Sami Religions
ريشه اساطيری اديان سامی
بهروز شيرازی
پيشگفتار
دين و مذهب همانند ساير پديده*ها و علوم بشری پيدايشی تكاملی و تدريجی داشته*اند و عمر آن به اندازه نسل بشر است. انسان برای پرسشهای هميشگی خود به دنبال پاسخ می*گشت و هميشه درباره*ی اين پرسشها با خود می*انديشيد: زمین چگونه درست شده است؟ اولين انسان چطور متولد شده است؟ ايا همه چيز پس از مرگ تمام می*شود؟و صدها پرسش ديگر كه هميشه انديشه انسان را مشغول به خود كرده بود. شايد برايتان جالب باشد كه انسان به اين پرسشها چگونه پاسخ داده است.تقريباهر ملت و تمدنی به اين پرسشها پاسخی متفاوت داده است.
پاسخ هر تمدنی به اين پرسشها اساطير ان تمدن را تشكيل می دهد .برخي از اين پاسخ ها(اسطوره*ها)شايد برای ما خيلی عجيب ويا حتی خنده*دار باشد، اما برای آن قوم و ملت در آن زمان يك باور مقدس حساب می*شده است،مثلا در اسطوره*ی فينيقی، اعتقاد به خدايی "دو جنسه" وجود دارد كه با خود عشق می**ورزد و به عنوان پدر و مادر باردار می*شود يا در اسطوره**ای ديگر خدايي كه با سايه*ی خود آميزش می*كند و اولين انسان به وجود می*آيد.(1)برای اينكه نگاهی درست به روند پيدايش اديان داشته باشيد، بايد عمر نسل بشر را بدانيد:
«كهنترين فسيلهايی كه اطلاعاتی عمده درباره*ی عمر بشر از آنها به دست می*آيد در اولدائی (oldvai ) در تانزانيا به دست آمده*اند و باور بر اين است كه آنها از 1.9 ميليون سال قبل می*باشند. در لايه*های پايين تر همان مكان، اشكال پيشرفته*تری از انسان آفريقايی كه سابقا"هومو " ناميده شده، به دست آمده است. اين حقيقتی كه هر دو در يك منطقه زندگی می*كرده*اند و در دوره*ی قابل محاسبه*ای از زمان (در حدود يك ميليون سال) در كنار هم می*زيستند.»(2)
پس شناخت اسطوره می*تواند ما را با سير چند هزار ساله انديشه بشری آشنا كند و ديدگاه درستی از دين ومذهب به ما بدهد.در اين نوشتار به نمونه*هايی از اين اساطير كه به اديان سامی راه پيدا كرده*اند اشاره می*كنيم. اين نوشتار نگاهی خيلی گذرا به اسطوره و اسطوره شناسی دارد و طبعا خيلی از موارد متشابه ديگر نيز وجود دارد كه شما میتوانيد به كتابهايی كه در اين زمينه نوشته شده است ، مراجعه كنيد.
اسطوره چيست؟ *
اسطوره شناسی يكی از علوم جديد است كه موضوع آن مطالعه*اساطير يك ملت است. اسطوره را از نظر علوم مختلف مانند روانشناسی،جامعه شناسی،الهيات و... مورد مطالعه قرار می*دهند بنا به تعبير دكتر رضايی:اسطوره مربوط به زمان كودكی بشريت است،در آن زمان،*تنها چيزی كه برای انديشه*هاو تفكرات انسان در خيال بافی محصور بود،زيرا بشردر آن زمان،تنها چيزی كه برای انديشه وتفكر وبه عبارتی برای تحقيق علمی در اختيار داشت ، فقط ذهن و خيالش بود و هنگامی كه میانديشيد چون هنوز از انديشه*ها*ی تجربی بهره*مند نبود ، بنا بر اين انيشه*اش غير از خيالاتی چند ،چيز ديگری نبود.(3)
معادل انگليسی اسطوره ""Myth و معادل انگليسی اسطوره*شناسی ""Mythology است. در فرهنگ انگليسی آكسفورد در برابر واژه Myth دو معنی ذكر شده است:
1- داستانی از زمانهای باستان ،مخصوصا آن هايی كه برای توضيح (توجيه) پديده*ها*ی طبيعی گفته شده ويا شرح تاريخ نخستين بشريت. (اين گونه داستانها معمولا توضيح می دهند كه چگونه جهان آغاز شد.)
2- چيزی كه بسيار از مردم بدان اعتقاد دارند ، اما آن چيزی يا وجود ندارد و يا اشتباه است.
استاد مهرداد بهار اسطوره را اين گونه تعريف می*كند:
«هر كيشي را چهار بخش است: باورها ، آئين*ها،مكانها*مقدس وپيروان.اسطوره اصطلاحی كلی است و در بر گيرنده*ی باورهای مقدس انسان در مرحله ی خاصی از تطورات اجتماعی در عصر جوامع به اصطلاح ابتدايی ، شكل می*گيرد وباور داشت مقدس همگان می*گردد. اسطوره حتی در ساده*ترين سطوح خود، انباشته از رواياتی است كه معمولا مقدس و درباره*ی خدايان، موجودات فوق بشری و وقايع شگفت آوری كه در زمان*های آغازين با كيفياتی متفتوت با كيفيات زمان عادی ما، رخ داده و به خلق جهان و اداره*ی آن انجاميده است يا در دوران*های دوردست آينده، رخ خواهد داد.»(4)
بنی*اسرائيل و تورات
اسلام، مسيحيت و يهوديت هر سه دارای يك ريشه هستند، قوانين و داستانهای قرآن همان قوانين و داستانهای تورات است. تورات نيز حاصل قوانين و اساطير چند هزار ساله*ی تمدنهای همجوار قوم بنی*اسرائيل است. قوم* بنی*اسرائيل در گذشته نيز در همين مكان كنونی يعنی كشور اسرائيل ساكن بوده*اند، در نتيجه در كنار تمدنهای بزرگی چون سومريان، بابليان و... بوده*اند و در اثر همجواری با اين تمدنها، اساطير مختلفی وارد تورات شده است. در سال 586 پ.م نبوكدنصر دوم به اورشليم حمله ميكند و آنجا را با خاك يكسان ميكند و در سال 539 پ.م اورشليم به دست كوروش بزرگ فتح می*شود و كوروش يهوديان را آزاد می*كند. پس از اين واقعه، اساطير ايرانی نيز وارد تورات می*شوند و حتی نام كوروش نيز وارد تورات می*شود. در مورد چگونگی يكتاپرست شدن يهوديان گروهی از تاريخ نگاران غير دينی می*گويند، قوم ابراهيم، قبايل عبرانی بودن كه تحت حمايت يََهُُو،يكی از ايزدان كم اهميت كنعانی، با هم متحد شده بودند.(5) البته يكتاپرستی ابداع يهوديان نيست:
«شايد كهنترين نمونه پرستش خدای يكتا به " آخن آتون" فرعون مصری سلسله*ی هجدهم بازگردد كه از 1379 تا 1362 پيش از ميلاد بر مصر سلطنت می*كرد. او اصلاح طلب دينی بود و ستايش آتون ATON خدای خورشيد را جايگزين ستايش همه ديگر خدايان كرد و معبدی برای او ساخت. بعيد نيست كه اعتقاد به خدای يكتا در ميان يهوديان خود در پی برخورد يهوديان مقيم مصر با اين تحولات فكری در آن سرزمين بوده باشد.»(6)
نمونه*هايی از داستانهای اسطوره*ای تورات
هر چند بيشتر آثار تمدنهای باستانی از بين رفته است اما طبق اندك كتابها، سنگ نوشته*ها و الواح گِِلی كه بدست پژوهشگران و دانشمندان رسيده است نشان می*دهد كه بيشتر داستانها و قوانين دين يهود برگرفته از تمدنهای باستانی است. به چند نمونه از اين داستانهای اساطيری توجه كنيد:
خلقت شش روزه
در باورهايی كه مربوط به چهار دين يهود، مسيح، اسلام و زرتشت است، خداوند اين جهان را در شش روز يا شش مرحله آفريده است. بنابر روايت كتاب مقدس، در سفر پيدايش، بخش يكم ، خداوند اين جهان و همه موجودات آن را در شش روز آفريده است. همين موضوع در مسيحيت و اسلام نيز تكرار شده است، اما در دين زرتشت كه از هر سه دين سامر قديمی*تر است خلقت زمين در شش مرحله كه مجموعا يكسال می*شود انجام شده است و نه در شش روز:
« اورمزد آسمان را در چهل روز در آغاز روز اورمزد از ماه فروردين (اولين روز سال) آفريد و بعد به مدت پنج روز درنگ كرد. بعد آب را در مدت پنجاه و پنج روز آفريد و پنج روز درنگ كرد. سوم، زمين را در هفتاد روز آفريد و پنج روز درنگ كرد. چهارم گياه را در بيست و پنج روز آفريد و پنج روز درنگ كرد. پنجم گوسفند (حيوانات اهلی) را در هفتاد و پنج روز آفريد و پنج روز درنگ كرد. ششم انسان يعنی كيومرث را در هفتاد روز آفريد يعنی از آغاز روز رام از ماه دی تا روز انيران از ماه سپندارمذ، بعد پنج روز درنگ كرد.»(7)
خلقت آدم از گِل
انسانها با الهام از كار كوزه*گران، انسان را ساخته شده از گل می*پنداشتند و چون وقتی انسانی می*مرد ديگر نفس نمی*كشيد و دم *و بازدم نداشت، فكر می*كردند كه دم و بازدم همان روح بوده است كه از بدن شخص مرده خارج شده است و اصطلاح دميدن روح از اين خيال شكل گرفته است. تقريبا در اكثر اساطير انسان از گل ساخته شده است، در مصر خنوم Chnum و در بابل ارورو Aruru آدميان را از گل می*سازند، همچنين كيومرث در اساطير ايرانی از گل ساخته شده است. در اساطير يونانی نيز انسان از گل ساخته شده است:
«چون زئوس در المپ بر سرير خدايی نشست و جنگ بزرگ پايان يافت، پرمتئوس را فراخواندو فرمود: برو انسان را از گل رس بساز ،كالبد او را به شكل جاودانان بساز و من در او زندگی خواهم دميد. پرومتئوس برای به اجرا گذاشتن فرمان زئوس به محلی در يونان به نام پانوپئوس Panopeus واقع در چند كيلومتری شمال شرقی كوه دلفی رفت و بی درنگ با خاك رس ، گل آدم را ساخت وآن را شكل داد. سپس زئوس به آدمهای خاكی، زندگی بخشيد و پرومتئوس را بر آن داشت تا چيزهای لازم را به ايشان بياموزد.»(
در سفر پيدايش، بخش دوم آيه هفت آمده است: « آنگاه خداوند از خاك زمين، آدم را سرشت.سپس در بينی آدم روح حيات دميده، به او جان بخشيد و آدم موجود زنده*ای شد.»
آدم (Adammah) لغتی عبری به معنی خاك رس می*باشد كه مخصوص كوزه*گری است. با اين وجود بعيد نيست كه بن مايه*ی اين روايات همان الگوی سفالگری از خاك رس باشد.(9)
خلقت زن از دنده*ی چپ مرد
در بخش دوم از سفر پيدايش، آيات 18-25 ، خلقت حوا اينگونه ذكر شده است:
« و خداوند گفت خوب نيست كه آدم تنها باشد، پس برايش معاونی موافق وی بسازم... و خداوند خوابی گران بر آدم مستولی گرداند تا بخفت و يكی از دنده*هايش را گرفت و گوشت در جايش پر كرد، و خداوند آن دنده را كه از آدم گرفته بود زنی بنا كرد، و وی را نزد آدم آورد. آدم گفت : همانا اين است استخوانی از استخوانهايم و گوشتی از گوشتم. از اين سبب نساء ناميده شد، زيرا كه از انسان گرفته شد. از اين سبب، مرد پدر و مادر خود را ترك كرده با زن خويش خواهد پيوست و يك تن خواهند بود آدم و زنش هر دو برهنه بودند و خجلت نداشتند.»
ساموئل هنری هوك در كتاب خود اساطير خاورميانه، اسطوره*ی سومری را نقل می*كند كه شباهت زيادی با داستان خلقت حوا دارد:
« در اسطوره*ی " انكی" و "نين هورساگ" چنين نقل می*شود كه مادر زنخدای يا همان نين هورساگ هشت گياه در باغ خدايان روياند. انكی هوس خوردن اين گياهان را كرد و فرستاده*ی خود " اليسی مود" را برای آوردن آنها روانه كرد. انكی آنها را يكی*يكی خورد و نين هورساگ در حال خشم ، انكی را به مرگ نفرين كرد. در نتيجه*ی اين نفرين، هشت عضو از اعضای بدن انكی مورد هجوم بيماری قرار گرفت و در آستانه مرگ بود. خدايان بزرگ به هراس افتادند و از " انليل" كمكی ساخته نبود. نين هورساگ را ترغيب به بازگشت و رسيدگی به مسئله كردند. نين هورساگ، هشت زنخدای درمان آفريد و هر كدام دست به كار درمان هر يك از عضوهای بيمار بدن انكی شدند. يكی از عضوهای بيمار دنده*ی خدای نام برده بود و زنخدایی كه برای درمان دنده آفريده شده بود، "نين*تی" نام داشت. واژه*ی نين*تی به معنی "بانوی دنده" است. اما واژه*ی سومری "تی" معنی دوگانه دارد و علاوه بر، دنده به معنی حيات نيز هست. از اين رو نين تی می*تواند معنی "بانوی حيات" نيز داشته باشد. حوا در اسطوره عبری نيز معنای حيات دارد. بدين ترتيب مشاهده می*كنيم كه يكی از شگفت*ترين جنبه*های اسوره*ی عبری بهشت به روشنی ريشه در اسطوره*ی نه چندان پخته*ی سومری دارد.»(10)
بهروز شيرازی
پيشگفتار
دين و مذهب همانند ساير پديده*ها و علوم بشری پيدايشی تكاملی و تدريجی داشته*اند و عمر آن به اندازه نسل بشر است. انسان برای پرسشهای هميشگی خود به دنبال پاسخ می*گشت و هميشه درباره*ی اين پرسشها با خود می*انديشيد: زمین چگونه درست شده است؟ اولين انسان چطور متولد شده است؟ ايا همه چيز پس از مرگ تمام می*شود؟و صدها پرسش ديگر كه هميشه انديشه انسان را مشغول به خود كرده بود. شايد برايتان جالب باشد كه انسان به اين پرسشها چگونه پاسخ داده است.تقريباهر ملت و تمدنی به اين پرسشها پاسخی متفاوت داده است.
پاسخ هر تمدنی به اين پرسشها اساطير ان تمدن را تشكيل می دهد .برخي از اين پاسخ ها(اسطوره*ها)شايد برای ما خيلی عجيب ويا حتی خنده*دار باشد، اما برای آن قوم و ملت در آن زمان يك باور مقدس حساب می*شده است،مثلا در اسطوره*ی فينيقی، اعتقاد به خدايی "دو جنسه" وجود دارد كه با خود عشق می**ورزد و به عنوان پدر و مادر باردار می*شود يا در اسطوره**ای ديگر خدايي كه با سايه*ی خود آميزش می*كند و اولين انسان به وجود می*آيد.(1)برای اينكه نگاهی درست به روند پيدايش اديان داشته باشيد، بايد عمر نسل بشر را بدانيد:
«كهنترين فسيلهايی كه اطلاعاتی عمده درباره*ی عمر بشر از آنها به دست می*آيد در اولدائی (oldvai ) در تانزانيا به دست آمده*اند و باور بر اين است كه آنها از 1.9 ميليون سال قبل می*باشند. در لايه*های پايين تر همان مكان، اشكال پيشرفته*تری از انسان آفريقايی كه سابقا"هومو " ناميده شده، به دست آمده است. اين حقيقتی كه هر دو در يك منطقه زندگی می*كرده*اند و در دوره*ی قابل محاسبه*ای از زمان (در حدود يك ميليون سال) در كنار هم می*زيستند.»(2)
پس شناخت اسطوره می*تواند ما را با سير چند هزار ساله انديشه بشری آشنا كند و ديدگاه درستی از دين ومذهب به ما بدهد.در اين نوشتار به نمونه*هايی از اين اساطير كه به اديان سامی راه پيدا كرده*اند اشاره می*كنيم. اين نوشتار نگاهی خيلی گذرا به اسطوره و اسطوره شناسی دارد و طبعا خيلی از موارد متشابه ديگر نيز وجود دارد كه شما میتوانيد به كتابهايی كه در اين زمينه نوشته شده است ، مراجعه كنيد.
اسطوره چيست؟ *
اسطوره شناسی يكی از علوم جديد است كه موضوع آن مطالعه*اساطير يك ملت است. اسطوره را از نظر علوم مختلف مانند روانشناسی،جامعه شناسی،الهيات و... مورد مطالعه قرار می*دهند بنا به تعبير دكتر رضايی:اسطوره مربوط به زمان كودكی بشريت است،در آن زمان،*تنها چيزی كه برای انديشه*هاو تفكرات انسان در خيال بافی محصور بود،زيرا بشردر آن زمان،تنها چيزی كه برای انديشه وتفكر وبه عبارتی برای تحقيق علمی در اختيار داشت ، فقط ذهن و خيالش بود و هنگامی كه میانديشيد چون هنوز از انديشه*ها*ی تجربی بهره*مند نبود ، بنا بر اين انيشه*اش غير از خيالاتی چند ،چيز ديگری نبود.(3)
معادل انگليسی اسطوره ""Myth و معادل انگليسی اسطوره*شناسی ""Mythology است. در فرهنگ انگليسی آكسفورد در برابر واژه Myth دو معنی ذكر شده است:
1- داستانی از زمانهای باستان ،مخصوصا آن هايی كه برای توضيح (توجيه) پديده*ها*ی طبيعی گفته شده ويا شرح تاريخ نخستين بشريت. (اين گونه داستانها معمولا توضيح می دهند كه چگونه جهان آغاز شد.)
2- چيزی كه بسيار از مردم بدان اعتقاد دارند ، اما آن چيزی يا وجود ندارد و يا اشتباه است.
استاد مهرداد بهار اسطوره را اين گونه تعريف می*كند:
«هر كيشي را چهار بخش است: باورها ، آئين*ها،مكانها*مقدس وپيروان.اسطوره اصطلاحی كلی است و در بر گيرنده*ی باورهای مقدس انسان در مرحله ی خاصی از تطورات اجتماعی در عصر جوامع به اصطلاح ابتدايی ، شكل می*گيرد وباور داشت مقدس همگان می*گردد. اسطوره حتی در ساده*ترين سطوح خود، انباشته از رواياتی است كه معمولا مقدس و درباره*ی خدايان، موجودات فوق بشری و وقايع شگفت آوری كه در زمان*های آغازين با كيفياتی متفتوت با كيفيات زمان عادی ما، رخ داده و به خلق جهان و اداره*ی آن انجاميده است يا در دوران*های دوردست آينده، رخ خواهد داد.»(4)
بنی*اسرائيل و تورات
اسلام، مسيحيت و يهوديت هر سه دارای يك ريشه هستند، قوانين و داستانهای قرآن همان قوانين و داستانهای تورات است. تورات نيز حاصل قوانين و اساطير چند هزار ساله*ی تمدنهای همجوار قوم بنی*اسرائيل است. قوم* بنی*اسرائيل در گذشته نيز در همين مكان كنونی يعنی كشور اسرائيل ساكن بوده*اند، در نتيجه در كنار تمدنهای بزرگی چون سومريان، بابليان و... بوده*اند و در اثر همجواری با اين تمدنها، اساطير مختلفی وارد تورات شده است. در سال 586 پ.م نبوكدنصر دوم به اورشليم حمله ميكند و آنجا را با خاك يكسان ميكند و در سال 539 پ.م اورشليم به دست كوروش بزرگ فتح می*شود و كوروش يهوديان را آزاد می*كند. پس از اين واقعه، اساطير ايرانی نيز وارد تورات می*شوند و حتی نام كوروش نيز وارد تورات می*شود. در مورد چگونگی يكتاپرست شدن يهوديان گروهی از تاريخ نگاران غير دينی می*گويند، قوم ابراهيم، قبايل عبرانی بودن كه تحت حمايت يََهُُو،يكی از ايزدان كم اهميت كنعانی، با هم متحد شده بودند.(5) البته يكتاپرستی ابداع يهوديان نيست:
«شايد كهنترين نمونه پرستش خدای يكتا به " آخن آتون" فرعون مصری سلسله*ی هجدهم بازگردد كه از 1379 تا 1362 پيش از ميلاد بر مصر سلطنت می*كرد. او اصلاح طلب دينی بود و ستايش آتون ATON خدای خورشيد را جايگزين ستايش همه ديگر خدايان كرد و معبدی برای او ساخت. بعيد نيست كه اعتقاد به خدای يكتا در ميان يهوديان خود در پی برخورد يهوديان مقيم مصر با اين تحولات فكری در آن سرزمين بوده باشد.»(6)
نمونه*هايی از داستانهای اسطوره*ای تورات
هر چند بيشتر آثار تمدنهای باستانی از بين رفته است اما طبق اندك كتابها، سنگ نوشته*ها و الواح گِِلی كه بدست پژوهشگران و دانشمندان رسيده است نشان می*دهد كه بيشتر داستانها و قوانين دين يهود برگرفته از تمدنهای باستانی است. به چند نمونه از اين داستانهای اساطيری توجه كنيد:
خلقت شش روزه
در باورهايی كه مربوط به چهار دين يهود، مسيح، اسلام و زرتشت است، خداوند اين جهان را در شش روز يا شش مرحله آفريده است. بنابر روايت كتاب مقدس، در سفر پيدايش، بخش يكم ، خداوند اين جهان و همه موجودات آن را در شش روز آفريده است. همين موضوع در مسيحيت و اسلام نيز تكرار شده است، اما در دين زرتشت كه از هر سه دين سامر قديمی*تر است خلقت زمين در شش مرحله كه مجموعا يكسال می*شود انجام شده است و نه در شش روز:
« اورمزد آسمان را در چهل روز در آغاز روز اورمزد از ماه فروردين (اولين روز سال) آفريد و بعد به مدت پنج روز درنگ كرد. بعد آب را در مدت پنجاه و پنج روز آفريد و پنج روز درنگ كرد. سوم، زمين را در هفتاد روز آفريد و پنج روز درنگ كرد. چهارم گياه را در بيست و پنج روز آفريد و پنج روز درنگ كرد. پنجم گوسفند (حيوانات اهلی) را در هفتاد و پنج روز آفريد و پنج روز درنگ كرد. ششم انسان يعنی كيومرث را در هفتاد روز آفريد يعنی از آغاز روز رام از ماه دی تا روز انيران از ماه سپندارمذ، بعد پنج روز درنگ كرد.»(7)
خلقت آدم از گِل
انسانها با الهام از كار كوزه*گران، انسان را ساخته شده از گل می*پنداشتند و چون وقتی انسانی می*مرد ديگر نفس نمی*كشيد و دم *و بازدم نداشت، فكر می*كردند كه دم و بازدم همان روح بوده است كه از بدن شخص مرده خارج شده است و اصطلاح دميدن روح از اين خيال شكل گرفته است. تقريبا در اكثر اساطير انسان از گل ساخته شده است، در مصر خنوم Chnum و در بابل ارورو Aruru آدميان را از گل می*سازند، همچنين كيومرث در اساطير ايرانی از گل ساخته شده است. در اساطير يونانی نيز انسان از گل ساخته شده است:
«چون زئوس در المپ بر سرير خدايی نشست و جنگ بزرگ پايان يافت، پرمتئوس را فراخواندو فرمود: برو انسان را از گل رس بساز ،كالبد او را به شكل جاودانان بساز و من در او زندگی خواهم دميد. پرومتئوس برای به اجرا گذاشتن فرمان زئوس به محلی در يونان به نام پانوپئوس Panopeus واقع در چند كيلومتری شمال شرقی كوه دلفی رفت و بی درنگ با خاك رس ، گل آدم را ساخت وآن را شكل داد. سپس زئوس به آدمهای خاكی، زندگی بخشيد و پرومتئوس را بر آن داشت تا چيزهای لازم را به ايشان بياموزد.»(
در سفر پيدايش، بخش دوم آيه هفت آمده است: « آنگاه خداوند از خاك زمين، آدم را سرشت.سپس در بينی آدم روح حيات دميده، به او جان بخشيد و آدم موجود زنده*ای شد.»
آدم (Adammah) لغتی عبری به معنی خاك رس می*باشد كه مخصوص كوزه*گری است. با اين وجود بعيد نيست كه بن مايه*ی اين روايات همان الگوی سفالگری از خاك رس باشد.(9)
خلقت زن از دنده*ی چپ مرد
در بخش دوم از سفر پيدايش، آيات 18-25 ، خلقت حوا اينگونه ذكر شده است:
« و خداوند گفت خوب نيست كه آدم تنها باشد، پس برايش معاونی موافق وی بسازم... و خداوند خوابی گران بر آدم مستولی گرداند تا بخفت و يكی از دنده*هايش را گرفت و گوشت در جايش پر كرد، و خداوند آن دنده را كه از آدم گرفته بود زنی بنا كرد، و وی را نزد آدم آورد. آدم گفت : همانا اين است استخوانی از استخوانهايم و گوشتی از گوشتم. از اين سبب نساء ناميده شد، زيرا كه از انسان گرفته شد. از اين سبب، مرد پدر و مادر خود را ترك كرده با زن خويش خواهد پيوست و يك تن خواهند بود آدم و زنش هر دو برهنه بودند و خجلت نداشتند.»
ساموئل هنری هوك در كتاب خود اساطير خاورميانه، اسطوره*ی سومری را نقل می*كند كه شباهت زيادی با داستان خلقت حوا دارد:
« در اسطوره*ی " انكی" و "نين هورساگ" چنين نقل می*شود كه مادر زنخدای يا همان نين هورساگ هشت گياه در باغ خدايان روياند. انكی هوس خوردن اين گياهان را كرد و فرستاده*ی خود " اليسی مود" را برای آوردن آنها روانه كرد. انكی آنها را يكی*يكی خورد و نين هورساگ در حال خشم ، انكی را به مرگ نفرين كرد. در نتيجه*ی اين نفرين، هشت عضو از اعضای بدن انكی مورد هجوم بيماری قرار گرفت و در آستانه مرگ بود. خدايان بزرگ به هراس افتادند و از " انليل" كمكی ساخته نبود. نين هورساگ را ترغيب به بازگشت و رسيدگی به مسئله كردند. نين هورساگ، هشت زنخدای درمان آفريد و هر كدام دست به كار درمان هر يك از عضوهای بيمار بدن انكی شدند. يكی از عضوهای بيمار دنده*ی خدای نام برده بود و زنخدایی كه برای درمان دنده آفريده شده بود، "نين*تی" نام داشت. واژه*ی نين*تی به معنی "بانوی دنده" است. اما واژه*ی سومری "تی" معنی دوگانه دارد و علاوه بر، دنده به معنی حيات نيز هست. از اين رو نين تی می*تواند معنی "بانوی حيات" نيز داشته باشد. حوا در اسطوره عبری نيز معنای حيات دارد. بدين ترتيب مشاهده می*كنيم كه يكی از شگفت*ترين جنبه*های اسوره*ی عبری بهشت به روشنی ريشه در اسطوره*ی نه چندان پخته*ی سومری دارد.»(10)
Comment