Connection between Religion and Psychology

Collapse
X
 
  • Time
  • Show
Clear All
new posts
  • donsaeid
    Senior Member
    • Nov 2005
    • 28300

    #1

    Connection between Religion and Psychology

    نويسنده:استانتون ال. جانز

    نسبت روان‏شناسى و دين



    امروزه روان‏شناسى يكى از بالنده‏ترين رشته‏هاى علمى است و روان‏شناسان در عرصه‏هاى مختلف حيات اجتماعى از جمله آموزش و درمان تأثيرگذار هستند. با اين همه به نظر مى‏رسد دين در زندگى اكثر روان‏شناسان نقش ناچيزى ايفا مى‏كند. در درسنامه‏هاى روان‏شناسى، دين و اعتقادات دينى عموما ناديده گرفته مى‏شود.


    امروزه روان‏شناسى يكى از بالنده‏ترين رشته‏هاى علمى است و روان‏شناسان در عرصه‏هاى مختلف حيات اجتماعى از جمله آموزش و درمان تأثيرگذار هستند. با اين همه به نظر مى‏رسد دين در زندگى اكثر روان‏شناسان نقش ناچيزى ايفا مى‏كند. در درسنامه‏هاى روان‏شناسى، دين و اعتقادات دينى عموما ناديده گرفته مى‏شود. همچنين، ايمان و اعتقادات دينىِ درمانجويان از سوى روان‏درمانگران به كرات مورد غفلت قرار مى‏گيرد. بسيارى از روان‏شناسان در قبال دين سكوت مى‏كنند.
    نزد بسيارى از روان‏شناسان، اتخاذ اين موضع به هيچ‏وجه از سر خصومت نيست، بلكه احترام‏آميزترين موضعى است كه شخص مى‏تواند در قبال چيزى كه هيچ درك و فهمى از آن ندارد، اتخاذ كند. رابطه روان‏شناسى، به عنوان يك رشته علمى يا حرفه، با دين و اعتقادات دينى نوعا به سه شيوه صورت گرفته است. تمامى اين شيوه‏هاى ارتباط، يكسويه هستند و روان‏شناسى به هيچ نحو از اين رابطه تأثير نپذيرفته است. نخستين شيوه ارتباط، مطالعه علمى دين است كه «روان‏شناسى دين» خوانده مى‏شود.
    روان‏شناسى دين تاريخ طولانى و مشخصى دارد و يكى از حوزه‏هاى اصلى مطالعات روان‏شناختى از دهه 1880 تا 1930 ميلادى بوده است. اين گرايش امروزه نيز زنده و پابرجاست. در اين شيوه مواجهه، دين موضوع شناسايى روان‏شناسى قرار مى‏گيرد. دومين شيوه، به كار گرفتن يافته‏هاى روان‏شناسى به وسيله كشيشان در كار هدايت و ارشاد پيروان و مؤمنان بوده است.
    تقريبا از همان آغاز نضج روان‏شناسى در آمريكا، يعنى اواخر قرن نوزدهم، كشيشان نيم‏نگاهى به روان‏شناسى و رشته‏هاى بهداشت روانى داشته و از روان‏شناسى به عنوان منبع كسب بصيرت در حوزه هدايت پيروان خويش استفاده مى‏برده‏اند. تقريبا هر نهضت و گرايش در حوزه بهداشت روانى در روان‏شناسى، مورد استفاده روحانيون قرار گرفته است. آخرين نوع رابطه، استفاده از نظريه‏ها و يافته‏هاى روان‏شناسى براى تعريف و تفسير مجدد سنن رسمى دين، تجديد نظر درباره آنها يا كنارگذاردن و تعيين جانشين براى آنها است.

    هريك از چهار سرمشق پژوهشى در روان‏شناسى، يعنى روانكاوى، رفتارگرايى، انسان‏گرايى و شناخت‏گرايى، براى هدف فوق به كار گرفته شده‏اند. به عنوان مثالى از سرمشق شناخت‏گرايى مى‏توان به مقاله اخير اسپرى (198 اشاره كرد. بحث اصلى اسپرى آن است كه اين سرمشق جديد ذهن‏گرا، فهم جديدى از دين فراهم مى‏سازد. او خاطرنشان مى‏كند كه اين ديد به آسانى مى‏تواند حتى با مرامهاى ضددينى مانند كمونيسم يا انسان‏گرايى سكولار سازگار باشد و بايد از اتكا بر تبيينهاى ثنوى‏گرا، قائل به جدايى وجودشناختى روح و جسم، دست بشويد، در نتيجه عارى از تمامى باورهاى فراطبيعى شود. به طور خلاصه در اين دين جديد، انسان بايد به خود چونان عالى‏ترين محصول شناخته شده تكامل و در نتيجه به عنوان موضوع دغدغه غايى نظر كند. آدمى بايد اخلاق خود را براى ارتقاى خير عام مبتنى سازد تا سطح پيشرفت تكاملى مدام استعلا يابد.

    در هر يك از سه شيوه مذكور، با دين به مثابه يك شى‏ء يا موضوع براى مطالعه، تعليم و تأمين خدمات يا اصلاح برخورد مى‏شود. هر يك از اين سه شيوه، دست‏كم از جهاتى، وجوه مقبولِ رابطه ميان روان‏شناسى و دين هستند، ولى در مجموع ناقصند، زيرا در هيچ‏يك از آنها به دين همانند يك هم‏شأن و شريك‏نظر نمى‏شود. در مقاله حاضر به رابطه ميان روان‏شناسى و دين از زاويه متفاوتى پرداخته مى‏شود؛ رابطه‏اى كه بر توازن و احترام مبتنى است.

    در بخش نخست اين مقاله، به نفع دركى از علم و دين استدلال مى‏شود كه بر اساس آن، اين دو حوزه به رغم تفاوتهايشان واجد بنيادهاى مشتركى نيز هستند. تكيه‏گاه اساسى اين بخش بر فهمى موسّع از ماهيت علم و روان‏شناسى استوار است.
    ارتباط دين و اعتقادات دينى با رشته علمى روان‏شناسى گريزناپذير است. در اين مقاله پاره‏اى از راههاى ارتباط اين دو مورد كاوش قرار مى‏گيرد. پس از آن به جست‏وجوى راههاى تعامل ميان اعتقاد دينى و استفاده از روان‏شناسى در حوزه عمل بالينى مى‏پردازيم. در دومين بخش اين مقاله، تحليل از سطح توصيف فراتر مى‏رود و به سطح تجويز مى‏رسد پيشنهادهايى در زمينه چگونگى ارتباط دين و روان‏شناسى و تأثير آن بر روان‏شناسى هم در عرصه علمى و هم در عرصه كاربردهاى حرفه‏اى ارائه مى‏شود.

    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور
  • donsaeid
    Senior Member
    • Nov 2005
    • 28300

    #2
    درباره قياس‏ناپذيرى دين و علم

    صورت‏بندى معمول از رابطه دين و علم اين است كه دين هيچ‏گونه رابطه سازنده‏اى با علم ندارد جز آنكه احتمالاً موضوع مطالعه علم واقع شود. باربور (1971) اظهار مى‏دارد كه علم و دين غالبا به صورتِ مبنايى مقايسه‏ناپذير تلقى مى‏شوند، زيرا اعتقاد بر اين است كه الف) علم بر امور واقع مبتنى است و دين بر ايمان، ب) مدعيات علمى، تحقيق‏پذير يا ابطال پذيرند، در حالى كه مدعيات دينى از راه تجربه عينى قابل ارزيابى نيستند، و ج) معيار گزينش در ميان نظريه‏هاى علمى، روشن و عينى است، در حالى كه معيار گزينش ميان اديان، مبهم و ذهنى است.

    برخى دانشمندان معتقدند دين به پرسشهاى آدمى در حوزه معنا، ارزشها، غايات و اخلاق پاسخ مى‏دهد. اين حوزه‏ها امورى تلقى مى‏شوند كه هيچ‏گونه ادعايى در مورد امور واقع ندارند. اگر اين تلقى از دين را بپذيريم، چگونه دين مى‏تواند رابطه‏اى دو سويه با علم برقرار كند؟ در جواب مى‏توان گفت دين از موجوديتى چند وجهى برخوردار است. براى رسيدن به مقاصد مقاله حاضر، بر بُعد شناختى يا گزاره‏اى اعتقادات و آموزه‏هاى دينى متمركز مى‏شويم. دين نوعا يك بعد گزاره‏اى دارد كه يا آشكارا در آموزه رسمى آن بيان مى‏شود و يا به نحو مضمر درون مناسك و اعمال تجويز شده از سوى دين ظهور مى‏يابد. هر دينى در مورد ماهيت جهان، حقايق غايى، وجود انسانى و ديگر موجودات، جايگاه انسان در طرح غايى امور و ماهيت اخلاق نظراتى دارد. به منظور تحليل رابطه علم و دين ناگزيريم بر بُعد شناختى ـ گزاره‏اى دين متمركز شويم زيرا اين بعد بيشترين ارتباط را با علم دارد. در عين حال مدعى نيست كه دين تنها يا در درجه نخست يك پديده شناختى است.

    پيش‏فرض مقاله حاضر اين است كه تنها يك حقيقت دينى وجود ندارد، بلكه اديان مختلف وجود دارند و تحليل حاضر احتمالاً در مورد برخى از اديان مصداق مى‏يابد. به هر حال، در اديان مختلف آن قدر عنصر مشترك وجود دارد كه بحث در مورد رابطه علم و دين را ممكن كند.

    از سوى ديگر، معمولاً به علم به گونه‏اى نظر مى‏شود كه تحصل‏گرايان منطقى خط‏مشى آن را مشخص كرده‏اند. اين نكته خصوصا در گذشته بين روان‏شناسان صادق بوده است. اساس ديد تحصل‏گرايانه از علم توسط ماهونى (1976) به بهترين وجه خلاصه شده است. ماهونى بيان مى‏دارد كه از نظر تحصل‏گرايان مبناى معرفت علمى بر حقايق تجربى تفسير ناشده، ترديدناپذير و ثابت استوار است و نظريه‏ها از اين حقايق از طريق قياس و استقرا استخراج مى‏شوند و صرفا به دليل توانايى يا ناتوانى در سرفراز بيرون آمدن از آزمونهاى تجربى باقى مى‏مانند يا كنار گذاشته مى‏شوند و بالاخره اين كه علم به واسطه انباشت و تراكم تدريجى حقايق پيشرفت مى‏كند. با وجود اين، امروزه اجماع رو به گسترش دانشمندان بر اين قرار گرفته است كه توصيفهاى فوق، دريافت صحيحى از علم عرضه نمى‏كنند. علاوه بر اين، برخى دانشمندان مدعى‏اند كه روان‏شناسى يك رشته علمى واحد نيست، بلكه آميزه‏اى پيچيده از علوم طبيعى و انسانى است و در عين حال يك شاخه علمى كاربردى است كه فرهنگ، غايات آن را تعريف مى‏كند. به طور خلاصه، در حوزه علم عموما و روان‏شناسى خصوصا دريافتهاى ساده‏انگارانه تحصل‏گرايانِ منطقى از علم كنار گذاشته شده است.

    فلسفه علم ما بعد تحصل‏گرايى
    از اواخر دهه 1950 ميلادى ديدگاه سنتى يا تحصل‏گرايانه از علم رو به افول نهاد است. هر چند در فلسفه و جامعه‏شناسى علم، كارهاى اساسى زيادى درباره تحليل علم صورت گرفته بود، ولى تحليل ارائه شده از سوى توماس كوهن (1970)، مورخ شهير علم، نخستين تحليلى بود كه به صورت جدى، توجه جهان علم و خصوصا روان‏شناسى را به خود معطوف كرد. از آن هنگام به بعد، التفات به گرايشهاى ما بعد تحصل‏گرايى، فرامدرن، يا «تاريخى» در فلسفه علم در ميان روان‏شناسان رو به گسترش نهاد. اين گرايشها را در ذيل به اختصار مى‏آوريم.

    نخست، فلسفه علم ما بعد تحصل‏گرايى به ما آموزش مى‏دهد كه داده‏ها متأثر از نظريه هستند. ديدگاهى كه داده‏هاى تجربى را بى‏آلايش يا ترديدناپذير تلقى مى‏كرد ديگر پذيرفتنى نيست. نخستين كسانى كه اين نكته را به روشنى ديدند فيلسوفان بودند. روان‏شناسى ادراك و روان‏شناسى شناختى معاصر به روشنى از اين عقيده حمايت مى‏كنند كه داده‏ها به محض ورود به درون دستگاه حسى انسان، طبقه‏بندى و پردازش مى‏شوند. براى نمونه، انتظارات بر فرايند ادراك تأثير عميقى مى‏گذارند.

    مطابق نظر تولمن (1962)، دانشمند بدون پيشداورى و باورهاى پيشين به سوى طبيعت نمى‏رود و اصولاً نبايد هم چنين شود. ما بدون دريافتهاى از پيش جهت‏دهنده، نمى‏توانيم داده‏ها را اساسا دريافت كنيم. جهان بدون وجود پيش‏انگاره‏ها و انتظارات، ـ همان‏طور كه ويليام جيمز مصطلح كرده است ـ يك «اغتشاش درهم برهم» خواهد بود. كوچ (1981) معتقد است ما بدون داشتن پيش‏فرضهايى از جنس فلسفى درباره ماهيت موضوع انسان قادر به تشخيص حتى يك متغير هم نخواهيم بود. روان‏شناسى به دليل پيچيدگى، تقليل‏ناپذيرى و ابهام موضوع شناسايى‏اش، عميقا با پيشفرضهاى مفهومى‏اى كه به حوزه مطالعه خود مى‏آوريم، شكل مى‏گيرد. به همين دليل تأثر داده‏ها از نظريه در علوم انسانى يا رفتارى برجسته‏تر مى‏گردد. بنابراين، برخلاف دريافتهايى كه داده‏ها را تفسيرناشدنى، ترديدناپذير و ثابت در نظر مى‏گيرند، ديدگاههاى معاصر داده‏ها را كمابيش تفسير شده مى‏دانند و در نتيجه آنها را ضرورتا داراى معناى ثابت، در نظر نمى‏گيرند.معهذا اين اظهارات نبايد حمايت از نسبى‏گرايى يا اين عقيده كه انتظارات يا نظريه‏ها، داده‏ها را خلق مى‏كنند، تلقى شود. همان‏گونه كه براون (1977) خاطرنشان كرده است، جهانى كه موضوع ادراك ما قرار مى‏گيرد گرچه از پيش داراى ساختار است، ولى در عين حال انعطاف‏پذير نيز هست. موضوع ادراك كه هر چيزى مى‏تواند باشد، بدون اينكه يك ادراك واحد را تحميل كند، نوعِ ساختارهاى ممكن را محدود مى‏كند. نه نظريه يا ادراكها از داده‏ها نتيجه مى‏شوند (واقع‏گرايى خام) و نه داده‏ها را تماما خلق مى‏كنند (ساختارنگرى افراطى). اين ديدگاه حد ميانه، «واقع‏گرايى انتقادى» خوانده مى‏شود (باربور، 1990، براون، 1977).

    دوم، دريافت تحصل‏گرايانه از علم متضمن اين معناست كه نظريه‏ها به نحو استقرايى تنها بر مبناى داده‏ها ساخته مى‏شوند و داده‏ها به طور قطعى از نظريه حمايت مى‏كنند و در غير اين صورت نظريه‏ها به نحو موقت صورت‏بندى مى‏شوند و آنگاه تنها نظريه‏هايى پذيرفته مى‏شوند كه از خلال آزمونهاى انتقادى سرفراز بيرون آمده باشند. در هر مورد فرض مى‏شود داده‏ها يا امور واقع، نظريه را تعيين مى‏كنند. ولى اين نظرات شديدا مورد انتقاد قرار گرفته‏اند. استقراء، همان‏گونه كه كوهن (1970) نشان داده است توصيف نابسنده‏اى از فرايند ايجاد نظريه است. قبل از التزام به يك نظريه به ندرت داده‏ها كاملاً مورد بررسى دقيق قرار مى‏گيرند. دانشمندان قبل از اينكه نظريه‏ها را تحت آزمون تجربى در آورند، معمولاً به آنها معتقدند.

    علاوه بر اين، امروزه معلوم شده است فرايند «تأييد» نظريه در نهايت پيچيدگى است و صرفا بر حسب داده‏هاى عينى قابل پيش‏بينى نيست. «امور واقع» هرگز يك نظريه را بدون ابهام و به نحو انحصارى تأييد نمى‏كنند و به سهولت نمى‏توان نظريه‏هاى رقيب را كنار نهاد. در نتيجه، اينك مشخص شده است كه ابطال نظريه‏ها با اتكا به آزمونهاى انتقادى بسيارى دشوارتر از آن چيزى است كه قبلاً تصور مى‏شد. نظريه‏ها كلاف پيچيده‏اى از گزاره‏ها، شامل فرضيه‏هاى اصلى، تبعى و غيره مى‏باشند و به آسانى مى‏توانند تغيير آرايش دهند و نادرستى تلاشهاى ابطال‏كننده را روشن كنند. براى نمونه، وقتى يك نظريه شخصيت در نتيجه يك آزمون انتقادى در ورطه ابطال قرار گيرد، به آسانى مى‏تواند از طريق زيرِ سؤال بردن شيوه عمليات‏سازى و سنجش مفاهيم نظريه، ويژگيهاى جمعيت آزمودنى تحت پژوهش، روايى درونى و بيرونى، دستكارى آزمايشى و غيره از خطر ابطال برهند. شخص هرگز نمى‏تواند مفاهيم هسته ايى يك نظريه را بدون فرض گرفتن ديگر گزاره‏هاى كمكى بيازمايد و در نتيجه، نظريه‏ها در برابر آزمونهاى به اصطلاح فيصله بخش به نحو اعجاب آورى انعطاف پذيرند.

    سرانجام، ارزيابى نظريه‏ها يك شكل فوق‏العاده پيچيده و غامض از ارزش‏داورى است. پذيرش هر نظريه از سوى ما هرگز نتيجه صرف عمليات روش‏شناختى مكانيكى بر مبناى داده‏ها نيست. هر چند عوامل تجربى و آزمايشگاهى بر پذيرش نظريه اثر مى‏گذارند ولى عوامل فراتجربى، از جمله اينكه دانشمندان چه چيز را در يك نظريه، ارزش تلقى مى‏كنند نيز در اين گزينش دخيلند. اين ارزشها يا از جنس «ارزشهاى معرفتى»اند مانند صحت پيش‏بينى و سازگارى درونى نظريه، يا از جنس «ارزشهاى غيرمعرفتى» كه دانشمندان بدان اعتقاد دارند، نظير فمينيسم، طبيعت‏گرايى يا فردگرايى. عوامل فراتجربى نحوه تصميم‏گيرى درباره نظريه‏هاى علمى را تعيين مى‏كنند.
    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور

    Comment

    • donsaeid
      Senior Member
      • Nov 2005
      • 28300

      #3

      سوم، تلاشهاى زيادى به منظور تحويل روش علمى به مجموعه‏اى از گامهاى ملموس و عملى صورت گرفته است. هر چند اين رويكرد بيشتر براى فهم فعاليت علمى صورت گرفته است، ولى دانشمندان كنونى معتقدند كه علم در اصل، يك پديده فرهنگى و انسانى است و ارزشهاى علمى و غيرعلمى، گزينش اهداف مطالعه را شكل مى‏دهند. آنچه در فرهنگ امريكايى جديد به مثابه يك مشكل مطرح مى‏شود و براى غلبه بر آن مطالعه صورت مى‏گيرد (براى مثال، اقتدارگرايى) در فرهنگهاى ديگر (براى مثال، آلمان دهه 1930) امرى مثبت تلقى مى‏شود. صورت‏بندى علمى مسايل از طريق برچسبهايى كه براى آنها انتخاب مى‏شود و نيز شيوه‏هاى انجام دادن پژوهش به نحو تلويحى ارزشها را انتقال مى‏دهد. بنابر نظر بيوان (1991) پشت جهانهايى كه ما با آرايه منطق و علم معانى مى‏سازيم، ايدئولوژيهايى هستند كه جهان‏نگرى ما را به عنوان ساختار مسلط انعكاس مى‏دهند. چنين ايدئولوژيهايى پيچيده‏اند و به آسانى تن به تحليل نمى‏دهند. ايدئولوژيها به مثابه شكلهاى انديشه انسان، به واقع در هر وجه حيات ذهنى و از جمله علم ما نفوذ و تراوش مى‏كنند. ايدئولوژيها در مخاطرات فكرى، اجتماعى و شخصى مورد غفلت قرار مى‏گيرند.
      مجموع عوامل فراتجربى كه به فرايند علمى شكل مى‏دهند، ملغمه‏اى آشفته از باورها و ارزشهاى بى‏نظام نيستند. الزامات و تعهدات بنيادى‏اى كه با خود به صحنه زندگى مى‏آوريم و نقاط آغازين شكل‏گيرى «جهان‏بينى»هاى ما هستند، از انسجام و سازگارى قطعى برخوردارند.

      جهان‏بينى چارچوب يا مجموعه‏اى از باورهاى بنيادى است كه از طريق آن، ما جهان، وظيفه و آينده‏مان در جهان را مى‏بينيم. جهان‏بينى چارچوبى يكپارچه و تفسيركننده است كه با تكيه بر آن، در مورد نظم و بى‏نظمى دست به قضاوت مى‏زنيم. اين چارچوب عناصر زيست‏فيزيكى، هيجانى، عاطفى، اجتماعى ـ اقتصادى، اخلاقى و «دينى» را شامل مى‏شود.

      در مجموع يك جهان‏بينى به ما مى‏گويد در جهان انتظار چه چيزى طبيعى و چه چيزى غيرطبيعى است و بدين شكل، مبنايى براى كل تفكر و پژوهش خلاق انسانى فراهم مى‏سازد. اين الزامات، پيش‏فرضها يا انتظارات معمولاً به نحو ضمنى و بر مبناى ايمان قبول مى‏شوند و به ندرت نتيجه كاوش عقلانى يا تجربى‏اند.

      تأثير انواع اين‏گونه باورها و تعهدات بر فرايند علم چگونه بايد باشد؟ فليچر (1984) به نفع يك رويكرد اقلى استدلال مى‏كند. بنابر نظر او تنها بايد به آن دسته از فرضها اجازه ورود داد كه براى انجام مشغله خطير علمى مطلقا لازمند. به عبارت ديگر، ما بايد تنها اجازه ورود به آن دسته از فرضها را بدهيم كه بدون آنها دانشمند قدم از قدم نمى‏تواند بردارد (براى مثال، اينكه تجربه حسى ما اعتمادپذير است، و اينكه جهانى واقعى خارج از ما وجود دارد). برخى ديگر از نظريه‏پردازان براى فرضهاى جهان‏نگرانه از جمله باورها و اعتقادات دينى نقش صريحتر و موسعترى در كار علمى قائلند. اودونوهيو (1989) به پيروى از لاكاتوش اظهار مى‏دارد كه گزاره‏هاى متافيزيكى، يعنى آن دسته از باورهايى كه عميقا در كلاف انديشه‏هاى ما مندرج هستند و تحت تأثير شواهد قرار مى‏گيرند ولى مستقيما توسط تجربه آزمون‏پذير نيستند، درون هسته سخت دانش قرار دارند و براى يك برنامه پژوهش علمى رهنمودهاى ايجابى فراهم مى‏سازند. بنابراين نمى‏توان هيچ مرز روشنى ميان علم و متافيزيك كشيد.

      چهارم و نكته آخر اينكه فلسفه علم جديد همان‏گونه كه كوهن (1970) به مؤثرترين شكل نشان داده است، به ما مى‏آموزد كه علم از طريق انباشت تدريجى امور واقع محض، پيشرفت نمى‏كند. بلكه از طريق پالودن نظريه‏ها و امور واقع متأثر از نظريه كه خودشان در كلافهاى مفهومى وسيعترى از قبيل سرمشقها، برنامه‏هاى پژوهشى يا سنتهاى پژوهشى مندرجند، رشد و پيشرفت مى‏كند. هر چند دريافت كوهن از رشد علم كه در آن، سرمشق‏هاى قياس‏ناپذير طى انقلابهاى عظيم جانشين يكديگر مى‏شوند، در مجموع كنار گذارده شده است ولى استدلالش بر عليه دريافت انباشت تدريجى امور واقع كاملاً مورد قبول است. پيشرفت علمى امرى واقعى است و على‏رغم اينكه مفاهيم بنيادين موضوع شناسايى، مورد تجديد نظر مداوم قرار مى‏گيرد، تغيير رخ مى‏دهد.

      شباهتها و تفاوتهاى دين و علم
      علم و دين از چه نظر به هم شباهت دارند؟ چه چيز علم را از غير علم جدا مى‏سازد؟ نگاه به علم از منظر ما بعد تحصل‏گرايى، سيماى انسانى علم را آشكار مى‏سازد.

      به هر صورت، فلسفه علم معاصر به جدايى ريشه‏اى يا مقوله‏اى علم از ساير اشكال شناخت انسانى، از جمله شناخت يا اعتقاد دينى، قائل نيست. هر چند تفاوتهاى نسبى ميان آنها قابل قبول است ولى تنها بر اين مبنا كه اعتقاد دينى غيرعلمى است، نمى‏توان عدم كاوش در زمينه تعامل دين را موجّه ساخت. همين كه علم و دين را متعلق به ساحات متمايز و جمع‏ناپذير تفكر انسانى تلقى نكرديم، مى‏توانيم بر شكاف مفروض ميان آن دو با اتخاذ ديدگاهى واقع‏بينانه‏تر پل بزنيم. بررسى دقيق سيماى انسانى ديدگاه مابعد تحصل‏گرايى علم، توازيها و تشابهات جالب توجهى ميان علم و ابعاد شناختى و گزاره‏اى دين آشكار مى‏سازد.

      موضوع شناسايى. از لحاظ موضوع شناسايى تفاوت ميان علم و دين، كمّى است و نه افتراقى واقعى. هر يك از اين دو حوزه به جنبه‏هاى واقعى تجربه انسانى مى‏پردازند. علم بيشتر با وجوه حسى‏تر، عينى‏تر، عمومى‏تر، كميت‏پذير و تكرارپذيرتر تجربه سروكار دارد. دين بيشتر با وجوه درونى‏تر، ذهنى‏تر، كيفى‏تر و سنجش‏ناپذيرتر تجربه انسانى و با ماهيت امر متعالىِ مكشوف از طريق وحى، عقل و تجربه انسانى سر و كار دارد.

      علم بر امور واقع محض مبتنى نيست بلكه درجه معينى از عدم قطعيت و عنصر تعبير در سرتاپاى شناخت آدمى دخيل است. از سوى ديگر، دين صرفا بر ايمان كور كه هيچ‏گونه تماسى با واقعيت نداشته باشد، مبتنى نيست. دين به واقعيتهاى خاصى از تجربه انسانى، حساس است. دين درباره خدا مدعياتى را بيان مى‏دارد، فهم ما را از بنياد غايى وجودمان سازمان مى‏دهد و در مورد ماهيت هستى آدمى چيزهاى زيادى بيان مى‏كند. بسيارى از گزاره‏هاى درباره خدا متضمن امورى درباره وجود آدمى نيز هست، يعنى وجودى كه با خدا مرتبط است. دين معمولاً به اخلاق مى‏پردازد و سيستم‏هاى اخلاقى بالضروره چيزهايى را درباره انسان فرض مى‏گيرند. براى مثال، نظامى اخلاقى كه پاكدامنى را توصيه مى‏كند لابد در مورد ماهيت مسائل جنسى آدمى فروضى دارد. هر دينى پاسخى است به پرسش از عامترينِ غايات و مقاصد آدمى؛ اين دريافتهاى فرجام‏شناختى پايه‏هايى براى تحليل نظرى رفتارى انسانى به دست مى‏دهند. سرانجام، هر دين سعى دارد معماى وجود آدمى را فهم كند، مشكلات انسان را تشخيص دهد و مرهمى براى تسكين دردها و مشكلات آدمى فراهم سازد. در چنين مواردى، بيانات دينى درباره واقعيت انسانى، گزاره‏هاى وصفى ـ واقعى يا شبه‏وصفى است و پيامدهايى منطقى دارد و اين پيامدها با تكيه بر تجربه آدمى قابل وارسى است. در نتيجه، از لحاظ موضوع شناسايى بين دين و علم روان‏شناسى، همپوشى اساسى وجود دارد.

      تا زمانى كه علم و دين هر يك در حوزه معهود و مألوف خويش عمل مى‏كنند يعنى دين به نحو شهودى يا خردورزانه به ماهيت خدا و ديگر حقايق غايى مى‏پردازد و علم با برش مضيقى از جهان عينى، مادى و غيرشخصى مشغول است، اين دو شكل شناخت انسانى تأثير اندكى بر هم مى‏گذارند، ولى وقتى دانشمند شروع مى‏كند، تكه بريده‏هاى دانش تجربى را درون يك طرح عامتر پيوند دهد ضرورتا به درون حوزه‏هايى از تفكر انسانى وارد مى‏شود كه دينى نيز هستند. نخستين مثالها عبارتند از كيهان‏شناسى، زيست‏شناسى اجتماعى، و نظريه شخصيت و نظريه بالينى. بنابراين از يك سو علم اهدافى دارد كه از توصيف صرف و مجزاى واقعيت تجربى فراتر مى‏رود و از سوى ديگر، دين امورى درباره وجوه تجربى واقعيت بشرى بيان مى‏دارد.

      جوابگويى دربرابر تجربه. دومين حوزه تلاقى علم و دين، جوابگويى در برابر تجربه آزمون انسان است. دين و علم در عين اينكه تقرب به حقيقت را هدف قرار داده‏اند، هر دو بايد از خود تواضع معرفتى نشان دهند و در برابر تصحيح و تحول، خود را گشوده سازند. تصور بر اين است كه نظريه‏هاى علمى در برابر تجربه حساسيت مستقيم‏تر و بلافصل‏ترى دارند، ولى همان طور كه ديديم حساسيت در برابر تجربه داراى پيچيدگيها و دشواريهايى اساسى است. باربور خاطرنشان مى‏سازد كه ابطال نه براى علم آسان است و نه براى دين. معيار پذيرش و رد در علم، معيارى روشن و قاطع نيست و بنابراين، در فرايند تصميم‏گيرى درباره نظريه‏هاى علمى، آزمودن نظريه تجربى بخش كوچكى را تشكيل مى‏دهد.

      علاوه بر اين، گزاره‏هاى متافيزيكى كه آزمون‏پذير نيستند به هسته درونى علم متعلق‏اند. دانشمندان به طور طبيعى موضوع شناسايى خود را درون بافتى از باورها كه اكثر آنها مستقيما آزمون‏پذير نيستند، فهم مى‏كنند. در نتيجه، همان طور كه كوهن (1970) به روشنى متذكر شده است، دانشمندان تمايل دارند به سرمشقهاى مسلط بچسبند و انقلابهاى علمى به دنبال التزام و دل سپردن نسل جديد به سرمشق جديد امكان وقوع مى‏يابد و نسل قديم از تغيير سرمشق ناتوانند.

      هرچند حقيقت علمى، برخلاف تصورات پيشين، به طور مستقيم به آزمون تجربى حساس نيست، در عين حال حقيقت دينى نيز آنچنان كه مخالفان آن القا مى‏كنند، منفك و مجزا از واقعيتِ زيسته نيست. مردم گاه اعتقادات دينى خود را تحت آزمونهاى جدى قرار مى‏دهند. برونر (1939) اظهار مى‏دارد كه درون سنت مسيحى، تصميم درباره صدق و كذب آموزه مسيحى درباب انسان، بر مبناى تجربه صورت گرفته است. رولستون (1987) به نحو گسترده‏تر بيان مى‏دارد كه تجربه دينى، آزمونى براى عقايد دينى است و آنها را تأييد يا رد مى‏كند. به نظر مى‏رسد هم دين و هم علم در برابر تجربه پاسخگويند. علم و دين به يقينيات دست نمى‏يابند بلكه در بهترين حالت احتمالاتى را پيش‏بينى مى‏كنند. دين از اين لحاظ سست‏تر از علم است و اغلب تنها مى‏تواند دامنه‏اى از احتمالات را پيش‏بينى كند.

      اهداف. سومين حوزه شباهتهاى دين و علم، اهداف اساسى است؛ علم و دين هر دو تلاش خود را وقف ايضاح معناى يك وجود بسيار پيچيده ساخته‏اند. هدف اصلى هر دو فهم است، هر چند شكل خاص فهم در هر يك متفاوت مى‏باشد. تفسيرهاى علمى بر مبناى نظريه‏ها ـ قوانين كمّى جهانشمول ـ انجام مى‏گيرد. اين نظريه‏ها يا قوانين سعى دارند از طريق مشخص ساختن روابط كمّى ميان ماهيات طبيعى، توضيحى فراهم سازند. تفسيرهاى دينى نوعا بر مكانيسمهاى تبيينى شاعرانه‏تر، جزم‏گرايانه‏تر و استعارى‏تر از سبكهاى تبيينى علم متمركز مى‏شوند. على رغم تفاوتهاى سبكهاى تبيينى علم و دين، هر دو سعى دارند فهم آدمى را ارتقا دهند. دين مدعى است كه صادق و مفيد است.
      نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


      «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
      صادق هدايت؛ بوف کور

      Comment

      • donsaeid
        Senior Member
        • Nov 2005
        • 28300

        #4

        استفاده از مدلهاى استعارى. دين و علم هر دو از مدلهاى استعارى استفاده مى‏كنند. اين مدلها از سرمشقها يا جهان‏بينى‏هايى منشأ گرفته‏اند كه تجربه را توضيح مى‏دهند. بسيارى از روان‏شناسان بر اثرات محدودكننده عمليات‏گرايى (operationalism)سنتى‏بر علم اذعان دارند، خصوصا وقتى سعى مى‏كنند مفاهيم غيرتجربى را از عرصه فعاليت علمى حذف كنند. ولى در علم يك كيفيتِ «چنان كه گويى» وجود دارد كه معرف استفاده از استعاره است. محققا استعاره‏هاى علمى در قياس با استعاره‏هاى حوزه دين بسيار كمتر دچار تصلّب هستند. با وجود اين، استعاره‏هاى تبيينى دين نيز تحول مى‏پذيرند.

        امور انسانى. پنجمين وجه شباهت ميان دين و علم اين است كه هر دو، امورى جمعى و فرهنگى هستند و تحت‏تأثير جميع عواملى مى‏باشند كه معمولاً فعاليتهاى جمعى تحت تأثير آنها قرار مى‏گيرند. چون دين و علم فعاليتهايى هستند كه توسط انسانها انجام مى‏گيرند، به سهولت كليت آنها به مجموعه‏اى از قواعد روش‏شناختى يا جزميات نظرى فروكاهش مى‏يابد. بنابراين، مى‏توان تحليلى از عوامل روان‏شناختى و جامعه‏شناختى شكل‏دهنده هر يك از اين دو حوزه به دست داد. با وجود اين، بايد بين عوامل شكل‏دهنده اين فعاليتها و تعيين‏كنندگى تمام عيار، تمايز قائل شد. بنابراين، بايد از نتيجه‏گيريهاى افراطى ديدگاهى كه تعيين‏كننده‏هاى علم را صرفا به عوامل اجتماعى ـ فرهنگى تقليل مى‏دهد، پرهيز كرد. به همين قياس بايد همتاهاى چنين ديدگاههايى در دين كنارگذارده شوند، از جمله ديدگاه تقليل‏گرايانه فرويد، اسكينر و غيره.

        هواخواهى پرشور. سرانجام همان‏طور كه ماهونى (1976) خاطرنشان ساخته است، علم نيز به اندازه دين هواخواهى پرشور و شوق را فرا مى‏خواند و الهام مى‏بخشد. انسانها ظاهرا با يك حس خشوع دينى به برخى واقعيات غايى كشيده مى‏شوند و محققا علم چنين مقامى را در زندگى بسيارى از دانشمندان اشغال كرده است. در واقع اين التزام و تعهد عاطفى مشتغلان علم، هم در عرصه حقيقت‏جويى و هم اصلاح و پيشرفت نوع انسانى است كه از امر خطير علمى حمايت مى‏كند.

        تعامل ميان دين و علم روان‏شناسى

        در بخش پيشين از اين نظريه پشتيبانى شد كه دين و علم بنياد مشتركى دارند و بر مبناى چنين بنيادى، تعامل بين آن دو حوزه مى‏تواند رخ دهد. در اينجا اين نظر را پيش مى‏نهيم كه در واقع بر مبناى مذكور چنين تعاملى رخ داده است. تعامل علم با دين و موضوعات شبه دينى بيشتر و آشكارتر از همه در حوزه‏هايى ديده مى‏شود كه در آن، دانشمندان روان‏شناس تلاش مى‏كنند وسيع‏ترين حوزه‏هاى رفتار انسانى را توضيح دهند و تجويزاتى در زمينه شخص «سالم» يا «بهنجار» يا «بالغ» عرضه دارند. اين وجوه علم روان‏شناسى عموما در نظريه‏هاى شخصيت كه پايه علمى عمل روان‏درمانگرى هستند، مطرح شده‏اند. به اين بحث در بخش بعدى مقاله خواهم پرداخت. در اينجا مفيد خواهد بود مثال ملموسى ارائه دهيم كه تقابل دل‏نگرانيهاى دينى را با كاوشهاى علم روان‏شناسى نشان مى‏دهد. هربرت سايمون (1990) يك الگوى جديد ژنتيك رفتارى از رفتار نوع‏دوستانه (به ويژه، صرف نظر از داشتن فرزند) عرضه داشته است. در اين الگو يك عنصر شناختى بارز به عنوان وجه متمايزكننده حضور دارد. به طور خلاصه، سايمون اظهار مى‏دارد كه مردم در نوع‏دوستى تعليم‏پذير هستند يعنى در يادگيرى مهارتهاى اجتماعى مفيد، ماهرند و انگيزه زيادى به انجام امورى دارند كه ديگران (جامعه) خوب تلقى مى‏كنند. تعليم‏پذيرى به واسطه عقلانيت محدود ممكن مى‏شود. شكست در به كارگرفتن عقلانيت تمام عيار در ارزيابى از تمامى رويدادها و منافع ناشى از آنها، خاستگاه اين عقلانيت محدود است. سايمون سپس يك مدل احتمال‏گرايانه ارائه مى‏دهد كه بقاى دائمى رفتار نوع‏دوستانه را در آدمى موجّه مى‏سازد.

        مقاله سايمون (1990) نقاط ارتباط ميان علم و دين را نشان مى‏دهد. اكثر روان‏شناسان اين مقاله را به دليل چاپ آن در مجله معتبر ساينس و نيز استفاده از مفاهيم علمى و فرمولهاى رياضى، علمى تلقى مى‏كنند. با وجود اين، موضوع مطالعه سايمون به وضوح با موضوع مورد علاقه اخلاق و دين همپوشى دارد. موضوع او افرادى هستند كه خودشان را از فرزنددار شدن محروم مى‏كنند. از ميان آنان، توجه او به افرادى است كه به دلايل اخلاقى، يعنى حفظ عفت و پاكدامنى، خود را از رفتار توليد مثل پيش از ازدواج بازداشته‏اند. سايمون بدون شك معتقد است كه فرضيه‏اش علمى و نسبت به داده‏هاى تجربى پاسخگوست، ولى كاملاً روشن است كه اين فرضيه تنها به وسيعترين وجه قابل تصور، فرضيه‏اى پاسخگوست. او مفاهيمى را به كار مى‏گيرد كه كمّى‏سازى آنها به غايت دشوار است، نظير ميزان نوع دوستى در يك جمعيت، هزينه خالص انتخابهاى نوع‏دوستانه، و تعداد اولاد در يك جمعيت غيرنوع دوست كه قابل اسناد به رفتار نوع دوستانه آنان است. آشكار است كه آزمودن انتقادى اين فرضيه ممكن نيست و شواهد مبطل كننده به آسانى مى‏تواند به سنجش نامناسب اصطلاحات كليدى نظريه اسناد داده شود. هدف سايمون فهم رفتارى است كه با توجه به فرضهاى او، نامعقول است ولى آن رفتار از ديدگاه يك سنت دينى خاص، قابل درك و حتى معقول مى‏باشد. شبكه تبيينى وسيع سايمون به روشنى ذيل عنوان نوداروين‏گرايى يا زيست‏شناسى اجتماعى قرار مى‏گيرد. مدل سايمون براى فهم عمل انسان، يك زمينه غايى را پيش‏فرض قرار مى‏دهد: ما به صورت منفرد، موجوداتى مادى هستيم كه بيشترين بهره را از به حداكثر رساندن زادوولد و انتقال ماده ژنتيكى به نسلهاى آتى خود به دست مى‏آوريم. با اين معيار، رفتار آشكارا ضدعقلانى، مانند انتخاب نوع‏دوستانه محدود سازى زادوولد، بايد توضيح داده شود.

        بحث اين نيست كه ديدگاههاى سايمون به مفهوم دقيق كلمه دينى هستند بلكه نظر اين است كه بسيارى از سنتهاى دينى، فهمى از معناى غايى و زمينه كنش آدمى به دست مى‏دهند كه با نگاه و فرض سايمون متفاوت است. سايمون فهمى از رفتار خويشتن‏دارى جنسى عرضه مى‏دارد كه با توجه به فرضهاى جهت‏دهنده‏اش در باب معنا و هدف حيات آدمى توضيح‏ناپذير است، در حالى كه چنين رفتارى از لحاظ فرضهاى مورد قبول سرمشقهاى دينى و سنتى كاملاً منطقى و توضيح‏پذير مى‏باشد. روشنترين مثالها از شيوه‏اى كه در آن، كاوش و عمل روان‏شناختى با فهم دينى از شخص انسان تقابل مى‏يابد، از حوزه‏هاى كاربردى روان‏شناسى به دست مى‏آيد كه در قسمت بعد به آن مى‏پردازيم.

        تعامل ميان دين و حرفه روان‏شناسى بالينى
        روان‏شناسى صرفا يك رشته علمى نيست بلكه يك حرفه نيز هست. رشته روان‏شناسى، علم و كاربردهاى آن را شامل مى‏شود. در اينجا روان‏درمانگرى را به عنوان يك نمونه از رابطه ميان دين و حوزه كاربردى حرفه روان‏شناسى بررسى خواهيم كرد، زيرا روان‏درمانگرى رايجترين شكل عمل حرفه‏اى علم روان‏شناسى است و در آن، روابط متقابل روان‏شناسى و دين به آشكارترين وجه صورت مى‏گيرد.

        لندن (1986) معتقد است كه روان‏درمانگرى در كنار ابعاد علمى‏اش، يك امر اخلاقى با محتواى دقيق دينى است. روان‏درمانگران فناوران خنثايى نيستند. لندن، روان‏درمانگران را «كشيشان سكولار» مى‏نامد. منظور او از اين اصطلاح آن است كه رسالت اصلاح يا شفابخشى‏اى كه روان‏درمانگران به نحو ذاتى دنبال مى‏كنند يك رسالت اخلاقى است. آنچه به اين حرفه محتواى اخلاقى مى‏بخشد اينهاست: الف ـ عوامل ذاتى روابط درمانگرى، ب ـ عوامل ذاتى نظريه‏هاى روان‏درمانگرى و ج ـ عوامل ذاتى فرهنگ مدرن كه در آن خدمات روان درمانگرى صورت مى‏گيرد. در هر يك از اين حوزه‏ها، روان‏درمانگران بر اساس فهم مشترك دينى به مفهوم وسيع و نيز مضيق كلمه، با هم تعامل مى‏كنند.

        با توجه به مورد «الف»، من معتقدم كه سه عامل ارتباطى باعث مى‏شوند رواندرمانگرى، امرى ذاتا اخلاقى جلوه كند. نخست اينكه درمانجويان، برخلاف متخصصان، پديده روان‏شناختى و اخلاقى را جدا نمى‏انگارند. در نتيجه، مثلاً اين پرسش كه «آيا مى‏توانم خشم خود را روى همسرم خالى كنم؟» صرفا يك پرسش مربوط به بهداشت روانى نيست. درمانجويان، واكنشهاى درمانگران را به عنوان تأييد يا عدم تأييد اخلاقى تعبير مى‏كنند. درمانجويان غالبا پديده اخلاقى و دينى را از هم جدا نمى‏كنند. دوم، درمانگران موجوداتى انسانى‏اند كه بايد ارزشها و سيستم اخلاقى‏شان در روابط انسانى با درمانجويان شركت داشته باشد. كِلى و استراپ (1992) دريافته‏اند كه درمانگرى، ارزشهاى درمانجويان را تغيير مى‏دهد (هر چند نه در جهت هماهنگى با ارزشهاى درمانگران) و درمانگران تمايل دارند درمانجويانى را كه ارزشهايشان در زمينه اهداف شخصى بيشترين انطباق را با اهداف درمانگر دارد، موفقتر رتبه‏بندى كنند. سوم، ضوابط اخلاقى متنوع مجموعه متخصصان روى رفتارِ درمانگر نفوذ هنجارى دارد و جهتى به تلاشهاى درمانگران مى‏دهد كه يك «علم خنثى» نمى‏تواند آنها را تصويب كند. چهارم، به نظر مى‏رسد كه غالبا علايق درمانجويان، درمانگران را به فراسوى حدود عرفى پژوهش علمى مى‏كشاند. درمانگران در اينكه چگونه به درمانجو واكنش نشان دهند، اغلب تحت‏تأثير عقايد متافيزيكى پايه و تلويحى خود هستند و در نتيجه، معمولاً وارد حوزه اخلاقى و دينى مى‏شوند.
        نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


        «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
        صادق هدايت؛ بوف کور

        Comment

        • donsaeid
          Senior Member
          • Nov 2005
          • 28300

          #5
          دومين عاملى كه روان‏درمانگرى را به يك امر اخلاقى با روابط متقابل اساسى با فهم دينى مبدل مى‏سازد، اين است كه آنچه بسيارى از افراد، پيش‏فرضهاى دينى تلقى مى‏كنند به نحوى ذاتى درون نظريه‏هاى روان درمانگرى و شخصيت مندرجند. اودونوهيو (1989) به حضور گريزناپذير پيش‏فرضهاى متافيزيكى در كل نظريه بالينى اشاره دارد. نظريه‏هاى روان‏درمانگرى فرضهاى ارزشى‏اى را در قالبهايى بيان مى‏كنند كه هر كدام، متضمن داوريهاى تلويحى يا آشكارى درباره ماهيت «خوب» (سالم، سازش يافته، عقلانى) يا «بد» (نابهنجار، خود تخريبگر، رشدنيافته) حيات آدمى است. اودونوهيو اظهار مى‏دارد كه «برنامه‏هاى درمانى» با ديدگاههاى كلى شخص كه شامل فرضهاى متافيزيكى و اصول كاربردى براى تغيير روان‏شناختى يا رفتارى است، بر تشخيصِ مشكل اثر مى‏گذارد. اينكه روان‏شناسان يك وضعيت را مشكل‏آفرين تلقى مى‏كنند، تحت‏تأثير ديدگاههاى متافيزيكى آنان است. اين ديدگاهها به موضوعاتى چون زندگى شايسته، ماهيت آدمى، و اخلاق مربوط مى‏باشند.
          سيستم‏هاى روان‏درمانگرى علاوه بر آميختن ناخودآگاهانه با فرضهاى متافيزيكى، ذاتا تجويزى هستند. لندن (1986) معتقد است كه روان درمانگرى معمولاً اصلاح آسيب و صدمات پيشين و طراحى زندگى آتى است. براونينگ (1987) مدعى است نظريه‏هاى روان درمانگرى ضرورتا محدوديتهاى معمول نظريه‏هاى علمى را پشت‏سر مى‏گذارند و به سؤالاتى درباره معناى غايى، التزام و تعهد آدمى پاسخ مى‏گويند. او معتقد است هر سيستمى كه به اصلاح و درمان انسان مى‏پردازد نمى‏تواند از متافيزيك يا اخلاق تهى باشد. در نتيجه، نظريه‏هاى روان‏شناختى فراتر از نياز اساسى هر نظريه علمى به ساختار درونى متافيزيكى، به يك مجموعه بسيار وسيعتر از الزامات اخلاقى و متافيزيكى نيازمندند، براونينگ اظهار مى‏دارد كه مدلهاى علمى معاصر تا آنجا كه تلاش مى‏كنند به احساس ناايمنى ما پاسخ دهند، تصويرى كلى از جهان ترسيم كنند و نگرشهايى نسبت به ارزش زندگى، ماهيت مرگ و بنيادهاى اخلاقى به وجود آورند، ماهيتا دينى هستند.
          هر چند رفتاردرمانگرى ظاهرا رويكردى است كه در قياس با ديگر رويكردها، كمترين وجه اخلاقى و بيشترين وجه خنثى و علمى را حائز است، ولى با اين حال نمونه‏اى عالى از اين قضيه است كه چگونه محتواى اخلاقى و دينى، ذاتىِ نظريه‏هاى درمانگرى مى‏باشد. خودانگاره رفتاردرمانى اين است كه يك علم كاربردى است، از هر تجويز يا سيستم ارزشى تلويحى عارى است و بدون مراجعه به هيچ بافت فرهنگى و تاريخى بايد به آن نگاه كرد. برخلاف چنين انگاره‏اى، رفتاردرمانگرى يك جهان‏بينى است و ارتباط نزديكى با ارزشها و الگوهاى فكرى مدرنيته دارد. رفتاردرمانگرى به نحو مضمر به فرضهاى معرفت‏شناختى و اخلاقى مدرن ملتزم است و در درون خود، عناصر تجويزى و ايدئولوژيكى را شامل مى‏شود. رفتاردرمانگرى مانند همه سيستم‏هاى روان‏درمانگرى بر فرضهايى نافذ و اغلب ضمنى بنا مى‏شود كه با حوزه اخلاق و دين همپوش است.

          سوم، روان درمانگرى درون فرهنگ معاصر انجام مى‏گيرد و به دليل حضور عوامل فرهنگى مشترك، با اخلاق و دين همپوش است. به نظر مى‏رسد روان‏شناسى در جامعه مدرن، خلا ناشى از افول نفوذ دين در پاسخ به پرسشهاى مربوط به غايت زندگى و هدايت اخلاقى را پر مى‏كند. تعهد و التزام انجمن روان‏شناسى امريكا به ارتقاى خير و سعادت بشرى، يك ديدگاه متأثر از اخلاق را نسبت به سعادت غايى آدمى فرض مى‏گيرد و در مدلهاى مختلف روان‏درمانگرى، عملاً به اين امر خطير مبادرت مى‏شود. ورود انجمن روان‏شناسى امريكا در دعاوى اجتماعى و حقوقى، نمونه خوبى از چنين كاركردهايى در فرهنگ معاصر است. حرفه‏هاى بهداشت روانى قدم در راهى نهاده‏اند كه كليساى رسمى آنها را ترك كرده است. اين حرفه‏ها، خرقه پرشكوه علم مدرن را بر شانه انداخته‏اند و به پرسشهايى درباره غايت پاسخ مى‏گويند. كيلبورن و ريچاردسون (1986) معتقدند كه روان درمانگرى و دين هر يك به بناى يك «ژرفْ‏ساخت» جهت فهم زندگى كمك مى‏كنند. علاوه بر اين، هر دو آنها به سنجش عزت نفس و افزايش يكپارچگى اجتماعى مدد مى‏رسانند. به طور خلاصه، در حيطه روان‏درمانگرى شاهد همپوشى بسيار بالا و اساسى با حوزه اخلاقى ـ دينى هستيم. دين سنتى و روان‏شناسى مدرن هر دو با استفاده از مفاهيم و فناوريهاى خاص خود، حيات درونى انسانها را نظم مى‏بخشند.

          طرحى براى رابطه سازنده دين و روان‏شناسى به عنوان يك علم و يك رشته كاربردى
          آنچه تا اينجا مستدل ساخته‏ايم اين است كه علم با دين تاكنون به عنوان يك همشأن به تعامل نپرداخته است. بنياد اين برخورد ناهمتراز، قياس‏ناپذيرى علم و دين بوده است، در حالى كه نشان داده شد به رغم تفاوتهاى علم و دين، اين دو حوزه به نحو ريشه‏اى قياس‏ناپذير نيستند. از اينجا به بعد از توصيف به سطح تجويز گذر مى‏كنيم و بر مبناى استدلالهاى پيشين، پيشنهادهايى عرضه مى‏داريم. ابتدا بنيادهاى رابطه دو سويه ميان روان‏شناسى و دين را بررسى مى‏كنيم و پس از آن، جهت برقرارى رابطه دوسويه ميان اعتقاد دينى و روان‏شناسى علمى چند پيشنهاد ارائه مى‏نماييم.

          بنيادها
          اگر داده‏ها متأثر از نظريه‏اند، پس بايد خاستگاهى براى انتظارات يا فرمهاى انديشه كه به داده‏ها انتقال مى‏يابند، وجود داشته باشد. در علوم طبيعى، اين خاستگاه مى‏تواند پيش‏فرضهاى ساير حوزه‏هاى علمى، فرهنگ و احتمالاً گاه دين شخص باشد، دانشمندان روان‏شناس در قياس با دانشمندان علوم طبيعى ظاهرا پيش‏فرضهاى بيشترى را از دين وارد حوزه مطالعات خويش مى‏كنند. اين نظر هر چند از لحاظ توصيفى صحيح است، ولى مى‏توان از آن به لحاظ تجويزى نيز استفاده كرد، در كاوشهاى خود اگر به دور از انتظارات به واقعيت انسانى نزديك شويم، فلج خواهيم شد. لازم است به موضوع مطالعه با پيش‏فرضها و انتظارات نزديك شويم. در علوم انسانى، رفتارى يا اجتماعى دلايل موجهى داريم كه هر فهم از داده‏هاى انسانى به نحو عميق تحت تأثير پيش‏فرضهاى دينى است. در روان‏شناسى نيز پيش‏فرضهاى دينىِ نافذى وجود دارد. آيا مى‏توان گفت كه به همين دليل، روان‏شناسى به مرتبه‏اى فروتر از علم متعلق است؟ اين نكته به مسأله بلوغ و خلوص نسبى علم كمتر ارتباط دارد و بيشتر به پيچيدگى و تحويل‏ناپذيرى موضوع مطالعه اين علم وابسته است. ميهل (197 20 موضوع را نام مى‏برد كه ذاتى علم روان‏شناسى‏اند. براى نمونه ميهل از رده‏بندى بحث مى‏كند، يعنى اينكه چگونه ما واكنش كل‏گرايانه و محيط وابسته به آن واكنش را درون واحدهاى معنى‏دار تقسيم مى‏كنيم. شيمى با كمك ملكولها، اتمها و ذرات كوچكتر از اتم، پيوندهاى معنى‏دار طبيعت را توضيح مى‏دهد ولى اجزاى عنصرى قابل قياس در علم روان‏شناسى به سهولت آشكار نيستند. وقتى مرزهاى رده‏بندى با سهولت كمترى مشهود هستند، ظاهرا تأثير پيش‏فرضهاى فلسفى و دينى بر پيش‏دريافتهاى دانشمند وسيعتر است. يك معناى مدعاى فوق اين است كه روان‏شناسى بالضرورة نوع متفاوتى از علم است و نمى‏توان اين علم را در مسيرى ديد كه پيش از اين، فيزيك و شيمى پيموده‏اند.

          در مورد مسائلى كه مورد توجه روان‏شناس است، در فلسفه و الهيات سنت فكرى بسيار غنى‏اى وجود دارد. آلستون (1985) معتقد است فيلسوف به عنوان «تحليلگر مفاهيم» مى‏تواند در تعامل با دانشمند روان‏شناس نقش ايفا كند. فيلسوف در مرحله صورت‏بندى مسايلى كه به نحو تجربى بدان پرداخته مى‏شود، مى‏تواند مهارتهاى تحليلى خود را به كار بندد. الهيات نيز نقش مشابهى مى‏تواند ايفا كند. مشاركت و مداخله آشكار ارزشها و جهان‏بينى‏ها در فرايند علمى ضرورتا به معنى از دست رفتن عينيت يا دقت روش‏شناختى نيست. آنچه در اين ميان جديد است، مداخله فرضها در فرايند علمى نيست، بلكه اين نظر است كه دانشمندان و درمان‏گران روان‏شناس درباره تعامل اعتقاد دينى و روان‏شناسى به نحو صريحترى عمل كنند. اگر دانشمندان و خصوصا روان‏شناسان بدون التفات به فرضهاى جهان‏بينى، از جمله‏فرضهاى دينى، عمل كنند و تأثير چنين فرضهايى در واقع گريزناپذير باشد، آنگاه پيشرفت فعاليت علمى با مانع روبرو خواهد شد و اگر آن باورها و اعتقادات به نحو صريح جهت تأمل و مشاركت عموم در دسترس قرار گيرد، موجب تسهيل فرايند پيشرفت علمى خواهد بود.

          بوميرندا (1982) از نظر مشابهى دفاع مى‏كند؛ او اظهار مى‏دارد اگر دانشمندان تمايل به مخفى سازى ارزشهايى داشته باشند كه به مطالعاتشان شكل مى‏دهد، آنگاه تا ابد عدم اعتبار علوم اجتماعى تداوم خواهد يافت. او معتقد است دانشمندان علوم اجتماعى موظفند ارزشهاى خاص خودشان را تصريح كنند و تكثرگرايى ارزشى را در ميان اشخاصى كه در اين رشته فعالند، مورد تشويق قرار دهند. تصريح‏سازى و داورى بين‏الاذهانى درباره اين موضوعات ارزشى براى روح علمى، اساسى به نظر مى‏رسد.

          پس از بحث از بنيادها هم‏اكنون طرحى كلى را درباره چگونگى تعامل دين با روان‏شناسى علمى و حرفه‏اى معرفى مى‏كنيم.
          نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


          «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
          صادق هدايت؛ بوف کور

          Comment

          • donsaeid
            Senior Member
            • Nov 2005
            • 28300

            #6

            سه شكل اصل تعامل ميان دين و علم روان‏شناسى
            نخستين شكل تعامل را مى‏توان شيوه نقادانه ـ ارزيابانه ناميد. بر اين مبنا، دانشمند مى‏تواند تناسب نظريه‏ها و سرمشقهاى علمى اجتماعى را با پيش‏فرضهاى دينى‏اش بررسى و ارزيابى كند. اين نوع مواجهه با يك سرمشق پژوهشى تا اندازه‏اى مشابه با مرحله بحران پيشرفت علمى است كه كوهن (1970) صورت‏بندى كرده است. در مرحله بحران، ناخشنودى عميقى از يك سرمشق غالب و رايج و جستجو براى يافتن شيوه‏هاى نوينى براى مفهوم‏پردازىِ موضوع شناسايى وجود دارد. وظيفه اساسى روان‏شناس اين نيست كه از وحى الهى، سنت دينى، يا ايمان خاص دينى، محتواى يك رشته علمى را بيرون كشد. از سوى ديگر، صحيح نيست كه دين را بالكل در علم‏ورزى خود ناديده بگيرد.

            پيش‏فرضهاى دينى در سطوح بسيار وسيع و بنيادى عمل مى‏كنند. اين‏پيش‏فرضها آن قدر روشن هستند كه در ما شك و ترديد در قبال پاره‏اى از نظريه‏ها يا سرمشقها و تمايل نسبت به نظريه‏ها و سرمشقهاى ديگر را برانگيزند. اما از طرف ديگر، اين پيش‏فرضها آن‏قدر وسيع و مبهم هستند كه با تنوعى از نظريه‏هاى ممكن، سازگار و هماهنگ باشند. به عنوان مثل، اين جزء، «حقوق معرفتى» (پلنتينجا، 1984) يك روان‏شناس است كه ديدگاه افراطى رفتارگرايى را مورد ترديد قرار دهد، زيرا دريافت رفتارگرايانه از موضوع شناسايى به نحو پايه‏اى با فهم دينى مفروض روان‏شناس در تقابل است. با وجود اين، طرد يك سرمشق، مساوى و مرادف با طرد فوايد مطالعات مبتنى بر آن سرمشق نيست. چنين نيست كه شخص نتواند برخى عناصر آن سرمشق را جذب كند. خلاصه آنكه برخلاف تلقى كوهن يك سرمشق براى كسانى كه در واقع آن را نمى‏پذيرند، غيرقابل فهم نيست. نمونه‏اى از شيوه تعامل نقادانه با يك سرمشق پژوهشى، ارزيابى جونز (198 از رفتار درمانگرى است. جونز معتقد است هر چند خشنودى فزاينده‏اى از رفتاردرمانگرى وجود دارد، ولى از منظر پيش‏فرضهاى فردِ معتقد به الهيات مسيحى سرمشق رفتارگرايانه در امور زير با چالش روبه‏روست: الف ـ فرض جبرگرايى حاضر در ديدگاه افراطى رفتارى و ديدگاه موسعتر شناختى ـ اجتماعى با اعتقادات مسيحى درباره عامل انسانى در تقابل قرار مى‏گيرد؛ ب ـ اتميسم افراطى رفتاردرمانگرى، يعنى تجزيه «خويشتن» به عادات، فرايندها و رفتارها، فهم معقول «خويشتن» را در محاق قرار مى‏دهد؛ ج ـ ديدگاههاى رفتارى درباره انگيزش آدمى و فهم رفتار و ارزش عقلانيت با آنچه الهيون آنها را قابليتهاى عاليتر انسانى در نظر مى‏گيرند، ناسازگار است، و د ـ اين رويكرد در نگاه به كليت و بلوغ آدمى خود را به لحاظ ارزشى بيطرف مى‏بيند و اين بيطرفى با فرضهاى مسيحيت درباره شخص ناسازگار است. اين نكات چالشهاى گفت‏وگو ميان دين و روان‏شناسى را باز مى‏نمايد. چنين گفت‏وگوهايى مى‏تواند هم فهم دينى و هم فهم روان‏شناختى از انسان را پيشرفت دهد.

            شيوه نقادانه ـ ارزيابانه در باب رابطه علم و دين، پيروان يك دينِ خاص را به ارزيابى سرمشقهاى علمى در پرتو مبنايى‏ترين پيش‏فرضهاى دينى فرا مى‏خواند. چنين شيوه‏اى همچنين به الگوها و سرمشقهاى اساسى يارى مى‏رساند تا در برابر فرضيه‏هاى خود رويكرد خود ـ نقادانه اتخاذ كنند و بدين شكل آنها را انعطاف‏پذير سازند. براى نمونه بسيار احتمال دارد در صورت عدم رويارويى با تنوع و تكثر قومى، درون انديشه قوم‏مدارى فرولغزيم. در نتيجه، اگر نظريه از منظر ديگرى مورد ارزيابى بيرونى قرار گيرد به خود آگاهى ما مدد مى‏رساند. روان‏شناسان بالينى خصوصا نمى‏توانند فارغ از انتظارات متافيزيكى و اخلاقى عمل كنند در نتيجه، بايد نقادانه اين وجوه از دستگاه انديشه خود را سازمان دهند نه اينكه بدون التفات درون آنها بلغزند.

            دوم، اعتقاد دينى بايد به نحو مثبت در پيشرفت علم مشاركت ورزد. اين كار از طريق معرفى شيوه‏هاى نوين انديشه و شكل دادن به ادراكهاى جديد از داده‏ها و نظريه‏هاى جديد انجام مى‏گيرد. لازم است خاطرنشان سازيم كه جهان‏بينى‏هاى مشتق از دين در واقع خود نظريه نيستند. اين جهان بينى‏ها همچنين از جنس داده‏هايى كه در ارزيابى نظريه از آنها استفاده مى‏شود، نيستند. جهان‏بينى‏ها در اينكه چه چيزى را «داده» تلقى كنيم و انتظار اتخاذ چه نظريه‏اى را داشته باشيم، تأثير دارند. نمونه‏اى از اين دست تأثيرات، سهم اَشكال شرقى مراقبه بر طب رفتارى معاصر است. عالمان دينى اگر صرفا شيوه منفعلانه اتخاذ كنند و بر مبناى پيش‏فرضهاى دينى خود در مورد سرمشقهاى علمى قضاوت كنند، آنگاه به عنوان دانشمند عمل نخواهند كرد. در واقع، عالمان دينى بايد به نحو سازنده‏ترى در پيشرفت فهم انسانى مشاركت ورزند. اين كار از طريق آزمودن پيش‏فرضها و مشاهده اينكه آيا آنها در واقع به پيشرفت شناخت آدمى كمك مى‏كنند، صورت مى‏گيرد.

            نمونه‏هاى روشنى از سيستم سنتى دينى كه به سرمشقهاى زاينده علمى در روان‏شناسى مدد برسانند، در دست نيست، هر چند تلاش براى مرتبط ساختن روان‏شناسى و دين داراى تاريخ طولانى است. احتمالاً نزديكترين نمونه تأثير ديدگاه شبه دينى راجرز بر مدل مشاوره‏اى شخص ـ محور است كه به حجم عظيمى از مطالعات تجربى از روابط درمانگر ـ درمانجو انجاميد و در نتيجه، فهم ما را از فرايند رابطه درمانى و روان درمانگرى بسيار عميق‏تر كرد. حضور عناصر و مبانى دينى غيرسنتى در روان‏شناسى وجودگرا و روان‏شناسى تحليلى غيرقابل چون و چرا است، ولى اين سيستم‏ها تأثير ناچيزى بر علم و حرفه روان‏شناسى داشته‏اند.

            آلبرت اليس و بى‏اف اسكينر، آشكارا به طبيعت باورى (عدم باور به خدا و امر متعالى) معتقدند و بخشى از الزاماتِ چنين باورى را با خود به علم كشانده‏اند. اگر عدم اعتقاد به امر فراطبيعى مى‏تواند در ميان باورهاى پايه برخى دانشمندان قرار گيرد، آنگاه باور به خدا و تلقى دينى نيز مى‏تواند به عنوان بخشى از باورهاى پايه، اجازه ورود به ساحت فعاليت علم‏ورزانه عالمان داشته باشد. پافشارى روى عينيت يك علم و تعريف آن بر مبناى لوث نشدن فعاليت علمى به مقاصد، تجارب، ارزشها و جهان‏بينى‏ها، انكار مشخصه پايه‏اى فعاليت انسانى است.

            آلوين پلنتينجا (1984) معتقد است هيچ دليل مجاب‏كننده‏اى براى معتقدان به خداوند وجود ندارد كه وجود خداوند را در ميان فرضهاى جهان‏نگرانه خود حين انجام تكاليف علمى نگنجانند. او در اين زمينه اظهار مى‏دارد:

            فيلسوف مسيحى از وجود خدا آغاز مى‏كند و آن را در فعاليت فلسفى خويش پيش‏فرض قرار مى‏دهد. در هر صورت، او مى‏تواند نشان دهد كه وجود خداوند با توجه به مقدماتى كه از سوى جميع فيلسوفان... پذيرفته شده، محتمل و پذيرفتنى است.

            هرچند صدق ارزشهاى دينى كه فرضهاى پيش علمى را هدايت مى‏كنند فى‏نفسه به واسطه مفيد بودنش در الهام‏بخشى مطالعات علمى قابل سنجش نيست، ولى صدق اين پيش‏فرضها به نحو جزئى از طريق يافته‏هاى تجربى آزمون‏پذير است. براى مثال، اگر اضطراب وجودى در فهم مسيحيت (به تبع از سنت كه يركگورى)، بخش گريزناپذير از وضعيت بشرى باشد، آنگاه اثربخشى يك برنامه درمانى كه درمانِ آن اضطراب را هدف قرار داده است، مهر تأييد آن فهم خاص است و نيز عدم موفقيت اين برنامه درمانى در نشان دادن فايده تجربى، صدق آن باور پايه مسيحى را با چالش جدى روبه‏رو خواهد كرد. در هر صورت چنين چالشهايى به مبادله زاينده ميان علم و دين مى‏انجامد.

            اين نكته ما را به سومين شكل تعامل مى‏رساند. رابطه ميان علم و دين مى‏بايد دوسويه باشد نه يكسويه. مقاله حاضر با انتقاد از نوعى رابطه يكسويه آغاز شد. دين در گذشته صرفا موضوع مطالعه روان‏شناسى بود. اين نقش نبايد معكوس شود، يعنى دين به علم روان‏شناسى محتواى خاصى را تحميل كند. رابطه ميان اين دو حوزه بايد دوسويه يا ديالكتيكى باشد. يافته‏هاى جديد كيهان‏شناختى، زيست‏شناسىِ اجتماعى، فلسفه، مردم‏شناسى، جامعه‏شناسى و حتى روان‏شناسى بايد فعاليت دينى را متأثر سازد، دقيقا همان گونه كه تغيير ديدگاه زمين مركزى به خورشيد مركزى اثراتى عميق بر نظام اعتقادات دينى گذاشت، ديگر اكتشافات و انقلابهاى علمى نيز بايد تأثيرات مشابهى داشته باشد.

            البته برقرارى رابطه دوسويه و ديالكتيكى دو نگرانى اساسى ايجاد مى‏كند: الف ـ چنين رابطه‏اى مى‏تواند به يك «امپرياليسم دينى» بينجامد و ب ـ اينكه پيشرفت علمى به واسطه تجزيه روان‏شناسى علمى درون اردوگاههاى دينى رقيب با سد و مانع جدى روبه‏رو شود. آيا پيشنهادات فوق در را به سوى يك روان‏شناسى دينى مى‏گشايد كه در آن تلاش به منظور آزمودن باورهاى دينى جانشين جهان‏بينى‏هاى جزم‏گرايانه الهيات سيستماتيك مى‏گردد و علم به ورطه نازايى عميق كشانده مى‏شود؟ هر چند چنين نتايجى محتمل مى‏باشد ولى التزام به تواضع و تصديق ارزش تكثرگرايى در افزايش فهمها و پذيرش احتمال آزمون‏پذيرى عقايدها از طريق واقعيت مى‏تواند از اين نتايج نامطلوب پيشگيرى كند. تمايل به برقرارى رابطه دوسويه اين نكته را پيش‏فرض مى‏گيرد كه بايد دانشمندان و متخصصان حرفه‏اى بر فلسفه و الهيات و الهيون و فيلسوفان به دانش علمى و حرفه‏اى مسلط شوند.

            نتايج اصلى رابطه ميان حرفه روان‏شناسى و دين
            بحثهاى انجام شده در مورد رابطه متقابل، زاينده و احترام‏آميز دين و اعتقاد دينى با روان‏شناسى كاربردى، خصوصا روان درمانگرى، چه نتايجى دربردارد؟ نخست، در آموزش بالينى لازم است به ابعاد فلسفى، اخلاقى و دينى روان‏شناسى و عمل بالينى توجه وسيعتر مبذول شود. آموزش بالينى بايد آگاهى متخصصان بالينى را از ابعاد ارزشى، اخلاقى و متافيزيكى نظريه و عمل بالينى افزايش دهد. بخش قابل توجهى از برنامه‏هاى آموزشى در روان‏شناسى كاربردى بايد به سنتهاى دينى، ابعاد اخلاقى و دينى عمل حرفه‏اى و ملزومات فلسفى و كلامى سيستمهاى معاصر انديشه اختصاص يابد.

            دوم، متخصصان بالينى لازم است نگرش پذيرنده‏ترى نسبت به مسأله تأثيرپذيرى فعاليت بهداشت روانى از ارزشها اتخاذ كنند. اگر صحيح باشد كه (الف) عمل بالينى تحت تأثير تعهدات دينى، اخلاقى، متافيزيكى و فلسفى نظريه‏پردازان و متخصصان بالينى قرار مى‏گيرد و (ب) اينكه اكثر عاملان و مشتغلان بهداشت روانى در قياس با عموم مراجعان خود، كمتر متدين هستند و (ج) اينكه روان‏درمانگرى غالبا در ارزشهاى مراجعان (از جمله، ارزشهاى دينى و اخلاقى) تغييراتى به وجود مى‏آورد، آنگاه تصور عمومى از عمل روان درمانگرى به عنوان فعاليتى عارى از ارزش‏داورى، تصورى به دور از واقعيت خواهد بود. درنتيجه نه تنها گزينش موضعى خنثى بايد كنار گذارده شود بلكه بايد تصديق شود كه بدون درگيرى عميق در موضوعات اخلاقى و دينى نمى‏توان در زندگى انسان مداخله كرد.

            نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


            «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
            صادق هدايت؛ بوف کور

            Comment

            • donsaeid
              Senior Member
              • Nov 2005
              • 28300

              #7
              سرانجام، امروزه روابط متخصصان بالينى با يكديگر بيشتر بر وجوه فنى عمل بالينى متمركز است. لازم است نسبت به ابعاد اخلاقى ـ دينى موضع روشنترى اتخاذ كنيم. براى مثال، روان‏شناسانى كه باورهاى پايه و مبنايى آنها قابل ارجاع به يك سنت دينى رسمى شناخته شده است به منظور مرتبط شدن مسؤولانه‏تر با آن، لازم است نوعى رابطه پاسخگويانه رسمى در قبال آن سنت اتخاذ كنند. متخصصان بالينى كه پيش‏فرضهاى دينى‏شان زياد نامتعارف است، بايد با افراد هم‏نظر روابط پاسخگويانه خلاقانه‏تر و زاينده‏ترى برقرار كنند. اين گونه روابط به متخصصان بالينى كمك مى‏كند كه در عين حفظ احترام به حقوق مراجعان در قبال كار خود نيز مسؤوليت بيشترى تقبل كنند. خلاصه، روان‏شناسى بايد موضعى پاسخگو در قبال پيش‏فرضهاى خويش اتخاذ كند و اين مهم جز از طريق گسترش شبكه روابط متخصصان هم‏كيش ممكن و مقدور نيست. اهداف اصلى مقاله حاضر اين بود كه الف ـ ثابت شود هيچ مرز قاطعى، حوزه انديشه و تعهد دينى را از حوزه فعاليت علمى جدا نمى‏كند؛ هر چند بر اين نكته نيز پافشارى شد كه در هر حال، علم و دين كاملاً متفاوتند و نبايد يكى گرفته شوند؛ ب ـ آگاهى جامعه روان‏شناسى درباب اهميت و گستردگى اعتقادات و تعهدات دينى و تأثير آنها بر اهداف حرفه‏اى روان‏شناسى معاصر افزايش يابد و ج ـ تجويز مرتبط ساختن آگاهانه اعتقاد دينى با علم و حرفه روان‏شناسى، زيرا روان‏شناسى از طريق جست‏وجوى آشكارتر حوزه‏هاى مشاركت دين با فعاليتهاى نظرى و كاربردى بر غناى نظرى خويش مى‏افزايد. خلاصه، اگر نظر و عمل روان‏شناسى به نحو غالب در فهم و اصلاح شرايط انسانى مؤثر است، آنگاه بايد ارتباط كار خويش را با عميق‏ترين لايه‏هاى تعهدات و الزامات آدمى كشف كند.
              حتى اگر تلقى روان‏شناسى اين باشد كه مداخله و مشاركت باورهاى دينى، يك‏سوگيرى شناختى است كه درمانگر و عالم، به علم و عمل خويش انتقال مى‏دهد، ولى در عين حال ناچار است تصديق كند كه چنين سوگيريهايى مشخصه ذاتى فعاليت حرفه‏اى روان‏شناسان است و درنهايت، اين سوگيريهاست كه به روان‏شناس رخصت مى‏دهد هر چيزى را فهم و دريافت كند و در ثانى، محدودكننده‏ترين و خطرناكترين سوگيريها، سوگيريهايى است كه آزموده نشده و در نتيجه، اثراتش براى روان‏شناس هميشه ناشناخته مانده است.
              نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


              «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
              صادق هدايت؛ بوف کور

              Comment

              • donsaeid
                Senior Member
                • Nov 2005
                • 28300

                #8

                References:
                Albee, G. W. (1991). Opposition to prevention and a new credal oath. The Scientist Practitioner, I, 30-31.
                Alston, W. (1985). Conceptual analysis and psychological theory. In S. Koch & D. Leary (Eds.), A century of psychology as science (pp. 594-617). New York: McGraw-Hill.
                American Psychiatric Association. (1987). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (3rd ed., rev.). Washington, DC: Author.
                American Psychological Association. (1992). Ethical principles of psychologists and code of conduct. American Psychologist, 47, 1597-1611.
                Barbour. I. (1974). Myths, models, and paradigms. New York: Harper & Row.
                Barbour, I. (1990). Religion in an age of science: The Gifford lectures, 1989-91 (Vol. 1). New York: Harper Collins.
                Baumrind, D. (1982). Adolescent sexuality: Comment on Williams's and Silka's comments on Baumrind. American Psychologist, 37, 1402-1403.
                Bergin, A. (1980). Psychotherapy and religious values. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 48, 95-105.
                Bergin. A. (1991). Values and religious issues in psychotherapy and mental health. American Psychologist, 46, 394-403.
                Bergin, A. & Jensen, J. (1990). Religiosity of psychotherapists: A national survey. Psychotherapy. 27, 3-7.
                Bernstein, D. A., & Carlson, C. R. (1992). Progressive relaxation: Abbreviated methods. In P. M. Lehrer & R. Woolfolk (Eds.), Principles and practicces of stress management (2nd ed., pp. 53-87). New York: Guilford.
                Bersoff, D., & Ogden, D. (1991). APA amicus curiae briefs: Furthering lesbian and gay male civil rights. American Psychologist, 46, 950-956.
                Bevan, W. (1991). Contemporary psychology: A tour inside the onion. American Psychologist, 46, 475-483.
                Bloor, D. (1976), knowledge and social inquiry. London: Routledge & Kegan Paul.
                Braun, J. (1981). Ethical issues in the treatment of religious persons. In M. Rosenbaum (Ed.), Ethics and values in psychotherapy (pp. 131-162). New York: Free Press.
                Braybrooke, D. (1987). Philosophy of social science. Englewood Cliffs, NJ: Prentice - Hall.
                Brown, H. (1977). Theory, perception. and commitment: The new philosophy of science. Chicago: University of Chicago Press.
                Browning, D. (1987). Religious thought and the modern psychologies. Philadelphia: Fortress.
                Brunner, E. (1939). Man in revolt. (O. Wyon, Trans.). Philadelphia: Westminster.
                Carlson, C. R. & Hoyle, R. H. (1993). Efficacy of abbreviated progressive muscle relaxation training: A qantitative review of behavioral medicine research. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61, 1059-1067.
                Carter, J., & Narramore, B. (1979). The integration of psychology and theology. Grand Rapids, MI: Zondervan.
                Ellis, A. (1980). Psychotherapy and atheistic values: A response to A. E. Bergin's "Psychotherapy and human values." Journal of Consulting and Clinical psychology, 48, 635-639.
                Evans, C. S. (1982). Preserving the person: A look at the human sciences. Grand Rapids, MI: Baker. (Original work published 1977)
                Evans, C. S. (1990). Soren kierkegaard's Christian psychology: Grand Rapids, MI: Zondervan.
                Fletcher, G. (1984). Psychology and Common sense. American Psychologist, 39, 203-213.
                Fowler, R. D. (1990). Psychology: The core discipline. American Psychologist, 45, 1-6.
                Gergen, K. (197. Toward generative theory. Journal of Personality and Social Psychology, 36, 1344-1360.
                Gergen, K. (1985). The social constructionist movement in modern psychology. American Psychologist, 40, 266-275.
                Gholson, B., & Barker, p. (1985). Kuhn, Lakatos, and Laudan: Applications in the history of physics and psychology. American Psychologist, 40, 755-769.
                Goleman, D. (1980). Perspectives on psychology, reality, and the study of consciousness. In R. N. Walsh & F. Vaughan (Eds.), Beyond ego: Transpersonal dimensions in psychology (pp. 29-35). Los Angeles: Tarcher.
                Gorsuch, R. (198. Psychology of religion. Annual Review of Psychology, 39, 201-221.
                Hesse, M. (1980). Revolutions and reconstructions in the philosophy of science. Bloomington: Indiana State University Press.
                Holifield, E. B. (1983). A history of pastoral care in America: From salvation to self-realization. Nashville, TN: Abingdon.
                Howard. G. (1985). The role of values in the science of psychology. American Psychologist, 40, 255-265.
                Hutch, R. (1985). Who is it that we treat?: The interface between religion and therapy. Pastoral Psychology, 33, 152-160.
                Jeeves, M. (1976). Psychology and Christianity: The view both ways. Downers Grove, IL: Inter Varsity.
                Jones, S. (198. A religious critique of behavior therapy. In W. Miller & J. Martin (Eds.), Behavior therapy and religion: Integrating spiritual and behavioral approaches to change (pp. 139-170). Newbury park, CA: Sage.
                Jones, S., & Butman, R. (1991). Modern psychotherapies: A comprehensive Christian appraisal. Downers Grove, IL: InterVarsity.
                Kelly, T. (1990). The role of values in psychotherapy: A critical review of process and outcome effects. Clinical Psychology Review, 10, 171-186.
                Kelly, T., & Strupp, H. (1992). Patient and therapist values in psychotherapy: Perceived changes, assimilation, similarity, and outcome. Journal of Clinical and Consulting Psychology, 60, 34-40.
                Kilbourne, B., & Richardson, J. (1984). Psychotherapy and new religions in a pluralistic society. American Psychologist, 39, 237-251.
                ***kpatrick, L., & Spilka, B. (1989, August), Treatmet of religion in psychology texts. Paper presented at the 97th Annual convention of the American Psychological Association, New Orleans.
                Koch, S. (1981). The nature and limits of psychological knowledge American Pschologist, 36, 257-269.
                Koch, S., & Leary, D. (Eds.). (1985). A Century of psychology as sciense New York: McGraw-Hill.
                Krasner, L. & Houts, A. (1984). A study of the "value" systems of behavioral scientists. American Psychologist, 39, 840-850.
                Kuhn, T. (1970). The structure of scientific revolutions (2nd ed.). Chicago: University of Chicago.
                Larson, D. B., Sherill, K. A., Lyons. J. S., Craigie, F. C., Jr., Thielman. S. B., Greenwold, M. A., & Larson, S. S. (1992). Associations between dimenions of religious commitment and mental health reported in the American Journal of Psychiatry and Archives of General Psychiatry. 1978-1989. American Journal of Psychiatry, 149, 557-559.
                Laudan, L. (1984). Science and values: The aims of science and their role in scientific debate. Berkeley: University of California Press.
                lax, W. D. (1993, August.) Narrative, deconstruction, and Buddhism: shifting beyond dualism. Paper presented at the 101st Annual Convention of the American Psychological Association, Toronto, Ontario, Canada.
                Livingstone, D. (198. Changing scientific concepts. Christian Scholar's Review, 17, 361-380.
                London, p. (1986). The modes and morals of psychotherapy (2nd ed.). Washington, DC: Hemisphere.
                Lovinger, R. (1984). Working with religious issues in therapy. New York: Jason Aronson.
                Lovinger, R. (1984), Working with religious issues in therapy. New York: Jason Aronson.
                Lovinger, R. J. (1990). Religion and counseling: The Psychological impact of religious belief. New York: Continuum.
                Mahoney, M. (1976). Scientist as subject. Cambridge, MA: Ballinger.
                Malongy, H. N. (198. The clinical assessment of optimal religious functioning. Review of Religious Research, 30, 3-17.
                Manicas, P., & Secord, P. (1983). Implications for psychology of the new philosophy of science. American Psychologist, 38, 399-412.
                Marsden, G. R. (1992). The secularization of the academy. New York: Oxford University Press.
                McDonald, H. (1982). The Christian view of man. Westchester, IL: Crossway.
                Mcfall, R. M. (1991). Manifesto for a science of clinical psychology. The Clinical Psychologist, 44, 75-88.
                Meadows, M., & Kahoe, R. (1984). Psychology of religion. New York: Harper & Row.
                نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                صادق هدايت؛ بوف کور

                Comment

                • donsaeid
                  Senior Member
                  • Nov 2005
                  • 28300

                  #9
                  Meehl, P. (1959). Some technical and axiological problems in the therapeutic handling of religious and valuational materials. Journal of Counseling Psychology, 255-259.
                  Meehl, P. (197. Theoretical risks and tabular asterisk: Sir Karl, Sir Ronald, and the slow progress of soft psychology. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 46, 806-83.
                  Meehl, P., Klann. R., Schmieding, A., Breimeier, K., & Schroeder - Slomann, S. (195. What, then, is man?: A Symposium of theology, psychology, and psychiatry. St. Louis, MO: Concordia.
                  Miller, W. R., & Martin, J. (Eds.). (198. Behavior therapy and religion: Integrating spiritual and behavioral approaches to change. Newbury Park, CA: Sage.
                  Myers, D. G. (197. The human puzzle: Psychological research and Christian belief. New York: Harper & Row.
                  Myers, D. G., & Jeeves, M. A. (1987). Psychology through the eyes of faith. San Francisco: Harper Collins.
                  National Academy of Sciences. (1984). Science and creationism: A view from the National Academy of Sciences. Washington, DC: Author.
                  Oden, T. C. (1984). The care of souls in the classic tradition. Philadelphia: Fortres.
                  O'Donohue, W. (1989). The (even) bolder model: The clinical psychologist as metaphysician - scientist - practitioner, American Psychologist, 44, 1460-1468.
                  Olthuis, J. (1985). On worldview. Christian Scholars Review, 14, 153-164.
                  Paloutzian, R. (1983). Invitation to the psychology of religion. New York: Scott, Foresman.
                  Peters, R. (Ed.). (1962). Brett's history of psychology. New York: Mac millan.
                  Plantinga, A. (1984). Advice to Christian philosophers, Faith and Philosophy, I. 253 - 271.
                  Plantinga, A., & Wolterstorff, N. (Eds.). (1983), Faith and rationality: Reason and belief in God. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press.
                  Politics of the professoriate. (1991, July - August). The Public Perspective, PP. 86 - 87.
                  Propst, R. L. (198. Psychotherapy in a religious framework: Spirituality in the emotional healing process. New York: Human Sciences Press.
                  Propst, L., Ostrom, R., Watkins, P., Dean, T., & Mashburn, D. (1992). Comparative efficacy of religious and nonreligious cognitive - behavioral therapy for the treatment of clinical depression in religious individuals. Journal of Consulting and Clinical Psychology: 60. 94 - 103. Richardson. J. T. (1985). Psychological and psychiatric studies of new religions. In L. B. Brown (Ed.), Advances in the psychology of religion (pp. 209-223). NewYork: Pergamon Press.
                  Richardson, J. T. (1991). Cult / brair washing cases and freedom of religion. Journal of Church and State. 33, 55 - 74.
                  Richardson, J. T. (1992). Mental health of cult consmers: Legal and scientific controversy. In J. Schumaker (Ed.), Religion and mental health (pp.233 - 244). New York: Oxford University Press.
                  Richardson, J. T. (1993). Religiosty as deviance: Negative religious bias in and misuse of the DSM - I I. Deviant Behavior, 14, 1-21.
                  Riesman. D. (1993). Ouixotic ideas for educational reform. Society, 30 (3), 17-24.
                  Riger, S. (1992). Epistemological debates, feminist voices: Science, social values, and the study of woman. American Psychologist, 47, 730 - 740.
                  Rizvi, S. A. A. (198 Muslim tradition in psychotherapy and modern trends. Lahore, Pakistan: Institute of Islamic Culture.
                  Robinson. D. (1981). An intellectual history of psychology (Rve. ed.). New York: MacMillan.
                  Rolston. H. (1987). Science and religion: A critical survey Philadelphia: Temple University Press.
                  Sarason. S. (1984) If it can be studied or developed, should it be? American Psychologist, 39, 477-48.
                  Shafranske, E. P., & Malony, H. N. (1990). Clinical psychologist's religious and spiritual orientations and their practice of psychotherapy. Psychothorapy. 27, 72-78.
                  Simon, H. (1990). A mechanism for social selection and successful altruism. Science. 250. 1665-1668.
                  Sperry. R. W. (198. Psychology's mentalist paradigm and the religion / science tension. American Psychologist, 43. 607-613.
                  Sperry. R. W. (1993). The impact and promise of the cognitive revolution. American Psychologist, 48, 878 - 885.
                  Spilka. B.. Hood. R.. & Gorsuch, R. (1985). The psychology of religion. Englewood Cliffs. NJ: Prentice Hall.
                  Staats. A. (1991). Unified possitivism and unification psychology: Fad or new field? American Psychologist, 46. 899-912.
                  Stern, M. E. (Ed.). Psychotherapy and the religiously committed patient. NewYorK: Haworth Press.
                  Tan, S. Y. (1993, January). Training in professional psychology: Diversity includes religion. Paper Presented at the midwinter conference of the National Council of Schools of Professional Psychology, La Jolla, CA.
                  Tisdale, J. R. (in press). Transpersonal psychology and Jesus' Kingdom of God. Journal of Humanistic Psychology.
                  Tjeltveit, A. C. (1986). The ethics of value conversion in psychotherapy: Appropriate and inappropriate therapist influence on client values. Clinical Psychology Review, 6. 515-537.
                  Tjeltveit, A. C. (1989). The ubiquity of models of human beings in psychotherapy: The need for rigorous reflection. Psychotherapy, 26, 1-10.
                  Torrance, T. F. (1980). Christian theology and scientific culture, Belfast, Northern Ireland: Christian Journals Limited.
                  Torrance, T. F. (1984). Transformation and convergence in the frame of knowledge: Explorations in the interrelations of scientific and theological enterprise. Belfast, Northern Ireland: Christian Journals Limited.
                  Toulmin, S. (1962). Foresight and understanding. San Francisco: Harper.
                  Toulmin, S. & Leary, D. (1985). The cult of empiricism in psychology and beyond. In S. Koch & D. Leary (Eds.), A century of psychology as science (pp. 594-617). New York: McGraw-Hill.
                  Vande Kemp, H. (1984). Psychology and theology in Western thought (1672-1965): A historical and annotated bibliography. Mill Wood, NY: Kraus.
                  Van Leeuwen, M. S. (1985). The person in psychology: A contemporary Christian appraisal. Grand Rapids, MI: Eerdmans.
                  Vitz. P. (1977). Psychology as religion: The cult of self - worship. Grand Rapids, MI: Eerdmans.
                  Walsh, R. N., & Vaughan, F. (Eds.). (1980). Beyond ego: Transpersonal dimensions in psychology: Los Angeles: Tarcher.
                  Wegner, D. M., & Vallacter, R. R. (1977). Implicit psychology: New York: Oxford University Press.
                  Wolterstorff, N. (1984). Reason within the bounds of religion (2nd ed.) Grand Rapids, MI: Eerdmans.
                  Woolfolk, R., & Richardson. F. (1984). Behavior therapy and the ideology of modernity. American Psychologist, 39, 777-786.
                  Worthington, E. L. (198. Understanding the values of religious clients: A model and its application to counseling. Journal of Counseling, 35, 166-174.
                  Worthington. E. L. (1989). Religious faith across the life span: Implications for counseling and research. The Counseling Psychologist. 17, 555-612.
                  Worthington, E. L. (1991). Psychotherapy and religious values: An update. Journal of Psychology and Christianity, 10, 211-223.
                  Wulff, D. (1991). Psychology of religion: Classic and contemporary views. New York: Wiley.
                  --------------------------------------------------------------------------------
                  1 مقاله حاضر، تلخيصى از مقاله‏اى با مشخصات زير است:
                  Jones, S.L., (1994). A constructive relationship for religion with the science and profession of psychology. American psychologist, V.49, No.3, 184 - 199.
                  [/B]
                  نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                  «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                  صادق هدايت؛ بوف کور

                  Comment

                  Working...