*ديدم كه دوستان دور هم جمع بودند.
در گفتگوهاي مهستي با راديو و تلويزيون*هاي ايراني هميشه اين سوال از او پرسيده مي*شد كه آيا كارهايش با هايده جنبهء رقابتي داشته يا نه؟ و او هم هميشه منكر مي*شد و مي*گفت هركدام راه خودشان را مي*رفتند. ولي در بين مردم معمولاً شنيده مي*شد كه ميانهء خوبي ندارند. شما به*عنوان كسي كه با هردو رابطه*ء نزديكي به لحاظ كاري داشتيد و در جريان برنامه*هايشان بوديد،* در اينباره چه صحبتي داريد؟
خدا هردو را بيامرزد، ولي من حدود سه سال زودتر با مهستي كار مي*كردم. پس از سه*سال، معيني كرمانشاهي، هايده را آورد پيش من. آن زمان ما نمي*خواستيم مهستي بفهمد كه ما داريم با هايده همكاري مي*كنيم. البته حرفي هم نزده بود. اينها شايعات بود. بعداً ما آهنگي به هايده داديم خواند؛ همان «علي گويم، علي جويم» كه زماني اينجا خاكش مي*كردند هم همين «علي گويم» را پخش كردند. بعدها هر وقت كه ما با هايده مصاحبه كرديم، در خانهء مهستي بود. پس از انقلاب روابط اينها خيلي صميمانه بود و از مادرشان هم مهستي نگهداري مي*كرد. هايده دائماً خانهء مهستي بود. اوايل شايعاتي بود و ما قدري سعي كرديم مسئله را مسكوت بگذاريم. ولي بعد ديديم نه؛* هايده كه راه افتاد،* ايشان هيچ اعتراضي ندارد.
چيزي كه به خود مهستي، يك ماه و ده روز پيش گفتم،* الان به شما مي*گويم. به او گفتم: « كاش وقتي از ايران آمدي ديگر آهنگ*هاي جديد نمي*خواندي. همان كارهاي گذشته*ات را مي*كردي.» تنها حرفي كه مي*توانم بزنم همين است. اين را البته به بعضي از خوانندگان ديگر هم مي*گويم.* داريوش اين مسئله را حفظ كرد و دارد از گذشته مي*خواند و مردم هم تحويل*شان مي*گيرند. * چون همه چيز روي حساب و كتاب بوده، يعني تلفيقي بوده بين شعر، آهنگ و خواننده. در خارج از كشور ديگر رعايت نمي*شد.
با توجه به اينكه مهستي در خارج از ايران ديگر به آن آهنگسازان و ترانه*سرايان دسترسي نداشت،* فكر مي*كنيد چنين كاري ممكن بود؟
ببينيد، هم دسترسي داشت و هم دسترسي نداشت، ولي خود آن آهنگسازان و شاعران هم انقلاب آنقدر تكان*شان داده بود كه نمي*توانستند مانند گذشته كارهايي خلق كنند. اگر هم مي*توانستند يار مي*خواستند. آهنگساز بود، شاعرش نبود، شاعر بود آهنگسازش نبود! يا كسي كه تنظيم مي*كرد نبود. يك عده*اي در ايران مانده بودند و يك عده*اي آمده بودند در خارج از كشور. گيج بودند، هنوز نمي*توانستند كار بكنند.
در قلب جامعهء مهاجر ايراني هستيد، در لوس*آنجلس. چه واكنشي نشان دادند به درگذشت مهستي؟
همه ناراحت بودند. ما نمي*دانستيم امروز فوت مي*كند. ولي براي پنج*شنبه [به مدت سه ساعت] برايش برنامه*ي فوق*العاده گذاشته بوديم كه پيش از مرگش اين برنامه پخش بشود. يكباره ديديم كه دخترش تلفن كرد و گفت: مامان مُرد. من فكر مي*كنم او را بياورند در كنار هايده و مادرش در گورستان وست*وود* جايي*ست كه اليزابت تيلور و كلارك گيبل خوابيده*اند.
Comment