گلدكوئيست، مغز دانشجويان را هدف گرفته است
قصه گلدكوئيست كه اين روزها دوباره بر سر زبان*ها افتاده حكايت تلخ خوش*باوري آدم*هاي ساده*لوحي چون من نيست. اتفاقا تعجب من از همين است كه چرا و چطور آدم*هايي با تحصيلات بالا و عالي سراغ اين پديده مي*روند؟
دردناك اينجاست كه 25 درصد از اعضاي شبكه گلدكوئيست را ايراني*ها تشكيل مي*دهند. گرچه اين آمار، آماري غيررسمي است و اين*گونه شركت*ها آمارهاي رسمي*شان را منتشر نمي*كنند.
جالب اينجاست كه اساسا سيستم بازاريابي گلدكوئيست، در سال 2002 توسط يك دانشجو وارد ايران شد و به سرعت رشد كرد. به طوري كه بنا به گفته نيما شايان نايب دبير مجمع صنفي دانشگاه*هاي تهران، هم*اكنون تنها در تهران نزديك به 300 هزار نفر عضو اين شبكه هستند و طبق آمار منتشر شده از سوي روابط عمومي دادسراي عمومي انقلاب در مهرماه سال گذشته، حدود 4 ميليون دلار از طريق اين سيستم از كشور خارج شد.
البته جواب آن چراي اول را نيما شايان داده است. او مي*گويد: «متصور نبودن آينده كاري، وضعيت اقتصادي پايين نخبگان دانشجويي، هزينه*هاي بسيار بالاي زندگي در شهرهاي بزرگ براي دانشجويان خوابگاهي، استفاده نكردن از پتانسيل*هاي دانشجويي در طرح*هاي بزرگ ملي در ابعاد مختلف و فضاي ضعيف علمي پژوهشي در دانشگاه*ها باعث شده تا عده*اي از دانشجويان از اصالت علمي فرهنگي خود فاصله بگيرند و به اميد سراب زندگي بي*دغدغه از سوي سران اين سيستم*ها، تمام وقت و توان خود را در جهت بارور كردن اين راه صرف كنند».
او مي*گويد: «در اين عرصه بيش از آن كه بازاريابي علمي صورت گيرد، نوعي جلب مشتري براساس نزديكي روابط و عواطف موجود بين افراد انجام مي*شود و باعث تبديل كليه روابط دوستانه قبلي به روابط كاري كاذب مي*شود».
درواقع گلدكوئيست و سيستم*هاي بازاريابي اين*چنيني در كشورهايي مانند ايران رخ مي*دهد كه فشارهاي شديد اقتصادي ذهن شهروندان را به سمت انتظار معجزه و اعجاز و طي كردن ره صدساله را در عرض يك شب منتهي مي*كند. اين در حالي است كه اين*گونه سيستم*ها در كشورهايي مثل ايتاليا يا انگلستان كه يك مدير ارزان*قيمت در سال حدود 320 هزار دلار حقوق مي*گيرد، جواب نمي*دهد. چون گلدكوئيست در حالت ايده*آل در سال حدود 260 هزار دلار سوددهي خواهد داشت
آنها به خانه برنمي*گردند
نكته تلخ اما اينجاست كه مسعود وكيلي*نيا، دبير مجمع صنفي دانشگاه*هاي تهران با اشاره به فراگير شدن سيستم*هاي هرمي بازاريابي در دانشگاه*ها كه به اولين اعتياد دانشجويان تبديل شده است مي*گويد: «اين*گونه سيستم*ها در بين كليه دانشجويان و اقشار دانشگاهي چه مذهبي يا غيرمذهبي همه*گير شده است و متاسفانه با موانع و برخوردهاي قانوني نيز روبه*رو نشده است و حتي بعضا توجيهات شرعي و قانوني نيز براي آن مطرح مي*شود».
با اين حال شيوع اين پديده در ميان دانشجويان كه مغز اصلي انديشه و صنعت و توسعه كشور محسوب مي*شوند، باعث درگير شدن آنها در اين سيستم و عدم بهره*وري و به كارگيري تخصص در عرصه*هاي علمي و توليدي كشور خواهد بود.
مساله شيوع گلدكوئيست در ميان دانشجويان به حدي است كه بنا به اخبار غيررسمي و تاييدنشده جمعي از آنها كه اتفاقا اغلب شهرستاني هم هستند، با وجود تعطيلي تابستاني، به دليل عضويت در شبكه*هاي اينترنتي بازاريابي و تداوم فعاليت در اين سيستم اينترنتي به شهر خود بازنگشته*اند و خوابگاه*نشين شده*اند. اين دانشجويان كه به دليل نداشتن ترم تابستاني، مجاز به سكونت در خوابگاه خود نيستند، براي انجام فعاليت*هاي گلدكوئيست، بعضا به صورت گروهي، خانه يا خوابگاهي را براي سكونت در ايام تعطيل كرايه كرده*اند.
بنا به گفته برخي فعالان دانشجويي، سيستم*هاي هرمي بازاريابي اعم از گلدكوئيست، گلدماين و EBL براي دانشجويان عضو از حالت تفنن خارج شده و وقت، سرمايه و فكر دانشجويان را درگير مي*كند، به نحوي كه در ايام تعطيلي تابستاني دانشگاه*ها به شهرها و نزد خانواده خود باز نمي*گردند و به جاي مطالعه يا استراحت، مشغول به فعاليت در اين سيستم*هاي اينترنتي اقتصادي شده*اند.
براي آن كه شما بتوانيد به سيستم بازاريابي گلدكوئيست وارد شويد بايد يكي از محصولات اين شركت را بخريد. راز موفقيت شما در اين سيستم نيز به اين شكل است كه هر فرد بعد از عضو شدن (خريدن سكه) بايد 2 نفر عضو جديد را به مجموعه معرفي كند. معرفي و ورود اعضاي جديد حتما بايد به صورت يك ميزان يا ترازو صورت گيرد و هركدام از اين دو نفر نقش يك بازوي اين ترازو را ايفا مي*كنند. اگر شما دونفري را عضو كنيد كه هركدامشان بتوانند 3 نفر را به زيرمجموعه خود اضافه كنند و آنها را تشويق به خريدن سكه و عضويت در شبكه شما كنند (مجموعا 6 نفر) شما صاحب 250 دلار مي*شويد. منتهي اين 250 دلار به شكل چك*هاي Ac Pay onmy است كه تنها صاحب چكي كه چك به نام وي صادر مي*شود مي*توان از آن استفاده كند. اگر مبلغ چك به صورت دلار باشد، اين وجه از طريق بانك Chuse Manhatan نيويورك پرداخت مي*شود و چنانچه به يورو باشد از طريق بانك Standard charter لندن صادر مي*شود. علاوه بر اين شما مي*توانيد از طريق اينترنت و بانك الكترونيكي مبلغ كميسيون (250 دلار) را دريافت كنيد و چون خريد محصولات يك خريد اينترنتي است نياز به كارت*هاي اعتباري مثل Visa card و Mastercard دارد. در مورد كشورهايي مثل ايران كه استفاده از كارت*هاي اعتباري در آن مرسوم نيست، كارت*هاي مبلغ*داري در نظر گرفته*اند كه مخصوص خريد محصولات كمپاني است.
خروج پنهاني ارز
با اين همه به دليل آن كه مشتري شدن گلدكوئيست موجب خروج غيرقابل كنترل ارز از كشور شده است مسوولان اقتصادي و قضايي به فكر چاره افتاده*اند. گرچه ممكن است كسي كه مي*خواهد شما را عضو شبكه خودش بكند اين موضوع را ناديده بگيرد و در جواب شما بگويد فقط براي بار اول خريد سكه ارز از كشور خارج مي*شود، اما بعد از دريافت كميسيون*هاي 250 دلاري مجددا ارز به كشور وارد مي*شود كه البته اين ادعا، ادعاي غلطي است. چرا كه پرداخت پورسانت به يك فرد تنها در صورتي امكان*پذير خواهد بود كه تعداد مشخصي مشتري و تحت شرايط تعادل 3 به 3 توسط شما وارد شبكه شوند و از شرکت خريد نمايد. بنابراين 250 دلار پور سانت شما خيلي کمتر ازپولي است که براي خريد که از ايران خارج مي شود.
اين دو در حالي است که اغلب کساني که وسوسه مي شوند و جلب اين شبکه و اين سيستم بازاريابي مي شوند، سودايي جر پولدار شدن و ثروتمند شدن ندارندو گرچه چند نفري بالاخره از اين راه پولهاي کلاني را به جيب مي زنند، اما اغلب اعضاي اين شبکه ها را افرادي تشکيل مي دهند که جوان و تحصيلکرده هستندو اتصال آنها به شکبه بازاريابي باعث مختل شدن فعاليت اصلي آنها مي شود. اشتغال اين افراد را دکتر باهر اقتصاد دان و استاد دانشگاه چنين بررسي مي کند که « اقتصاد و فرهنگ بيمار جامعه منشاء شيوع سيستم ها هرمي بازاريابي در بين قشر جوان و دانشجوي کشور شده است.» او مي گويد: «دانشجو هم بيکار است و هم بي پول، بنابراين از هر نوع فعاليت در آمدزا استقبال مي کند. به عنوان مثال در انتخابات رياست جمهوري عموم دانشجويان در ستادهاي انتخاباتي افراد مختلف، بدون گرايش به سمت نامزد خاصي تنها به خاطر کسب درآمد فعاليت مي کردند.»
در واقع وارد شدن در سيستم هاي هرمي نوعي اشتغال به همراه هيجان درآمد، ارتقاء و توفيقات ظاهري و مقداري هم حشر و نشر دوستانه است که منجر به جذب و گرايش جوانان به سمت اين گونه سيستم ها مي شود. دکتر باهر معتقد است دانشجويان بيکار به علت دارا بودن اوقات فراغت به اين سمت کشيده مي شوند و بنابراين بايد ابتدا علتهاي گرايش جوانان به سمت اين گونه سيستم ها بررسي و در جهت اصلاح آن اقدام شود. اين در حالي است که با معلول هاي اين مساله برخورد مي شود.
شايد دليل ديگر فراگيري موفقيت شبکه هاي کوچک و بزرگ گلدکوئست در ايران نفوذ سر شبکه ها در خانواده ها و پراکنده شدن شبکه در ميان اقوام و آَشنايان از طريق قديمي ترين و سنتي ترين شيوه بازاريابي، يعني بازاريابي کلامي و و سينه به سينه باشد و چون معمولا سر شبکه ها افراداي هستند تحصيلکرده و باسواد، اعتماد ساير اعضاي قوم و خويش با آنها زودتر و راحت تر محکم مي شود و اين نوع بازاريابي کاري ترين و کاراترين نوع بازاريابي است.
پرسش پاياني من همان سوال آغازين است و مانده ام که چطور دانشجويان و تحصيلکرده ها وارد اين بازي مي شوند و گرچه خطر جاني آنها را تهديد نمي کند و ضرر مالي اين کار هم به دليل منع شدن اين گونه فعاليت ها در ايران به قدري نيست که زندگي آنها را تحت تاثير قرار بدهد. اما به هر حال پرداختن به اين بازي موجب تقويت خوش باوري و خروج ميليون ها وبلکه ميلياردها دلار ارز از کشور است و با اين همه حتي قانون هم در برابر رشد پنهاني و موذيانه اين پديده عاجز است و اگر امروز گلدئوست ممنوع شود، بايد منتظر باشيم تا فردا سيستمي ديگر يا نامي ديگر خوش باوري هايمان را به تجارت بکشاند. سوداي ثروت البته هرگز علاج ناپذير نيست و از همين رو بايد منتظر ماند تا با مارک و نام جديدي که ما را ناگهان متوجه خود مي کند مقابله کرد که البته اين امر مطمئنا بسيار ديرتر از آنچه که تصور مي کنيم رخ خواهد داد. سوداي ثروت را فراموش نکيند! موريانه اي که تا مغز استخوان عقلانيت و منطق مان را مي جود بي آن که متوجه شويم و روزي به آگاهي مي رسيم که عملا چيزي براي از دست دادن نداريم
قصه گلدكوئيست كه اين روزها دوباره بر سر زبان*ها افتاده حكايت تلخ خوش*باوري آدم*هاي ساده*لوحي چون من نيست. اتفاقا تعجب من از همين است كه چرا و چطور آدم*هايي با تحصيلات بالا و عالي سراغ اين پديده مي*روند؟
دردناك اينجاست كه 25 درصد از اعضاي شبكه گلدكوئيست را ايراني*ها تشكيل مي*دهند. گرچه اين آمار، آماري غيررسمي است و اين*گونه شركت*ها آمارهاي رسمي*شان را منتشر نمي*كنند.
جالب اينجاست كه اساسا سيستم بازاريابي گلدكوئيست، در سال 2002 توسط يك دانشجو وارد ايران شد و به سرعت رشد كرد. به طوري كه بنا به گفته نيما شايان نايب دبير مجمع صنفي دانشگاه*هاي تهران، هم*اكنون تنها در تهران نزديك به 300 هزار نفر عضو اين شبكه هستند و طبق آمار منتشر شده از سوي روابط عمومي دادسراي عمومي انقلاب در مهرماه سال گذشته، حدود 4 ميليون دلار از طريق اين سيستم از كشور خارج شد.
البته جواب آن چراي اول را نيما شايان داده است. او مي*گويد: «متصور نبودن آينده كاري، وضعيت اقتصادي پايين نخبگان دانشجويي، هزينه*هاي بسيار بالاي زندگي در شهرهاي بزرگ براي دانشجويان خوابگاهي، استفاده نكردن از پتانسيل*هاي دانشجويي در طرح*هاي بزرگ ملي در ابعاد مختلف و فضاي ضعيف علمي پژوهشي در دانشگاه*ها باعث شده تا عده*اي از دانشجويان از اصالت علمي فرهنگي خود فاصله بگيرند و به اميد سراب زندگي بي*دغدغه از سوي سران اين سيستم*ها، تمام وقت و توان خود را در جهت بارور كردن اين راه صرف كنند».
او مي*گويد: «در اين عرصه بيش از آن كه بازاريابي علمي صورت گيرد، نوعي جلب مشتري براساس نزديكي روابط و عواطف موجود بين افراد انجام مي*شود و باعث تبديل كليه روابط دوستانه قبلي به روابط كاري كاذب مي*شود».
درواقع گلدكوئيست و سيستم*هاي بازاريابي اين*چنيني در كشورهايي مانند ايران رخ مي*دهد كه فشارهاي شديد اقتصادي ذهن شهروندان را به سمت انتظار معجزه و اعجاز و طي كردن ره صدساله را در عرض يك شب منتهي مي*كند. اين در حالي است كه اين*گونه سيستم*ها در كشورهايي مثل ايتاليا يا انگلستان كه يك مدير ارزان*قيمت در سال حدود 320 هزار دلار حقوق مي*گيرد، جواب نمي*دهد. چون گلدكوئيست در حالت ايده*آل در سال حدود 260 هزار دلار سوددهي خواهد داشت
آنها به خانه برنمي*گردند
نكته تلخ اما اينجاست كه مسعود وكيلي*نيا، دبير مجمع صنفي دانشگاه*هاي تهران با اشاره به فراگير شدن سيستم*هاي هرمي بازاريابي در دانشگاه*ها كه به اولين اعتياد دانشجويان تبديل شده است مي*گويد: «اين*گونه سيستم*ها در بين كليه دانشجويان و اقشار دانشگاهي چه مذهبي يا غيرمذهبي همه*گير شده است و متاسفانه با موانع و برخوردهاي قانوني نيز روبه*رو نشده است و حتي بعضا توجيهات شرعي و قانوني نيز براي آن مطرح مي*شود».
با اين حال شيوع اين پديده در ميان دانشجويان كه مغز اصلي انديشه و صنعت و توسعه كشور محسوب مي*شوند، باعث درگير شدن آنها در اين سيستم و عدم بهره*وري و به كارگيري تخصص در عرصه*هاي علمي و توليدي كشور خواهد بود.
مساله شيوع گلدكوئيست در ميان دانشجويان به حدي است كه بنا به اخبار غيررسمي و تاييدنشده جمعي از آنها كه اتفاقا اغلب شهرستاني هم هستند، با وجود تعطيلي تابستاني، به دليل عضويت در شبكه*هاي اينترنتي بازاريابي و تداوم فعاليت در اين سيستم اينترنتي به شهر خود بازنگشته*اند و خوابگاه*نشين شده*اند. اين دانشجويان كه به دليل نداشتن ترم تابستاني، مجاز به سكونت در خوابگاه خود نيستند، براي انجام فعاليت*هاي گلدكوئيست، بعضا به صورت گروهي، خانه يا خوابگاهي را براي سكونت در ايام تعطيل كرايه كرده*اند.
بنا به گفته برخي فعالان دانشجويي، سيستم*هاي هرمي بازاريابي اعم از گلدكوئيست، گلدماين و EBL براي دانشجويان عضو از حالت تفنن خارج شده و وقت، سرمايه و فكر دانشجويان را درگير مي*كند، به نحوي كه در ايام تعطيلي تابستاني دانشگاه*ها به شهرها و نزد خانواده خود باز نمي*گردند و به جاي مطالعه يا استراحت، مشغول به فعاليت در اين سيستم*هاي اينترنتي اقتصادي شده*اند.
براي آن كه شما بتوانيد به سيستم بازاريابي گلدكوئيست وارد شويد بايد يكي از محصولات اين شركت را بخريد. راز موفقيت شما در اين سيستم نيز به اين شكل است كه هر فرد بعد از عضو شدن (خريدن سكه) بايد 2 نفر عضو جديد را به مجموعه معرفي كند. معرفي و ورود اعضاي جديد حتما بايد به صورت يك ميزان يا ترازو صورت گيرد و هركدام از اين دو نفر نقش يك بازوي اين ترازو را ايفا مي*كنند. اگر شما دونفري را عضو كنيد كه هركدامشان بتوانند 3 نفر را به زيرمجموعه خود اضافه كنند و آنها را تشويق به خريدن سكه و عضويت در شبكه شما كنند (مجموعا 6 نفر) شما صاحب 250 دلار مي*شويد. منتهي اين 250 دلار به شكل چك*هاي Ac Pay onmy است كه تنها صاحب چكي كه چك به نام وي صادر مي*شود مي*توان از آن استفاده كند. اگر مبلغ چك به صورت دلار باشد، اين وجه از طريق بانك Chuse Manhatan نيويورك پرداخت مي*شود و چنانچه به يورو باشد از طريق بانك Standard charter لندن صادر مي*شود. علاوه بر اين شما مي*توانيد از طريق اينترنت و بانك الكترونيكي مبلغ كميسيون (250 دلار) را دريافت كنيد و چون خريد محصولات يك خريد اينترنتي است نياز به كارت*هاي اعتباري مثل Visa card و Mastercard دارد. در مورد كشورهايي مثل ايران كه استفاده از كارت*هاي اعتباري در آن مرسوم نيست، كارت*هاي مبلغ*داري در نظر گرفته*اند كه مخصوص خريد محصولات كمپاني است.
خروج پنهاني ارز
با اين همه به دليل آن كه مشتري شدن گلدكوئيست موجب خروج غيرقابل كنترل ارز از كشور شده است مسوولان اقتصادي و قضايي به فكر چاره افتاده*اند. گرچه ممكن است كسي كه مي*خواهد شما را عضو شبكه خودش بكند اين موضوع را ناديده بگيرد و در جواب شما بگويد فقط براي بار اول خريد سكه ارز از كشور خارج مي*شود، اما بعد از دريافت كميسيون*هاي 250 دلاري مجددا ارز به كشور وارد مي*شود كه البته اين ادعا، ادعاي غلطي است. چرا كه پرداخت پورسانت به يك فرد تنها در صورتي امكان*پذير خواهد بود كه تعداد مشخصي مشتري و تحت شرايط تعادل 3 به 3 توسط شما وارد شبكه شوند و از شرکت خريد نمايد. بنابراين 250 دلار پور سانت شما خيلي کمتر ازپولي است که براي خريد که از ايران خارج مي شود.
اين دو در حالي است که اغلب کساني که وسوسه مي شوند و جلب اين شبکه و اين سيستم بازاريابي مي شوند، سودايي جر پولدار شدن و ثروتمند شدن ندارندو گرچه چند نفري بالاخره از اين راه پولهاي کلاني را به جيب مي زنند، اما اغلب اعضاي اين شبکه ها را افرادي تشکيل مي دهند که جوان و تحصيلکرده هستندو اتصال آنها به شکبه بازاريابي باعث مختل شدن فعاليت اصلي آنها مي شود. اشتغال اين افراد را دکتر باهر اقتصاد دان و استاد دانشگاه چنين بررسي مي کند که « اقتصاد و فرهنگ بيمار جامعه منشاء شيوع سيستم ها هرمي بازاريابي در بين قشر جوان و دانشجوي کشور شده است.» او مي گويد: «دانشجو هم بيکار است و هم بي پول، بنابراين از هر نوع فعاليت در آمدزا استقبال مي کند. به عنوان مثال در انتخابات رياست جمهوري عموم دانشجويان در ستادهاي انتخاباتي افراد مختلف، بدون گرايش به سمت نامزد خاصي تنها به خاطر کسب درآمد فعاليت مي کردند.»
در واقع وارد شدن در سيستم هاي هرمي نوعي اشتغال به همراه هيجان درآمد، ارتقاء و توفيقات ظاهري و مقداري هم حشر و نشر دوستانه است که منجر به جذب و گرايش جوانان به سمت اين گونه سيستم ها مي شود. دکتر باهر معتقد است دانشجويان بيکار به علت دارا بودن اوقات فراغت به اين سمت کشيده مي شوند و بنابراين بايد ابتدا علتهاي گرايش جوانان به سمت اين گونه سيستم ها بررسي و در جهت اصلاح آن اقدام شود. اين در حالي است که با معلول هاي اين مساله برخورد مي شود.
شايد دليل ديگر فراگيري موفقيت شبکه هاي کوچک و بزرگ گلدکوئست در ايران نفوذ سر شبکه ها در خانواده ها و پراکنده شدن شبکه در ميان اقوام و آَشنايان از طريق قديمي ترين و سنتي ترين شيوه بازاريابي، يعني بازاريابي کلامي و و سينه به سينه باشد و چون معمولا سر شبکه ها افراداي هستند تحصيلکرده و باسواد، اعتماد ساير اعضاي قوم و خويش با آنها زودتر و راحت تر محکم مي شود و اين نوع بازاريابي کاري ترين و کاراترين نوع بازاريابي است.
پرسش پاياني من همان سوال آغازين است و مانده ام که چطور دانشجويان و تحصيلکرده ها وارد اين بازي مي شوند و گرچه خطر جاني آنها را تهديد نمي کند و ضرر مالي اين کار هم به دليل منع شدن اين گونه فعاليت ها در ايران به قدري نيست که زندگي آنها را تحت تاثير قرار بدهد. اما به هر حال پرداختن به اين بازي موجب تقويت خوش باوري و خروج ميليون ها وبلکه ميلياردها دلار ارز از کشور است و با اين همه حتي قانون هم در برابر رشد پنهاني و موذيانه اين پديده عاجز است و اگر امروز گلدئوست ممنوع شود، بايد منتظر باشيم تا فردا سيستمي ديگر يا نامي ديگر خوش باوري هايمان را به تجارت بکشاند. سوداي ثروت البته هرگز علاج ناپذير نيست و از همين رو بايد منتظر ماند تا با مارک و نام جديدي که ما را ناگهان متوجه خود مي کند مقابله کرد که البته اين امر مطمئنا بسيار ديرتر از آنچه که تصور مي کنيم رخ خواهد داد. سوداي ثروت را فراموش نکيند! موريانه اي که تا مغز استخوان عقلانيت و منطق مان را مي جود بي آن که متوجه شويم و روزي به آگاهي مي رسيم که عملا چيزي براي از دست دادن نداريم