America, Minus A Human Factor

[Rasputin]

Did you know that whiskey that went for 23 cents a gallon just before the Civil War was fetching 70 dollars, wholesale in Richmond by April 1864? Is that a comment on Confederate dollars? Or how much you'd want to drink with the Union Army heading your way? How much do we drink, anyway? From 1900 to 1919, the amount of money spent on alcohol increased from $955 million to $2.24 billion. But then the numbers end. After 1919, reality gets sketchy. With Prohibition, the sale of alcohol becomes illegal.

Okay, so what about illegal drugs? In 1979, there were an estimated 29,869,000 pot tokers in this country, but that number dropped pretty steadily, to 18,710,000 in 1998. Cocaine users dropped dramatically, from 10,459,000 in 1982 to 3,664,000 in 1995, before going up by half a million two years later. What was that about? Crack?

Such random, mind-boggling connections are the beauty and sensational weirdness of the recently released, 28.5-pound, $825, five-volume Historical Statistics of the United States, Millennial Edition.

It's called the Millennial Edition because it's the first major update of this monumental work since the Bicentennial Edition, 31 years ago.

What it is, really, is a marvelous walk through a bizarre notion -- that America, our culture and values, indeed our reality -- can be described in numbers.

Humans have thought for a very long time that the universe could be so captured. The Egyptians who designed the pyramids thought it could be done in triangles and squares. Greeks such as Pythagoras even thought that everything, including beauty, could be so described. Kant described time as if it were just numbers stretched out in a straight line; space, as if it were just numbers in three dimensions. Mathematics was real and certain, and it came before the more uncertain knowledge of the human world.

But America? This surpassingly glorious young mess? Can its essence be captured in 4,641 pages of digits?

What an outrageous idea.

That's why a stroll through the Millennial Edition is a strangely fortuitous, irregular and imagination-firing one.

Why was the number of people with unclassified dry, itching skin going up, from 16.3 per thousand in 1982 to 24.6 in 1995?

Why was the area of the state of Maryland 9,999 square miles in 1790, but only 9,941 square miles 10 years later? Where did those 37,000 acres go? To the District of Columbia? Why, in 1940, did it all of a sudden drop to 9,887? Then, from 1950 to 1960, Maryland gained 10 square miles -- 6,400 acres -- from 9,881 to 9,891. Then it started dropping precipitously, to 9,775 square miles in 1990. What happened? Were the surveyors drunk? Is the Chesapeake rising?

More to the point, one set of questions leads to another, then another.

[Rasputin]

Meditations on alcohol and drugs, for example, lead us to 19 recent years, from 1979 to 1998, during which the number of people older than 12 taking a drink in the past year rises only modestly -- from 131 million to 140 million -- meaning almost half of all Americans remained teetotalers during that period. What about other walks on the wild side? Female high school students who shoplifted something once in the previous year stayed fairly constant from 1975 to 1998, in a range between 10.4 percent and 13.3 percent. The percentage of male high school students trespassing -- going into a home or building when they were not supposed to be there -- dropped fairly steadily in those 19 recent years, however, from 16.6 percent to 10.7 percent.

So the kids are all right? They're spending all their time hanging out in the malt shop? Ah, maybe not. Every year through that whole period, about one in eight male high school seniors said they had participated in a gang fight, peaking at almost one in six in 1989. About one in 10 female seniors had such a fight in 1990, and about one in 12 in 1998. About one in four had something worth less than $50 stolen from them. The number of white seniors who experienced more serious thefts doubled, from one in 12 to one in six. For black seniors, the serious thefts they experienced rose from one in 12 to one in five.

See how this works? We started with the price of whiskey in 1859 and wound up with a succession of snapshots of America that painted a picture of who we are, how we got that way and where we're headed, through history.

At the New Orleans auction in 1859, a healthy young male field slave cost $1,564. Factor in inflation, and in today's dollars the price of this slave would be something like $37,000.

What does that compare to? Call John Deere, and it turns out today's top-of-the-line, 500-horsepower, four-wheel drive, satellite-connected, whip-through-4,000-acres-of-wheat Model 9620 tractor costs $282,638.

Can it be said, thus, that today's state-of-the-art tractor equals 7.6 slaves? What does that mean? Was the Civil War necessary? Was slavery about to implode of its own economic stupidity? Is the very idea of comparing slaves to tractors offensive?

Richard Sutch, one of the six editors of the Millennial Edition, thinks not. "Slaves were considered legally to be pieces of machinery -- chattel, in legal terms -- that were bought and sold and mortgaged and insured," he says. "This is a subject that may horrify some people. It fascinates others. The fascination is due to the shock value that, not too long ago, people treated human beings as if they were not human beings. People valued these slaves because they were able to be put to productive use -- typically in agriculture -- just like people were buying and selling mules and, later, tractors. We're quite sure that the system that the Southerners adopted made economic sense to the plantation owners, even if it doesn't make moral sense or sense to the slaves themselves."

Nonetheless, it leads to other questions. In 1860, a paid farmhand earned $11.08 a month in the south Atlantic states, not counting room and board. That's more than a decade's worth of hired-hand work that you could get before you approached the price of a slave. (Almost a century later, by the way, in 1948, farm help still earned only $57 a month.) What was a world like in which slave capital represented 44 percent of all wealth -- the largest single component -- in the cotton-growing states in 1859?

The precision of all this, of course, reflects a touching faith that reality can be measured.

Maybe "The god delights in an odd number," as Virgil said, but there are some pretty odd numbers in the Millennial Edition. Odd verging on mysterious:


· There are enough guns in this country that, if they were spread around, there would be one for every 916 men, women and children out of 1,000. What's wrong with the other 84 people?

[Rasputin]

If the number of stonecutters and stone carvers went from 44,000 in 1900 to zero in 1980 and 1990, how do we still manage to have tombstones?

There are no numbers about sex. Not a lot of long-term data sets, we are told. Disease and pregnancy, yes. But sex, no.

"Numbers as reality misbehave," says Douglas R. Hofstadter in "Godel, Escher, Bach," the marvelously bestselling meditation on the intersection between human thought, creativity and mathematical ideas. "However, there is an ancient and innate sense in people that numbers ought not to misbehave. There is something clean and pure in the abstract notion of number . . . there ought to be a way of talking about numbers without always having the silliness of reality come in and intrude."

Talk about silly realities: Barbershops, beauty salons and health clubs went from making $500 million in 1929 to more than 50 times that -- $28.5 billion -- in 1999. But what does that tell us about comely appearance? Sad is the drop in the number of "tailors and tailoresses," going from 172,000 in 1920 to 27,800 in 1990, no matter how cheaply you can get your pants at Wal-Mart.

"There are three kinds of lies: lies, damned lies, and statistics," said Mark Twain, quoting Disraeli.

Nonetheless, corns and calluses are going down, from 21.2 complaining people per thousand in 1982 to 16.6 in 1995.

Migraines, however, are up -- 33.6 per thousand in 1982, 45.4 in 1995.

Asthma is up.

Ingrown nails are steady.

You'd think modern medicine would have really put a dent in acute infective and parasitic conditions, but you'd be wrong. They're not down by much.

[Rasputin]

Acute digestive conditions -- urp -- are going down.

Of course, too much faith in numbers has consequences.

In 1980, IBM predicted that the total market for personal computers in the following 10 years would be something like that year's 246,000. Not 250,000, but a nicely precise, confidence-inspiring 246,000. The actual outcome was almost exactly 100 times greater. If the leaders of IBM had been more optimistic, would they have ever dreamed of letting their operating system be supplied by some snot-nosed kid named Gates?

Tysons Corner looks the way it does because it was created by the marketplace for commercial real estate. The marketplace is a wonderful thing, allowing us to eat good food and live in nice houses. But, by definition, the market can process only things that can be measured in dollars. Not all things can. "Beauty" is notoriously difficult to quantify. Thus we have this strange world in the early 21st century in which Americans remain the most widely traveled and highly educated civilization in history. Many of us know firsthand the difference between Paris and the old East Berlin. Yet emulating the lessons of the Left Bank and what constitutes "nice" does not easily plug into the numbers of "the deal."

Here's what we know:

Foreign travel by U.S. residents climbed from $1.307 billion a little more than a century ago (in 1987 dollars), to $2.893 billion in similar constant dollars in 1929.

Spending on higher education per year soared from $380 million to $2.893 billion in that 29-year period.

Meanwhile, the automobile had begun its relentless roll. We spent $2.6 billion on new cars in 1929, just before the stock market crash. That spending dropped to $600 million in 1932 and essentially nothing during the war years. Then came the postwar boom. New car sales accelerated to $10.3 billion in 1950. Fifteen years later, increases by tens of billions of dollar became regular, passing $20 billion in 1965, $40 billion in 1977 (after a dip during the first energy crisis), and $80 billion in 1985, finally hitting $99 billion in 1986, when it began to level off and even shrink. In part that's because used car sales began to take off. From a market of essentially zero in 1929, used car sales were more than $20 billion in 1984, and $50 billion in 1995.

The built environment that now surrounds us, marked by shopping centers and office campuses -- and their parking lots -- is the result.

We may define ourselves and others by numbers -- he's a GS15, she's a 36-24-36.

But numbers tell you everything, and nothing. What does knowing what a slave cost tell you about being a slave? Did anyone record how many migraines slaves had? What did they weigh? How much did they eat?

Counting things may have started as an act of faith, giving us control over the universe. If you can count the days, you can determine how much food and firewood you'll need until spring returns, giving you control over nature, or so the builders of Aztec temples and Stonehenge believed.

But the world doesn't really look like numbers, although it does obey Einstein's laws.

"The world is a buzzingly complicated thing," Sutch agrees. "To make sense of it, we abstract. We don't tell you everything we see and smell and hear. We pick out what we think is important. Think of it as a painting or a poem. It may be meaningful, beautiful or evoking emotion. But it is incomplete. That's why Magritte, in his painting of an apple, wrote below it, in French, 'This is not an apple.' Social scientists would say the same thing. These are abstractions with a purpose, to say something insightful or provocative about concerns people have today."

That's why thumbing through the Millennial Edition is like cleaning out your mother's attic and finding a big old box of snapshots. You compulsively make connections. Was that Grandfather Alphonse? What a bizarre moustache. No wonder cousin Fred looks the way he does. This photo of a woman in a tennis outfit. Was that Aunt Agnes before she became a nun? Wow. Great legs.

The photos are pretty random and not much of a narrative until they are made into an album, probably with the help of an older relative. You can piece this album together however you wish. But until then, you don't have a story of who you are and how you got that way. All you've got is a box of historical snapshots.

[ramin2999]

never mined

[Rasputin]

whate are you trying to say with all this?
that america is bad?

Is just an inform from Washington Post,nothing else !

[ramin2999]

Is just an inform from Washington Post,nothing else !

hey redwine never mind what i said, when i read the whole thing from begening to end i accutualy really appriciated thanks for the post.

[Pesar_IroonI]

tashakor redwine

[donsaeid]

انسان و زمان



زمان بىوقفه، آدمى را از جوانى و نيرومندى، به پيرى و ناتوانى سوق مىدهد و لاجرم، زندگى را به سراشيب مخوفى مبدل مىكند كه پايان آن مرگ انسان است; و اما، رعبآورتر اين كه مرگ انسان به معناى پايان زمان نيست .


بىگمان، براى هر انسانى، زمان گذرا، موحشترين و رامنشدنىترين و آزاردهندهترين وجه زندگى اين جهانى است; زيرا هر چند، بشر در خلال قرون و اعصار توانسته استبر بسيارى از دشوارىها; از قبيل بيمارى و تاريكى و گرسنگى و تنهايى و مانند آنها - بهطور نسبى - مهار زند; ليكن در ايستادن يا كند كردن حركتبىامان زمان به سوى آينده، هيچ موفقيتى به كف نياورده و همواره خود را در برابر آن، سختبىسلاح ديده است: زمان بىوقفه، آدمى را از جوانى و نيرومندى، به پيرى و ناتوانى سوق مىدهد و لاجرم، زندگى را به سراشيب مخوفى مبدل مىكند كه پايان آن مرگ انسان است; و اما، رعبآورتر اين كه مرگ انسان به معناى پايان زمان نيست .

از سوى ديگر، زمان گذرا - كه با حضور هميشگى و دهشتآور خود، غلبهاى بى گفتوگو بر انسان دارد - در همه حال، او را وامىدارد تا با حسرت و اسف، گذشته را در ياد آورد: هر روز بدتر از ديروز و هر سال بدتر از پار، شمرده مىشود; روزها و سالهايى كه از منتهىاليه آنها، مفهوم عصر زرين، چون خاطرهاى وهمآلود در يادها مانده; عصر آغازين سراسر شادكامى و آسودگى و بهشتنشينى كه با هبوط فاجعهسان انسان، از دسترس بيرون افتاده است .

چنين است كه هم شخص انسان و هم نوع انسان، در ميانه دو حسرت و هراس ايستادهاند; حسرت بر گذشته و هراس از آينده: گذشتهاى كه در آن، هم شخص انسان در بالندگى و بهنيرويى بود و هم نوع انسان، در زرينگى; و آيندهاى كه براى شخص انسان، فرتوتى و مرگ به ارمغان مىآورد و براى نوع انسان، تباهى .

اما درك انسان از مفهوم زمان، تنها به زمان گذرا; يعنى زمانى كه در جهان سپنجى، جارى است - و سالها گامهاى ناگزير آن هستند - ، پايان نمىپذيرد . در برابر چنين زمانى كه حسرت و هراس از آن، فرومىبارد، انسان جنس ديگرى از زمان را هم مىشناسد كه ناگذر است و بر زمان گذراى جهان سپنجى، برترى و احاطه دارد . اين زمان ناگذر، از آن جهان مينوى است كه همه رويدادهاى آغازين سپندينه در آن، رخ دادهاند; يعنى انسان زمان را بر دو بخش، تقسيم شده مىيابد; زمان سپنجى كه گذرا و گيتيانه و لاجرم، وحشتآفرين است و ديگرى زمان مينوى كه ناگذر و ازلى و سرشار از خوشى و سپندينگى است .

پرواضح است كه زمان مينوى جنس و معيارى جداگانه را برمىتابد: شش روزى كه در طى آن، خدا جهان را آفريد، طرف قياس با روزهاى سپنجى نيستند; شهادت يك قديس، به لحظه يا سرزمينى خاص محصور نمىشود; نمود و بروز و تاثير هر واقعهاى در آن، از ازل تا به ابد، به يك اندازه است; و بر همين منوال، در چشم انسان، اصالت و واقعيت تنها از آن رويدادهايى است كه در زمان ازلى و مينوى، رخ داده باشند; زمانى كه در آن، خلقت پديدار گشت و انسانى كه امروز سرگشته جهان سپنجى شده، در آن، بس بىاندوه و بهشتنشين بود .

انسان، در برابر هراسى كه گذر روزمره زمان سپنجى مىآفريند، نمىتواند بى هيچ كنش و كوششى باقى بماند . سهل است; با اندك دقتى، مىتوانى ديد كه همت در مغلوب كردن زمان سپنجى و برانداختن و متوقف كردن و باژگونهسازى آن، بر تمام فرآيندهاى ذهنى و رفتارى انسان تاثيرى عظيم نهاده است . بهعبارت ديگر، انسان كه همواره و با دژكامى، خويش را در برابر استيلاى همهجانبه و كاهنده و جارى زمان سپنجى، درمانده و تنها مىيابد، كوشش مىكند تا آنرا از مقام واقعيت ملموس زندگى روزمره خود، ساقط كند و حضور آنبهآن دردناكش را به فراموشى بسپارد . چنين فرآيندى، تنها از يك راه، ممكن است: انسان بار ديگر، خويش را به زمان مينوى بازگرداند; يعنى در هر آن، با رويدادهاى ازلى جهان برين، انباز شود يا رفتارهاى مينوى را تكرار كند .

چنين است كه انسان، زمان سپنجى را در قياس با زمان مينوى، تحقير مىكند و آن را چنان ناچيز مىشمارد كه فاصله خود با گذشتگان را به چند ساعتى مىكاهد، يا آينده و اكنون را مانند دو انگشت قرين هم مىبيند . اين رويكرد را مىتوان به آشكارگى در رفتار مردمان از اشارات روزمره مردم، گرفته تا تنبيهات عارفانه ايشان ديد . اما، بايد دانست كه در لايههاى درونى انديشه انسانها، سازوكارهاى پيچيدهترى براى پيوستن به زمان مينوى هستند كه بازشناسى آنها محتاج دقت است . يكى از اساسىترين اين سازوكارها، بازايستادن از "خودبودن" است: "خودبودن" يعنى هر آن جايگاهى معين در محور زمان داشتن; يعنى حسرت بر گذشته و هراس از آينده را رنجبردن; يعنى در مسير زمان سپنجى، لحظه به لحظه فروكاهيدن و به نابودى پيوستن . بهعبارت ديگر، انسان مىكوشد تا از زمان سپنجى بگريزد و در زمان مينوى، زندگى كند و اين آرمان وقتى محقق مىشود كه "خود" نباشد; يعنى در كردار و رفتار و پندار، كهنالگويى ارجمند و سپندينه را كه به زمان مينوى تعلق دارد، انبازى يا تكرار كند .

مثالهاى بىشمارى مىتوانند، ما را با چگونگى منش انسان براى برانداختن و فراموشيدن زمان سپنجى، از طريق انبازى با رخدادها و كهنالگوهاى مينوى راهنمايى كنند . براى پرهيز از اطناب، دو نمونه را برمىشماريم:

1) در چشمانداز انسان، شهادت يك قديس رخدادى است كه وقوع آن در عرصه گيتى، تنها نمودى اين دنيايى از واقعهاى مينوى است كه هر سال، بار ديگر و از نو، در عرصه جهان سپنجى، تكرار مىشود . به عبارت دقيقتر، در چشم انسان، چنين قديسى خود در زمان مينوى، شهيد شده بوده و يكى از تجليات اين شهادت مينوى در عرصه گيتى، وقوع همه ساله آن است; يعنى، در اينجا، نقش زمان سپنجى فقط يادآورى رويدادى مينوى است كه از هر حيث، برتر و والاتر از يك رويداد سپنجى است; رويدادى كه اگرچه هرگز در هيچيك از مختصات چهارگانه اين جهانى، محصور نمىشود; اما زمان و مكانى خاص را در گيتى، به يمن وجود خود، متبركتر مىگرداند . بهعبارت ديگر، شهادت مينوى يك قديس از ازل تا به ابد، به يك ميزان، حضور و تاثير دارد و اگرچه تمام گيتى را از خود سرشار مىگرداند، ليكن براى انسان گرفتار جهان سپنجى، در يك آن و مكان، نمود و بروز خاصترى پيدا مىكند .

چنين است كه انسان گريزان از زمان سپنجى، هرگز به پاسداشت "سالگرد" شهادت قديس نمىنشيند; بلكه دقيقا و صراحتا خود شهادت را تعزيت مىگويد; و فقط تعزيت نمىگويد، بلكه با آن درمىآميزد و بازش مىآفريند; يعنى، خود سپنجى را فراموش مىكند، زمان گذرا را به باژگونگى مىكشاند و با قرار گرفتن در زمان ناگذر ازلى، واقعه شهادت قديس را كه - همچون تمام رويدادهاى مينوى - همواره "هست"، بار ديگر و با تمام وجود، تجربه مىكند .

آيينهاى عزادارى براى شهادت قديس، در همين چارچوب معنا مىيابند; زيرا با اين آيينهاست كه انسان مىتواند لحظه مينوى شهادت را هر چه كاملتر، بازآفرينى كند: او بر خويش لت مىزند تا از طريق دردى كه بر خود تحميل مىكند، با رنج قديس در لحظه شهادت همراه شود و به انجام اعمال نمادين مىپردازد، تا از كمند تكرارات جهان سپنجى برهد و با رويدادى كه غيرتكرارى و مينوى است، انباز شود .

اينگونه، براى انسان، سپندينگى آن و مكانى كه يادآور شهادت قديس است، به اين دليل است كه او با قرار گرفتن در چنان آن و مكانى، آسانتر مىتواند زمان سپنجى را به باژگونگى بكشد و البته، انسانى برتر شمرده مىشود، اگر بتواند فارغ از آن و مكان ويژه، در هر آن و مكانى از جهان سپنجى، به درك عينى لحظه هميشه ماناى شهادت قديس نايل گردد .

2) مفهوم نوروز و گردش ادوارى سال سپنجى، با آرمانهاى انسان براى برانداختن زمان، پيوستگى بسيار ژرفى دارد; زيرا هر نوروز مظهر و نمود ساليانهاى از رويداد خلقت گيتى در زمان مينوى است . بهعبارت ديگر، خلقت همچون شهادت قديس، رويدادى ازلى است كه در زمان مينوى، رخ داده است و همه ساله در عرصه جهان سپنجى تكرار مىشود . اينگونه، مىتوانى ديد كه همه آيينهاى متنوع نوروزى، رفتارهايى نمادين هستند كه انسان را با كهن الگوى خلقت پيوند داده، او را به ادراك زمان مينوى رهنمون مىشوند: خانهتكانى جشن گرفتن هبوط فروهرها و انبازى با آنهاست كه از قيد زمان سپنجى رهيدهاند; ميرنوروزى و سيزده نوروز سپرى شدن آشوب ازلى پيش از خلقت را تكرار مىكنند; حاجىفيروز يادآور زندهشدن و سرخى طبيعت مرده و سياه شده از جور زمستان است; سبزهروياندن تكرار فرخندگى بهار گيتى است و . . . چنين است كه در لحظه نوروز، انسان با نزديكانش روبوسى مىنمايد و پيمانها تازه مىكند، تا گذشته را به تمامى برافكند و چون خلقت مينوى، همه چيز را از نو آغاز كند .

در اينجا هم، نظير آنچه درباره شهادت قديس گفتيم، براى انسان، خلقت مفهومى مينوى و البته برتر از سازوكارهاى حاكم بر جهان سپنجى را داست . بنابراين، خلقت نيز به هيچ آن و مكانى در گيتى محدود نمىشود; بلكه حقيقتى است كه در جهان مينوى، همواره "هست" و در نتيجه، در هر آن و مكان ناويژهاى مىتوان تكرارش كرد; تكرارى كه در هر بار، زمان سپنجى را باژگونه مىكند و انسان را با زمان مينوى، همراه مىگرداند . اين چنين است كه براى انسان، هر نوآغازيدنى چونان خلقت مينوى، گذشته را در زمان سپنجى، از معنا تهى مىكند و آن را در كنج فراموشى مىافكند .

مفهوم دقيق توبه و انابت، در همين چارچوب عيان مىشود: زمان سپنجى اساسا با يك گناهورزى آغاز شد و تعين يافت; در نتيجه، انجام هر بار توبه در سطح شخص انسان، به مثابه رجعتبه هنگام زاده شدن است كه تماما پاكى و بىگناهى بود و در سطح نوع انسان، به معناى درنورديدن زمان سپنجى و بازگشتبه عرصه سراسر خرمى جهان مينوى است .(هم اينجا بگويم كه رمز برگزارى آيينهاى انابتيا عزادارى دستهجمعى همين است) .

بايد دانست كه انسان براى باژگونهكردن زمان سپنجى، نياز به ايستارهايى دارد كه زمان در آنها، خودبهخود، متوقف شده است . اين ايستارها، فقط آيينها و باورها نيستند; بلكه گاه در هيات مكانها و بناهايى قد علم مىكنند كه نقطه اتصال جهان مينوى با جهان سپنجى شمرده مىشوند; يعنى، انسان مكانهايى را مىشناسد كه به سبب پيوند با جهان مينوى، سپندينه شدهاند و او هنگام حضور در چنين مكانهايى، از قيد زمان گذراى وحشتآفرين رهايى مىيابد . واضح است كه سپندينگى اين مكانها، با تحول در باورهاى دينى انسانها، دستخوش تغيير نمىشود و همواره برقرار مىماند; يعنى، انسان در هر حال، با قرار گرفتن در چنين مكان سپندينهاى، جهان مينوى را در دسترستر مىيابد .

[donsaeid]

محض نمونه، مىتوان به هزاران بقعه و بارگاه امامزادههاى مجهولالهويهاى كه در سرتاسر ايران وجود دارند، اشاره كرد: به هر روستاى دورافتادهاى كه پا بگذارى، حرمى - ولو حقير - را مىيابى كه به ادعاى اهالى، فرزند يا فرزندزاده امامى معصوم در آن دفن شده است . از شمار معدودى گذشتهتر، بسيارى از اينان يا شجرهنامه ندارند، يا اگر دارند، در جعلى بودنشان شك نيست . با اين وصف، مىتوانى ديد كه مردمان سخت دلبسته آنها هستند: دشوارىها را به نزد آنان شكوه مىبرند; علاج بيمار خود را ايشان مىطلبند; آيينهاى سوگوارى را در جوار آنان برگزار مىكنند; نذورات خود را تقديمشان مىكنند; مردگان دفنشده در جوار آنان را به دور از عذاب مىدانند و خلاصه، امامزاده يك روستا يا يك محله را محور و مرجع زندگى انسانها مىيابى .

با نگاهى ژرف، مىتوان فهميد كه اين امامزادهانگاشتهشدگان، در اصل، ايستارهايى هستند كه به انسان كمك مىكنند تا از " خودبودن" بگسلد و رنج زمان سپنجى را به فراموشى بسپارد: او هنگامى كه ناهموارىهاى زمانه در محنتش انداختهاند، وضويى مىسازد و با پاى برهنه و در كمال اخلاص، روى به جانب چنان آستانى كه مقدس شمرده شده است، مىنهد; اعمالى آيينى انجام مىدهد; نذرى مىبندد يا قربانىاى نثار مىكند . در نتيجه، چنان مىنمايد كه پا را از عرصه تنگ جهان سپنجى به بيرون نهاده و با ورود آيينى به مكانى مينوى; يعنى تشرف، زندگى را بار ديگر آغاز كرده و گذشته را برانداخته است . به عبارت ديگر، مكان سپندينه جايى است كه در آن به لطف پيوستگى با جهان مينوى، مىتوان زمان سپنجى را باژگون كرد، گذشته را برانداخت و شروعى دوباره را رقم زد .

معناى توسل دقيقا در چنين بسترى شكل مىگيرد: انسان نمىكوشد تا همه رفتارهاى ارجمند يك قديس را مو به مو تكرار كند; بلكه مىكوشد تا خويش را به آن قديس پيوند زند . بهعبارت ديگر، براى انسان، قديس الگو نيست; بلكه كهنالگوست; يعنى انسان در توسلجويى، براى خودش، سرلوحهاى عملى يا نظرى از كنشها و انديشههاى قديس نمىسازد; بلكه مىكوشد تا همچون هر كهنالگوى ديگرى با او درآميزد و شاخصترين لحظات او را كه معمولا شهادتش است، بازآفريند و آن را تجربه كند . چنين است كه مىبينى از تمام تاريخ زندگى بيشتر قديسان، فقط مختصرى از ولادت، و شرح مفصلى از شهادت، برجاى مانده و مابقى در طاق نسيان افتاده است . علت اين رويكرده اين است كه براى انسان، قديسان الگوهايى سزاوار "شناخت" نيستند; بلكه كهنالگوهايى هستند كه درپيوستن با آنان، رهايى از جهان سپنجى و فراموشى گذشته ممكن مىشود (و البته معلوم است كه هر چه به طريق اغراق، بر درجه سپندينگى آنان بيفزايند، پيوستگى با آنان مفيدتر و رهانندهتر است . اينگونه، مىبينى كه گاه نه تنها قديسان; كه مرشدان و اقطاب را نيز مرتبه الوهى مىبخشند و لاجرم خود در پيوستن به ايشان، نهايتسپندينگى را حس مىكنند .)

بارى، تمام آنچه تاكنون آورديم، نمودارهايى بودند، از كنشهاى فكرى و آيينى سنتى انسان در برابر زمان سپنجى . اما چنانكه ناگفته پيداست، همه انسانها در پى باژگونهكردن زمان سپنجى نيستند; برعكس، بودهاند و هستند انسانهايى كه خواهان برانداختن زمان مينوىاند و همه اصالت و واقعيت را از آن زمان و جهان سپنجى مىدانند . چنين انسانهايى گرچه زمان سپنجى را واقعيت غيرقابل اجتناب زندگى خويش مىبينند; اما هرگز در پى برافكندن آن برنمىآيند; بلكه كوشش مىكنند تا به مدد دانش خود با آن به سازگارى برسند و تحمل پذيرش نمايند . اين يعنى كوشش براى "معاصربودن" در همه حال; يعنى از درك زمان حال، گريزان نبودن و در پى برانداختن گذشته، برنيامدن و آينده را به عمر سپنجى، محصور دانستن .

چنين انسانى در عوض هراس از آينده و حسرت برگذشته، مىكوشد تا اكنون را تجربه كند و چون به جهان مينوى اعتقادى ندارد، همه ملكوت آرمانى خود را نه در آسمان، بلكه دقيقا بر زمين بنا مىكند . در نتيجه، از چشم او، شهادت قديس رخدادى به تمامى، سپنجى و تاريخى و مربوط به گذشته است كه هيچ برجستگى خاصى ندارد; توبه معناى بازآغازى نمىدهد و توسل هم جز خردورزيدن و عبرتآموختن نيست و . . . الخ .

اما، از سويى ديگر، در ميانه دو انسانى كه مىكوشند از زمان مينوى و زمان سپنجى، يكى را براندازند، دينمدارانى ايستادهاند كه از آن هر دو زمان، هيچيك را به تمامى، برانداختنى نمىبينند . در چشم انسان دينمدار، زمان سپنجى عرصهاى كوتاه است كه عاقبتبه معاد مىپيوندد . يعنى، او گيتى را لحظهاى گذرا مىبيند كه ميان دو نقطه ازلى و ابدى قرار دارد . در نتيجه، انسان دينمدار، براى زمان سپنجى ارزش قايل است; هر چند كه اصالت نهايى را به جهان مينوى مىدهد و دنيا را هجرانى مىبيند كه عاقبتبه وصل مىانجامد .

پر واضح است كه براى چنين انسانى، پادافره و پاداش فرجامين گيتى رنج ناشى از زمان سپنجى را تحملپذير مىكند; يعنى، او با ايمان به معاد، بهجاى اينكه سعى كند، براى پيوستن به جهان مينوى، زمان سپنجى را باژگونه گرداند، روى به آينده مىنهد و اينگونه لحظات رنجآورى را كه پيشروى دارد، تحمل مىكند .

به عبارت ديگر، انسان دينمدار، بر خلاف انسان سنتى يا انسان معاصر، در پى تحقير زمان برنمىآيد . او در عينحال كه زمان مينوى را مىستايد، رنج ناشى از زمان سپنجى را در خدمت اعتلاى ايمان خويش قرار مىدهد و زندگى در گيتى را بى هدف يا تحميل شده، نمىيابد . اينگونه، شگرفترين تاثيرى را كه دين بر انسان مىنهد، مىتوان دريافت: او همه آن مفاهيمى را كه انسان داراى تفكر سنتى درباره گيتى به كار مىبست، به سطح ايمان فردى خود مىكشاند: جهان اصغر; يعنى، او همواره در كشش و كوشش است تا ايمانش را تازه گرداند، همچنانكه هر از گاهى، جهان از نو خلق مىشود; يعنى، او تمام پديدههاى گيتى را آياتى الهى مىبيند كه هر يك مىتواند او را از شوق ايمان بارور كند; يعنى گيتى را چنان مىزيد كه گويى ابدى است و معاد را چنان مىانديشد كه انگار، در حال رخ دادن است; يعنى انسان دينمدار، تعادلى ميان انسان سنتى و انسان معاصر برمىآورد كه در آن، ايمان به معاد، جهتگيرى اصلى را مشخص نموده است .

واضح استحفظ اين تعادل از كژى به اين يا آن سوى، آسان نيست; زيرا انسان دينمدار را تفكر سطحى و البته خودفريبى، همواره در كمين بايد ديد: سهل است كه او در زير پوستهاى از ديندارى، در معنا، انسانى به تمامى، سنتى باشد و حتى همه آموزههاى دينى را قلب ماهيت كرده باشد; يعنى از هر آنچه در دين هست، كهنالگو بسازد . يا چنان در ورطه لفاظى و تاويل بيفتد كه عملا شاخصترين باور دينى، يعنى ايمان به معاد را از عرصه زندگى سپنجى خود، حذف نمايد; يعنى در پوسته، دين بورزد و در باطن، كمترين تاثيرى از آن نپذيرد . از اين بدتر، وقتى است كه برجاى برآوردن تعادلى از انسان سنتى و انسان معاصر، ملغمهاى از ايندو، آن هم به نام ديندارى پديدار مىگردد . در اين هنگام، انسان در ظاهر دينمدار فريبكارانه، از آموزههاى دينى، كهنالگوهايى سدمانند مىسازد كه ميل به عبور از آنها در حكم ارتداد از اصل دين است; يعنى نه فقط رخصت نمىدهد تا كسى آن كهنالگوها را در هيات الگو ببيند; بلكه كسى را كه چنين جراتى به خود بدهد، خارج از دين مىشمارد; يعنى، او كه خود در معاصر بودن و بى اعتقادى به جهان مينوى، گوى سبقت را از همگان ربودهاست، اجازه نمىدهد تا كسى پاى به زمان سپنجى بنهد!

اينگونه، مىتوانم گفت كه به نسبت انسان سنتى - كه سادهدلانه در پى رجعتبه گذشته است - ، و انسان معاصر - كه مشتاقانه تجربه اكنون را در سر دارد - ، مدرن بودن براى انسان دينمدار، كارى شاقتر، مخاطرهآميزتر و پر زحمتتر است كه بىگمان نياز به خردورزى مداوم دارد . . . ، آيا ما توانستهايم آموزههاى گرانقدر پيامبران الهى را ميراثدارانى سزاوار باشيم؟

[donsaeid]

ارج*گذاري به انسان از بدو آفرينش او



حقوق بشر، مواردي طبيعي است كه آدمي به حكم فطرت خويش و براي تداوم حركت تكامل فطري خود، بدان نياز دارد. بنابر*اين معتقديم كه حقوق بشر فراتر از هر آن چيزهايي است كه از آن*ها با عنوان حقوق يا مسائل ديگري ياد شده يا مطرح مي*گردد و مي*توان از آن*ها به حق پرسش دينداري، حق حمايت*هاي اخلاقي و حتي حق وصول آييني استوار و از اين قبيل ياد كرد.


حقوق بشر، مواردي طبيعي است كه آدمي به حكم فطرت خويش و براي تداوم حركت تكامل فطري خود، بدان نياز دارد. بنابر*اين معتقديم كه حقوق بشر فراتر از هر آن چيزهايي است كه از آن*ها با عنوان حقوق يا مسائل ديگري ياد شده يا مطرح مي*گردد و مي*توان از آن*ها به حق پرسش دينداري، حق حمايت*هاي اخلاقي و حتي حق وصول آييني استوار و از اين قبيل ياد كرد.
همين حق است كه در جهت نياز به پيامبران و اين**كه دين از الطاف خداوند به انسان و خداوند بلندمرتبه خود سرچشمه لطف و رحمت است، مبناي استدلال قرار مي*گيرد؛ به*طوري*كه مي*توان نتيجه گرفت كه وجوب بعثت انبيا، وجوبي لطفي است كه در اين زمينه وارد جزئيات بيشر نمي*شويم.
ولي به*هرحال بي*مناسبت نيست كه به برخي حالت*هاي طبيعي كه انسان بنابر طبيعت خود و در راستاي تداوم حركت تكاملي*اش بدان نياز دارد، گريزي داشته باشيم. اين مجموعه نيازها را مي*توان در نيازهاي مادي، عقلي، اخلاقي، حقوقي و فرهنگي خلاصه كرد.
الف. نيازهاي مادي
شامل نيازهاي طبيعي مانند: غذايي، امنيت، پوشاك، تأمين بهداشت و هر آن*چه كه انسان را مثابه فردي فعال در جامعه سرپا نگاه مي*دارد؛ البته بر*آوردن نيازهاي جنسي، گرايش*هاي حفظ نسل، زاد**و**ولد و حمايت*هاي دوران كودكي و مادي نسل بـشر كه براي بقاي پـويا و فـعال خـود بـدان نيازمند است، را نـيـز دربرمي*گيرد.
ب. نيازهاي عقلي ـ معنوي
شامل نياز به آزادي انديشه، رشد عقلي و تأمل آزاد در جهان هستي و رشد حس فلسفي و تقويت منطق در به تصوير كشيدن اشيا و جملگي نيازهاي انساني اصيلي است كه نمي*توان آن*ها را ناديده گرفت.
ج. نيازهاي اخلاقي
شامل گرايش*ها و تمايلات طبيعي در وجود انسان و مواردي كه به پاسخ*هاي مناسب نياز دارد؛ همچنين نياز به تربيت واقعي و فراهم آوردن محيط مناسب براي رشد حس زيبا* شناختي و اخلاقي و نفي هر آن*چه با پاكي و صفاي فطرت همسويي ندارد و تدارك فضاي فطري اصيل كه نيازهايي اصيل و اساسي است. بي*ترديد از جمله اين گرايش*ها وتمايلات اخلاقي، گرايش*هاي ديني انسان و دينداري و تدين در*برابر پروردگار يكتا است.
د. نيازهاي حقوقي ـ فرهنگي
به معناي نياز انسان به تشكيل جامعه و قوانين و اصول موقت يا در*مورد نياز براي شكل*گيري اين جامعه است و از آن*جا كه نياز انسان در وصول به مطمئن*ترين راه*ها براي تحقق گرايش فطري او يعني خوشبختي و سعادت است، بنابراين به*نوبه خود نيازمند برآوردن نيازهاي حقوقي به بهترين شيوه*ها و روش*ها نيز مي*باشد.
معيارهاي تشخيص حقوق انساني
از اين زمينه معيار و ملاك*هايي مانند: عرف و عقلا، قانون و دين، مصلحت و مفسدت، لذت و درد، عواطف و عقل، مقتضيات عدالت و از اين قبيل مطرح شده يا مي*شود. اين موارد خود يا سرچشمه حق به شمار مي*روند يا پرده از آن برمي*گيرند يا از لوازم آنند يا بالاخره در نوع ديگري از پيوند با حق هستند؛ ولي به*هر*حال براي تشخيص اين*كه امري حق يا ناحق است، بايد به دو نكته ذيل توجه كرد:
يكم: معناي حق و معناي انسان و گرايش*ها و نيازهاي اصيل او.
دوم: اين*كه معيار يا ملاكي را در نظر بگيريم كه به*رغم برخورداري انسان از طبع*هاي اجتماعي گوناگون در*مورد وي مصداق داشته باشد؛ در غير اين*صورت ويژگي عام و تمام مشمول طبيعت حق را كه به*مثابه يك موضوع انساني محض است، ناديده گرفته*ايم.
بدين ترتيب معيار يا ملاكي كه نياز طبيعي و ثابت انسان با ويژگي تكاملي و فطري*اش را نمايندگي كند، كدام است؟
در پاسخ به اين پرسش، جز از وجدان فكري و اخلاقي نمي**توان نام برد و اگر فقط به وجدان اخلاقي كه در هر انسان مي*توان سراغ گرفت، بسنده كنيم، بدون ترديد مي*توانيم اصول حقوق انساني را اجمالاً كشف كنيم. از آن به بعد نيز مي*توان به تفاوت و اختلاف مصداق*ها و موارد انطباق هر كدام پرداخت و دريافت كه وجدان، ما را به وسيله*اي براي احراز درستي اين مصداق*ها رهنمون مي*شود تا در نتيجه، جزئيات بيشتري از اين حقوق فرارويمان قرار گيرد؛ چنان*چه وجدان را به كناري نهيم، معيار يا ملاك ديگري براي شناخت نه تنها حقوق بلكه هرگونه معرفت انساني نيز پيش رو نخواهيم داشت و در اين صورت انسان را زنداني خود به همان شكلي در ذهن تصور مي*كنيم كه (باركلي) به تصوير كشيد. انسان بي*وجدان (به معناي اعم) فاقد ويژگي انساني و در حقيقت تكه چوبي بيش نيست و چوب هم كه حقوق نمي*خواهد.
ولي اين وجدان چيست؟ چه*بسا وجدان را نه به دليل پوشيدگي كه به سبب روشني بيش از حد نتوان تعريف كرد. وجدان حقيقتي است كه با آن برخورد داريم و جز بدان، نمي*توانيم وجود آن را ثابت كنيم. كسي كه وجدان و حكم آن را منكر مي*شود، هرگز نمي*توان او را به وجود آن قانع كرد.
با وجدان است كه مي*توان در زمينه احكام عقلي، كه پايه تمامي معرفت*هاي ما را تشكيل مي*دهد، به قطعيت دست يافت و نيز به وسيله همين وجدان است كه مي*توان به حسن و قبح افعال همگان ايمان آورد و پايه*هاي اخلاقي و اجتماعي را در وجود آن*ها بنيان نهاد.
چه*بسا نويسندگان اعلاميه جهاني حقوق بشر بي*آنكه بدانند، از خاستگاه وجداني ـ فطري بدين كار پرداختند؛ هر چند آن*ها مسأله حقوق را از ايمان به وجدان و مقتصيات آن جدا ساختند. وجدان هماني است كه حسن عدل و قبح ظلم، حق زندگي، آزادي و كرامت انساني را مورد تاكيد قرار مي*دهد؛ همچنين هماني است كه بر برابري انساني نژادها، حقوق مادي، جنسيتي و ... انگشت مي*گذارد.
درباره نحوه رسيدن به مصداق*هاي تفصيلي حقوق، تنها دو راه مي*توان در نظر گرفت:
راه نخست: بررسي و مطالعه تمامي رفتارهاي انساني و كنار گذاردن حالت*هاي خاص و كشف رفتارهاي مشترك به*رغم گوناگوني شرايط است؛ البته معيار ناقصي است كه چه*بسا نتوان آن را به عنوان يك كار تحقيقاتي تحقق بخشيد؛ چنان*كه حتي در صورت تحقق نيز شايد نتوان به نتايج قابل ذكري دست يافت.
راه دوم: دين، به اعتبار اين*كه وجدان، گواهي بر مبادي تصوري آن از طريق توان و قدرت عقلي انسان است تا رازهاي نظام پرشكوه هستي و وجود مطلق و كامل آفريدگار اين هستي را كشف كند؛ وجودي كه به ذات خود غني، دانا، زنده، مهربان و سرشار از لطف است و به مقتضاي لطف خود، دين را همراه پيامبران خود مي*فرستد تا جزئيات حقوق فردي و اجتماعي انسان*ها را براي بشريت روشن سازند و شيوه بهتر و برتر براي حركت در جهت تكامل را فرا روي وي قرار دهند.
درخصوص ايمان به دين يا بسنده كردن به همان تصوير اجمالي و ناقصي كه به نوبه خود زاييده ايمان به نظريه فطرت انساني است، بايد گفت چنان*چه كسي آن را منكر شد، ديگر منطقي نخواهد بود كه از حق يا اخلاق انساني سخن به ميان آورد.
اشاره*هاي انساني ـ حقوقي در گذرگاه تاريخ
با قطعيت مي*توان اعلام كرد كه وجدان انساني و در مرتبه بعد عامل دين، با ابعاد گسترده تاريخي، تأثير خود را بر روند حقوق بشر بر جاي گذارده است.
علامه "محمد تقي جعفري" در كتاب ارزشمند خود در اين زمينه مي*گويد:
‹‹ بديهي است كه هدف اصلاح روابط بشريت، خود به مثابه احترام عملي و مستمر در ارائه موارد مختلف حقوق جهاني انسان در ذهن انسان*هاي پيشرفته به شمار مي*رود و بر همين اساس است كه ما شاهد برخي عبارات و مواد مختلف به*عنوان اخلاق يا حقوق يا عناصر فرهنگي در ميان ملت*ها و اقوام گوناگون هستيم.››

[donsaeid]

و "جرج ساباين" نيز مي*گويد:
‹‹ به*طور كلي يونانيان در قرن پنجم پيش از ميلاد مي*گفتند كه حقوق طبيعي جاودان، غيرقابل تغيير است. حال آن*كه اوضاع و احوال انسان متغير است. ما اگر بتوانيم اين قانون ثابت و لايتغير را كشف كنيم و ميان آن از يك سو و زندگي بشري از سوي ديگر، هماهنگي ايجاد كنيم، در آن صورت زندگي بشري تا حدودي منطقي و عقلاني خواهد شد و مفاسد و شرها كاهش خواهد يافت. مرتبه كمال انساني عبارت از آن است كه از قانون طبيعي وثابت پيروي كني. اين فلسفه را مي*توان در اين جمله فشرده كرد: جست*وجوي ثبات در ميان متغيرها و وحدت در متنوع*ها.››
چنان*چه نظريات فيلسوفان، تاريخ نگاران و شعرا را طي تاريخ از نظر بگذرانيم، تعابير و عبارت*هاي فراواني در بيان اين تأثير وجداني عام، در آثارشان خواهيم يافت؛ براي نمونه "سيسرون" فيلسوف (106ـ 43 م) تأكيد دارد كه حقوق، برپايه تصور يا گمان شكل نمي*گيرد؛ بلكه عدالت طبيعي، ثابت و لازم بر اساس وجدان انساني پي*ريزي مي*شود.
در اين*جا يادآور مي*شويم كه نويسندگان تاريخ حقوق و سير تكاملي آن، يكباره و در گامي بسيار بلند، مرحله اسلامي را تا قرن هيجدهم يعني زمان اعلاميه جهاني حقوق بشر فرانسه در 28 اوت 1789 ميلادي ـ كه در سوم سپتامبر 1791 ميلادي به عنوان بخشي از قانون اساسي فرانسه درآمد ـ ناديده مي*گيرند و نمي*دانند يا نمي*خواهند بدانند كه اسلام با طلوع خود بر جهانيان، پرشكوه*ترين اعلاميه حقوق بشر را از طريق آموزه*هاي قرآن كريم و سنت شريف نبوي (ص)، تقديم بشريت كرده و همين آموزه*ها است كه تاكنون مبناي حقوقي تمامي فعاليت*هاي انساني مسلمانان طي تاريخ بوده و اعلاميه اخير حقوق بشر اسلامي نيز چيزي جز كوششي مثبت براي تدوين همين حقوق به شكل متعارف امروزي و با فرمول*هاي متداول كنوني نيست.
به عنوان مثال نيز آيات ذيل را مي*توان اعلاميه قانوني ـ تاريخي حقوق ثابت انساني در نظر گرفت:
‹‹... وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَني آدَم...››
‹‹... به درستي ما فرزندان آدم را ارجمند داشته*ايم...››
‹‹... مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَميعاً وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَميعاً...››
‹‹... هركس تني را جز به قصاص يا به كيفر تبهكاري در روي زمين ـ بكشد، چنان است كه تمام مردم را كشته است و هركه آن را زنده بدارد، چنان است كه همه مردم را زنده داشته است...››
‹‹...يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ...››
‹‹ مردم! ما شما را از مرد و زني آفريدم و شما را از گروه*ها و قبيله*ها كرديم تا يكديگر را بازشناسيد. بي*گمان گرامي*ترين شما نزد خداوند پرهيزكارترين شما است...››
و ديگر متون و نصوص شريفه*اي كه از پيامبر اكرم(ص) و اهل بيت طاهرين (ع) وارد شده و تأثير بسيار خوب و تصاوير زيبايي در عرصه انديشه اسلامي به جاي گذارده است.
ولي اگر بخواهيم سير انديشه حقوقي دوران جديد را بررسي كنيم، مي*توان گفت اعلاميه جهاني حقوق بشر فرانسه ـ به*رغم بهره*گيري از اعلاميه حقوقي انگلستان صادره در همان سال و نيز اعلاميه استقلال سيزده مستعمره امريكا كه سيزده سال پيش از آن صادر شده بود ـ توانست منشور بسيار پيشرفته*اي در اين عرصه تقديم دارد كه در ماده نخست آن: حق آزادي و برابري و در ماده دوم: حق آزادي و مالكيت و امنيت و دفاع دربرابر ظلم و ستم و در ماده سوم: از برخورداري ملت*ها از حق حاكميت و در ماده چهارم: از آزادي*هاي فردي به شرط عدم تجاوز به آزادي ديگران و در ماده پنجم: از حق منع زيان*رساني به ديگران و در ماده ششم: از حق همه افراد و شهروندان در شركت در تدوين و تنظيم قوانين و در ماده هفتم: از برابري همگان در*برابر قانون و احراز مناصب و شغل و در ماده هشتم: از اين*كه هيچ مجازاتي بدون قانون وجود ندارد و در ماده نهم: از اين ايده كه اصل بر برائت است، مگر جرم هركس ثابت شود و در ماده دهم: از آزادي عقيده و در ماده يازدهم: از آزادي بيان و در ماده دوازدهم: و در راستاي تضمين اين حقوق از ايده تشكيل نيروهاي مسلح و در ماده سيزدهم: از مشروعيت اخذ ماليات براي تأمين هزينه*هاي نيروهاي مزبور و در ماده چهاردهم: از حق نظارت مردم بر ماليات*ها و در ماده پانزدهم: از حق نظارت جامعه بر كاركنان ] دولتي[ و در ماده شانزدهم: اعتبار بي*قانون بودن جوامعي كه حقوق بشر و تفكيك قواي سه*گانه را نپذيرفته*اند و سرانجام در ماده هفدهم: از عدم جواز سلب مالكيت افراد جز براي مصالح عموم جامعه، سخن به ميان آورده است. اين اعلاميه مهم حاوي چنين موادي بوده و اينك به صورت قانوني درآمده كه دولت*ها اندك اندك از آن اقتباس و بهره گيري كردند و اين تحول و روند ادامه داشت تا اين*كه در دهم دسامبر 1948 ميلادي و به دنبال پايان جنگ جهاني دوم، اعلاميه جهاني حقوق بشر مورد توافق و تصويب بيشتر كشورها قرار گرفت و چهل و هشت عضو سازمان ملل متحد آن را امضا كردند و كشورهاي كمونيستي (روسيه سفيد، اوكراين، چكسلواكي، يوگسلاوي و لهستان) و افريقاي جنوبي و عربستان سعودي ـ البته هر كدام با انگيزه متفاوتي ـ از امضاي آن سرباز زدند.
تمام قوانين انساني متضمن كرامت انسانند
نمي*توان قانوني انساني را تصور كرد كه اين حق را ناديده انگاشته باشد. اين حق مورد اجماع همه قوانين است:
اعلاميه جهاني حقوق بشر در نخستين ماده خود مي*گويد:
همه افراد بشر آزاد به دنيا مي*آيند و از نظر كرامت و حقوق، برابر و همگي از عقل و وجدان برخوردارند و بايد با روح برادري با يكديگر تعامل داشته باشند و اعلاميه اسلامي حقوق بشر در تشخيص ماده خود اعلام مي*دارد:
الف: تمامي بشريت خانواده واحدي هستند كه در پرستش خداوند و پيامبري حضرت آدم مشتركند و تمامي مردم صرف*نظر از نژاد، رنگ، زبان، جنسيت يا اعتقادات ديني و وابستگي*هاي سياسي و وضعيت اجتماعي و هر اعتبار ديگري، در اصل كرامت انساني و اصل تكليف و مسئوليت با يكديگر برابرند و تنها اعتقادات درست است كه در راستاي حركت تكاملي انسان، ضامن رشد و نمو اين كرامت است.
ب: خلايق همگي عيال خداوندند و پروردگار جهانيان كسي را كه به عيالش سودمندتر باش، دوست*تر مي*دارد و اين*كه هيچ*كس را جز به تقوا و كار نيك، بر ديگري برتري نيست.
ديده مي*شود كه اعلاميه اسلامي حقوق بشر به حق، ميان اصل كرامت (و در*واقع كرامتي كه انسان تنها به اعتبار وابستگي انساني خود آن را كسب مي*كند) از يك سو و كرامت اكتسابي كه طي سير تكامل معنوي و انجام كارهاي نيك و خدمت به خلق كسب مي*كند، تفاوت قايل مي*شود و اين نكته بسيار مهمي است كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر بدان توجه نشده است؛ بنابراين آن را ناقص تلقي مي*كنيم؛ زيرا هر وجداني، تفاوت ميان مثلاً دانشمند بزرگي چون ابوعلي سينا و يك فرد عادي را كه براي خود زندگي كرده و تأثيري از خود به جاي نگذاشته است، كاملاً درك مي*كند.
موارد اشتراك اعلاميه جهاني و اسلامي حقوق بشر
هر دو اعلاميه در حق تأمين محيط زيست بهداشتي و مناسب، برخورداري از خدمات اجتماعي، زندگي شرافتمندانه*، منع بازداشت بدون علت قانوني، منع محدوديت آزادگي*ها و تبعيد و نيز منع مجازات بدون علت يا بيش از جرم ارتكابي، تضمين كرامت ذاتي انسان، ممانعت از تأثير هرگونه موقعيت اجتماعي در ميزان اين كرامت و نيز حق تأمين سطح معيشتي مناسب با يكديگر مشتركند.
همچنين در اصل برابري زن و مرد در كرامت ذاتي و ضرورت تأمين شخصيت اجتماعي برابر با مرد براي زن و نيز موضوع تأمين شخصيت اعتباري مالي براي وي و اين*كه ازدواج بايد با رضايت طرفين صورت پذيرد و خانواده ركن اساسي جامعه به شمار مي*رود و بايد از حق حمايت دولت و جامعه برخوردار باشد و نيز ضرورت فراهم آوردن امنيت ديني، مالي، ناموسي، شخصي، خانوادگي در سطح ملي و بين*المللي و حق استقلال در مسائل شخصي (مسكن، خانواده، دارايي، مكاتبات، ارتباطات) و ... با يكديگر مشتركند.
در اصل آموزش و فراگيري و هدف از آن روند يعني تكامل انساني (به*رغم اختلاف در معنا و مفهوم تكامل) و ترجيح نظر پدر و مادر بر ديگران نيز مشتركند. هر دو اعلاميه بر آنند كه هر انسان، آزاد به دنيا مي*آيد و نمي*توان او را به بندگي گرفت و اين*كه افراد از نظر حقوق با يكديگر برابرند و داراي عقل و وجدان هستند (اين نكته جنبه حقوقي ندارد) و اين*كه بايد با روحيه برادري با ديگران همكاري كرد.
هر دو اعلاميه بر آزادي انديشه، عقيده و بيان (در حد معقول) تأكيد دارند و برآنند كه انسان بايد بتواند از توليد علمي، ادبي و هنري خود بهره*مند شود و بتواند از هر يك از اديان پيروي كند. او از آزادي انديشه تا حدودي كه به خود و ديگران زيان نرساند و نيز از شخصيت حقوقي و حق جابجايي از يك نقطه به نقطه ديگر و حق پناهندگي، مشروط به اين*كه مرتكب جرم غير سياسي نشده باشد، برخوردار است.
اين دو اعلاميه در به رسميت شناختن حق كار و آزادي انتخاب كار مورد علاقه و اين*كه بايد كاري خارج از توان به كارگران تحميل نشود و نيز در حق برخورداري از مزد برابر در آزادي كار يكسان و حق بهره*مندي از بيمه*هاي متضمن زندگي متوسطي به هنگام بيكاري غير*عمد، بيماري و نقص عضو و بيوگي و سالخوردي مشتركند.
هر دو اعلاميه در اين*كه هركس با ثابت شدن جرم، بيگناه است (اصل برائت) و اين*كه جرم، فردي است و هركس حق برخورداري از محاكمه*اي عادلانه را دارد و مجاز است هماني باشد كه در قانون دربرابر جرم ارتكابي قيد شده است، اتفاق نظر دارند.
حق تملك و ضرورت نفي هرگونه محروميت از مالكيت در عين لزوم عدم زيان*رساني مالكيت افراد به ديگران و جامعه، از ديگر موارد مشترك هر دو اعلاميه است. منع استبداد و حق هركس در مشاركت در اتخاذ تصميم*هاي سياسي و تصدي پست*هاي اداري حكومتي و نيز تحقق مساوات در*برابر قانون و اعطاي حق مراجعه به دادگاه*هاي مناسب به افراد و حق تشكيل جمعيت و انجمن*هاي خيريه و اجتماعي، از ديگر موارد مشترك هر دو اعلاميه* است.
سرانجام اين*كه هر دو اعلاميه تأكيد دارد كه هر انسان به حمايت از اين آزادي*ها و برخورداري از آن*ها مكلَف است و وظيفه دارد در جهت تكامل حركت كند. هر فرد بايد مراقب باشد كه مزاحم آزادي*هاي ديگران نشود و نبايد از اين قوانين (اعلاميه) در راستاي تحقق منافع فردي يا دولتي معيني سوء استفاده كرد.
آن*چه بيان شد، مهم*ترين نقاط مشترك هر دو اعلاميه بود كه به*طور فشرده مطرح گرد

[donsaeid]

يد.
موارد اختلاف دو اعلاميه
موارد اختلافي آن*ها را مي*توان در نكات ذيل خلاصه كرد:
1. اعلاميه اسلامي حقوق بشر به* حق، ميان اصل كرامت (و درواقع كرامتي كه انسان تنها به اعتبار وابستگي انساني خود آن را كسب مي*كند) از يك سو و كرامت اكتسابي كه طي مسير تكامل معنوي و انجام كارهاي نيك و خدمت به خلق كسب مي*كند، تفاوت قايل مي*شود و اين نكته بسيار مهمي است كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر بدان توجه نشده است؛ بنابراين آن را ناقص تلقي مي*كنيم، چرا كه هر وجداني، تفاوت ميان مثلاً دانشمند بزرگي چون ابوعلي سينا و يك فرد عادي را كه براي خود زندگي كرده و تأثيري از خود به جاي نگذاشته است، كاملاً درك مي*كند.
2. در اعلاميه اسلامي حقوق بشر، تأكيد بر اين*كه خلق خدا در شمار خانواده و عيال خداوند بلندمرتبه هستند، توضيح*گر پايه و اساس مفهومي اين برابري در اصل كرامت بوده و تنها به جنبه صرفاً حقوقي آن بسنده نمي*كند. علاوه بر آن، مجموعه اين كرامت را به وجود گرانقدر مطلق پيوند مي*دهد. خلايق همگي در شمار عيال خداوند تعالي هستند و نسبت آن*ها به پرودرگار، نسبت كاملاً واحدي است؛ هرچند در ميان آنان براي نزديكي معنوي به او از طريق بناي نفس با عقيده واقعي و اصيل و انجام كار نيك و مؤثر در تحقق مقتضاي جانشيني خدا بر روي زمين، رقابت تنگاتنگي وجود دارد. حال آن*كه اعلاميه جهاني حقوق بشر كاملاً خالي از چنين فهم و برداشتي است.
3. عين همين مفهوم را در ماده دوم اعلاميه اسلامي حقوق بشر نيز مي*بينيم: زندگي، به لحاظ مفهومي، موهبتي الاهي است، بنابراين داراي ارزش حقوقي بسيار بالايي است و بايد با تمام توان آن را گرامي داشت و نگاهبان بود تا هدف از اين موهبت، تحقق يابد. حال آن*كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر، چنين اوج و والايي نمي*يابيم؛ هرچند در آن تأكيد شده كه انسان داراي عقل و وجدان است و اين اشاره بسيار به*جا و خوبي است، ولي در حد بيان يك حقيقت، متوقف شده و به مقتضيات اين حقيقت، ارتقا نمي*يابد.
4. در اعلاميه اسلامي حقوق بشر، تأكيد بر حرمت از بين بردن جان آدميان اشاره حكيمانه*اي به موهبت پيش گفته الاهي و لزوم تداوم اين موهبت خداوندي است؛ حال آن*كه اعلاميه جهاني حقوق بشر هيچ اشاره*اي به اين معنا ندارد و اين*كه در برخي مواد اعلاميه، اشاره*هاي كلي به اين امر شده، امر مبهمي است كه هيچ*گونه تأثيري در عرصه*هاي حقوقي ندارد.
شايسته است كه در اين*جا به عبارت ‹‹ تداوم حيات تا آن*جا كه خدا بخواهد›› اشاره*اي داشته باشيم كه گوياي لزوم حفظ اين حيات از سوي همگان حتي از سوي شخص صاحب زندگي است؛ حفظ جان آدمي و زندگي هركس دربرابر هرگونه تهديدي، واجب است. حقيقت آن* است كه توجه متون اسلامي به زندگي انسان چنان است كه هيچ دين يا آيين و انديشه عقيدتي و اجتماعي مطرح در جهان، به پاي آن نمي*رسد.
5. علاوه بر اين بايد به موضوع حمايت از جنين در ماده هفتم اعلاميه اسلامي حقوق بشر اشاره كرد كه در اعلاميه جهاني، هيچ يادي از آن نشده است.
6. در اعلاميه اسلامي حقوق بشر بر حرمت جنازه آدميان و لزوم عدم تجاوز به اين حريم و حرمت كالبد شكافي بي*هدف آن ـ مگر اين*كه براي آن مجوز شرعي وجود داشته باشد ـ تأكيد شده است؛ در حالي*كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر، خبري از آن نيست.
7. در ماده سوم اعلاميه اسلامي حقوق بشر، مسأله اخلاق جنگ و درگيري در اسلام، آن هم به زيباترين شكل و به*گونه*اي كه در آن زمان مانندي نداشته است، مطرح مي*گردد. زندگي و جان انسان*ها تا بالاترين حد ممكن، مصونيت دارد و حرمت كرامت انسان*ها نيز حتي پس از مرگ و نسبت*به اجساد ايشان نيز همچنان محفوظ است، مثله كردن (قطعه قطعه كردن) حتي سگ*ها حرام است و اسارت نيز داراي احكام اخلاقي خود در چارچوب عطوفت اسلامي است، زمين*هاي كشاورزي و كشت و زرع و تأسيسات شهري به نوبه خود مصون از تخريب و تعدي است. ما هيچ نشاني از ماده*اي با اين مضمون در اعلاميه جهاني حقوق بشر نمي*يابيم و اين نقص بزرگي در آن* است كه البته جهانيان در كوششي جبراني، كنوانسيون*هاي بعدي ژنو را مطرح ساختند.
8. ماده هشتم اعلاميه اسلامي حقوق بشر نيز بر حفظ آبرو و حيثيت انسان*ها تأكيد دارد. در اعلاميه جهاني حقوق بشر نيز بر آن تأكيد شده است، ولي در اعلاميه اسلامي اين تأكيد دنباله دارد و شامل پس از مرگ و حمايت از كالبد بي*روح و آرامگاه وي نيز مي*شود.
9. به*رغم اين*كه هر دو اعلاميه تأكيد دارد كه خانواده از اركان اساسي در بناي جامعه به شمار مي*رود و جامعه و دولت به حمايت كامل از آن موظف هستند و هر يك از مرد و زن حق ازدواجي را دارند كه هيچ مسأله با منشأ نژادي، رنگ پوست يا جنس نبايد مانع از آن گردد، با اين حال ميان دو اعلاميه در اين خصوص تفاوت*هايي وجود دارد كه مي*توان به صورت ذيل آن*ها را خلاصه كرد:
الف: اعلاميه اسلامي حقوق بشر اشاره دارد كه ازدواج اساس كار در تشكيل خانواده است؛ ولي در اعلاميه جهاني حقوق بشر، اشاره*اي به اين حقيقت نشده است.
ب: اعلاميه جهاني حقوق بشر به هر يك از زن و مرد حقوق برابري را اعطا كرده است كه شامل نفقه، مهريه، طلاق و امثال آن مي*گردد، حال آن*كه اعلاميه اسلامي حقوق بشر اين موارد را از يكديگر جدا ساخته و تأكيد كرده است كه زن از حقوقي معادل با وظايفي كه بر عهده دارد، برخوردار بوده و داراي شخصيت مدني و اعتبار مالي مستقل و برخوردار از حق حفظ اسم و فاميل خودش است و هزينه*هاي زندگي مشترك و نيز مسئوليت سرپرستي خانواده (بيان مناسبي از قوامون كه در قرآن آمده است) بر عهده مرد است.
ج. در اعلاميه اسلامي حقوق بشر به وظيفه اجتماعي جامعه و دولت در از ميان برداشتن موانع ازدواج و آسان*سازي انجام آن اشاره شده است؛ ولي در اعلاميه جهاني حقوق بشر از اين مسأله خبري نيست.
د. تفاوت ديگر اين دو اعلاميه اين است كه در اعلاميه اسلامي حقوق بشر بر ذكر دين ]در ازدواج دو نفر[ تأكيد شده است؛ درحالي*كه اعلاميه جهاني حقوق بشر بر عدم ذكر آن تأكيد مي*كند. حقيقت آن است كه دين و هماهنگي نسبي در آن از جمله يگانگي دين زن و مردي كه قصد ازدواج دارند، در حد ايمان به خداي يگانه و ايمان به رسالت*هاي خداوندي، امري كاملاً ضروري است تا هماهنگي مطلوب ميان آن دو در زندگي زناشويي تحقق يابد؛ در غير اين*صورت تمامي اميدهاي مربوط به تشكيل خانواده*اي كه قرار است بنياد جامعه را تشكيل دهد، بر باد مي*رود.
10. تفاوت ديگر اين دو اعلاميه اين است كه اعلاميه اسلامي بر حقوق پدر و مادر و خويشاوندان نيز تأكيد دارد.
11. در عرصه تعليم و تربيت نيز شاهديم كه اعلاميه اسلامي حقوق بشر بر واجب بودن آن* بر جامعه و دولت و به*طور مطلق براي تمامي مراحل انگشت مي*گذارد؛ حال آن*كه اعلاميه جهاني حقوق بشر تنها بر آن تأكيد دارد كه آموزش ابتدايي بايد اجباري و رايگان باشد و سپس ايده برابري فرصت*ها براي مراحل بعدي تحصيل را مطرح مي*سازد.
12. هدف*هاي تربيت در اعلاميه اسلامي حقوق بشر در "ايجاد هماهنگي و تعادل و رشد شخصيت و تحكيم ايمان به خدا و احترام به حقوق و وظايف و حمايت از آن*ها" خلاصه مي*شود؛ حال آن*كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر از مسأله فراهم آوردن رشد كامل*تر شخصيت، تحكيم احترام به حقوق و آزادي*هاي انساني، آسان*سازي اصل حسن تفاهم، فداكاري، احترام به عقايد مخالف، گسترش محبت و كوشش در جهت حفظ صلح، ياد شده كه تفاوت ميان اين دو, روشن است.
13. ماده دهم اعلاميه اسلامي حقوق بشر در هماهنگي كامل با بنيادهاي عقيدتي و انساني است؛ زيرا تأكيد دارد كه اسلام با مهم*ترين ويژگي انساني يعني فطرت همسو و دينِ انسانيت است و طبيعي است كه با هرگونه اجبار يا بهره*كشي به منظور دور كردن انسان از خط فطرت مخالفت مي*كند؛ زيرا اين امر به*مثابه بيگانه ساختن وي با خويشتن خويش است و بدين*گونه مي*بينيم كه اعلاميه اسلامي حقوق بشر تنها به ماده دهم كه اجبار و بهره*كشي را منع مي*كند، بسنده مي*كند و از مسأله آزادي سخني به ميان نمي*آورد؛ چرا كه اسلام ديدگاه كامل و روشني دارد كه در همين ماده انعكاس يافته و "دين فطرت" شمرده شده است.
اما به نظر اسلام الحاد خارج گشتن از چارچوب انساني و ورود به جهاني حيواني و حتي بدتر از آن است.
در برابر، در اعلاميه جهاني حقوق بشر شاهد تأكيد بر آزادي مطلق در تغيير دين و عقيده هستيم كه نشان مي*دهد تفاوت آن دو در اين زمينه، جوهري و اساسي است؛ ما در اين*جا پيش از آن*كه درپي استدلال براي اثبات صحت موضع اسلامي باشيم، مي*كوشيم تأكيد كنيم كه اعلاميه جهاني حقوق بشر چنان*كه گفتيم، مسأله حقوقي را از مسأله فلسفي جدا مي*سازد؛ كاري كه ما به شدت آن را رد مي*كنيم.
14. در برابر ماده يازدهم اعلاميه اسلامي حقوق بشر، ماده چهاردهم از اعلاميه جهاني حقوق بشر مطرح مي*شود؛ ولي تفاوت بسيار گسترده*اي ميان آن*ها وجود دارد. ماده يازدهم اعلاميه اسلامي حقوق بشر، انسان را به*طور طبيعي موجودي كه مي*داند آزاد متولد شده است و بندگي، خواري، زور و بهره*كشي را از وي نفي و آزادي را برخاسته از بندگي او دربرابر خداوند متعال تلقي مي*كند. بندگي براي خداوند نيز ـ آن*چنان*كه جاهلان تصور مي*كنند ـ در جهت تقديس و تكريم ذات خداوندي نيست؛ زيرا او ـ جل و علا ـ بي*نياز مطلق است. بلكه بايد گفت اين بندگي به معناي رهايي از هرگونه تعلقي به غير او و كوشش در مسيري است كه او تعيين كرده است؛ زيرا راه رستگاري نيز همين است؛ حال آن*كه ماده چهاردهم اعلاميه جهاني حقوق بشر، بندگي و نظام بردگي را بدون اشاره*اي به پايه*ها و بنيادها و بي*هيچ توضيحي در*خصوص پيوند بشريت با خداوند متعال نفي مي*كند.
15. وجه تمايز ديگر اعلاميه اسلامي حقوق بشر و اعلاميه جهاني حقوق بشر اين است كه اعلاميه اسلامي حقوق بشر همه انواع استعمار را نفي مي*كند و به شدت بر تحريم آن تأكيد مي*كند؛ همچنين بر اعطاي حق كوشش در رهايي از استعمار و تعيين سرنوشت ملت*ها و ايجاد حمايت و پشتيباني از آن از سوي همه ملل ديگر اصرار مي*ورزد و بر شخصيت مستقل تمامي ملت*ها تاكيد مي*كند؛ حال آن*كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر، هيچ اشاره*اي به اين نكته نشده است كه دست كم نقطه ضعف جدي در اهداف تنظيم*كنندگان آن به شمار مي*رود و چه*بسا بتوان گفت با توجه به سومين فراز از پيشگفتار آن، اعلاميه جهاني حقوق بشر در صدد برآمده است تا برخي ملت*ها را به شورش يا انقلاب عليه خود برنينگيزد.
16. از ديگر وجوه تمايز اين دو اعلاميه آن است كه اعلاميه اسلامي حقوق بشر به حق تابعيت اشاره*اي نكرده است؛ زيرا مسأله از جمله امور وضعي است كه حتي ملت*هاي واحد را دچار تفرقه كرده و به صورت مانع بزرگي بر سر راه وحدت آن*ها، درآمده است.
17. به*رغم اين*كه هر دو اعلاميه به حقوق كار اشاره كرده و آن را پذيرفته*اند، ولي اعلاميه اسلامي حقوق بشر از كارگر نيز خواسته است كه به نوبه خود اخلاص داشته باشد و كار خود را به درستي انجام دهد و از دولت نيز خواسته است كه با پاكدامني كامل براي حل اختلاف ميان كارگر و كارفرما و احقاق حق هر يك بدون جانبداري، وارد عمل شود.
18. ماده هيجدهم اعلاميه اسلامي حقوق بشر بر حق كسب و كاسبي تأكيد دارد، ولي آن را مقيد به مشروع مي*كند؛ اين قيد حكايت از شيوه*ها و روش*هاي ناپسند و ناپذيرفتني در كسب و كار دارد؛ از جمله: احتكار، فريب، زيان به خويش يا ديگران، چنان*كه بر منع ربا نيز تأكيد كرده است؛ حال آن*كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر، هيچ اشاره*اي به اين*گونه مسائل نشده است.
19. ماده پانزدهم اعلاميه اسلامي حقوق بشر بر ضرورت مشروعيت راه*هاي كسب مالكيت و نيز اين*كه اين مالكيت نبايد منجر به زيان به خود شخص يا ديگري شود، تأكيد دارد. اگر به مفهوم گسترده زيان توجه كنيم و آن را شامل انواع زيان*هاي اجتماعي نيز بدانيم، به ميزان دقت تعبير اسلام و نفي بهره*برداري*هاي سرمايه*داري از اين حق در زيان رساندن به حق ملل ديگر و ضربه*زدن به اقتصاد و غارت ثروت و منابع آن*ها پي مي*بريم.

[donsaeid]

20. از جمله مزيت*هاي واقعي اعلاميه اسلامي حقوق بشر نسبت*به اعلاميه جهاني حقوق بشر، در نظر گرفتن مسأله اخلاق به*مثابه حق مهم انساني است كه در ماده هفدهم آن قيد شده است؛ حال آن*كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر، متن معادل آن وجود ندارد؛ هرچند در ماده بيست و نهم اعلاميه جهاني حقوق بشر اشاره شده است كه رعايت مقتضيات اخلاقي مي*تواند مرزهاي برخورداري فرد از آزادي*ها را شكل بخشد، ولي عبارت در "چارچوب جامعه*اي دموكراتيك" در اين ماده، خاطرنشان مي*سازد كه مراد از اخلاق در اين*جا درواقع آزادي*هاي ديگران و نه ارزش*هاي والاي اخلاقي است. به هرحال اين ماده و اين اعلاميه مطمئناً هيچ حق انساني براي دستيابي به يك محيط اخلاقي پاك، كه انسان را قادر به پرورش معنوي خويشتن كند، قايل نيست.
21. از ديگر مواردي كه امتياز اعلاميه اسلامي حقوق بشر به شمار مي*رود، نفي تن دادن هركس به آزمايش*هاي پزشكي يا علمي مگر با دو شرط "رضايت" و "بي*خطري" است.
22. با وجود آن*كه ماده بيستم اعلاميه اسلامي حقوق بشر، تدوين و تصويب قوانين فوق*العاده*اي، كه انسان را در معرض شكنجه يا برخوردهاي ذلت*بار يا خشونت*آميز و منافي كرامت انسان و نيز انجام آزمايش بر روي او قرار مي*دهد، نفي كرده است و اين ايده از اهميت جدي برخوردار است، ولي در اعلاميه جهاني حقوق بشر، هيچ تأكيدي بر آن نشده است.
23. چه*بسا برخي گمان برده*اند كه اعلاميه جهاني حقوق بشر از امتيازات اعطاي آزادي مطلق بيان برخوردار است، ولي اعطاي اين نوع آزادي را نيز نقص به شمار مي*آوريم؛ زيرا نمي*توان اجازه اظهارات يا بياناتي را داد كه تأثيرات اخلاقي ويرانگري بر*جا مي*گذارد و حقيقت را مستور مي*سازد يا به مقدسات ديگران اهانت روا مي*دارد. بدون شك اهانت به مقدسات خيلي بدتر از اهانت به اشخاص و توهين به آن*ها است؛ بنابراين مقيد كردن آزادي بيان در اعلاميه اسلامي حقوق بشر با عبارت "به*گونه اي كه با اصول شرع مباينتي نداشته باشد" كه در بند "ج" ماده بيست*و دوم آمده است، به روح انساني نزديك*تر است.
24. همچنين از امتيازات اعلاميه اسلامي حقوق بشر، مسأله اعطاي حق دعوت به كار نيك و خير و بازداري از كارهاي زشت و منكر ]امر به معروف و نهي از منكر[ است كه خود به معناي تأكيد بر مسئوليت فردي دربرابر رفتارهاي ناپسند و متناقض با محيط اخلاقي از يك سو و دربرابر، هر آن*چه جامعه را به سطح بالاتري سوق مي*دهد، از سوي ديگر است.
25. در اعلاميه اسلامي حقوق بشر، اشاره بسيار جالبي به اين حقيقت شده است كه "ولايت امر" ] زمامداري و حاكميت بر مردم[ امانتي است كه كسي حق سوء استفاده از آن را ندارد كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر، معادلي براي آن نمي*يابيم؛ در حالي*كه ضرورت اقتضا داشت كه در همين خصوص نيز اعلاميه اسلامي حقوق بشر به شروط كلي شريعت اسلامي در "ولي امر" هم اشاره مي*كرد.
26. از جمله تفاوت*ها در دو اعلاميه (كه تفاوتي طبيعي است) آن است كه اعلاميه اسلامي حقوق بشر، تمام مواد خود را به احكام اسلامي مقيد مي*سازد؛ حال آن*كه اعلاميه جهاني حقوق بشر، آزادي*هاي فردي را به آزادي ديگران محدود مي*كند.
27. به علاوه، اعلاميه اسلامي حقوق بشر، مقرر داشته است كه شريعت اسلامي تنها مرجع تفسير يا توضيح هر يك از مواد آن است؛ حال آن*كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر، مرجع مشابهي ذكر نشده است.
28. و سرانجام يادآور مي*شويم كه تفاوت*هاي بسيار ديگري نيز وجود دارد كه تفاوت*هاي بسيار ديگري نيز وجود دارد كه فرصتي براي پرداخت مفصل به آن*ها در اين مقاله وجود ندارد؛ از جمله اين*كه مثلاً وقتي از آزادي] در اعلاميه اسلامي حقوق بشر[ ياد مي*شود، معمولاً مقيد به مسئوليت شده است؛ مثلاً از "آزادي مسئولانه" يا در "حدود شرعي" و البته به منظور عدم تبديل آن به عنصري ويرانگر ياد شده است.
نقص*هاي اعلاميه جهاني حقوق بشر
در پرتو آن*چه گفته شد، مي*توان موارد نقص در اعلاميه جهاني حقوق بشر را اين*گونه برشمرد:
يكم: جداسازي جنبه حقوقي ـ اجتماعي مسائل از جنبه فلسفي آن*ها.
دوم: نبود ترتيب منطقي ميان پيشگفتار و مواد حقوقي.
سوم: درآميختن اصل كرامت انساني و كرامتي كه با* تقوا و انجام كار نيك حاصل آمده است.
چهارم: نپرداختن به تمامي جنبه*هاي حقوقي حياتي از جمله: زندگي، حرمت كالبد مرده انسان و مسأله فناي نسل بشريت.
پنجم: نپرداختن به اخلاقيات جنگ.
ششم: گاه موضوعي به طور مطلق مطرح شده است، حال آن*كه مي*بايست مقيد مي*شد؛ براي نمونه مسأله حقوق زوجين كه در همه مقتضيات ازدواج برابر دانسته شده و نيز مسأله تغيير دين.
هفتم: عدم ذكر حقوق پدر و مادر و خويشاوندان.
هشتم: نپرداختن به مسأله نفي استعمار.
نهم: عدم ذكر حق فرد در فراهم آوردن محيط اخلاقي مناسب.
دهم: طرح* آزادي مطلق بيان كه مي*تواند امر مخربي باشد.
البته نقايص ديگري نيز وجود دارد.
اعلاميه اسلامي حقوق بشر، به شكل روشن*تر و عميق*تري در مواد مختلف و به*ويژه ماده سوم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران انعكاس شايسته*اي يافته است.
حق كرامت از* آغاز آفرينش انسان
در بحث آغاز آفرينش نوع بشر، بر كرامت انسان و ارجمندي وي نزد خدا تأكيد شده است. پروردگار يكتا ـ آن*چنان*كه در قرآن كريم نيز آمده است ـ به فرشتگان فرمان مي*دهد كه در راستاي تجليل از انسان و تكريم اين آفريده متمايز براي آدم ابوالبشر سجده كنند؛ ولي ما در اين*جا بيشتر بر گراميداشت فرد انساني از سوي اسلام و حرمتي كه اين موجود در اسلام از آن برخوردار است، انگشت خواهيم گذاشت.
حقوق شخصي اصلي از ديدگاه اسلام حتي پيش از بسته شدن نطفه آغاز مي*شود و تا بعد از تولد و حتي مرگ و مرحله پس از مرگ ادامه مي*يابد؛ حال آن*كه حقوق اكتسابي بعد از بلوغ و بعد از انجام كارها و اعمال ارادي نيك از سوي فرد آغاز مي*شود.
به همين دليل است كه اسلام حتي پيش از ازدواج، به حاصل ازدواج و انسان محصول آن سفارش مي*كند و پيامبر اكرم(ص) مي*فرمايد:
‹‹ براي نطفه*هاي خود گزينش كنيد كه اخلاق پدران و فرزندان منتقل مي*گردد››
و به فرزندخواهي پس از ازدواج فرامي*خواند و مي*فرمايد:
‹‹ فرزند بخواهيد و به دنبالش باشيد كه روشني چشم و آرام دل در فرزندان است››.
قرآن كريم نيز براي ما از پيامبراني سخن مي*گويد كه طلب فرزند مي*كردند:
زكرياي نبي(ع) در نيايش به درگاه الاهي مي*گويد:
"...رَبِّ لا تَذَرْني فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوارِثينَ".
‹‹... پروردگارا! مرا تنها مگذار كه تو بهترين بازماندگاني!››.
هنگامي كه نطفه بسته مي*شود، سقط نطفه بسته شده حرام است و مجازات دارد.
در*خصوص مراقبت* از بارداري و حفظ آن و انفاق براي زن باردار ـ حتي اگر "مطلقه" باشد و هر*چند از راه زنا باردار شده باشد ـ و توجه و عنايت به نو*رسيده توصيه*هاي فراواني شده است و متون و احكام بسياري در اين خصوص آمده و باب*هاي مفصلي از فقه اسلامي بدان اختصاص يافته است كه جنبه*هاي گوناگوني را از جمله آن*چه به كرامت وي مربوط مي*شود و شامل نامگذاري نيكو براي وي مي*گردد، دربرمي*گيرد.
مردي به حضور پيامبر اكرم (ص) رسيد و عرض كرد: اي رسول خدا! اين فرزندم چه حقي بر من دارد؟ حضرت فرمود: اين*كه نام و ادبي نيكو برايش در نظر*گيري و او را در جايگاه نيكويي قرار دهي.
و امام محمد باقر(ع) فرمود:
‹‹ راست*ترين نام*ها، نام*هايي است كه حاكي از پرستش خداوندگار باشد و برترين آن*ها، نام*هاي پيامبران است››.
همچنين بر تربيت مناسب، محيط مناسب و رعايت عدالت در برخورد با فرزندان تأكيد شده و آن**چه را كه بر حضرت يوسف(ع) رفته است، يادآور شده است.
در خصوص حقوق فرزندان نيز متون فراواني وارد شده است كه زيباترين و جالب*ترين آن*ها، كلام امام زين*العابدين(ع) در "رساله الحقوق" است كه فرمود:
‹‹ و اما حق فرزندت بر تو آن است كه بداني او از تو است و در اين ميان دنيا خير و شرش نصيب تونيز مي*شود و تو مسئول وي در ادب و رهنموني*اش به سوي خداوند عزوجل و كمك به او در طاعت پروردگار هستي.››
متوني نيز در نهي توهين به فرزندان و به*ويژه دختران، نقل شده است؛ هم*چنان*كه مي*دانيم، اسلام مطلق توهين وتحقير نسبت*به ديگران را نهي كرده و حرمت مؤمن را همرديف حرمت كعبه دانسته است؛ از نظر اسلام، مسلمان به خود نيز حق توهين ندارد. متوني كه از اين امر حكايت مي*كند، فراوانند؛ چنان*كه در آن*ها آمده است:
‹‹ خوارترين مردم كساني هستند كه به مردم توهين روا دارند.››
‹‹ كساني كه بنده مؤمن مرا خوار گردانند، آماده جنگ با من مي*شوند.››
‹‹ فرد ذليل كسي است كه خود را خوار كرده است.››
‹‹ پروردگارا! كساني را كه بندگان تو را خوار مي*خواهند، لعنت كن.››
در احكام اسلامي غيبت كردن، بدگويي، خبرچيني تهمت افترا بستن و امثال آن حرام است.

[donsaeid]

نويسنده: جيسون ميلر

نابرابري اقتصادي



از زماني كه دولت ايالات متحده جنگ عليه تروريسم را در عراق آغاز كرده است، سردمداران كاخ سفيد مرتباً چنين اظهار مي*كنند كه ما ايده*آل*هاي زندگي آمريكايي يعني آزادي و عدالت را گسترش مي*دهيم. اما در همين حال، آمريكاييان در يكي از نابرابرترين اقتصادهاي دنيا زندگي مي*كنند.


چكيده:

برخلاف القائات رايج رسانه*هاي غربي كه ايالات متحده را سرزمين عدالت و آزادي و فرصت*هاي اقتصادي معرفي مي*كنند، اين كشور بيش از هميشه دچار بي*عدالتي*هاي گسترده در سطوح مختلف جامعه خود است. فقر، گرسنگي، بي*كاري و بي*خانماني ميليون*ها آمريكايي در حالي همچنان ادامه دارد كه سردمداران كاخ سفيد معتقدند كه براي گسترش عدالت و آزادي، با صرف ميلياردها دلار هزينه، جنگ عليه تروريسم را در عراق و افغانستان به راه انداخته*اند. همچنين نويسنده معتقد است كه در سايه رشد نجومي هزينه نظامي ايالات متحده كه از محل كاهش بودجه*هاي بخش خدمات اجتماعي تأمين مي*شود، بيش از پيش، سودآوري ابر شركت*هاي نظامي طرف قرار داد پنتاگون كه روابط نزديكي نيز با خانواده بوش و حزب نومحافظه*كار حاكم دارند، تضمين گرديده است.

همه مردمان، برابر آفريده نشده*اند!

از زماني كه دولت ايالات متحده جنگ عليه تروريسم را در عراق آغاز كرده است، سردمداران كاخ سفيد مرتباً چنين اظهار مي*كنند كه ما ايده*آل*هاي زندگي آمريكايي يعني آزادي و عدالت را گسترش مي*دهيم. اما در همين حال، آمريكاييان در يكي از نابرابرترين اقتصادهاي دنيا زندگي مي*كنند.

علي*رغم وجود ثروتي انبوه در آمريكا، ما هنوز هم با افرادي بي*خانمان روبه*رو هستيم. براساس آمار منتشره توسط «مؤسسه شهرسازي آمريكا»، تنها در سال 2000 ميلادي، 5/3 ميليون نفر كه 35/1 ميليون نفر از آنان كودك هستند، با مشكل بي*خانماني روبه*رو بوده*اند. هرچند ممكن است عده*اي بگويند كه اين افراد تنها 1% كل جمعيت كشور ما را تشكيل مي*دهند، اما من معتقدم كه اين 1% هم عدد بسيار بزرگي را شامل مي*شود. آمريكا داراي منابع فراواني است كه فردي مانند بيل گيتس مي*تواند در هر ثانيه 300 دلار به ثروتش بيافزايد. اما در اين كشور كه افرادي اندك مي*توانند ثروت*هاي نجومي و افسانه*اي داشته باشند، نبايد 5/3 ميليون بي*خانمان، با زندگي فلاكت*باري گذران عمر نمايند. اين افراد براي سير كردن خود در سطل*هاي زباله به دنبال غذا مي*گردند و از روزنامه به جاي زيرانداز و دور ماندن از سرما در محل خواب خود، بهره مي*برند، اما در همين حال، دولتمردان ما اجراي سياست*هاي كاهش منابع مربوط به برنامه*هاي رفاه اجتماعي، كاستن از مقدار ماليات ثروتمندان و افزايش هزينه*هاي نظامي دولت را در پيش گرفته*اند.

از سوي ديگر، وجود فقر در ميان آمريكائيان- به نسبت مسأله بي*خانماني- ظهور خارجي كمتري دارد. در سال 2002 ميلادي، فقط 89% آمريكاييان از لحاظ تأمين نيازهاي غذايي خود از وضعيتي مناسب بهره*مند بوده*اند. اين آمار بدين معناست كه 11% جمعيت كشور ما، از دستيابي به مواد غذايي لازم جهت انجام فعاليت*هاي خود و فراهم نمودن يك زندگي سالم، بي*بهره بوده*اند. در همان سال، 5/3% جمعيت كشوري كه با مسأله توليد بيش از نياز مواد غذايي و كشاورزي روبه*روست، با گرسنگي و ناتواني در سير كردن خود، روبه*رو شده*اند. البته اين 5/3% جمعيتي برابر با 12 ميليون نفر را تشكيل مي*دهند. در همين حال، ما به دنبال برقراري عدالت در عراق هستيم و يا براي توجيه حمله و اشغال يك كشور مستقل، تلاش زيادي مي*كنيم.

كسي نيازمند ياري ماست

نتايج آماري سازمان آمار ايالات متحده نشان مي*دهد كه در سال 2003 ميلادي، ميانگين درآمد افراد بالاتر از 65 سال در يك سال، 753/9 دلار بوده است؛ در حالي كه در همان سال، شاخص خط فقر براي مردم آمريكا برابر با 660/18 دلار در يك سال بوده است؛ هرچند خانواده*هاي 4 نفره و بيشتري كه حتي درآمدهاي 000/20 تا 000/25 دلاري هم دارند، نمي*توانند از زير سايه فقر بگريزند. از سوي ديگر، آمار دولتي آمريكا نشان مي*دهد كه درصد افراد فقير در خاك ايالات متحده از 1/12% كل جمعيت در سال 2002 به 5/12% جمعيت ساكن در اين كشور در سال 2003 ميلادي افزايش يافته است. البته اين آمار براي افراد سفيدپوست مهاجر به خاك اين كشور، 2/8% مي*باشد. در حقيقت، سرخ*پوستان بومي و سياهان اين سرزمين كه به آن كشور فراواني گفته مي*شود، وضعيت مناسبي ندارند، چرا كه براساس آمار مختلف 5/22 تا 4/24% آنان در زير خط فقر زندگي مي*كنند. غم انگيزترين آمار منتشر شده، نشان دهنده اين امر است كه 5/12 ميليون كودك آمريكايي (6/17% كل كودكان) در سال 2003 ميلادي در فقر زندگي كرده*اند.

به ياد بياوريد كه بوش در سخنراني آغاز دومين دوره رياست جمهوري خود، به دنيا چنين قولي داده بود: «حركت به سوي پيشرفت و عدالت آغاز شده است و آمريكا به سوي شما مي*آيد.»

اما چه زماني آقاي بوش براي آن 9/12 ميليون كودك آمريكايي توضيح خواهد داد كه چرا مرفهان حاكم بر آمريكا، حركت خويش به سوي پيشرفت و عدالت را در كشور خود آغاز نكرده*اند؟ و مهم*تر از اين، چه زماني او از رياكاريهايش دست بر خواهد داشت و آمريكا اين حركت را آغاز خواهد نمود؟



داشتن سلامتي، مقدمه كسب ثروت است

در كشوري كه بر دريايي از پول شناور است، هنوز هم دولتمردان اين سرزمين قادر نيستند كه يك پوشش مناسب درماني و بهداشتي را براي 45 ميليون از شهروندان كشور فراهم آورند. 4/11% مردم اين كشور از هيج پوشش بيمه مناسبي بهره نمي*برند. به علاوه، رتبه ايالات متحده در زمينه مراقبت*هاي بهداشتي در ميان 181 كشور دنيا، جايگاهي بهتر از رتبه 35 نيست. شايان ذكر است كه اين آمار در سال 2000 ميلادي از سوي «سازمان جهاني بهداشت» منتشر شده است. در اين رتبه*بندي، آمريكا تنها 2 رتبه بالاتر از كوبا قرار گرفته، اما مطمئن باشيد، تاكنون فيدل كاسترو از آمريكا جلوتر رفته است.

انجيل به من چنين مي*گويد

متأسفانه، بسياري از رهبران مسيحي كشور ما كتاب مقدس «انجيل» را به دقت مطالعه نمي*كنند. در اين كتاب مي*خوانيم: «شرم بر تو باد. تويي كه قوانيني ناعادلانه وضع نمودي و بر احكام قضايي غير عادلانه*اي حكم دادي؛ عدالت را از فقراي امت من بازداشتي و آنان را از حقوقشان محروم نمودي. تويي كه اموال بيوه زنان را غارت كردي و دارايي*هاي فرزندان يتيم را به تاراج بردي. تو در روز حساب چه جوابي خواهي داشت و از چه كسي ياري خواهي خواست؟»

انجيل، بخش 10، آيات 1 تا 3

اما رئيس جمهور مؤمن ما در هنگام نيازمان به او جهت بهبود نابرابري*هاي اقتصادي به*وجود آمده از سوي ثروتمندان حاكم بر ايالات متحده، كجاست؟

او قوانيني ناعادلانه تصويب نموده و قوانين قضايي غير عادلانه*اي هم صادر كرده است. در دوره حكومت جرج بوش، فاصله طبقاتي به يك شكاف بزرگ تبديل شده است. در مقايسه با كشور ما، ده كشور اروپايي به علاوه استراليا و كانادا، وضعيتي بهتر در توزيع ثروت*هاي جامعه در ميان شهروندانشان داشته*اند. در سال 1980 ميلادي، 000/574 ميليونر در ايالات متحده وجود داشته*اند كه اين رقم در پايان نيمه اول سال 2003 ميلادي، به 8/3 ميليون نفر افزايش يافته است. (شايان ذكر است كه 20% ثروتمندان آمريكايي، 83% ثروت*هاي اين كشور را در اختيار دارند.)

همچنين در اين دوره زماني، حقوق مديران عامل شركت*ها و مؤسسات كشور ما، رشدي نجومي يافته است.

در سال 1980 ميلادي، حقوق مديران عامل، 42 برابر ميانگين حقوق كارمندان آمريكايي بوده است اما در سال 2003 ميلادي، اين نسبت به 411 برابر افزايش يافته است. در ژاپن كه به يكي از حاميان پروپا قرص نظام*هاي سرمايه*سالاري تبديل شده است، مديران عامل فقط حقوقي 11 برابر كارمندانشان دريافت مي*كنند. در اين ميان، بوش در برابر شعار انتخاباتي*اش مبني بر حركت كشور به سوي عدالت و برابري… چه حرفي خواهد داشت؟

البته بوش براي حل اين مشكل در سال 2006 ميلادي، بودجه نظامي ارتش ايالات متحده را با افزايش چشم*گيري ارائه كرده است. شايان ذكر است كه اين افزايش از طريق كاهش هزينه*هاي مراكز كنترل بيماري*ها و همچنين يارانه*هاي مربوط به خانواده*هاي كشاورزان تأمين شده است. بدين ترتيب، ثروتمندان آمريكا روز به روز ثروتمندتر و فقرا، فقيرتر مي*شوند و در اين ميان، شركت*هاي بزرگ نظير قارچ*هايي كه در محيطي مناسب و تاريك قرار گرفته باشند، به رشد غول*آساي خود ادامه مي*دهند. اكثريت رهبران ما (البته در شرايطي كه هيچ تفاوتي نيز بين دموكرات*ها و جمهوري*خواهان وجود ندارد)، خودشان افرادي ثروتمندند و يا اين*كه در مبارزات انتخاباتي و سياسي خود، در برابر ثروتمندان زانو مي*زنند. بدين ترتيب رهبران ايالات متحده سياست*هاي جديدي را به نسبت سياست*هاي موفق قرن بيستم كه به رشد اقتصادي متعادل كشور ما انجاميد، در پيش گرفته*اند.



همه موارد كاهش ماليات، مساوي ارائه نمي*شوند

در نظر بگيريد كه از سال 1962 ميلادي، درآمدهاي فدرال از ماليات*هاي تصاعدي (كه براساس آن، افراد ثروتمند، ماليات بيشتري مي*پردازند)، 17% كاهش يافته است. از سوي ديگر، مجموع درآمدهاي فدرال از محل ماليات*هايي كه در آن افراد فقير ماليات كمتري بايد بپردازند، 135% رشد پيدا كرده است. از سال 1980 ميلادي، ماليات بر ارث و سرمايه*گذاري 31% كاهش يافته. اما در همين حال، ماليات مربوط به مشاغل با 25% رشد روبه*رو گرديده است. فقط در سال*هاي 2000 تا 2003 ميلادي، ماليات پرداختي ابر شركت*هاي سودآور و بزرگ تجاري، به دولت فدرال، با 36% كاهش همراه بوده است. كاهش ماليات*هاي اين شركت*ها كه از سوي دولت بوش اعمال شده است، تنها به رشد صعودي و رويايي اين مؤسسات منجر گرديده است. البته كاهش ماليات*هاي اخذ شده از افراد را كه در سال*هاي 2002 تا 2004 ميلادي اعمال شد، بايد به عنوان وسيله*اي جهت جذب آراي مردم آمريكا به حساب آورد. همچنين بازگردندان ماليات*هاي اخذ شده به مردم، تنها نصيب افرادي شد كه درآمد سالانه*اي پيش از 000/288 دلار داشته*اند. در سايه اين كار، 1% از جمعيت آمريكا كه ثروتمندترين شهروندان اين كشور نيز محسوب مي*گردند، در مجموع 197 ميليارد دلار به ثروت شخصي خويش افزودند. اين آمار بدين معناست كه هر يك از اين افراد، به طول متوسط مبلغي برابر با 3/56 ميليون دلار از اين طريق دريافت كرده*اند. البته ممكن است گفته شود كه اين پول*ها مجدداً به اقتصاد كشور تزريق شده و به رشد درآمدهاي شهروندان منجر مي*شود. البته من كه تاكنون شاهد چنين بهبودي در وضعيت اقتصادي خود نبوده*ام. شما چطور؟