Dr Mohammad Mosaddegh

Collapse
X
 
  • Time
  • Show
Clear All
new posts
  • donsaeid
    Senior Member
    • Nov 2005
    • 28300

    #1

    Dr Mohammad Mosaddegh

    شكست مصدق در كسب مساعدت امريكا، براي آن كشور نيز يك شكست بي‌سروصدا و مزمن به همراه داشت و آن اين‌كه اعتماد و محبتي كه ايالات‌متحده توانست به پشتوانه سياست عدم مداخله در امور كشورها و نيز برخي حمايتها از ايران در برابر شوروي، در دل ايرانيان براي خود ايجاد كند، ديگر از بين رفت.


    اميدهاي مصدق به مساعدت دولت امريكا براي مواجهه با مشكلاتي كه پدرخوانده آن كشور، يعني انگلستان، براي ايران به‌وجود آورده بود، او را با شرايط دشواري مواجه نمود. مصدق گمان مي‌كرد امريكاييها از ترس سلطه كمونيسم بر ايران، حمايت از او را بر مناسبات دوستانه با انگليس ترجيح خواهند داد اما هم خطر كمونيسم در ايران بدان‌حد كه مصدق درباره آن غلو مي‌كرد نبود و هم‌ اهميت استراتژيك هم‌پيماني با انگليس براي امريكا، كمتر از اهميت خطر شيوع كمونيسم در ايران به‌نظر نمي‌رسيد.
    به‌هرحال شكست مصدق در كسب مساعدت امريكا، براي آن كشور نيز يك شكست بي‌سروصدا و مزمن به همراه داشت و آن اين‌كه اعتماد و محبتي كه ايالات‌متحده توانست به پشتوانه سياست عدم مداخله در امور كشورها و نيز برخي حمايتها از ايران در برابر شوروي، در دل ايرانيان براي خود ايجاد كند، ديگر از بين رفت.

    روابط ايران و امريكا در دوران نخست‌وزيري دكتر محمد مصدق به‌شدت تحت‌تاثير مناقشه نفتي ايران و انگليس بود اما به‌نظر مي‌رسد تحليل نادرست دكتر مصدق از جايگاه ايران در سياست خارجي امريكا در دوران جنگ سرد و ناتواني از درك روابط عميق امريكا و انگلستان، موجب شد وي در سالهاي 1330ــ1332 براي مقابله با مشكلات سياسي و اقتصادي ايران، بيش‌ازاندازه به امريكا خوش‌بين باشد. روش مصدق براي جلب توجه امريكاييها و فاصله‌انداختن ميان امريكا و انگليس، نه‌تنها مفيد نبود بلكه زيانهاي غيرقابل جبراني را در پي داشت. به‌نظر مي‌رسد دكتر مصدق به حمايت اقتصادي امريكا بيش از حمايت سياسي آن دل بسته بود و تصور مي‌كرد به پشتوانه كمكهاي امريكا خواهد توانست سرانجام بر مشكلات اقتصادي ناشي از كاهش درآمدهاي نفتي فائق آيد. اين مقاله مي‌كوشد رفتار امريكا در برابر تقاضاهاي اقتصادي دكتر مصدق را ارزيابي كند.

    در سال 1325.ش درحالي‌كه فقط مدت كوتاهي از پايان‌يافتن جنگ جهاني دوم مي‌گذشت، بروز يك بحران سياسي در ايران، دولتهاي شوروي و امريكا، يعني دو متحد دوران جنگ را رودرروي هم قرار داد. خطر نفوذ كمونيسم و نيز فعاليت حزب توده و ديگر گروههاي مظنون به طرفداري از شوروي در ايران، امريكاييها را بر آن داشت تا با حمايت از ايران در مجامع بين‌المللي به مداخله دولت شوروي در ايران پايان دهند. پس از بحران آذربايجان، شاه كوشيد نقش آشكارتري در امور سياسي ايفا كند و به دلايل مختلف از جمله علائق شخصي، به گسترش ارتش اقدام نمود. از اين زمان، گرايش شاه به اخذ وام و خريد اسلحه از امريكا شروع شد و تا آخرين روزهاي حكومت‌ وي ادامه يافت.

    با توجه به اين تمايل بود كه حكيمي، نخست‌وزير وقت، كوشيد با ارائه لايحه خريد ده‌ميليون دلار اسلحه از امريكا و تمديد قرارداد مستشاران امريكايي در ايران، به‌طورهمزمان توجه شاه و امريكا را جلب كند؛[i] اما دولت او دولت مطلوب امريكاييها نبود. امريكا مي‌خواست در شرايط بحراني پس از جنگ، دولتي قدرتمند زمام امور ايران را به‌دست بگيرد تا بتواند با مجموعه‌اي از اقدامات اصلاح‌گرايانه داخلي و خارجي، در راستاي سياست كلي امريكا در برابر شوروي گام بردارد. امريكا سود خود را در يك ايران مقتدر مي‌ديد و هرگونه ضعف و بي‌ثباتي حكومت ايران را زمينه‌ساز دخالت شوروي مي‌دانست؛[ii] بنابراين دولت حكيمي به‌سادگي جاي خود را به دولت هژير داد كه مورد حمايت دربار و اشرف پهلوي بود.[iii]

    هژير عقيده داشت اوضاع اجتماعي و اقتصادي ايران بدون پول كافي و كمك خارجي بهبود نخواهد يافت؛ لذا ابتدا با انگليسيها و سپس با امريكاييها براي دريافت اعتبارات لازم جهت اجراي برنامه عمراني هفت‌ساله كشور وارد مذاكره شد؛ اما درنهايت پس‌ازآنكه نتوانست راي موافق مجلس را براي تصويب طرحهايش به‌دست آورد، دولتش سقوط كرد.[iv] تزلزل دولتهاي پس از او، درواقع بازتاب بي‌ثباتي وضع عمومي كشور بود. اين مساله موجب نگراني امريكا و درپيش‌گرفتن برخي اقدامات مقطعي از سوي آن كشور در راستاي حمايت از ايران شد. دولت امريكا ابتدا يك اعتبار ده‌ميليون‌دلاري در اختيار ايران گذاشت و سرانجام پس‌ازآنكه رزم‌آرا به نخست‌وزيري رسيد، ايران را در زمره كشورهاي دريافت‌كننده اعتبارات اصل چهار ترومن قرار داد؛[v] درحالي‌كه امريكا در سالهاي پس از جنگ، جز در موارد معدود، به تقاضاهاي مكرر مالي دولت ايران روي خوش نشان نمي‌داد يا به‌عبارت‌بهتر با احتياط گام برمي‌داشت. اما اينك امريكا نمي‌توانست پس از بالارفتن تشنج ميان امريكا و شوروي در جنگ سرد، نسبت به قرارگرفتن ايران در جايگاه يكي از كانونهاي بحران و عرصه رقابت بين دو دولت بزرگ بي‌توجه باشد. بااين‌همه، دولت امريكا عاقلانه‌ترين راه براي تامين منافع خود در ايران را راه غيرنظامي مي‌دانست؛ زيرا دولت امريكا علاقه نداشت روابط ايران و شوروي به‌خاطر ارسال تجهيزات نظامي به ايران بار ديگر بحراني شود. بنابراين دولت امريكا پس از رفع غائله آذربايجان، سياستي را در پيش گرفت كه دركل اجتناب از رويارويي رسمي و آشكار ايران و شوروي را هدف گرفته بود. ازاين‌رو دولت امريكا ايران را در گروه كشورهاي پيراموني امريكا و در فهرست دريافت‌كنندگان كمك «اقتصادي» از امريكا قرار داد.

    دراين‌راستا در بيست‌وهفتم مهرماه 1329.ش/ نوزدهم اكتبر 1950.م، هنري گريدي، سفير جديدالورود امريكا به ايران، قرارداد استفاده از كمكهاي فني و مالي اصل چهار ترومن را با رزم‌آرا، نخست‌وزير ايران، امضا كرد اما شروع فعاليت كارشناسان اصل چهار با بروز تحولات سياسي و اجتماعي گسترده در ايران و بحران نفتي ميان ايران و انگليس مصادف شد. درهمين‌زمان رزم‌آرا به‌دست يكي از اعضاي گروه فدائيان اسلام كشته شد و يك‌روز بعد (17/12/1329) كميسيون نفت مجلس به رياست دكتر محمد مصدق، ملي‌شدن نفت را اعلام كرد. در پي ترور رزم‌آرا و سقوط دولت انتقالي علا، دكتر مصدق با ابراز تمايل مجلس به نخست‌وزيري رسيد.[vi] دراين‌هنگام مناقشه نفتي ايران و انگليس به مهمترين خبر رسانه‌ها تبديل شده بود و ازهرسو، پيشنهادهايي براي حل اختلاف ميان ايران و انگليس در جريان بود اما به‌نظر مي‌رسيد ايران هيچگونه تغييري در خواسته‌هاي خود نخواهد داد و نه‌تنها در روابط خود با انگليس به‌ نقطه‌اي حساس رسيده بود بلكه به سبب آنچه در داخل و خارج كشور روي مي‌داد، در روابط خود با امريكا هم در مسيري لغزنده پيش مي‌رفت.[vii]

    اظهارنظرها در محافل سياسي امريكا درباره دولت دكتر مصدق متفاوت بود. مك. ‌گي، معاون وزير امورخارجه، نظر مثبتي درباره مصدق داشت و مخالفان او را عناصر ارتجاعي دربار و مجلس مي‌دانست اما آرتور ريچاردز و گريدي در سفارت امريكا، نسبت به توانايي مصدق براي فائق‌آمدن بر مشكلات و بخصوص بر مشكل نفت، ترديد داشتند و او را غيرقابل اعتماد مي‌دانستند.[viii] اين دوگانگي در ارزيابيها تا ماهها بعد ادامه داشت؛ تااينكه با تغييريافتن دولت دموكرات امريكا و روي‌كارآمدن آيزنهاور، حمايتها از دولت دكتر مصدق در امريكا بسيار كمتر شد. امريكا در آغاز نسبت به نتايج هرگونه اقدام نظامي احتمالي از سوي انگليس بر ضد ايران در منطقه استراتژيك خاورميانه ابراز نگراني مي‌كرد؛ چون مي‌توانست بهانه‌اي براي تحرك نظامي شوروي قرار گيرد. در چهاردهم ارديبهشت 1330، استوتزمن، دبير دوم سفارت امريكا در تهران، گزارشي درباره موقعيت دولت مصدق تهيه كرد و توصيه نمود دولت امريكا حمايت خود را از مصدق آشكار كند. در بخشي از اين گزارش آمده بود: «حمايت و راهنماييها و حتي كمكهاي اقتصادي ما مي‌تواند مصدق را از نفوذ و سلطه‌طلبي چپي‌هاي راديكال كه در گذشته نفوذ بسيار بر او داشته‌اند، خلاص كند. اگر ما كارتهاي خود را درست بازي كنيم، مي‌توانيم در مصدق نفوذ واقعي پيدا كنيم و به اهداف خود نائل شويم.»[ix] درنهايت ارزيابي دستگاه سياسي امريكا بر آن قرار گرفت كه كمكهاي اقتصادي به دولت مصدق مانند رزم‌آرا ادامه يابد.

    در تيرماه 1330 شكايت انگليس از ايران در دادگاه بين‌المللي لاهه مطرح شد و دادگاه قرار موقت صادر كرد. دولت ايران قبلا اعلام كرده بود ديوان صلاحيت رسيدگي به اين موضوع را ندارد. ترومن، رئيس‌جمهور امريكا، در اقدامي ناموفق كوشيد با ارسال پيامي به مصدق، او را براي پذيرفتن راي دادگاه راضي كند اما پس‌ازآنكه در اين كار موفق نشد، كمكهاي اقتصادي امريكا به ايران را قطع كرد و در برابر تقاضاهاي مالي جديد ايران، سياست دفع‌الوقت را در پيش گرفت.

    اولين اشتباه تاكتيكي مصدق براي جلب حمايت امريكا، اين بود كه از دولت امريكا انتظار داشت سياست بيطرفي دوستانه در پيش گيرد اما اين تلقي او درواقع از درك نادرست وي از سياست بين‌الملل ناشي مي‌شد. مصدق به اهميت جنگ كره، بحران برلين و ديگر بحرانهاي جهاني براي امريكا بي‌توجه بود و نمي‌دانست تاچه‌اندازه سياست خارجي امريكا تحت‌تاثير مبارزه با كمونيسم و افزايش نفوذ شوروي در جهان قرار دارد. همسويي منافع انگليس و امريكا در مبارزه با كمونيسم، نكته‌اي اساسي بود كه دكتر مصدق از آن غافل بود. هدف امريكا از هرگونه مداخله در بحران نفتي ايران و انگليس، نه‌فقط تامين ثبات بازار نفت بلكه حفظ ايران در اردوگاه كشورهاي غيركمونيستي و دورساختن ايران از حوزه نفوذ شوروي بود؛ و اين يعني چنانچه دولتهاي وقت ايران از خودشان در اين زمينه ناتواني و ضعف نشان مي‌دادند، امريكا به ناچار بايد در راستاي چاره‌جويي به جايگزين‌ساختن اين دولتها با يك دولت قوي مي‌انديشيد.

    از سويي، به‌تناسب كمتر‌شدن امكان بروز توافق ميان ايران و انگليس، بر نگراني امريكا از فراگيرشدن ايده ملي‌شدن نفت در كشورهاي جهان سوم افزوده مي‌شد و لذا سياست امريكا تدريجا از بيطرفي منصفانه به ميانجي‌گري مثبت به نفع انگليس تغيير ‌يافت. ترس فزاينده امريكا از حركتهاي كمونيستي در دهه 1950، موقعيت دشواري را پديد آورده بود.

    سياستمداران امريكايي همواره از خود مي‌پرسيدند چگونه مي‌توان ماهيت واقعي يك جنبش ناسيوناليستي را از يك حركت كمونيستي بازشناخت و چگونه مي‌توان اميدوار بود كه يك جنبش كاملا ناسيوناليستي در نهايت گرايشي كمونيستي نيابد؟

    اين ترديد درباره ايران نيز وجود داشت؛ زيرا نه‌تنها ايران علاوه بر داشتن مرزهاي طولاني با شوروي در معرض تبليغات دائم كمونيستي بود، سابقه فعاليت حزب توده در ايران نيز نگراني امريكا را هرچه بيشتر برمي‌انگيخت. بر اين نگرانيها بايد علاقه رو‌به‌تزايد امريكا به نفت خاورميانه را هم افزود.
    2
    Yes, He was!
    100.00%
    2
    No, He wasnt!
    0.00%
    0
    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور
  • donsaeid
    Senior Member
    • Nov 2005
    • 28300

    #2
    تا‌زماني‌كه همسويي امريكا با انگليس آشكار نشده بود، برخي ايرانيان به‌خطا مي‌پنداشتند براي حل مشكلات اقتصادي كشور، پس از تحريم اقتصادي انگليس مي‌توانند به امريكا تكيه كنند. حتي هنري گريدي، سفير امريكا در تهران، كه احتمالا به‌خوبي متوجه چرخش سياسي دولت متبوع خود نشده بود، در گزارشي براي آچسون تاكيد نمود كوتاهي امريكا در پرداخت وام بيست‌وپنج‌ميليون‌ دلاري بانك صادرات و واردات به ايران، لطمه شديدي به اقتصاد ايران وارد خواهد كرد و اين اقدام به سود انگليس خواهد بود. اما درهمان‌حال، والتر گيفورد، سفير امريكا در لندن و گروهي ديگر از كارشناسان وزارت‌خارجه امريكا، برخلاف او عقيده داشتند بهترين راه براي به‌زانودرآوردن مصدق به‌تعويق‌انداختن پرداخت وام است و چنانچه عدم پرداخت كامل وام ممكن نباشد، بايد حتما با انگليس دراين‌زمينه مشورت شود. آنها معتقد بودند ناكامي مصدق در دريافت وام خارجي، احتمالا به تغيير سياست او منجر خواهد شد و ازاين‌رو توصيه مي‌كردند دولت امريكا همچنان در برابر تقاضاهاي كمك مالي مصدق ايستادگي كند.[x]

    دكتر مصدق همچنان خوش‌باورانه براي حل مشكلات اقتصادي به امريكا اميدوار بود و در سفرش به نيويورك مي‌كوشيد نظر مساعد دولت امريكا را براي اعطاي كمك به ايران جلب كند. هنگامي‌كه دكتر مصدق در نيويورك بود، بانك بين‌المللي عمران و توسعه، طرحي را به وساطت سفير پاكستان براي حل اختلافات ايران و انگليس پيشنهاد نمود. در هيجدهم آبان 1330، رابرت گارنر، قائم‌مقام بانك مذكور، با دكتر مصدق ديدار و گفت‌وگو كرد و سه پيشنهاد به وي ارائه داد اما ازآنجاكه دولت ايران پيشنهادها را رد كرد، دولت امريكا نيز در واكنش به اين مساله، تقاضاي كمك مالي ايران را رد نمود.[xi] زماني‌كه سفير امريكا در لندن درباره شكل و نحوه كمك امريكا به ايران از دولت متبوعش استفسار كرد، در پاسخ به او اطلاع داده شد كه «وزارت امورخارجه امريكا تمايلي به حمايت از دولت مصدق ندارد؛ زيرا به عقيده وزارت‌خارجه، او با اقداماتش كشور خود را به لبه پرتگاه كشانده است.»[xii]

    براساس اين موضع‌گيري جديد، سفير امريكا در تهران كوشيد توجه دكتر مصدق را به دشواريهاي امريكا در كمك‌رساني به ايران جلب كند و تاكيد كرد ايران به جاي كمك‌خواستن از امريكا، بهتر است با انگليس به تفاهم برسد و نيازهاي مالي كشورش را از درآمد نفت تامين سازد اما دكتر مصدق در پاسخ تهديد كرد در صورت عدم پرداخت كمكهاي مالي امريكا، مقداري از نفت ايران را به كشورهاي چين، چكسلواكي و آرژانتين خواهد فروخت. وي همچنين سفير امريكا را از فروپاشي سياسي ايران و بروز يك انقلاب كمونيستي در كشور ترساند و با اين كار اشتباهي بزرگ مرتكب شد. مصدق در ديدار بيست‌ودوم دي 1330 با هندرسون، به وي گفته بود: «من با خلوص نيت حرف مي‌زنم. به‌خدا قسم اگر به ايران كمك خارجي نشود، از هم متلاشي خواهد شد و در عرض سي روز انقلاب كمونيستي صورت مي‌گيرد.»[xiii] براين‌اساس در بيست‌وششم دي 1330، دفتر ارزيابيهاي ملي سيا يادداشتي را براي رئيس‌جمهور امريكا تهيه كرد كه در آن، ضمن بررسي اوضاع ايران، چنين نتيجه‌گيري شده بود: «كمك اضطراري امريكا، كاري بيش از به‌تاخيرانداختن بحران انجام نمي‌دهد و وخامت اوضاع سياسي و اقتصادي ايران [همچنان] ــ هرچند با شتابي كمتر ــ ادامه خواهد يافت. علاوه‌برآن، كمك امريكا به ايران نه‌تنها موجب دلسردي و كدورت انگليس از امريكا خواهد شد بلكه شاه و جناح مخالف را هم نااميد خواهد كرد و احتمال برسركارآمدن دولتي مطيع را كاهش مي‌دهد.» رئيس‌جمهور امريكا هم پس از مطالعه يادداشت سيا، در حاشيه آن چنين نوشت: «من تصور نمي‌كنم لازم باشد ما درحال‌حاضر اين وام را بدهيم.»[xiv] پاسخ منفي ترومن، در بيست‌ويكم بهمن 1330 تسليم مصدق شد. اما مصدق بار ديگر زبان به تهديد گشود كه «بدون كمك مالي امريكا شايد فقط يك‌ماه ديگر بتواند دوام بياورد؛ بنابراين دولت امريكا مسئول آنچه پس از آن در ايران روي دهد، خواهد بود.»[xv]

    به‌اين‌ترتيب در آستانه اولين سالگرد ملي‌شدن نفت، دولت ايران با انبوهي از مشكلات اقتصادي روبرو شد. بودجه سال 1330 به تصويب مجلس نرسيد و كسري بودجه كشور كه در سالهاي قبل بين پانزده تا بيست‌وپنج‌درصد بود، پس از ملي‌شدن نفت به بيست‌وهشت‌درصد رسيد. كارشناسان مالي عقيده داشتند نيمي از اين كسري را مي‌توان از طريق اصلاح سيستم مالياتي و دريافت عوارض گمركي رفع كرد.[xvi] به‌همين‌منظور دولت براي مقابله با كمبود درآمد و پاسخ به نيازهاي اقتصادي ضروري كشور، به تشويق صادرات و محدوديت واردات اقدام كرد. در اين شرايط، دولت مصدق سه لايحه قانوني را براي رفع تنگناهاي اقتصادي و ارزي كشور و انتشار اوراق قرضه ملي و تحصيل اعتباري معادل بيست‌وپنج‌ميليون دلار از بانك صادرات و واردات امريكا، به تصويب مجلس رساند.

    با انتشار اسكناس بيشتر، پشتوانه طلا از 3/55 درصد در سال 1329 به 76/37 درصد در سال 1332 رسيد. در بهمن‌ماه 1330 بيش از دوميليارد ريال اوراق قرضه ملي با سررسيد دو ساله منتشر شد. اقشار متوسط و كم‌درآمد از انتشار اين اوراق استقبال كردند اما ازآنجاكه مقدار اوراق قرضه فروخته‌شده كافي نبود، نتوانست هدف دولت را تامين كند[xvii] و دولت همچنان براي تامين نيمي ديگر از هزينه‌هاي خود با مشكل جدي روبرو بود.

    جالب‌آنكه دكتر مصدق همچنان اميدوار بود با بزرگ‌نماياندن خطر تهديد كمونيستها احتمالا خواهد توانست از كمك امريكا بهره‌مند شود اما درنهايت اين‌ كار او بهانه‌اي به‌دست حاميان سياست انگليس در امريكا داد تا با تاكيد بر ناتواني دولت دكتر مصدق در كنترل اوضاع، زمينه اقدامات مستقيم بر ضد او را فراهم كنند. تنها كمك امريكا كه فراتر از گفت‌وگوهاي سياسي همچنان ادامه داشت، اعتبارات اصل چهار ترومن بود؛ اما مصدق از كم‌بودن كمكهاي اصل چهار نيز ناراضي بود.

    در اين اوضاع و احوال، افشاي متن نامه‌هاي مصدق به رئيس‌جمهور امريكا براي دريافت كمك مالي از ايالات‌متحده، در داخل كشور انعكاسي منفي عليه او ايجاد كرد و حمله مخالفان او را در پي داشت. نامه‌هاي مصدق در ميان گروههاي مخالف سروصداي زيادي به‌پا كرد و روزنامه‌هاي چپگرا با انتشار مقاله‌هاي مختلف به افشاگري دراين‌باره پرداختند.

    روزنامه «داد» در شماره بيست‌وسوم آبان 1330، پس از اولين نامه مصدق به ترومن، چنين نوشته بود: «دكتر مصدق شخصا نامه‌اي خصوصي براي ترومن فرستاده و در آن تقاضاي كمك مالي امريكا به ايران را داده است. گفته مي‌شود شايد متن اين نامه از طرف رئيس‌جمهور امريكا منتشر شود و يك نامه خفت‌آور براي ملت ايران محسوب شود.»[xviii] مصدق هنگام تسليم اين نامه‌ها به هندرسون، سفير امريكا، گفته بود: «ايران گدايي هديه و بخشش نمي‌كند؛ [بلكه] فقط از دوست خود وام مي‌خواهد. اگر امريكا مايل باشد، ايران آماده و علاقمند است در ازاي كمك امريكا، تمام نفتي را كه درحال‌حاضر موجود دارد، با پنجاه‌درصد تخفيف به امريكا بفروشد.»[xix] هندرسون در پاسخ به اين پيشنهاد عجيب، با صراحت و قاطعيت اعلام داشت: «اگر امريكا اين مقدار نفت را از ايران خريداري كند، اميدهاي موجود براي حل مشكلات ميان ايران و انگليس از بين مي‌رود.»[xx]

    نارضايتي دكتر مصدق از كمكهاي اندك امريكا، زماني بيشتر شد كه سفارت امريكا در تهران اعلام كرد كمكهاي اصل چهار براي سال مالي 1332 نيز تا نيمه سال به‌دست مجريان طرحهايي كه هنوز در مرحله ابتدايي‌اند، نخواهد رسيد. اصل چهار ترومن تا پايان سال مالي 1331 مبلغي بالغ بر شصت‌ويك‌ميليون‌وهفتصدوپنجاه‌هزار دلار به ايران كمك كرد و پيش‌بيني شده بود اين مبلغ در سال 1332 به دويست‌وسي‌ودوميليون دلار برسد اما به علت اوضاع ايران، دولت امريكا هرگونه كمك جديد را به امضاي قراردادي جديد در چارچوب قانون امنيت مشترك (M.S.A) موكول نمود. نيويورك‌تايمز در بيست‌ودوم ژانويه 1952/ اول بهمن 1330، نوشته بود: «دولت امريكا موافقت كرده است بدون به‌دست‌آوردن عهدنامه رسمي از شرايط برنامه امنيت مشترك، يك وام بيست‌وسه‌ميليون دلاري به ايران بدهد.»[xxi] اما دكتر مصدق عقيده داشت پذيرفتن شرايط قانون امنيت مشترك، بي‌طرفي ايران را به‌ خطر خواهد انداخت. اين قانون تاكيد مي‌كرد «كشورهايي‌كه از كمك امريكا برخوردار مي‌شوند، موظف به تقويت نيروي دفاعي خود و كمك به دفاع از دنياي آزاد مي‌باشند و بايد در پيشرفت و ترقي حسن نيت بين‌المللي، سهيم باشند.»[xxii] اين مساله، آزموني دشوار براي دولت ايران بود كه همچنان بر حفظ بي‌طرفي تاكيد مي‌كرد. در آبان‌ماه 1331 اعتراضات شديدي در مجلس از سوي نمايندگان تندرو جبهه ملي شكل گرفت و آنها نارضايتي خود را از اين تقاضاي امريكا اعلام داشتند.[xxiii]

    درهرحال پيش‌ازآنكه مصدق كمك جديدي از امريكا دريافت كند، جمهوريخواهان در انتخابات رياست‌جمهوري به پيروزي رسيدند. آيزنهاور نشان داد خواستار اجراي نقشي فعال‌تر در امور ايران است. در دولت او، تفكر مسلط آن بود كه كمونيستها به‌سادگي در جنبشهاي ناسيوناليستي رسوخ مي‌كنند و در ايران هم حزب توده موفق به چنين كاري شده است. آنها معتقد بودند دركل قدرت كمونيستها از قدرت طرفداران دكتر مصدق بيشتر است. شيوع جو مك‌كارتيسم در امريكا و پيروزي كمونيستها در چين نيز بر نگراني جمهوريخواهان از نفوذ كمونيستها در دولت مصدق مي‌افزود. جان فاستر دالس، وزير امورخارجه جديد امريكا، عقيده داشت ادامه بحران ايران به قدرت‌يافتن كمونيستها منتهي خواهد شد و شخص دكتر مصدق را مسئول ادامه بحران مي‌دانست.[xxiv]

    با توجه به اين مسائل بود كه به‌تدريج سياست آيزنهاور به انگليسيها نزديكتر شد. و سرانجام حذف دكتر مصدق در دستور كار قرار گرفت. اما به‌نظر مي‌رسيد دكتر مصدق همچنان اين تغيير سياست امريكا را درنمي‌يافت و يا عمدا آن را ناديده مي‌گرفت.

    او در آخرين تلاشها براي دريافت كمك مالي از امريكا در اواخر سال 1331، از هندرسون خواست تقاضا براي خريد يكصدهزار تن شكر را به دولت امريكا اطلاع دهد اما پاسخ هندرسون منفي بود. شايد درماندگي مصدق براي دريافت كمك از امريكا موجب شد او به همان حربه قديمي خود روي آورد و با ايجاد يك بحران داخلي توجه امريكا را به حساسيت اوضاع ايران جلب كند ولي در اين مورد هم موفق نبود و چون در پانزدهم فروردين 1332.ش/ چهارم آوريل 1953.م بار ديگر پاسخ منفي هندرسون را دريافت كرد، عاجزانه از سفير امريكا پرسيد: «به عقيده شما من چه بايد بكنم.»[xxv]

    آخرين پيامهاي مصدق به آيزنهاور، رنگ و بويي تهديدآميز داشت. او در هفتم خرداد 1332 در پيامي به رئيس‌جمهور امريكا گفت: «... اكنون كه در اثر اقدامات شركت سابق نفت و دولت انگليس، ملت ايران در برابر مشكلات اقتصادي و سياسي بزرگي قرار گرفته‌اند كه ادامه اين وضعيت از نقطه‌نظر بين‌المللي هم ممكن است عواقب خطيري داشته باشد و اگر در اين موقع كمك موثر و فوري به اين مملكت نشود، شايد اقداماتي كه فردا به‌منظور جبران غفلت امروز به عمل آيد، خيلي دير باشد.»[xxvi] .
    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور

    Comment

    • donsaeid
      Senior Member
      • Nov 2005
      • 28300

      #3
      پيام مصدق در ادامه همان سياست قبلي براي جلب حمايت امريكا، تاكيد بر خطر كمونيسم بود و اين‌بار هم به نتيجه مطلوب نرسيد. آيزنهاور در دوازدهم تير 1332 چنين پاسخ داد: «تا زماني‌كه ايران نتواند از فروش نفت و محصولات نفتي خود وجوهي به‌دست آورد و با انعقاد قرارداد معقول و عادلانه درباره غرامت، بار ديگر مشكلات خود را حل كند، هرگاه دولت امريكا بخواهد از طرق اقتصادي به ايران كمك كند، در حق مؤديان مالياتي امريكا شرط انصاف را رعايت نكرده است. بسياري از مردم امريكا هم تا وقتي اختلاف نفت حل‌وفصل نشود، با خريد نفت ايران از سوي دولت امريكا جداً مخالفت خواهند كرد.»[xxvii]

      از مضمون پاسخ آيزنهاور به مصدق آشكار بود او قصد ندارد كمك به دولتي را كه با بي‌ثباتي سياسي و ركود اقتصادي دست به گريبان است، به بهانه خطر موهوم و يا حتي واقعي نفوذ كمونيسم ادامه دهد و منافع امريكا و اتحاد با انگليس را در هنگامه دشوار جنگ سرد به خطر اندازد.[xxviii]

      به‌اين‌ترتيب، با قدرت‌يافتن جمهوريخواهان و درحالي‌كه برنامه كمكهاي خارجي امريكا به طرف كمكهاي نظامي تغيير جهت مي‌يافت، به‌نظر مي‌رسيد ايران ديگر نخواهد توانست كمك مالي جديدي از امريكا دريافت كند. اين‌بار دكتر مصدق هرقدر سعي مي‌كرد پاسخ آيزنهاور را با خوش‌بيني تعبير كند، نتوانست از مضمون اصلي آن مبني بر حمايت‌نكردن امريكا از دولتش، غافل بماند. ازطرف‌ديگر امريكاييها درصدد برآمدند موضوع اين نامه‌ها را علني كنند. اين‌ كار به ضرر دولت مصدق بود. سفارت امريكا به وزارت امورخارجه ايران اطلاع داد چون خبرگزاري آسوشيتدپرس خلاصه‌اي از اين نامه‌ها را به‌دست آورده، بهتر است اصل نامه‌ها به‌طورهمزمان در تهران و واشنگتن منتشر شود.

      دكتر مصدق چاره‌اي جز پذيرفتن اين پيشنهاد نداشت؛ لذا در بيستم تير 1332.ش/ يازدهم ژوئيه 1953.م متن نامه‌هاي تبادل‌شده بين مصدق و آيزنهاور در دي‌ماه 1331 و خرداد و تير 1332 منتشر شد. انتشار اين نامه‌ها ضربه سختي به موقعيت دكتر مصدق در داخل كشور وارد كرد و موجب تقويت منتقدان او شد. مخالفان دكتر مصدق آشكارا دريافتند كه دولت او مورد حمايت امريكاييها نيست و آنچه تاكنون دراين‌باره گفته شده، بي‌اساس است. دو روز بعد از انتشار اين نامه‌ها، روزنامه نيويورك‌پست به نقل از دالس، وزير امورخارجه امريكا، چنين نوشت: «ما به اين نتيجه رسيده‌ايم كه امكان سازش با مصدق وجود ندارد و هر نوع حكومت غيركمونيستي در ايران روي كار بيايد، بهتر از مصدق است.»[xxix]

      ولي دكتر مصدق هنوز اين علائم خطر را جدي نمي‌گرفت. او نااميدانه مي‌كوشيد با برگزاركردن تظاهراتي به مناسبت سالگرد سي‌ام تير، نشان دهد هنوز ملت طرفدار او است ولي اين تظاهرات در عزم مخالفان او براي سرنگوني وي تغييري نداد و كاردار سفارت امريكا در تهران اين تظاهرات را نتيجه قدرت‌نمايي حزب توده ارزيابي كرد و تحليل نمود كه ازاين‌پس دكتر مصدق روز‌به‌روز بيشتر به توده‌ايها وابسته خواهد شد.

      دالس هم در يك كنفرانس مطبوعاتي، نسبت به فعاليتهاي فزاينده حزب توده ابراز نگراني كرد و گفت: «تساهل دولت ايران نسبت به اقدامات مزبور، موجب نگراني دولت ما شده است. اين تحولات بي‌ترديد اعطاي كمك ايالات‌متحده به ايران را دشوار مي‌كند.»[xxx]

      اين سخنان در حالي ابراز مي‌شد كه سازمان سيا مشغول بررسي طرح كودتا در ايران بود؛ كودتايي كه سرانجام در بيست‌وهشتم مرداد 1332 به سرنگوني دولت دكتر مصدق منجر شد و زاهدي با توافق امريكا و انگليس به نخست‌وزيري رسيد. كمكهاي اقتصادي كه دولت امريكا از دكتر مصدق دريغ كرده بود، پس از كودتا به‌سرعت به زاهدي اعطا شد[xxxi] و شايد بر اين نكته مهم تاكيد داشت كه دولت امريكا براي تضعيف دولت مصدق به‌خوبي از حربه اقتصادي استفاده كرده و كوشيده است با استفاده از موقعيت بحراني اقتصاد ايران، دكتر مصدق را براي پذيرفتن خواسته‌هاي انگليس تحت‌فشار قرار دهد.



      نتيجه
      دولت دكتر مصدق پس از ملي‌شدن نفت و كاهش درآمد ارزي كشور، به‌شدت به منابع مالي جايگزين درآمد نفت نياز داشت و گمان مي‌كرد خواهد توانست دولت امريكا را براي اعطاي انواع كمكهاي مالي به ايران راضي كند. مصدق تا آخرين روزهاي حكومتش اين روش را ادامه داد، غافل‌ازآنكه دولت امريكا براي درهم‌شكستن پيمانهاي خود با انگليس، به انگيزه‌اي قوي‌تر از دوستي با ايران نياز دارد. مصدق سعي مي‌كرد خطر سقوط ايران به دامن كمونيسم را براي امريكاييها بسيار بزرگتر از واقعيت امر جلوه ‌دهد، غافل‌ازآنكه اين ‌كار او، درواقع نشانه ضعف خود وي در مهار اوضاع سياسي كشور و كمونيستها تلقي مي‌شد و امريكاييها را به فكر انتخاب يك جايگزين مناسب‌ براي دولت او انداخت.

      درحقيقت مصدق ناخواسته همان كاري را كرد كه انگليسيها در دوران جنگ سرد، پيش از اين براي تشويق امريكا به حضور فعال‌تر در عرصه‌هاي بين‌المللي انجام داده بودند و اين‌بار نيز درخصوص بحران نفت ايران تكرار مي‌كردند. انگليسيها، با اعلان خطر سقوط يونان و تركيه به دام كمونيسم، در سال 1948 امريكا را به اعزام نيروهاي نظامي و اعطاي كمكهاي تسليحاتي به اين كشورها وادار كردند و اين‌بار براي جلب حمايت امريكا در رويارويي با دولت دكتر مصدق، به‌طورمكرر بر خطر سقوط ايران به دام شوروي تاكيد مي‌نمودند. مصدق نيز نادانسته و با هدفي متفاوت، مكررا اين موضوع را به امريكاييها گوشزد مي‌كرد كه مشكلات اقتصادي موجب فروپاشي حكومت ايران خواهد شد و در نتيجه امريكاييها را به اتخاذ سياستي شديد در مورد مسائل ايران ترغيب مي‌كرد. سرانجام امريكاييها كه دولت دكتر مصدق را ناتوان از مقابله با مخالفان داخلي مي‌ديدند، با پيشنهاد تغيير حكومت به‌وسيله كودتا موافقت كردند.

      شايد ارزيابي نادرست دكتر مصدق از نگرانيها و اولويتهاي سياسي امريكا در منطقه و جهان، در نزديكترساختن مواضع امريكا و انگليس بر ضد او موثر بود. هنوز به‌قطع نمي‌توان گفت اگر امريكا در طول مناقشه نفتي ميان ايران و انگليس، به كمكهاي اقتصادي خود به ايران ادامه مي‌داد و تعلل در اعطاي اين كمكها را به مثابه ابزاري سياسي به‌كار نمي‌گرفت، چه تاثيري بر سرنوشت حكومت دكتر مصدق بر جاي مي‌گذاشت اما بدون‌شك چنانچه مصدق به بخشي از منابع مالي مورد نياز خود دست مي‌يافت، از انتقادات و فشارهاي داخلي عليه او كاسته مي‌شد. ولي متاسفانه دكتر مصدق از مهارت و توانايي لازم براي جلب اين كمكها بهره‌مند نبود و هر قدمي كه براي جلب توجه امريكا برمي‌داشت، به زيان او و به سود انگليسيها تمام مي‌شد.
      نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


      «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
      صادق هدايت؛ بوف کور

      Comment

      • Rasputin
        Senior Member
        • Jan 2005
        • 63906

        #4
        chi chi farib khord ? khodesh nokareh american gov. boud !!

        iran

        Comment

        • donsaeid
          Senior Member
          • Nov 2005
          • 28300

          #5
          RW jan mage mosadegh naraft tarafe shoravi baraye komak?

          migi nokare US bod give me something that i can read not just a word...
          نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


          «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
          صادق هدايت؛ بوف کور

          Comment

          • Rasputin
            Senior Member
            • Jan 2005
            • 63906

            #6
            Originally posted by donsaeid
            RW jan mage mosadegh naraft tarafe shoravi baraye komak?

            migi nokare US bod give me something that i can read not just a word...
            Khoub mageh URSS cheh komaki tunest bekoneh beh Mossadegh dar un zaman !?

            Hatta zaman-e 28 mordad keh un toudeh hezbiharo koshtan,URSS kari kard barayeh unha !?

            Mossadegh payeh american power ro baz kard beh Iran va beh mantagheh ! URSS ham intres nadasht dar un zaman choun midunest keh mardom-e iran mazhabi hastan va hich vaght goule hezb-e toudeh ro nemikhoran keh beshan comunist !

            iran

            Comment

            • donsaeid
              Senior Member
              • Nov 2005
              • 28300

              #7
              USSR kheili mikhast khodesho bekeshe pain ta khalije fars... va badjori interest dasht ro iran.

              Ayatolah kashani moshkele mosadegh bod bekhatere hamin natonest ba USSR motahed beshe.

              mardome iran mazhabi bodaneshon dorost ama dolat ke nemikhast comunist bashe. vaghat aliance ba ussr dashte bashe
              نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


              «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
              صادق هدايت؛ بوف کور

              Comment

              • Rasputin
                Senior Member
                • Jan 2005
                • 63906

                #8
                Originally posted by donsaeid
                USSR kheili mikhast khodesho bekeshe pain ta khalije fars... va badjori interest dasht ro iran.

                Ayatolah kashani moshkele mosadegh bod bekhatere hamin natonest ba USSR motahed beshe.

                mardome iran mazhabi bodaneshon dorost ama dolat ke nemikhast comunist bashe. vaghat aliance ba ussr dashte bashe
                URSS vaghti second war tamum shod,digeh nemitunest unja bemouneh beh khatereh british power in iran !!! va bad az jaryaneh 28 mordad Shah barayeh inkeh khafashoun koneh va azashoun tashakor keh az toudeh hezb defa nakard, yek ghesmati az caspian sea ro dar ekhtiareshoun gozasht ta majanni oil vardaran bebaran !!!

                Ayatola Kashani mesleh baghieh akhound ha,hoghough begir Darbar Ala-hazrat boud ! baghieh in harfa dastan saraei hast ! dalileh inkeh Khomeini ba Ayatola Kashani va Buroojerdi khoub naboud,hamin boud ! in ha poul ro bar midashtan,bagh va zamin vaghf mikardan,chizi beh baghieh nemidadan !! Mosadegh ta umad beh khodesh bejonbeh ,CIA kareh khodesho kardeh boud va Shah az Italy umad beh Iran va un jaryanat pish umad !

                Saeid jan,dar un zaman,mamlekat bikhod va bijahat boud hameyeh karash ! montaha ino bayad bedouni keh yek hokumat bedouneh mardom nemituneh kari ro bekoneh va enghelabi anjam bedeh ! URSS mikhast Comunism ro biareh Iran va Comunism rouyeh mabnayeh MARDOM hedayat va barnameh rizi misheh !!

                iran

                Comment

                • donsaeid
                  Senior Member
                  • Nov 2005
                  • 28300

                  #9
                  Gofti Enghelab bayad mardomi bashe... yani enghelabe 22 bahmanam mardomi bod?

                  dolate alan? aya in mardome?
                  نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                  «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                  صادق هدايت؛ بوف کور

                  Comment

                  • Rasputin
                    Senior Member
                    • Jan 2005
                    • 63906

                    #10
                    saeid jan,un enghelab-e 22 bahman,mardomi boud ! az Esfahan shouro shod ,dar Tehran ham tamoum shod va beh natijeh resid ! hala ageh ingilisiha khomeini ro avordan ya amrikaei ha,nemidunam ! vali in mardom boudan keh mikhastan un hokumat ro avaz konan ! vagarnah khomeini az koja mitunest hamchin kari ro bekoneh !? ba in kar, mardome iran ham khodeshoun ro,ham baghiaro bad bakht kardan !!

                    Dolateh alan,hamoun ghodrati ro dareh keh Shah salhayeh 1970 un avayelesho dasht,hanouz mardom bidar nashodan,hanouz fekr mikonan keh misheh sabr kard va shayad taghirati kard.in digeh az in bahseh Mossadegh,kharejeh !!

                    iran

                    Comment

                    • donsaeid
                      Senior Member
                      • Nov 2005
                      • 28300

                      #11
                      ye soal dige? gofti rozaye akhare in regime... mitonam soali azat bekonam? narahat nashi va behet bar nakhore? tarafdare mojaheda nisti ke? chon ina daran az rozi ke khatami omad ro kar migan alan rozaye akhare regime...
                      نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                      «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                      صادق هدايت؛ بوف کور

                      Comment

                      • Rasputin
                        Senior Member
                        • Jan 2005
                        • 63906

                        #12
                        Man vabasteh beh hich hezbeh irani nistam ! inha yek mosht parasit-e bi vojdan hastan keh aslan rabti beh uni keh man hadafameh nadareh ! badesh,man kei goftam keh ouz hayeh akhareh regim hast !? hich ham intori nist !! ina daran hesabi pa seft mikonand !

                        barayeh chi fekr mikoni keh enghadar esrar mikonan keh ,iran niroogaheh atomic dashteh basheh ? barayeh ineh keh mardomeh iran khosh beh haleshoun besheh ??? nah aziz,barayeh ineh keh ageh alan har chi usa va europe began ina began ok, farda kharejiha migan khoub bayad democracy ham basheh touyeh iran va hejab azad sheh,akhounda beran kenar ! va sad ta chizeh digeh !

                        iran

                        Comment

                        • donsaeid
                          Senior Member
                          • Nov 2005
                          • 28300

                          #13
                          Midone tanha farghe akhond va mojahed chie alan?

                          akhond dare to iran mikhore... mojahed monde nobatesh beshe
                          نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                          «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                          صادق هدايت؛ بوف کور

                          Comment

                          • donsaeid
                            Senior Member
                            • Nov 2005
                            • 28300

                            #14
                            كرميت روزولت» طراح كودتاي 28 مرداد

                            كرميت روزولت در تابستان 1946 يعني در اوج حوادث آذربايجان نيز وارد تهران شد و پس از ملاقات با شاه بلافاصله عازم جنوب شد و با رؤساي ايل قشقايي ملاقات كرد. در بازگشت از اين سفر بود كه براي نخستين بار گزارشهاي متعددي درباره ايل قشقايي به همراه تصاوير سران ايل قشقائي در مطبوعات امريكا درج گرديد و توجه افكار عمومي غرب به اين منطقه از ايران و مردم آن جلب شد.


                            كرميت روزولت از طراحان كودتاي 28 مرداد تهران در 1916 در بوئنوس آيرس به دنيا آمد. او كه نوه تئودور روزولت بيست و ششمين رئيس‌جمهور امريكا بود، تحصيلاتش را در دانشگاه‌ هاروارد با درجه دكترا به پايان رساند و سپس به عنوان دانشيار تاريخ به تدريس پرداخت. به گفته كرميت، رساله پايان نامه تحصيلي او درباره «فنون تبليغات در جنگ داخلي انگليس» بود و به همين سبب او با راههاي مقابله به بحرانهاي داخلي كشورها آشنايي داشت.
                            با جنگ جهاني دوم، كه به دستور فرانكلين روزولت اولين سازمان اطلاعاتي امريكا تأسيس شد، كرميت روزولت 25 ساله در اواخر سپتامبر 1941 از نخستين كساني بود كه در سازمان اطلاعاتي ويژه رئيس‌جمهور آغاز به كار كرد. چنانكه كرميت روزولت در خاطرات خود مي‌نويسد، نخستين كار او پژوهش دربارة ايران و به ويژه مطالعه در زندگي قشقايي‌ها بود؛ اين تحقيق سرآغازي بود كه سرگذشت كرميت روزولت را به تاريخ معاصر ايران پيوند زد. با تأسيس اداره خدمات استراتژيك (O.S.S)1 كرميت روزولت در 1942به اين سلف سيا جلب شد و با توجه به تحصيلات، علاقه شخصي و نيز سوابق فعاليتش در دفتر اطلاعات رئيس جمهور مسئوليت اداره خاورميانه را به دست گرفت. در همين سمت روزولت در آوريل 1944 نخستين سفر خود را به ايران چهار ماه پس از كنفرانس تهران2 انجام داد. كيم در خاطراتش مي‌نويسد كه پس از اين مسافرت، مرا به ايتاليا فرستادند ولي ايتاليا به اندازه خاورميانه جالب نبود!
                            كرميت روزولت در تابستان 1946 يعني در اوج حوادث آذربايجان نيز وارد تهران شد و پس از ملاقات با شاه بلافاصله عازم جنوب شد و با رؤساي ايل قشقايي ملاقات كرد. در بازگشت از اين سفر بود كه براي نخستين بار گزارشهاي متعددي درباره ايل قشقايي به همراه تصاوير سران ايل قشقائي در مطبوعات امريكا درج گرديد و توجه افكار عمومي غرب به اين منطقه از ايران و مردم آن جلب شد. مدت كوتاهي پس از اين سفر در پائيز 1325 «نهضت جنوب» آغاز شد و «برادران قشقائي» خواستار «خودمختاري فارس» شدند.3 اين حادثه در تاريخ ايران به عنوان توئطه دولت قوام و سرويس‌هاي جاسوسي امريكا و انگليس براي مقابله با اشغال آذربايجان و كردستان توسط ارتش سرخ شوروي به ثبت رسيده است.4
                            در ماه مه 1947 آژانس مركزي اطلاعات آمريكا (CIA)5 تأسيس شد و كرميت روزولت به فعاليت خود در اين سازمان جديد ادامه داد. به گفتة ويليام كلبي در ژوئن 1948 سيا رسماً مجاز شد كه به عمليات شبه نظامي و توطئه‌گرانه دست زند و در پي‌ آن معاونت عملياتي سيا تأسيس شد. كرميت روزولت از مسئولان اوليه اين ارگان بود و رياست اداره خاورميانه آن را به عهده داشت. او از 1952 تحت مسئوليت مستقيم ريچارد هلمز قرار گرفت. در اين سالها كرميت روزولت در ايستگاه منطقه‌اي سيا در بيروت مستقر بود و به عنوان استاد تاريخ در دانشگاه امريكايي بيروت و رياست انجمن امريكايي دوستداران خاور نزديك از يك پوشش فرهنگي مناسب بهره مي‌جست. از عمليات توطئه‌گرانه او در اين سالها اطلاع زيادي در دست نيست، ولي طبيعي است كه در هر اقدامي كه توسط سيا در خاورميانه صورت گرفته است بايددست پنهان كرميت روزولت را به عنوان مسئول مستقيم اداره خاور نزديك در سيا جستجو كرد. از مهمترين اين حوادث كه به كيم روزولت منسوب مي‌گردد، ماجراي براندازي ملك فاروق و كودتاي نجيب ـ ناصر در ژوئيه 1952 است.
                            كرميت روزلت در 16 تير 1332 با گذرنامه جعلي به نام جيمز ف. لاكريج از مرز عراق وارد ايران شد تا توطئه امريكايي ـ انگليسي 28 مرداد 1332 را رهبري كند. او در آن زمان 12 سال تجربه پژوهش و كار در مسائل ايران داشت و طي اين سالها فعاليتهاي اطلاعاتي امريكا را در خاورميانه هدايت مي‌كرد. كرميت روزولت با نقش خود در عمليات 28 مرداد 32 محمد‌رضا پهلوي را براي هميشه مديون خود ساخت. او نخستين ديدار خود را با شاه پس از كودتا ـ اول شهريور 1332 ـ چنين شرح مي‌دهد: «راننده مستقيماً مرا كنار پله‌ها برد. آنجا مردي با لباس فراك از من استقبال كرد. تعظيم كوتاهي نمود و مرا به طبقه دوم راهنماي كرد. شاه در اتاق پذيرايي منتظر من بود... موقعي كه به يكديگر دست مي‌داديم مرد ديگري با لباس فراك با گيلاسهاي كوچك ودكا و خاويار وارد شد... اولين كلمات شاه بسيار موقر و سنگين ادا شد: من تاج و تختم را از بركت خداوند، ملتم، ارتشم و شما دارم. گيلاسش را برداشت و به سلامتي من دستش را بلند كرد و من هم همين كار را كردم. هر دو آن را نوشيديم. سپس شاه خنديد و گفت خيلي خوشحالم از اينكه شما را اينجامي‌بينم، خيلي بهتر از داخل ماشين و خيابان و باغ است...» 6
                            پس از كودتا پيوند كرميت روزولت با ايران قطع نشد، بلكه ابعادي ديگر يافت. كيم در 1958 پس از 17 سال كار اطلاعاتي از سيا كناره گرفت و ترجيح داد به كسب و كار خصوصي بپردازد. او به استخدام كمپاني گلف يكي از 5 شركت قدرتمند نفتي جهان، درآمد و به معاونت اين كمپاني در امور روابط با دولت امريكا منصوب شد. كمپاني گلف با 7درصد سهم از اعضاي كنسرسيوم بود كه بر نفت ايران چنگ انداخت. با تثبيت رژيم شاه در ايران كرميت روزولت ترجيح داد از سوابق دوستي‌اش با محمد‌رضا پهلوي سود برد و فعاليتهاي خود را در ايران متمركز سازد. او در 1964 از كمپاني گلف خارج شد و به تأسيس يك شركت دلالي در واشنگتن دست زد كه رژيم شاه مشتري اصلي آن بود. بدين سان كرميت روزولت پاداش خود را از محمد‌رضا پهلوي دريافت كرد. او در سالهاي 1964 تا 1979 دلال معتبر معاملات اسلحه امريكا با ايران بود. كرميت روزولت در معامله يك ميليارد دلاري خريد هواپيماهاي F-5 با كمپاني گرومن نيز نقش داشت. شاه هيچ‌گاه دين خود را به روزولت فراموش نكرد و پس از سقوط نيز در مصاحبه‌هاي خود از او به عنوان «دوست من آقاي روزولت» ياد كرد!
                            كرميت روزولت، 28 خرداد 1379 درگذشت
                            نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                            «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                            صادق هدايت؛ بوف کور

                            Comment

                            • donsaeid
                              Senior Member
                              • Nov 2005
                              • 28300

                              #15
                              محمد مصدق (۲۹ اردیبهشت ۱۲۶۱ - ۱۴ اسفند ۱۳۴۵) دولت‌مرد ایرانی و نخست‌وزیر ایران از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲.

                              آغاز زندگی وجوانی
                              محمد مصدق در سال ۱۲۶۱ هجری شمسی در تهران، در یک خانواده اشرافی بدنیا آمد. پدرش میرزا هدایت‌الله معروف به «وزیر دفتر» از بزرگمردان دوره‌ ناصری و مادرش ملک تاج خانم (نجم السلطنه) فرزند عبدالمجید میرزا فرمانفرما و نوه عباس میرزا ولیعهد قاجار و نایب‌السلطنه ایران بود.

                              هنگام مرگ میرزا هدایت‌الله در سال ۱۲۷۱ شمسی محمد ده ساله بود، و ناصرالدین شاه علاوه بر اعطای شغل و لقب میرزا هدایت‌الله به پسر ارشد او میرزا حسین خان، محمد را «مصدق‌السلطنه» نامید.

                              محمد خان مصدق‌السلطنه پس از تحصیلات مقدماتی در تبریز به تهران آمد، به مستوفی‌گری خراسان گمارده شد و با وجود سن کم در کار خود مسلط شد و توجه و علاقه عموم را جلب نمود.

                              مصدق‌السلطنه در اولین انتخابات دوره مجلس مشروطیت به نمایندگی از طبقه اعیان و اشراف اصفهان انتخاب شد ولی اعتبارنامه او به‌دلیل سن او که به سی سال تمام نرسیده بود رد شد.

                              مصدق‌السلطنه در سال ۱۲۸۷ شمسی برای ادامه تحصیلات خود به فرانسه رفت و پس از خاتمه تحصیل در مدرسه علوم سیاسی پاریس به سویس رفت و به اخذ درجه دکترای حقوق نائل آمد.

                              والی‌گری و وزارت

                              مراجعت مصدق به ایران با آغاز جنگ جهانی اول مصادف بود. مصدق‌السلطنه با سوابقی که در امور مالیه و مستوفی‌گری خراسان داشت به خدمت در وزارت مالیه دعوت شد. قریب چهارده ماه در کابینه‌های مختلف این سمت را حفظ کرد. در حکومت صمصام السلطنه به علت اختلاف با وزیر وقت مالیه (مشار الملک) از معاونت وزارت مالیه استعفا داد و هنگام تشکیل کابینه دوم وثوق الدوله عازم اروپا شد. در این دوران قرارداد ۱۹۱۹ به امضای وثوق‌الدوله رسید و مخالفت گسترده آزادی‌خواهان ایرانی با آن شروع شد. دکتر مصدق نیز در اروپا به انتشار نامه‌هاو مقاله‌هائی در مخالفت با این قرارداد اقدام کرد.

                              اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق الدوله به نخست وزیری انتخاب شد، او را برای تصدی وزارت عدلیه به ایران دعوت کرد.

                              در مراجعت به ایران از طریق بندر بوشهر، پس از ورود به شیراز بر حسب تقاضای محترمین فارس به والیگری (استانداری) فارس منصوب شد و تا کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ در این مقام ماند.

                              پس از کودتای سید ضیاء و رضاخان، دکتر مصدق دولت کودتا را به رسمیت نشناخت و از مقام خود مستعفی گشت. پس از استعفا از فارس عازم تهران شد ولی به دعوت سران بختیاری به آن دیار رفت.

                              با سقوط کابینه سید ضیاء، قوام السلطنه به نخست وزیری رسید و دکتر مصدق را به وزارت مالیه (دارائی) انتخاب کرد.

                              با سقوط دولت قوام السلطنه و روی کار آمدن مجدد مشیرالدوله از مصدق خواسته شد که والی آذربایجان شود. بخاطر سرپیچی فرمانده قشون آذربایجان از اوامرش بدستور رضاخان سردار سپه، وزیر جنگ وقت، از این سمت مستعفی گشت و به تهران مراجعت کرد.

                              در خرداد ماه ۱۳۰۲ دکتر مصدق در کابینه مشیرالدوله به سمت وزیر خارجه انتخاب شد و با خواسته انگلیسیها برای دو ملیون لیره که مدعی بودند برای ایجاد پلیس جنوب خرج کرده‌اند بشدت مخالفت نمود.

                              پس از استعفای مشیرالدوله، سردار سپه به نخست وزیری رسید و دکتر مصدق از همکاری با او خودداری کرد.

                              دوره رضاشاه

                              دکتر مصدق در دوره پنجم و ششم مجلس شورای ملی به وکالت مردم تهران انتخاب شد. در همین زمان که با صحنه سازی سلطنت خاندان قاجار منقرض شد و رضا خان سردار سپه نخست وزیر وقت به شاهی رسید، او با این انتخاب به مخالفت برخاست.

                              با پایان مجلس ششم و آغاز دیکتاتوری رضاشاه دکتر مصدق خانه نشین شد و در اواخر سلطنت رضاشاه پهلوی به زندان افتاد ولی پس از چند ماه آزاد شد و تحت نظر در ملک خود در احمد آباد مجبور به سکوت شد. در سال ۱۳۲۰ پس از اشغال ایران بوسیله نیروهای شوروی و بریتانیا، رضا شاه از سلطنت برکنار و به افریقای جنوبی تبعید شد و دکتر مصدق به تهران برگشت.


                              نهضت ملی‌شدن صنعت نفت ایران

                              دکتر مصدق پس از شهریور ۲۰ و سقوط رضاشاه در انتخابات دوره ۱۴ مجلس بار دیگر در مقام وکیل اول تهران به نمایندگی مجلس انتخاب شد. در این مجلس برای مقابله با فشار شوروی برای گرفتن امتیاز نفت شمال ایران، او طرحی قانونی را به تصویب رساند که دولت از مذاکره در مورد امتیاز نفت تا زمانی که نیروهای خارجی در ایران هستند منع می‌شد.

                              در انتخابات دوره ۱۵ مجلس با مداخلات قوام‌السلطنه (نخست وزیر) و شاه و ارتش، دکتر مصدق نتوانست قدم بمجلس بگذارد. در این دوره هدف عوامل وابسته به بریتانیا این بود که قرارداد سال ۱۹۳۳ دوره رضاشاه را به دست دولت ساعد مراغه‌ای و با تصویب مجلس تنفیذ کنند. بر اثر فشار افکار عمومی مقصود انگلیسی‌ها تأمین نشد و عمر مجلس پانزدهم به‌سر رسید. در ۱۳۲۸ دکتر مصدق و همراهان وی اقدام به پایه گذاری جبهه ملی ایران کردند. گسترش فعالیت‌های سیاسی پس از شهریور ۱۳۲۰ سبب گسترش مبارزات مردم و به ویژه توجه آنان به وضع قرارداد نفت شده بود. دکتر مصدق در مجلس و بیرون از آن این جنبش را که به «نهضت ملی شدن نفت» معروف شد، هدایت می‌کرد.


                              ملی شدن نفت و نخست وزیری

                              در انتخابات مجلس شانزدهم با همه تقلبات و مداخلات شاه و دربار، صندوقهای ساختگی آراء تهران باطل شد. عبدالحسین هژیر وزیر دربار بقتل رسید و در نوبت دوم انتخابات، دکتر مصدق به مجلس راه یافت. پس از کشته شدن نخست‌وزیر وقت سپهبد حاجیعلی رزم‌آرا، طرح ملی شدن صنایع نفت به رهبری دکتر مصدق در مجلس تصویب شد. پس از استعفای حسین علاء که بعد از رزم‌آرا نخست وزیر شده بود، در شور و اشتیاق عمومی دکتر مصدق به نخست وزیری رسید و برنامه خود را اصلاح قانون انتخابات و اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت اعلام کرد.

                              پس از شکایت دولت انگلیس از دولت ایران و طرح این شکایت در شورای امنیت سازمان ملل، دکتر مصدق عازم نیویورک شد و به دفاع از حقوق ایران پرداخت. سپس به دادگاه لاهه رفت و با توضیحاتی که در مورد قرارداد نفت و شیوه انعقاد و تمدید آن داد، دادگاه بین‌المللی خود را صالح به رسیدگی به شکایت بریتانیا ندانست و مصدق در احقاق حق ملت ایران به پیروزی دست یافت. در راه بازگشت به ایران به مصر رفت و مورد استقبال پر شکوه ملت مصر قرار گرفت.

                              کشمکش با دربار و مخالفان

                              انتخابات دوره هفدهم مجلس بخاطر دخالتهای ارتشیان و دربار به تشنج کشید و کار بجایی رسید که پس از انتخاب ۸۰ نماینده، دکتر مصدق دستور توقف انتخابات حوزه‌های باقی مانده را صادر کرد.

                              دکتر مصدق برا ی جلوگیری از کارشکنیهای ارتش و دربار درخواست انتقال وزارت جنگ به دولت را از شاه نمود. این درخواست از طرف شاه رد شد. به همین دلیل دکتر مصدق در ۲۵ تیرماه ۱۳۳۱ از مقام نخست‌وزیری استعفا کرد. مجلس قوام السلطنه را به نخست‌وزیری انتخاب کرد و او با صدور بیانیه شدید الحنی نخست وزیری خود را اعلام نمود.

                              مردم ایران که از برکناری دکتر مصدق خشمگین بودند، در پی چهار روز تظاهرات در حمایت از دکتر مصدق، که به کشته شدن چندین نفر انجامید، موفق به ساقط کردن دولت قوام گردیدند. در ۳۰ تیر ۱۳۳۱ دکتر مصدق بار دیگر به نخست‌وزیری ایران رسید.

                              در ۹ اسفند ماه ۱۳۳۱ دربار با کمک عده‌ای از روحانیون، افسران اخراجی و اراذل و اوباش توطئه‌ای علیه مصدق کردند تا او را از بین ببرند. نقشه این بود که شاه در آن روز به عنوان سفر به اروپا از پایتخت خارج شود و اعلام دارد که این خواسته دکتر مصدق است. مصدق از نقشه اطلاع یافت و توانست جان بدر برد و توطئه شکست خورد.

                              چند روز بعد عمال دربار و چند تن از افسران اخراجی سرتیپ افشارطوس رئیس شهربانی دکتر مصدق را ربودند و پس از شکنجه کشتند.

                              بدنبال استعفای بسیاری از نمایندگان طرفدار مصدق، دولت اقدام به همه‌پرسی (رفراندم) در کشور کرد تا مردم به انحلال یا عدم انحلال مجلس رای دهند. در این همه‌پرسی (که به خاطر همزمان نبودن رای‌گیری در تهران و شهرستان‌ها و جدا بودن صندوق‌های مخالفان و موافقان مورد انتقاد بسیاری قرار گرفت) در حدود دو میلیون ایرانی به انحلال مجلس رای دادند و مجلس در روز ۲۳ مرداد ۱۳۳۲ منحل شد.


                              کودتا علیه دولت مصدق

                              در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ طبق نقشه‌ سازمان‌های جاسوسی امریکا و انگلیس برای براندازی دولت مصدق، شاه فرمان عزل دکتر مصدق را امضا کرد و رئیس گارد سلطنتی، سرهنگ نصیری را موظف نمود تا با محاصره خانه نخست وزیر فرمان را به وی ابلاغ کند. همچنین نیروهایی از گارد سلطنتی مامور بازداشت عده‌ای از وزرای دکتر مصدق گشتند. ولی نیروهای محافظ نخست‌وزیری رئیس گارد سلطنتی و نیروهایش را خلع سلاح و بازداشت نمودند.

                              در روز ۲۸ مرداد ماه ۱۳۳۲ دولت‌های امریکا و بریتانیا دست به کودتای دیگری زدند که این‌بار باعث سقوط دولت مصدق گشت. در این روز سازمان سیا با خریدن فتوای برخی از روحانیون و همچنین دادن پول به ارتشیان، اراذل و اوباش تهران آنها را به خیابان‌ها کشانید. کودتاچیان توانستند به آسانی خود را به خانه دکتر مصدق برسانند و پس از چندین ساعت نبرد خونین گارد محافظ نخست وزیری را نابود کنند و خانه وی را پس از غارت کردن به آتش بکشانند. در روز 29 مرداد دکتر مصدق و یارانش خود را به حکومت کودتا به رهبری سرلشکر زاهدی تسلیم کردند. بدین ترتیب در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ (۱۹ اوت ۱۹۵۳) سازمانهای جاسوسی بریتانیا و ایالات متحده امریکا با کودتا دکتر مصدق را برکنار کرده و محمدرضا شاه پهلوی را که پس از شکست کودتای 25 مرداد به رم رفته بود بازگرداندند و به قدرت رساندند.


                              محاکمه و زندان و خانه نشینی

                              مصدق پس از کودتای ۲۸ مرداد در دادگاه نظامی محاکمه شد. او در دادگاه از کارها و نظرات خود دفاع کرد. دادگاه وی را به سه سال زندان محکوم کرد. پس از گذراندن سه سال زندان، دکتر مصدق به ملک خود در احمد آباد تبعید شد و تا آخر عمر تحت نظارت شدید بود.

                              در سال ۱۳۴۲ همسر دکتر مصدق، خانم ضیاالسلطنه، در سن ۸۴ سالگی درگذشت. حاصل ازدواج وی و دکتر مصدق دو پسر و سه دختر بود.

                              در ۱۴ اسفند ماه ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق بدلیل بیماری سرطان، در سن ۸۴ سالگی درگذشت. مصدق وصیت کرده بود او را کنار شهدای ۳۰ تیر در ابن بابویه دفن کنند، ولی با مخالفت شاه چنبن نشد و او در یکی از اتاقهای خانه‌اش در احمد آباد به خاک سپرده شد. البته با ید دانست که خود مصدق نیز در این اثنا از اساسی‌ترین علتهای سقوط کابینه خود و شکست و نیز کودتا بود چرا که زمانی که کسی چون او هر چند با احترام و دارای ارزش ملی خرج آشپز خانه شاه را کنترل و به حیطه فرا قانونی و یا به عبارتی بهتر فرا عرفی تا به آن روز بخواهد وارد شود دیگر جای تعجب نیست که در این سرا شیبی قرار کیرد و از نظرها محو شود که هر آنکس که از دیده برفت از دلها خواهد رفت (کنایه از اینکه برای مردمی با آن فرهنگ آنروزه و آن بینش بی آینده نگری چندان عجیب نیست) و دیگر اینکه نفت تهنا منبع ارتزاق حتی تا به حال بوده است و این منبع عظیم زمانی که به ورطه خروج رسید طبعا چنین پیامدی از سوی مضررین نیز غیر قابل پیشبینی نیست و دیگر اینکه اشتباه بزرگ مصدق این بود که به این هیجانات توده وار مردم بیش از حد اعتماد و تکیه کرد و این موارد دست به دست یکدیگر داد تا راه کودتا بعد از ملی شدن صنعت نفت هموار تر گردد
                              نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                              «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                              صادق هدايت؛ بوف کور

                              Comment

                              Working...