About Jewish Ppl (Iranian Jewish)

[donsaeid]

انديشه قوم برگزيده در يهوديت




تفسير برگزيدگى از جهاتى چند ضرورت دارد، زيرا اعضاى قوم برگزيده و مقدس كه حسب فرض خدا در آنان حلول كرده، كوچكترين و ضعيفترين ملت در شرق دور بودند و در هيچ شرايطى قوم برتر و يا حاكم بر ديگران نبودند، بلكه پس از تحمل شكستهاى پىدرپى سرانجام اسير بابليان شدند.


اشاره

انديشه قوم برگزيده از بنيادىترين مباحثى است كه همواره در تاريخ قوم يهود مطرح بوده است. يهوديان بسته به ديدگاهشان در اين مسئله، رويكردى انحصارگرايانه يا توأم با تساهل و تسامح در برابر پيروان ساير اديان در پيش گرفتهاند. در اين مقاله تلاش شده است تا مسئله برگزيدگى بنىاسرائيل از جنبههاى مختلف بحث و بررسى شود.
در ابتدا به كاربردها و معانى واژه «برگزيدگى» در كتاب مقدس عبرى و سپس به ديدگاههاى مختلف در باب خاستگاه انديشه قوم برگزيده اشاره شده است. در مرحله بعدى برداشتهاى مختلف از مفهوم برگزيدگى، ذيل پنج تفسير تبيين شده است: 1. برگزيدگى بهمثابه تفوق و برترى قوم يهود كه از اين تفسير سه برداشت ارائه شده است؛ 2. برگزيدگى بهمثابه تكليف و مسئوليت دينى؛ 3. برگزيدگى بهمثابه سرّى از اسرار الاهى و يك امر ربانى و ملكوتى؛ 4. برگزيدگى بهمثابه حكم ازلى؛ 5. برگزيدگى بهمثابه موهبت الاهى. ديدگاه متفكران يهودى (نظير فيلون، يهودا هلوى، اسپينوزا، موسى مندلسن، كاوفمان كهلر، مُردخاى كاپلان و مارتين بوبر)، ديدگاه يهوديان اصلاحگرا، ديدگاه قرآن كريم و متألهان مسيحى و پيامدهاى نظرىِ برگزيدگى (سرزمين موعود و اعتقاد به ماشيح) از جمله موضوعاتى است كه در اين مقاله به اختصار مورد بحث قرار گرفته است.

معانى مختلف برگزيدگى در كتاب مقدس عبرى

عنوان عام قومِ برگزيده بيانگر اين انديشه است كه قوم اسرائيل رابطه ويژه و منحصر به فردى با خداى جهان دارند. اين انديشه در سراسر تاريخ تفكر يهود انديشهاى محورى بوده و در مفاهيم كتاب مقدس ريشهاى بس عميق دارد و در تلمود، فلسفه و عرفان يهودى بسط يافته است. اين واژه براى نشان دادن موارد زير بهكار رفته است: 1. انتخاب اشخاص از سوى خدا براى ايفاى نقش خاص يا به عنوان كاهن. برگزيدگى در آيه ذيل به اين معنا به كار رفته است: «زيرا يهوه خدايت او را از همه اسباطت برگزيده است تا او و پسرانش هميشه بايستند و به نام خداوند خدمت نمايند» (تثنيه، 18:5). در سموئيل نيز به همين معنا به كار رفته است، آنجا كه مىگويد: «و آيا او را از جميع اسباط اسرائيل برنگزيدم تا كاهن من بوده، نزد مذبحِ من بيايد؟» (اول سموئيل، 2:2. 2. در مورد كسانى كه نقش پادشاه را ايفا مىكنند، نيز بهكار رفته است: «و داود بهميكال گفت به حضور خداوند بود كه مرا بر پدرت و بر تمامى خاندانش برترى داد تا مرا بر قوم خداوند يعنى بر اسرائيل پيشوا سازد» (دوم سموئيل، 6:21). در اول پادشاهان آمده است: «اما داود را برگزيدم تا پيشواى قوم من اسرائيل بشود» (اول پادشاهان، 8:16). 3. به معناى اختصاص دادن مكانى خاص به محل مقدس و عبادت نيز به كار رفته است. كوتاه سخن آنكه، كلمه عبرى bhr (برگزيدن) بر برگزيدن اشخاص براى ايفاى نقش خاص مثلاً به عنوان كاهن يا پادشاه و نيز براى انتخاب مكانهاى مقدس دلالت دارد.
در سفر تثنيه به معناى خاص الاهياتى اين واژه اشاره شده است(Judaica, 498-9) . بر اساس اين برداشت، برگزيدگى گوهر و ماهيت عهدى است كه رابطه اساسى ميان خدا و اسرائيل را نشان مىدهد و در سرتاسر كتاب مقدس عبرى بر آن تأكيد شده است.
به رغم تحقيقات انتقادى گستردهاى كه در عصر حاضر در زمينه معانى و تفسير واژه عهد صورت گرفته و نيز نظريات مختلفى كه در اين باره ابراز شده، اين توافق عام وجود دارد كه مؤلفان كتاب مقدس اين رابطه را بسيار اساسى دانستهاند. درعينحال رابطه ميان خدا و اسرائيل بسيار گسترده و عميقتر از آن است كه واژه «برگزيدن» بتواند آن را نشان دهد. در عاموس از كلمه Yado (شناخت از نزديك يا شناخت خصوصى) براى بيان اين رابطه ويژه استفاده شده است: «من شمارا فقط ازتمامى قبايلزمين شناختم، پس عقوبت تمام گناهان شما را بر شما خواهم رساند» (عاموس، 3:2). بر اساس اين آيه برگزيدگى امتياز ويژهاى است كه وظيفه و مسئوليت مضاعف را بر قوم يهود تحميل مىكند.
نويسندگان سفر تثنيه تفسير كلامى و الاهياتىترى از عهد پيشنهاد كردند، چه آنكه شأن و جايگاه اسرائيل را به عنوان قوم خدا ارتقا دادند. انتخاب قوم يهود مرهون محبت خدا به ايشان است: «و شما را برنگزيد از اين سبب كه از ساير قومها كثيرتر بوديد، زيرا شما از همه قومها قليلتر بوديد، ليكن از اين جهت كه خداوند شما را دوست مىداشت» (تثنيه، 7:7ـ. با اينكه كل زمين به او تعلق دارد، و تمام اقوام تحت حكومت اوست، خداوند از آن ميان تنها قوم يهود را برگزيد.
رابطه مبتنى بر عهد، به شيوهاى كه توضيح داده شد، همراه و ملازم با قبول مسئوليت است. گزينش الاهى پاسخ متقابل انسان را مىطلبد: «يوشع به قوم خود گفت شما بر خود شاهد هستيد كه يهوه را براى خود اختيار نمودهايد تا او را عبادت كنيد. گفتند شاهد هستيم. گفت پس الان خدايانِ غير را كه در ميان شما هستند دور كنيد و دلهاى خود را به يهوه خداى اسرائيل مايل سازيد» (يوشع، 24:22ـ23). اسرائيل با اين انتخاب موظف شدند «تا آنكه فرايض او را نگاه دارند و شريعت او را حفظ نمايند.» افراد برگزيده به انجام وظايف خاص و ايفاى نقشهاى ويژه موظفند: «زيرا او را مىشناسم كه فرزندان و اهل خانه خود را بعد از خود امر خواهد فرمود تا طريق خداوند را حفظ نمايند» (پيدايش، 18:19).
هنرى اتلن در مقاله «قوم برگزيده» به اين موضوع پرداخته است. او در شروع بحث به آيهاى از سفر خروج اشاره مىكند كه به زعم وى، خاستگاه اصلى انديشه قوم برگزيده در كتاب مقدس است؛ آنجا كه خداى اسرائيل خطاب به بنىاسرائيل مىگويد: «اكنون اگر آواز مرا فىالحقيقة بشنويد و عهد مرا نگاه داريد همانا خزانه خاص من از جميع قومها خواهيد بود، زيرا كه تمامى جهان از آن من است و شما براى من مملكت كَهَنَه و امت مقدس خواهيد بود» (خروج، 19:5 ـ6). اتلن واژه Segulan را آنگونه كه در قرون وسطا به كار مىرفته، مدنظر قرار داده است. واژه فوق به معناى متناسب، منطبق و هماهنگ به كار مىرفته است. بنابراين وقتى از برگزيدگى صحبت مىكنيم، منظور ما هماهنگى دوسويه و متقابلى است كه ميان قوم بنىاسرائيل و خداى آنان وجود دارد. اين هماهنگى قوم يهود را از ساير اقوام متمايز مىسازد(Atlen 1987, 55) .
بنىاسرائيل متعهد شدند ملل جهان را متقاعد سازند كه تنها يك خداى مقتدر وجود دارد و تنها او مىتواند خيرات را به آنان عطا كند. آنان بر اساس اين رسالتى كه به عهده گرفتند كارگزاران دين حقيقى (اشعيا، 42:3ـ4) و در پايان جهان نور امتها خواهند بود (اشعيا، 42:6). قوم اسرائيل هرگز چنين تصور نمىكردند كه خداوند بدون توجه به اعمال آنان همواره از ايشان مساعدت كند، اما فكر طرد مطلق از سوى خدا براى آنان غيرقابل تصور بود: «شما قوم من نيستيد و من خداى شما نيستم» (هوشع، 1:9). خلاصه آنكه عامل اصلى گزينش آنان درنهايت به عامل تعيينكننده طرد ايشان مبدل گشت.
طبق گفته تورات، عهدى كه خداوند با ابراهيم بست تنها به اسحاق و دودمان وى تعلق گرفته است. حتى در برخى از آيات، خدا اسحاق را يگانه پسر ابراهيم دانسته است. به نظر مىرسد كه خاستگاه انديشه قوم برگزيده را بايد در چنين آياتى جستوجو كرد. در اين مجال به اختصار به پارهاى از آيات تورات كه صراحت در اين معنا دارند، اشاره مىكنم.
الف. آياتى كه از يهوديان به عنوان قوم مقدس ياد مىكند (تثنيه، 7:6). به معناى دقيق كلمه، واژه «مقدس» وصف خاص خداست كه او را به عنوان خدا از مخلوقات متمايز مىسازد، اما اراده خدا بر آن تعلق گرفت كه اين واژه را به قومى كه متمايز از ساير اقوام بودند اعطا كند (لاويان، 20:26) و اين حكايت از رابطه ويژه اين قوم با خدا دارد. اين كلمه، كه عموما در تثنيه و آثار بعدى بهكار رفته است، بيانگر عمل الاهى برگزيدگى است و احتمالاً قبل از قرن هفتم بهكار نرفته است؛ در عين حال اين برداشت بنيادين يكى از باورهاى اوليه در زندگى اسرائيل بوده است.
در سفر تثنيه كه از قوم يهود به قوم مقدس خدا ياد شده، چند نكته درخور توجه وجود دارد: 1. شما قوم مقدس خدا هستيد و به خدا اختصاص يافتهايد؛ 2. خداوند شما را از ميان ساير اقوام برگزيد و 3. برگزيدگى صرفا از آنروست كه خداوند شما را دوست مىداشت و مىخواست به عهدى كه با پدران شما بسته بود، وفا كند.
ب. ازقوم يهود به عنوان قوم خاص ياد شده است، آنجا كه مىگويد: اگر مطيع خدا باشند و عهد او را نگه دارند، قوم خاص او خواهند بود (خروج، 19:5).

خاستگاه انديشه قوم برگزيده

در باب خاستگاه انديشه قوم برگزيده ديدگاههاى مختلفى وجود دارد و جالب توجه آنكه براى هريك از آنها مىتوان شواهد و مستنداتى در كتابمقدس عبرى يافت. عدهاى معتقدند برگزيدگى بنىاسرائيل رابطه تنگاتنگى با مسئله عهد دارد. برخى يكتاپرستى را وجه تمايز قوم يهود از ساير اقوام مشرك و بتپرست مىدانند و معتقدند براى اينكه يهوديان فريب مشركان را نخورند، نبايد با آنان درآميزند. جمعى خاستگاه انديشه قوم برگزيده را اسارت بابلى مىدانند، زيرا يهوديان پس از اسارت مشاهده كردند كه نهتنها وعدههاى خدا در مورد آنان عملى نگشت، كه به طور روزافزون بر مصائب و بدبختىهاى آنان افزوده شد و در قياس با ساير اقوام مشرك و بتپرست وضعيتى به مراتب وخيمتر پيدا كردند. علماى يهود براى تسلىخاطر يهوديان بر برگزيدگى آنان نزد خدا تأكيد كردند و آينده درخشانى را به ايشان نويد دادند. به هرحال نمىتوان هيچ يك از عوامل فوق را به تنهايى علت و منشأ برگزيدگى دانست، بلكه تمام عوامل ذكر شده به نوعى در پديدآمدن انديشه قوم برگزيده دخالت دارند. در اينجا به اختصار به عوامل ياد شده مىپردازيم.

[donsaeid]

برگزيدگى و عهد

رويكرد انحصارگرايانه يهوديان ريشه در عهد و ميثاقى دارد كه خدا با ابراهيم و سرانجام با اين قوم بست. عهد(Covenant) قراردادى است كه دو طرف با كمال آزادى آن را منعقد مىكنند. طبق تعاليم تورات، خداوند ابتدا با نوح (پيدايش، 9:11) و بعد ابراهيم عهد بست (همان، 17:9) كه فرزندان و دودمان او را وارث ارض كنعان سازد. سپس، اسحاق و يعقوب مشمول اين عهد قرار گرفتند (همان، 17:19) و در پايان، اين عهد در كوه سينا با تمام جماعت بنىاسرائيل تجديد شد و خداوند پس از خروج اين جماعت از مصر، آنان را قوم برگزيده خود قرار داد. در اينكه عهد خدا با ابراهيم يكسويه بوده است، ترديدى نيست، ولى آيا عهد او با بنىاسرائيل نيز به همين منوال بوده است؟ اگر در تورات نيك بنگريم درخواهيم يافت كه عهد خدا با اين جماعت دوطرفه بوده است (تثنيه، 8:19ـ20)؛ يعنى آنان تنها درصورتى كه در مقابل فرمانهاى الاهى سرتسليم فرود آورند برگزيده شوند. اين در حالى است كه تورات و شواهد تاريخى همه حكايت از آن دارند كه بنى اسرائيل به عهد خود وفـا نكردند و امتياز برگزيدگـى را از كف دادند (همان، 9).
يهوديان با اين استدلال كه بين آنها و خدا ارتباط و علقهاى است كه با گناه از بين نمىرود، همچنان خود را قوم برگزيده خدا مىدانند؛ درست همانگونه كه مرد به دليل ناشزه بودن همسرش نمىتواند از او اعراض كند، زيرا مادر فرزندانش است.
برخى از انديشمندان يهودى گمان مىكنند عهدى كه بين خدا و قوم يهود بسته شده، فقط براى خدا الزامآور است و نه آنان؛ لذا معتقدند حتى اگر قوم بنىاسرائيل به مفاد عهد خود با خدا پايبند نباشند، عهد خدا در مورد آنان پابرجاست. براى هر عهد و ميثاقى علامتى وضع شده است. علامت عهد با نوح قوس قزح بود. علامت ميثاق با ابراهيم، ختنهكردن و علامت عهد با جماعت بنىاسرائيل در كوه سينا، روز شنبه، دهفرمان و تورات بود. كوتاه سخن آنكه عهد و ميثاق خدا با بنىاسرائيل منشأ انديشه قوم برگزيده در بين قوم يهود گشت.
با تأمل در كتاب مقدسِ عبرى به اين واقعيت مهم واقف مىشويم كه انتخاب و برگزيدگى قوم يهود مشروط است و تنها در سايه ايمان به خدا و وفادارى و رعايت عهد و ميثاق به دست مىآيد. در غير اين صورت، اين موهبت عظيم الاهى از آنان گرفته خواهد شد. در سفر تثنيه پس از ذكر نعمات و بركاتى كه خدا در سرزمين موعود به اين قوم خواهد بخشيد، به آنان هشدار داده كه اگر ديگر خدايان را عبادت كنند و قوانين الاهى را پاس ندارند، لعنت و عذاب خدا، رسوايى و خوارى و سرگردانى در ميان ساير ملل و انواع و اقسام گرفتارىها و بيمارىها گريبانگير آنان خواهد شد (تثنيه، 28:13ـ37). در اول پادشاهان نيز به اين نكته تصريح شده است (اول پادشاهان، 9:6ـ9). پيامبران بنىاسرائيل همواره تأكيد مىكردند اگر يهوديان درستكارى و عدالت را از دست بدهند نابود خواهند شد. در عاموس آمده است: «خاندان اسرائيل را در ميان همه انسانها خواهم بيخت، چنانكه غله در غربال بيخته مىشود و دانه بر زمين نخواهد افتاد. جميع گناهكاران قوم من كه مىگويند بلا به ما نخواهد رسيد و ما را درنخواهد گرفت به شمشير خواهند مرد» (عاموس، 9:9ـ11).
در هيچ كتابى از كتابهاى مقدس نيست كه خداوند ازخشم و غضب خود بر قوم بنىاسرائيل و ويرانى شهرها و آوارگى مردمانش سخن نگفته باشد (خروج، 32:9ـ10؛ اعداد، 14:11؛ تثنيه، 9:6ـ. قريب به همين مضمون در قرآن كريم نيز آمده است. از ديدگاه قرآن، پيمان و عهدى كه خدا با آنان بسته دوطرفه بوده است: «به پيمانم وفا كنيد تا به پيمانتان وفا كنم، اما جز اندكى همگى به حالت اعراض روى برتافتند» (بقره، 39).
كوتاه سخن آنكه تعهد خدا در قبال قوم بنىاسرائيل مطلق و بدون شرط نيست، بلكه خدا در صورتى به عهد وپيمان خود وفا مىكند كه آنان نيز به تعهدات خود عمل كنند و چون آنان پيمانشكنى كردند، عهد و پيمان خدا نيز خود به خود شكسته شد. برخى از دانشمندان يهود به اين نكته تفطن يافته و با صراحت هرچه تمام اظهار داشتهاند كه قوم اسرائيل داراى برترى ذاتى نيست. آنان نيز اگر به تورات عمل نكنند، مقام و منزلت خويش را از دست خواهند داد و لطف و رحمت الاهى شامل حال ايشان نخواهد شد. به اعتقاد آنان، تورات براى نوع بشر آمده است نه ملتى خاص. تلمود نيز بر اين گفته صحه مىگذارد، آنجا كه مىگويد: «هر جملهاى كه توسط خداى قادر مطلق گفته مىشد، به هفتاد زبان به گوش مىرسيد» (ا. كهن 1350، 82).

رابطه خدا با اسرائيل

هوشع به امر خدا براى نشان دادن رابطه موجود بين اسرائيل و خدا از رابطه زناشويى به عنوان سمبل استفاده كرد. او در عصر يُربعام دوم در حكومت شمالى زندگى مىكرد. هوشع معاصر عاموس بود و چهل سال نبوت كرده و با بتپرستان به مبارزه برخاست. در عصر عاموس فساد روزافزون داخلى و تقويت دمافزون آشور باعث شد كه حكومت شمالى سقوط كند و ساكنان آن تبعيد و سپس مشرك شوند.
از نظر هوشع، خدا داماد است و اسرائيل عروس بىوفاى او. خدا به هوشع مىگويد با زنى به نام جومر ازدواج كند. جومر طبق پيشگويى خداوند به هوشع خيانت كرد و دلباخته و دلداده ديگران شد. جومر نماد قوم اسرائيل است كه خدا را ترك گفته و به دنبال خدايان ديگر رفته است. هوشع مانند خدا كه قوم اسرائيل را به سوى خود مىخواند، به دنبال جومر مىرود و به رغم خيانتى كه كرده، او را مورد لطف و محبت خود قرار مىدهد. هوشع از قوم اسرائيل مىخواهد كه توبه كنند و به سوى خدا برگردند (هوشع، 14).
در پارهاى موارد، از حلول خدا در قوم بنىاسرائيل، به محبت خدا به آن قوم تعبير شده است و آن را به محبت مرد به زن، و دورى قوم از خدا را به زنا تشبيه كردهاند. از تورات نيز به صيغه مؤنث و به عنوان دختر و عروس خدا كه بر عرش در كنار او نشسته، ياد شده است. در قبالا بر عنصر انوثيت در كيان الاهى تأكيد شده است.
در تلمود، بنىاسرائيل به حبه زيتون تشبيه شده است. از نويسندگان تلمود راجع به تشبيه يهود به درخت زيتون سؤال شده است، آنان در پاسخ وجه شبههاى ذيل را ارائه كردهاند.

1. درخت زيتون برگهايش را از دست نمىدهد، همچنانكه تمام يهود در اين عالم يا عالم بعدى از ميان نمىروند.
2. همانگونه كه با فشردن زيتون روغن از آن استحصال مىشود، جماعت بنىاسرائيل نيز به جاده صواب بازنمىگردند مگر بعد از تحمل آلام و عذاب.
3. يهود از آن روى به حبه زيتون تشبيه شده كه روغن زيتون را نمىتوان با مواد ديگر مخلوط كرد. جماعت اسرائيل نيز ممكن نيست با ملتهاى ديگر مختلط شوند. تلمود مدعى است كه روح خدا از روح امت است، همچنانكه پسر جزئى از مادر است، لذا كسى كه به يك يهودى تجاوز كند، مثل فردى است كه به عزت الاهى تعدى و آن را جريحهدار كرده باشد. هركس جماعت اسرائيل را دشمن بدارد يا اكراه از آنان داشته باشد مثل اين است كه با خدا دشمن باشد؛ به خصوص آنكه مىدانيم آنگاه كه در سرزمين موعود بودند، خدا در بين ايشان بود و هنگام خروج از سرزمين شخينا با آنان بود، چون موسى چنين خواستهاى از خدا داشت (المسيرى، 1999، 5، 136).
تعبير پسر خدا در كتاب هوشع آمده است. اين تعبير دلالت بر برگزيدگى اسرائيل از طرف خدا دارد. اسرائيل نهتنها نخستين زاده خدا، كه تنها پسر او بود (هوشع، 11:1). در اشعيا، متناظر با پسر بودنِ اسرائيل بحث از پدر بودن خدا به ميان آمده است، آنگاه كه بنىاسرائيل به خدا گفتند: «تو پدر ما هستى! حتى اگر ابراهيم و يعقوب نيز ما را فراموش كنند، تو اى خداوند، از ازل تا ابد پدر و نجاتدهنده ما خواهى بود» (اشعيا، 63:16). در جاى ديگر آمده است: «اما الان اى خداوند، تو پدر ما هستى. ما گل هستيم و تو صانع ما هستى و جميع ما مصنوع دستهاى تو مىباشيم» (اشعيا، 64:. در توجيه بدبختىها و مصيبتها، تعبير پسر كه يهوه خطاب به فرعون گفت به قوم مبدل گشت. جايگاه و ارزش خاص قوم بيشتر در سفر خروج توصيف شده است (خروج، 4:22؛ همان، 19:6).
تشبيه اسرائيل به عروس نيز متضمن مفهوم برگزيدگى است؛ در حزقيال از اورشليم به عنوان همسر بىوفا ياد مىكند، سرزمينى كه كسى به آن توجه نمىكرد. خدا با آن پيمان ازدواج بست و آن را از آن خود كرد (حزقيال، 16:، اما اورشليم خيانت كرد و زنا كرد؛ يعنى بتهاى آشورى را پرستيدند و با آنها هم پيمان شدند و بعد به بتهاى بابلى روى آوردند (همان، 28:29).

برگزيدگى و اسارت بابلى

براى اينكه تصور و تصوير روشنى از موضوع برگزيدگى و رابطه آن با اسارت بابلى در يهوديت داشته باشيم، ناگزير بايد به شكلگيرى و پيدايى اين قوم اشارهاى هرچند كوتاه داشته باشيم. قومى به نام اسرائيل يا عبرانىها شكل گرفت. سرزمين بنىاسرائيل به دو بخش شمالى و جنوبى تقسيم شد؛ اسرائيل در شمال و يهودا در جنوب. بخش شمالى به اشغال آشوريان درآمد و ده سبط بنىاسرائيل كه درآن ساكن بودند، به اسارت رفته، در اقوام ديگر پراكنده شدند. در اين ميان تنها كشور يهودا باقى ماند كه فقط دو سبط بنيامين و يهودا را در خود جاى داده و نام خود را نيز از آن گرفته بود. اين دو سبط نيز در قرن ششم قبل از ميلاد به اسارت به بابل برده شدند و پس از مدتى آزاد شده، به موطن خويش بازگشتند. در اين اوضاع و احوال بود كه تعصبات قومى و قبيلهاى نضج گرفت و واژه جديدى به جاى دو عنوان پيشگفته يعنى اسرائيل و عبرانيان نشست. اين واژه جديد يهوديت و يهودى بود كه از كلمه يهودا، كه هم نام يك سبط بود و هم نام يك كشور، اقتباس شد (Jacobs 1999, 111).
در گذشتههاى دور، كلمه يهود تنها براى عبرانيانى كه از سبط يهودا بودند به كار مىرفت، اما بعد از اسارت، اين نام براى همه كسانى كه از اسارت بازگشته بودند، خواه از سبط يهودا يا ساير اسباط، و در مرحله بعد براى تمام يهوديانى كه در سراسر جهان آواره و پراكنده بودند به كار رفت و حتى تازه يهوديان را نيز دربرگرفت (قاموس كتاب مقدس، 1084).

انديشه قوم برگزيده و يكتاپرستى

چنانكه پيش از اين گفتيم، اعتقاد به اينكه يهوديان قوم برگزيده خدايند، اساسا بر وعده خدا به ابراهيم و آباى اوليه استوار است. باب بيستم سفر خروج ناظر به اين عهد است و آيه سوم آن با صراحت تمام رابطه انديشه قوم برگزيده و مسئله يكتاپرستى را بيان مىكند، آنجا كه مىگويد: «ترا خدايان ديگر غير از من نباشد.» جيمز. بى. وينگز در كتاب در ستايش تنوع دينى آيه فوق را بيانگر خاستگاه تفكر انحصارگرايى دينى در فرهنگ غربى مىداند. او مىگويد: برخى از اديان ادعاى جهانشمولى و همهگرايى دارند و معتقدند براى تمام انسانها در تمام زمانها و مكانها اعتبار و مرجعيت مطلق دارند. قبل از پرداختن به اين موضوع، تذكر اين نكته ضرورى است كه چه هنگام و چگونه و در صورت امكان چرا چنين ادعاهايى در فرهنگ غربى به وجود آمد.
شايد كمى بيش از سه هزار سال قبل، هنگامى كه گفته شد: «ترا خدايان ديگر غير از من نباشد»، اين انديشه مطرح شد كه خداى واحدِ يگانه بر تمام خدايان ديگر برترى دارد. بعدها از اين هم فراتر رفته، نه فقط منكر وجود خدايى همسنگ با خداى خاص خود شدند، كه وجود خدايان ديگر را نيز انكار كردند و اين نقطه عطفى در تاريخ يهود بود. ادعاى مربوط به «هيچ خداى ديگر» مفهوم بتپرستى را در سنت دينى مطرح كرد. از نظر يهوديان بقيه اقوام خدايان باطل را مىپرستيدند. كوتاه سخن آنكه پرستش هر خدايى جز خداى واحد و حقيقى كه بر تمام هستى حاكم است، بتپرستى تلقى مىشد. نتيجه منطقى خداى قومى و يگانه يهوديان، انديشه قوم برگزيده بود. برگزيدگى آنان در گام نخست قبول توصيف فوق است (Wiggings 1996, 22).

[donsaeid]

هرچند در يونان باستان نيز به نوعى مىتوان رگههايى از يكتاپرستى يافت، چنانكه بسيارى بر اين باورند، ولى حق آن است كه آنچه انديشمندان يونانى بر زبان آوردند، اصلى انتزاعى بيش نبود و پر واضح است كه اين اصل انتزاعى، نمىتوانست مبناى پرستش همگان واقع شود و افراد را سرسپرده و دلداده خود نمايد. بنابراين گزاف نيست اگر ادعا شود كه يهوديان در ميان ساير اقوام آن روزگار بيش از همه به ترويج و بسط يكتاپرستى همت گماشتند و ديگران را رهين منت خويش ساختند. اما يهوديان به رغم اينكه خداى قومى خود را تا مرتبه آفريدگار جهان ارتقا دادند، خداى آنان همچنان ويژگىهاى قومى را حفظ كرده بود (پاركز 1380، 93).
يزقل كاوفمان معتقد است كه در گذشته غلبه يك قوم و يك شهر بر قوم و شهر ديگر را غلبه خداى آن قوم و شهر بر خداى ديگرى مىدانستند. از اينرو، پس از شكست بنىاسرائيل در مقابل بابليان، از بيم اينكه مبادا شكست آنان، شكست يهوه تلقى شود، در سرتاسر ادبياتِ پس از تبعيد درصدد توجيه اين شكست برآمدند و آن را ناشى از اراده يهوه دانستند كه براى مجازات نافرمانى قوم خود آنها را به اسارت بابليان درآورد، چه در غير اين صورت، مردم به خدايى كه فاقد قدرت است و هيچ نقشى در تعيين سرنوشت آنان ندارد، ايمان نخواهند آورد. چنانكه از تورات استفاده مىشود، بنىاسرائيل همواره نزول بلايا و شكستهاى خود را نوعى توبيخ و كيفر تلقى مىكردند. سرانجام اين تلقينات به ميثاق يهوه و برگزيدگى قوم اسرائيل انجاميد و آنان را به آزادى و بازستاندن هويت از دسترفته خويش اميدوار كرد (آشتيانى 1368، 311).
هنرى اتلن معتقد است كه برگزيدگى يك قوم خاص در بافت اسطورههاى چندخدايىاى كه ريشه و خاستگاه اقوام قديمى را توصيف مىكنند، يك استثنا نيست. دستكم كتاب مقدس را در ابتدا بايد همچون اسطورهاى در باره خاستگاه قوم اسرائيل خواند. هر قومى با تعاليم فرهنگى خاص خود نقش محورى در جهان ايفا مىكند. برگزيدگى عبريان از سوى خدايشان را، آنگونه كه در كتاب مقدس توصيف شده، ابتدا بايد در بافت اسطورههاى مربوط به خاستگاه و ريشه اقوام فهميد كه در آن هر قومى خودش را محور جهان مىداند(Atlan, 56) . به عنوان مثال، در ميان سياهپوستان گروهى وجود دارند كه معتقدند سياهان قوم برگزيده خداوندند. از اين ديدگاه ذيل راستافاريانيسم (Rastafarianism) ياد مىشود.

نكته مهمى كه در اينجا بايد بدان اشاره كرد، اين است كه يهوديان تنها به يك خدا اعتراف نمىكردند، چه آنكه در نخستين فرمان از دهفرمان از آنان خواسته شده است كه خداى خود را برتر از خدايان ديگر قرار دهند. پيش از زمان اشعيا هر دسته و گروهى از عبرانيان خداى خاص خود را داشتند و بدينترتيب مىخواستند ضمن استقلال سياسى و اقتصادى، استقلال دينى خود را نيز حفظ كنند. به عنوان نمونه، در سفر تثنيه از يهوه همچون خداى خدايان ياد شده است (تثنيه، 10:17) و نيز در آيات بسيارى يهوه با ساير خدايان مقايسه شده است و به برترى و بزرگى او حكم شده است (اول پادشاهان 8:23؛ مزامير، 86:. حتى در زمان ارمياى نبى نيز هر طايفه براى خود خداى خاصى داشت: «زيرا كه اى يهودا خدايان تو به شماره شهرهاى تو مىباشند» (ارميا، 2:2. در زمان داود و سليمان وحدت سياسى برقرار شد و معبد اورشليم به صورت مركز عبادت يهوديان درآمد، اثر سياست و تاريخ در دين نيز انعكاس يافت و يهوه عنوان خداى يگانه تمام يهوديان را پيدا كرد. يهوديان جز اين گام، يعنى توجه به اينكه آنان را خدايى بزرگتر از خدايان ديگر افراد بشر است تا دوره انبياى بنىاسرائيل، گام ديگرى به طرف توحيد واقعى برنداشتند، ولى بايد گفت حتى در اين مرحله، از اديانى كه قبل از دوره انبياى بنىاسرائيل وجود داشتند، به توحيد نزديكتر بودند: «شايد محرك اشعياى دوم در توجه به يك خداى جهانى جنبشى بوده كه در پارس پيدا شد و نيرومندى مردم آن، تمام دولتهاى خاور نزديك را در زير فرمان اين كشور درآورد... اين خدا، مانند يهوه موسى نمىگويد كه «من خداى پروردگار تو هستم... تو نبايد در برابر من خدايان بيگانه داشته باشى»، بلكه مىگويد: «من يهوه هستم و ديگرى نيست و غير از من خدايى وجود ندارد» (ويل دورانت 1365، 365).
يكتاپرستى قوم يهود آنان را از بقيه اقوام متمايز ساخت. در سفر تثنيه آمده است اقوامى كه در سرزمين موعود سكونت دارند قتلعام شوند و يهوديان را بر حذر داشته كه با آنها ازدواج كنند؛ چون در نتيجه ازدواج با آنان، جوانان به بتپرستى كشيده خواهند شد و همين سبب خواهد شد كه خشم خداوند نسبت به شما افروخته شود و شما را به كلى نابود سازد» (تثنيه، 7:4؛ خروج، 34:11ـ16).
در باب يازدهم سفر تثنيه باز آمده است كه اگر از خدا اطاعت كنيد، بركت خدا برقرار خواهد بود، باران رحمت بر شما به موقع باريدن خواهد گرفت و زرع شما محصول فراوان خواهد داد. ولى هوشيار باشيد كه دلهايتان از خداوند برنگردد تا خدايان ديگر را بپرستيد، چون اگر چنين كنيد خشم خداوند نسبت به شما برافروخته خواهد شد و همه نعمتها را از كف خواهيد داد و فرزندان شما از زندگى در سرزمين موعود محروم خواهند گشت (تثنيه، 11:16ـ21).
باز در جاى ديگرى از سفر تثنيه برخوردارى يهوديان از مواهب الاهى را مشروط به يكتاپرستى آنان و رويگردانى ايشان از خدايان اقوام ديگر مىكند. به عنوان نمونه، آنجا كه مىگويد من امروز به شما حق انتخاب مىدهم تا بين بركت و لعنت يكى را انتخاب كنيد. اگر فرمانهاى خداوند، خدايتان را كه امروز به شما مىدهم اطاعت كنيد بركت خواهيد يافت و اگر از آنها سرپيچى كرده، خدايان قومهاى ديگر را پرستش كنيد مورد لعنت قرار خواهيد گرفت و نابود خواهيد شد (همان، 8:19ـ20).

هلنيسم و انديشه قوم برگزيده

اسكندر مقدونى در سال 332 ق. م حكومت جنوبى، يهودا، را به تصرف خود درآورد و آن را از سلطه ايرانيان خارج ساخت و به قلمرو پهناور يونان ملحق ساخت. پس از اين رويداد بزرگ، فرهنگ يونانى در پى مراودههاى گسترده و روزافزون تأثير ژرفى بر فرهنگ و رسوم مردم يهودا گذاشت، به طورى كه زبان يونانى زبان رايج مردم آن سامان گشت و آنان براى اطفال خود اسامى يونانى برگزيدند. در اين بين نبايد از سهم كاهنان و كاتبان اورشليم غافل شد، چه آنكه ايشان همپاى ساير مردم و حتى با شتابى بيشتر از فرهنگ يونانى تأثير پذيرفتند. مردم يهودا گاه تماشاى پهلوانان و ورزشكاران يونانى را بر مراسم قربانى ترجيح مىدادند، به گونهاى كه گاه آن را نيمهتمام رها مىكردند (ژيلبرت 1347، 65).
با گذشت زمان برخى از يهوديان درصدد مقابله با موج روزافزون تهاجم فرهنگ يونانى برآمدند و با صلابت و سرسختى هرچه تمام در مقابل سيل بنيانافكن فرهنگ يونانى قد برافراشتند و خود را حسيديم يا پارسايان نام نهادند. آنان به فرمانهاى تورات سخت پايبند بودند و با عشق و علاقهاى وصفناپذير به دستورهاى آن عمل مىكردند. حسيدها برگزيدگى قوم يهود را به هلنىمآبها يادآور شدند و خود با چشمپوشى از بسيارى از لذات سعى داشتند قوم يهود را، بهزعم خود، از هضم شدن در يونانىها نجات دهند.

كوتاه سخن آنكه با آمدن فرهنگ يونانى به كشور يهودا، گروهى كه اصطلاحا هلنيستها ناميده مىشوند، به آن گرايش پيدا كردند و گروه ديگرى در مقابل آنان موضع گرفته، آهنگ جدايى ساز كردند و بدينترتيب حسيديم نام گرفتند. از دل اين دو گرايش، دو فرقه دينى به نام صدوقيان و فريسيان پديد آمدند. صدوقيان سخت دلداده فرهنگ هلنى، خاصه فلسفه آن بودند و تقليد از فرهنگ، آداب و رسوم و حتى زبان بيگانگان را روامىدانستند، البته اين تساهل و تسامح با توجه به اينكه بيشتر آنان بازرگانان متمول و كارگزاران حكومتى بودند و با ملتهاى ديگر در تماس بودند، چندان تعجببرانگيز نبود.

نكته درخور تأمل آنكه با ترجمه متون مقدس به يونانى و پراكنده شدن يهوديانِ آواره در قلمرو پهناور يونان، رفتهرفته شمار زيادى از غيريهوديان به خداى اسرائيل اعتراف كردند و به جامعه يهوديان ملحق شدند. بدينترتيب، آنان از فرهنگ يهودى تأثير پذيرفتند. به باور يهوديان، خداى اسرائيل حاكم جهان و واجد حقيقت مطلق است و آينده تاريخ نيز بر اين اساس تنظيم شده است: «يهوه بر تمامى زمين پادشاه خواهد بود. در آن روز يهوه واحد خواهد بود و اسم او واحد» (زكريا، 14:9). چنانكه ملاحظه مىشود، اين مطلب دلالت بر شمولنگرى و همهنگرى يهوديت دارد و از برگزيدگى، به ويژه برگزيدگى به معناى عِرقى و نژادى كه مطمحنظر بسيارى از يهوديان است، فرسنگها فاصله دارد و از واقعيت نودينى در يهوديت يعنى ورود افرادى از ساير اقوام به آيين يهود پرده برمىدارد.

برداشتهاى مختلف از مفهوم برگزيدگى

پرسشى كه به طور طبيعى براى انسان مطرح مىشود، اين است كه آيا برگزيدگى و برترى قوم يهود ذاتى است؟ به عبارت ديگر، آيا ويژگى و خصيصهاى ذاتى در قوم يهود است كه به اين برگزيدگى منجر مىشود يا اينكه آنان در سايه اعمال نيكى كه انجام دادهاند به اين برترى و تفوق دست يافتهاند؟ به ديگر سخن، آيا برگزيدگى بر اساس شايستگى است يا فيض الاهى؟ اين مسئله همواره در ميان خود يهوديان نيز منشأ اختلاف بوده است. افرادى كه در قرن اخير درصدد برآمدهاند تا يهوديت را دينى معقول و قابل دفاع جلوه دهند، بر اين باورند كه قوم يهود هيچگونه مزيت و برترى ذاتى نسبت به ساير اقوام ندارد، بلكه تمام اقوام در صورتى كه فرمانهاى الاهى را گردن نهند و به كار بندند، به درجات عالى نايل خواهند گشت. از نظر آنان حتى مقصود از مسيحا برپايى دوباره دولت يهود به رهبرى فردى از نسل داود يا جدايى يهود از ساير اقوام نيست.

تفسير برگزيدگى از جهاتى چند ضرورت دارد، زيرا اعضاى قوم برگزيده و مقدس كه حسب فرض خدا در آنان حلول كرده، كوچكترين و ضعيفترين ملت در شرق دور بودند و در هيچ شرايطى قوم برتر و يا حاكم بر ديگران نبودند، بلكه پس از تحمل شكستهاى پىدرپى سرانجام اسير بابليان شدند.
دانشمندان و الاهيدانهاى يهودى تفاسير و برداشتهاى مختلفى از برگزيدگى ارائه، و بر مدعاى خويش دلايلى اقامه كردهاند. در اينجا فهرستوار به پارهاى از آنها اشاره مىكنيم:


1. برگزيدگى به مثابه تفوق و برترى قوم يهود

كسانى كه برگزيدگى را علامت برترى قوم يهود مىدانند، تلقى و دريافت واحدى از اين موضوع ندارند و هريك به شيوه خاص خود در تفسير آن كوشيده است.
الف) قوم يهود صرفا به عنوان يك قوم خاص برگزيده نشده، بلكه رسالت دينى بر همه اقوام و ملتهاى جهان عرضه شده است و از آن ميان تنها قوم يهود به اين دعوت پاسخ مثبت داده وتوانسته بار اينامانت را بردوش كشد. در تلمود آمده است: «چه جهت داشت كه ذات قدوس متبارك ملت اسرائيل را انتخاب كرد؟ براى آنكه تمام ملتهاى بتپرست تورات را رد كردند، اما قوم اسرائيل پذيرفت و ذات قدوس متبارك و تورات او را براى خود انتخاب كرد (گنجينهاى از تلمود، 81). لذا هستى جهان به وجود تورات وابسته است و اگر ملتى پيدا نمىشد كه به فرمانهاى آن گردن نهد، مقصود خدا ازخلقت جهان حاصل نمىگشت. برداشت فوق، شباهت زيادى با اينآيه قرآن داردكه مىفرمايد: «ما امانت الاهى و بار تكليف را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه كرديم، اما آنها از برداشتن آن سرباز زدند و هراسناك شدند، ولى انسان آن را برداشت» (احزاب، 72).

[donsaeid]

برگزيدگى بنىاسرائيل همچنانكه گفته شد، بر پذيرش آزادانه تورات در سينا استوار است. اين انديشه در سفر خروج بيان شده است: «و اكنون اگر آواز مرا فى الحقيقه بشنويد و عهد مرا نگاه داريد همانا خزانه خاص من از جميع قومها خواهيد بود، زيرا تمامى جهان از آن من است» (خروج، 19:5). حاخامها در تفسير اين آيه مىگويند كه در ابتدا، تورات بر اقوام ديگر عرضه شد، اما همه آنان آن را رد كردند، چون فرمانها و دستورهاى آن با زندگى فاسد و تبهكارانه آنان در تعارض بود، ولى بنىاسرائيل حتى قبل از آنكه به محتواى تورات آگاهى يابند آن را پذيرفتند (Judaica, 5, 499).
برخى از حاخامها در تفسير آيه پنجم باب نوزده سفر خروج به طرح اين پرسش پرداختهاند كه چرا خداوند تورات را بر اقوامِ پيش از بنىاسرائيل نازل نكرد؛ به عبارت ديگر، چرا نزول تورات تا زمان بنىاسرائيل به تأخير افتاد و در همان زمانى كه آدم خلق شد، تورات بر او نازل نشد؟ خدا در پاسخ به اين پرسش مىفرمايد: «من فقط يك دستور و فرمان به آدم و حوا دادم و آن عبارت بود از عدم تناول از ميوه درخت نيك و بد. آن دو نتوانستند به اين فرمان الاهى گردن نهند و سرتسليم فرود آورند. از اينرو، خداوند نزول تورات را تا زمان بنىاسرائيل به تأخير انداخت تا قوم صالحى همچون آنان بيابند و با دلدادگى و شيفتگىِ وصفناپذير، 613 فرمان تورات را از جان و دل پذيرا شوند. حاخام حَكَى بَرابا (Hija bar Abba) به مطلب قبل مىافزايد: «نگاه كنيد ببينيد كداميك از اين دو بزرگتر است: جهان يا تورات. خداوند به مدت هفت روز جهان را خلق كرد، اما براى نزول تورات به چهل روز كامل نياز داشت(Buttrick, 1, 972) .
يكى از واژههايى كه يهوديان بسيار به كار مىبرند، واژهامتِ روح(Nation of the Spirit) است. قوم يهود اين واژه را به اين اعتبار بر خود اطلاق مىكنند كه فاقد سرزمين و زبان مشتركاند و نقطه تلاقى و پيوند آنان تورات و فرهنگ يهودى است. اين مفهوم با قوم برگزيده و امت مقدس در ارتباط است.

ب) برگزيدگى و اختيار قوم يهود حكايت از برترى عرفى و نژادى آنها دارد.

حضرت ابراهيم به خاطر خلوص و عدم اختلاط نژادش برگزيده شد و يهود نيز تنها به اين دليل كه از نسل او بودند برگزيده شدند. در تلمود آمده است: «قوم يهود مقدس و سرورند... دنيا فقط براى جماعت بنىاسرائيل خلق شده است... هيچكس به جز بنىاسرائيل نمىتواند ادعا كند فرزند خداست. مِهر و محبت خدا از آن جماعت بنىاسرائيل است و بس» (المسيرى، 5، 72).
از نظر بيولوژى و نيز تاريخ، هيچ مبنايى نمىتوان براى تفسير مزبور پيدا كرد. در واقع، اين ادعا به افسانه شبيهتر است تا واقعيت. به گفته ارنست رنان، بسيارى از كسانى كه از نژاد يهود سخن مىگويند و گاهى راه افراط نيز پيموده و به صهيونيست معروفاند با افرادى كه با يهوديان سرستيز دارند در اين نكته همداستانند كه يهوديان از ساير اقوام متمايزند و نبايد با ساير اقوام درآميزند. كوتاه سخن آنكه، چيزى به نام نژاد يهود در تاريخ و نيز به لحاظ بيولوژيكى وجود ندارد، بلكه آن را بايد در ياوهگويىهاى صهيونيستها و امثال هيتلر سراغ گرفت (ويل دورانت، 1، 354).
به اعتقاد ويل دورانت، يهوديان در آغاز آميختهاى از نژادهاى گوناگون بودند. وجود يك نژاد خالص در ميان صدها نژاد به معجزه شبيه است و از نظر عقلى ناممكن است. اما اين را مىتوان گفت كه در ميان نژادهاى اين ناحيه، نژاد يهوديان از همه خالصتر مانده است (كستلر، 1361، 236). برخى معتقدند يهوديان در ابتدا نژاد خالص بودهاند، ولى رفتهرفته با مهاجرتهاى پىدرپى و نيز ارتباطات و مناسباتى كه با ساير اقوام برقرار كردند، خلوص نژادى خود را از دست دادند و به نژادهاى مختلف درآمدند. از ديدگاه فيشبرگ يهوديان حتى در ابتدا نيز نژاد خالص نبودهاند:
اگر مطالعه خود را با بررسى مطالب تورات و سنت آغاز كنيم، خواهيم ديد كهقوم اسرائيل حتى در آغاز شكلگيرى، از عناصر متعلق به نژادهاى مختلف فراهم آمده بود. خواهيم ديد كه در آسياى صغير، سوريه و فلسطين نژادهاى گوناگونى وجود داشتند... عبريان قديم چنانكه در بسيارى از موارد تورات آمده، با تمام اقوام [ساكن در اين مناطق] ازدواج كرده و درآميخته بودند (كرينستون، 1377، 153).
به خاطر نامعقول بودن تفسير فوق، اصلاحگرايان يهودى درصدد حذف مناسكى برآمدند كه جنبه قومى آيين يهود را برجسته مىساخت. ديويد فريدلاندِر يهوديان را ترغيب مىكند كه مناسك و مراسم دينى خود را به زبان رسمى كشورى كه در آن سكنا گزيدهاند، به جا آوردند؛ زيرا يهوديان زمانى كه در ميان ساير ملل بيگانه به حساب مىآمدند، مناسك و دعاهاى خود را به عبرى اجرا مىكردند، ولى در حال حاضر بايد به سرزمينى كه شهروند آن هستند عشق ورزند و به زبان مردم همان ديار مراسم و مناسك خود را اجرا كنند (المسيرى، 5، 72).

ج) برگزيدگى قوم دليل بر تفوق و برترى اخلاقى آنها نسبت به ساير اقوام است.

براساس اين تفسير، خدا قوم يهود را به اين علت كه خداى يگانه را پرستش مىكردند برگزيد. به عبارت ديگر، از آنجا كه اين قوم از ميان معبودهاى متعدد تنها خداى واحد و يگانه را برگزيد، خدا نيز آنها را به عنوان قوم برگزيده اختيار كرد. مطابق با اين تفسير، برگزيدگى دو سويه و متقابل است. در تلمود اين برداشت از برگزيدگى بيان شده است، آنجا كه مىگويد: «اگر سؤال شود كه چرا خداى يگانه تبارك و تعالى جماعت بنىاسرائيل را برگزيده [در پاسخ بايد گفت] چون افراد اين جماعت خدا و تورات او را برگزيدند» (The Interpreters Bible, 30).

2. برگزيدگى به مثابه يك تكليف و مسئوليت دينى

بر پايه اين تفسير، خدا قوم يهود را برگزيد تا درميان اقوام ديگر خادم او باشند و در اصلاح عالم بكوشند و بين اقوام و ملل مختلف وحدت و همدلى ايجاد كنند. اين نوع انتخاب و گزينش برخلاف تفسير نخست از تفوق و برترى قوم يهود حكايت ندارد، بلكه تكليفى است كه خداوند بر دوش آنها نهاده است و از اينرو مسئوليت آنها سنگينتر است. در عاموس آيهاى است كه همين معنا و برداشت از برگزيدگى را تداعى مىكند، آنجا كه مىگويد: از ميان تمام اقوام روى زمين، من تنها شما را انتخاب كردهام. به همين دليل وقتى گناه مىكنيد شما را تنبيه مىكنم: زيرا گناهان شما باعث مىشود كه رابطه من و شما تيره شود (عاموس، 3:2ـ3).

3. برگزيدگى به مثابه سرى از اسرار الاهى و يك امر ربانى و ملكوتى

طبق اين برداشت، پرسش از فلسفه و علت برگزيدگى عبث و بيهوده است؛ زيرا برگزيدگى بىنياز از علت و فلسفه است. همين كه اراده خدا بر اين امر تعلق گرفت كه از ميان اقوام مختلف قوم خاصى را برگزيند كفايت مىكند و شايسته نيست كه از علت آن سؤال شود. اين برداشت متأثر از تفكر مسيحى است، زيرا چنانكه خواهيم گفت، متألهان مسيحى در باب برگزيدگى قوم يهود سه ديدگاه دارند كه بر پايه يكى از آنها، يهوديان بر اثر لطف و فيض الاهى انتخاب شدند نه به علت خوب بودن خودشان و يا برخوردارى از امتيازهاى ديگر. بر اساس اين نظريه، برگزيدگى يك امر الاهى است كه انسان بايد از صميم قلب و سويداى وجود خويش به آن اذعان كرده، از چند و چون آن نپرسد. بنابراين برگزيدگى ارتباطى با خير و شر و طاعت و معصيت ندارد، زيرا محبت خدا نسبت به قوم برگزيده بر عدالت او غالب است.
چنانكه گذشت، تفسير سوم از برگزيدگى متأثر از تفكر مسيحى است. در انجيل يوحنا، از برگزيدگى به عنوان فعل خدا ياد شده است نه بنىاسرائيل: «شما مرا برنگزيديد، من شما را برگزيدم» (يوحنا، 15:16). به باور يوحنا، برگزيدگى به مثابه سرى از اسرار الوهى است، هر چند يهوديان به فلسفه اين راز پى نبردند. تنها رهبران دينى خاصى دعوت و فراخوان جدايى از تمام كفار و ملحدان را دريافتند. در سفر تثنيه بر اين جدايى تأكيد شده است؛ چه آنكه تثنيه در زمانى نوشته شد كه هم تاريخِ گذشته و هم تاريخِ فعلى از نتايج اسفبار عقيده توحيد همراه با مدارا نسبت به كفار پر شده بود (آشتيانى 1368، 475).

4. برگزيدگى به مثابه حكم ازلى

همانگونه كه پيشتر گفتيم، اغلب معتقدند كه برگزيدگى قوم بنىاسرائيل ريشه در عهد و پيمانى دارد كه خدا از طريق آباى اوليه و حضرت موسى با ايشان بسته است؛ عهد و پيمانى كه خداوند در كوه سينا و نيز براى بار دوم در دشت موآب با آنان بست. ولى مارتين بوبر، فيلسوف شهير يهودى، هيچ نوع ارتباطى ميان برگزيدگى قوم اسرائيل و مسئله عهد و ميثاق قائل نيست، بلكه معتقد است خداوند از ازل اين قوم را مستعد يافته و برگزيده است، هرچند نافرمانىها و خطاهاى زيادى در پرونده آنان ثبت شده است. بوبر روايت خروج را بازگو مىكند كه يهوه به فرعون مىگويد: «به فرعون بگو خداوند چنين مىگويد اسرائيل پسر من و نخست زاده منست و به تو مىگويم پسر مرا رها كن تا مرا عبادت نمايد و اگر از رهاكردنش ابا نمايى همانا پسر تو يعنى نخستزاده ترا مىكشم» (خروج، 4:22).
بوبر مىپرسد: در آن موقع كه هنوز يهوه با اسرائيل عهد و پيمانى نبسته بود، چگونه او را پسر ارشد خود خواند؟ اسرائيل چرا از ابتدا قوم خدا و ملت مقدس است؟ علت اين تقديس با آن همه ناپاكىهاى اين قوم در آينده چيست؟ بوبر معتقد است كه اسرائيل بالقوه قوم مبارك و قوم خدا بوده است و او را يهوه از قبل برگزيده تا روزى مقدس شود! او مىنويسد: «خداوند اسرائيل را با عشق و علاقه جستوجو كرد و قوم خود را برگزيد، زمانى كه هنوز او به وجود نيآمده بود... در عصر جدايى اقوام و هنگامى كه از اسرائيل هيچ اثرى نبود، خداوند اين قوم متولدنشده را رفعت بخشيد تا نخستين فرزند ذكور او گردد» (المسيرى، 5، 137).

5. برگزيدگى به مثابه موهبت الاهى

آيا برگزيدگى قوم اسرائيل از سر لطف و رحمت يهوه است؟ به عبارت ديگر، آيا اراده الاهى بر اين تعلق گرفت كه قوم اسرائيل برگزيده شود يا اينكه اين قوم لايق اين برگزيدگى بوده و خداوند بايد آنان را به اين مقام و جايگاه ارتقا مىبخشيد؟ به بيان ديگر، آيا برگزيدگى هبه و عطاى الاهى است يا اينكه جزء حقوق اين قوم بوده و تخلف خداوند از اين كار شايسته نبوده است؟ برگزيدگى در ابتدا از رحمت و اراده خدا نشأت گرفت، لكن قوم يهود خود را سزاوار اين برگزيدگى مىدانستند، لذا برگزيدگى از موهبت الاهىبودن به حقى از حقوق يهود تحول يافت و بر اين اساس، حتى اگر قوم يهود به بيراهه بروند، بر خدا لازم است آن حق و دين را ادا كند. در تلمود از زبان خدا آمده است: «با جماعت يهود همچون ملتهاى ديگر معامله نمىكنم، حتى اگر اعمال خوب آنان اندك باشد» (The Interpreters Bible, 30).
خداوند از ميان اقوام مختلف، بنىاسرائيل را برگزيد، اما نه از آنرو كه توانمند و برخوردار بودند، بلكه چون ضعيف بودند. اين موضوع با توجه به اينكه خدايانِ معمولى بيشتر دلنگران افراد فرهيخته، توانمند و متمدن بودند، معنا پيدا مىكند. در سفر تثنيه هيچ دليلى براى برگزيدگى جز توجه خاص خدا و وعده او به پدران اوليه ارائه نمىشود. كوتاه سخن آنكه، اين عمل از سرلطف است، و ديگر سؤال نمىشود كه چرا خدا، آباى اوليه را برگزيد؟ (قزوينى يزدى، 1378، 201).

[donsaeid]

ديدگاه متفكران يهودى در باره قوم برگزيده

فيلون اسكندرانى
تقريبا تمام متفكران يهودى اعم از فيلسوف، الاهيدان و عارف به فراخور حوزه مطالعاتى خود در باب برگزيدگى قوم يهود موضعى اتخاذ كردهاند. با اينكه موضوع فوق مقاله مستقلى مىطلبد، در اين مجال تنها به ذكر ديدگاههاى تنى چند از متفكران يهودى خواهم پرداخت كه به گونهاى تمام ادوار تاريخى را پوشش قرار دهد. فيلون اسكندرانى كه از او به عنوان مؤسس فلسفه دينى در قلمرو اديان ابراهيمى نام برده مىشود، در صدر اين افراد است. فيلون در سه جا به موضوع برگزيدگى پرداخته است: «رساله درباره قوانين خاص»، «رساله درباره زندگى موسى» و «رساله درباره فضايل». در رساله نخست به بررسى نسبت قوم يهود با ساير اقوام پرداخته است. از نظر او نسبت قوم يهود با كل جهانِ مسكون از نوع نسبت كاهن با يك شهر است. يك كاهن با بيان حقيقت به مردم يك شهر خدمت مىكند. قوم يهود نيز با بيان حقيقت وقوانين الاهىاى كه خداوند درباره تن و روان هر دو وضع كرده است، به كل نژاد انسانى خدمت مىكند (Philo 1995a, 583).
فيلون در «رساله درباره زندگى موسى» ذيل گستره قوانين يهودى در ميان غيريهوديان به موضوع برگزيدگى پرداخته است. به باور او، هر قومى نسبت به آداب، نهادها، مؤسسات و ارزشهاى قومى خود تعصب خاص دارد و حاضر نيست تحت هيچ شرايطى از آنها روى تافته، به ارزشها و رسوم ساير اقوام روى آورد. يونانىها، مصرىها و بربرها هر يك تنها آداب و رسوم و نهادهاى خود را پاس مىدارند. در حالى كه اين موضوع درباره ارزشها، فضايل و آداب و نهادهاى قوم يهود صورت متفاوتى يافته است؛ زيرا تمام اقوام پارهاى از قوانين موسوى را تكريم مىكنند و پاس مىدارند. فيلون به طور موردى به روز هفتم كه براى استراحت در نظر گرفته شده اشاره مىكند. به زعم او، تمام اقوام در اين خصوص از قوم يهود الهام گرفتهاند (Philo 1995b, 492). شبات يكى از نشانههاى برگزيدگى است. دلايل چندى براى قداست اين روز برشمردهاند كه در اينجا مجال ذكر آنها نيست. تنها به ذكر اين نكته بسنده مىكنم كه در اسفار پنجگانه به دفعات بر حفظ شعاير شبات همچون عهد هميشگى بين خدا و جماعت اسرائيل تأكيد شده است.
سومين جايى كه فيلون راجع به برگزيدگى سخن گفته است «رساله درباره فضايل» است. وى در آنجا هدف شريعت موسوى را بيان مىكند. از نظر او، موسى تنها درصدد سعادت قوم يهود نبود، بلكه سعادت تمام جهانيان از هر مذهب و نژادى، وجهه همت او بود. خواست او ترويج وحدت كلمه، رفتار محبتآميز، دوستى و رفاقت و احساس متقابل ميان تمام انسانها بود. هر چند تاكنون به اين امور در دعاها اشاره شده است، بايد تلاش كرد به واقعيت بپيوندد (Philo 1995c, 651).
انديشه قوم برگزيده در يهوديت (قسمت دوم)

خبرگزاري فارس: تفسير برگزيدگى از جهاتى چند ضرورت دارد، زيرا اعضاى قوم برگزيده و مقدس كه حسب فرض خدا در آنان حلول كرده، كوچكترين و ضعيفترين ملت در شرق دور بودند و در هيچ شرايطى قوم برتر و يا حاكم بر ديگران نبودند، بلكه پس از تحمل شكستهاى پىدرپى سرانجام اسير بابليان شدند.


يهودا هلوى

يهودا هلوى در باب برگزيدگى يهوديان نظر خاصى ابراز كرده است. او معتقد است كه خداوند استعداد و قوه دينى ويژهاى ابتدا به آدم و بعد به نمايندگان منتخب و برگزيده خود در طول تاريخ و نيز سپس به تمام بنىاسرائيل اعطا كرد. بنابراين، اين قوه و استعداد دينى موروثى است و تنها قوم اسرائيل قادرند در ارتباط با خدا باشند. به خاطر اين عامل و اثر الاهى برگزيدگى، اسرائيل يك مشيت فوق طبيعى است كه ساير اقوام از آن محروماند. انديشه قوم برگزيده چنانكه ديديم، جايگاهى محورى به خود اختصاص داده، ولى ساير فلاسفه از آن به عنوان موضوعى فرعى بحث كردهاند (Hertzberg, 40).

اسپينوزا

ديدگاه اسپينوزا درباره برگزيدگى را مىتوان به شرح ذيل بيان كرد: 1. برگزيدگى با سعادت و خوشبختى به معناى واقعى كلمه در تعارض است. كسى كه خود را خوشبخت و سعادتمندتر از ديگران مىداند تنها به اين دليل كه از امتيازاتى برخوردار است كه بقيه فاقد آن هستند از معناى واقعى سعادت غافل است. سعادت واقعى انسان صرفا عبارت از حكمت و شناخت حقيقت است نه اينكه او عاقلتر از ديگران است. ملاحظاتى از اين دست حكمت يا سعادت حقيقى انسان را افزايش نمىدهد. 2. آياتى كه از برگزيدگى قوم يهود سخن مىگويند به فراخور درك و فهم يهوديان بوده است. براى نمونه، آيات 6 و 7 باب 9 تثنيه نشان مىدهد كه عبرانيان سعادت حقيقى را نمىشناختند. لذا اگر خدا به طور يكسان تمام انسانها را به نجات فرامىخواند، آنان در راه سعادت گام برنمىداشتند. وقتى كه خدا به سليمان مىگويد: «اينك برحسب كلام تو كردم و اينك دل حكيم و فهيم به تو دادم، به طورى كه پيش از تو مثل توئى نبوده است و بعد از تو كسى مثل تو نخواهد برخاست (اول پادشاهان، 3:12) در واقع خدا بنابه فهم عبرانيان با آنان سخن گفته است. البته اسپينوزا منكر اين نيست كه خدا شريعت موسوى را تنها براى آنان تنظيم و وضع كرده و فقط با آنان سخن گفته است. عبرانيان در شناخت و درستكارى بر بقيه اقوام برترى ندارند، آنان به خاطر زندگى خوب و ايدههاى متعالى برتر نيستند، چه آنكه تمام اقوام كموبيش از اين مواهب برخوردارند. 3. برگزيدگى يهوديان به خاطر حكومت مستقل و سازمان اجتماعى آنان بوده است نه برخوردارى از حكمت و مواهبى از اين دست. در واقع، موفقيت آنان در امر حكومت باعث شد تا از مزاياى حكومت مستقل و سعادت موقتى برخوردار گردند. اين تنها چيزى است كه خدا به پاترياخها و اخلاف آنان داده است. در شريعت موسوى هيچ پاداشى براى فرمانبردارى جز برخوردارى از مواهب پيشگفته پيشنهاد نشده است. در مقابل، اگر عهد را نقض كنند، قوم از هم خواهد پاشيد و نه تنها وعدههاى خدا در حق آنان عملى نخواهد شد كه عذاب و كيفر خواهند ديد. اين موضوع به قوم يهود اختصاص ندارد، بلكه تمام اقوام اينگونهاند؛ اگر قانون را رعايت كنند به امنيت و آسايش دست خواهند يافت.

4. ساير اقوام نيز قوانين خاص خود را دارند. از آنجا كه خدا قوم يهود را براى تشكيل جامعه و حكومت خاص برگزيده است، قوانين خاص آنان را تنظيم و وحى كرده است، ولى اين بدين معنا نيست كه ساير اقوام قوانين خاص خود را ندارند. در سفر پيدايش آمده است: «مَلْكِيصَدَق مَلِك ساليم و كاهن خداىتعالى بود». اين آيات دلالت مىكند بر اينكه قبل از آنكه خدا قوم اسرائيل را به وجود آورد، پادشاهان و كاهنانى در ساليم بودهاند كه مناسك و قوانين خاص خود را داشتهاند (پيدايش، 14:18ـ20)، و نيز آمده است «ابراهيم قول مرا شنيد و وصايا و اوامر و فرايض و احكام مرا نگاه داشت» (پيدايش، 26:5)، زيرا ابراهيم هيچگونه مناسك و احكام خاصى از خدا دريافت نكرد، لذا بر طبق قوانين ملكيصَدَق عمل كرد.
در كتاب ملاكى نبى آمده است اسم خدا در ميان امتها عظيم خواهد بود. اما شما آن را بىحرمت مىسازيد (ملاكى نبى، 1:10ـ12). آياتى از اين دست نشان مىدهد كه اقوام ديگر نيز احكام و مناسك خاص خود را داشتهاند و محبت خدا تنها به يهوديان اختصاص نداشته است. در سفر تثنيه آمده است: «كدام قوم بزرگ است كه خدا نزديك ايشان باشد. چنانكه يهوه خداى ماست. در هر وقت كه نزد او دعا مىكنيم و كدام طايفه بزرگ است كه فرايض و احكام عادله مثل تمام اين شريعتى كه من امروز پيش شما مىگذارم دارند» (تثنيه، 4 و 7). اسپينوزا مىگويد مفاد اين آيه به زمان حكومت يهوديان و نيز هنگامى كه معجزات بيشمار رخ داد اشاره دارد وگرنه از نظر عقل و فضيلت و مهربانى خدا نسبت به تمام اقوام مهربان است. در مزامير آمده است: «خداوند عادل است در جميع طريقهاى خود، و رحيم در كل اعمال خويش» (مزامير، 145:16). در ايوب آمده است خداوند شريعت را مقرر كرد براى تمام نژاد بشرى تا خدا را تقديس كنند و از پليدى و گناه در امان بمانند و در انجام خوبىها توانا گردند. ايوب با اينكه بيگانه بود، از ميان تمام انسانها به خدا نزديكتر و مقبولتر بود؛ زيرا او در تقوا و ديندارى بر همگان برترى داشت» (ايوب، 38:2. در يونس از رحيم، كريم و ديرغضب بودن خدا صحبت شده است و نيز بر اينكه مشمول حال تمام انسانهاست. اسپينوزا نتيجه مىگيرد تمام انسانها به يك اندازه مشمول لطف و رحمت الاهىاند.

5. پيامبرى اختصاص به قوم يهود ندارد، بلكه تمام اقوام از عطيه پيامبرى برخوردار بودهاند. به عبارت ديگر، كتاب مقدس عبرانى تنها به ثبت و ضبط تاريخ مقدس و پيامبران خود اهتمام ورزيده است، ولى اين دليل نمىشود كه ساير اقوام پيامبر نداشتهاند. از طرفى پيامبران عبرانى بسيارى از سوى خدا براى هدايت و راهنمايى نه تنها قوم يهود كه اقوام غيرعبرانى فرستاده شدند. به عنوان مثال، حزقيال براى تمام ملتهاى شناختهشده آن زمان و نيز يونس به منظور هدايت مردم نينوا فرستاده شد. اشعيا از فراز و فرود ساير اقوام سخن گفته است؛ آنجا كه مىگويد خداوند براى رهايى مصرىها منجى براى ايشان خواهد فرستاد و خدا در ميان آنان معروف خواهد گشت و مصريان خدا را عبادت خواهند كرد و در پايان خدا از مصريان به عنوان قوم خود ياد مىكند: «زيرا يهوه صبايوت آنها را بركت داده خواهد گفت قوم من مصر و صنعت دست من آشور و ميراث من اسرائيل مبارك باشند (اشعيا، 19: 25). ارميا نه تنها پيامبر قوم يهود كه پيامبر تمام ملتها خوانده شد (ارميا، 1:5). ناگفته نماند كه در عهد عتيق از پيامبرانى نظير نوح، بلعم و اخنوخ نام برده شده كه بيگانه و غيرمختون بودهاند. كوتاه سخن آنكه، از نظر اسپينوزا آياتى نظير ارميا، 31:37 و حزقيال 20:32 كه دلالت بر برگزيدگى مىكنند، چنانكه در كنار آياتى از قبيل لاويان، 18:27 و تثنيه، 8:19 قرار دهيم بر موقتى بودن برگزيدگى بنىاسرائيل دلالت خواهند داشت(Hertzberg, 3 .
از نظر اسپينوزا، رابطه خدا با قوم اسرائيل فراتاريخى است. بنابراين، تاريخ محلِ اين ارتباط نيست. در قبالا آمده است كه اصولاً تاريخى وجود ندارد. ما براى اينكه تصور بهترى از ايده برگزيدگى پيدا كنيم بايد سراغ نظريات فلسفىاى برويم كه بر نظريه اسپينوزا و قبالا استوار نباشد، يعنى نظرياتى كه اين رابطه را زمانى و تاريخى مىدانند.

[donsaeid]

اسپينوزا مىگويد تنها به يك شرط با ادعاى يهوديان مبنى بر برگزيدگى از سوى خدا مخالفت ندارم و آن اينكه اين برگزيدگى، اعم از موقت و ابدى، تنها با رفاه زندگى جسمانى آنان در ارتباط باشد، زيرا از اين نظر ممكن است قومى با اقوام ديگر فرق داشته باشد، ولى از حيث فهم و فضايل هيچ فرقى ميان اقوام نيست و از اين لحاظ نمىتوان گفت خدا قومى را از ميان اقوام ديگر برگزيده است.
به نظر اسپينوزا، كنارهگيرى يهوديان از ساير ملل و عدم اختلاط با آنان و نيز انجام پارهاى ازمناسك باعث ماندگارى آنان شده است: «سبب اين امر، معجزه نيست بلكه از همه اقوام ديگر به نحوى كناره گرفتهاند كه كينه همه را نسبت به خود برانگيختهاند، و نشانه اين كنارهگيرى تنها رسوم و آدابشان نيست كه به كلى عكس رسوم و آداب ديگران است، بلكه ختنـه نيز نشانه جدايى ايشان از اقوام ديگـر شده است... موضوع ختنـه چنان موضوع مهمى است كه اطمينان دارم اين قوم را هميشه نگاه خواهد داشت (Spinoza, 44).

موسى مندلسون

موسى مندلسون و هرمان كوهن، از انديشمندان بنام يهوديت، برگزيدگى بنىاسرائيل را برنتافته، در مقابل آن موضع گرفتهاند. آنان بر قوانين نوح تأكيد مىورزند و از اين طريق مىكوشند مبنايى عقلانى براى اصول اخلاقى مشترك و جهانى دست و پا كنند. از نظر مندلسون، اصول عقايد يهوديت همان اصول دين عقلاند كه تمام انسانها مىتوانند با تأمل بدان دست يابند و از طرفى همگانى و فراگيرند. از اينرو، كسانى كه بر برگزيدگى بنىاسرائيل تأكيد مىكنند و اصول عقايد يهوديت را كاملاً وحيانى مىپندارند، ساير اقوام را از آگاهىهاى نجاتبخش به حقايق ازلى بىبهره مىدانند، زيرا وحى الاهى بر آنان ناشناخته و مجهول است. به نظر مندلسون، جامعه دينى فقط مىتواند خواهان همراهى در عمل باشد و در حيطه عقيده نمىتواند چنين درخواستى داشته باشد (ياسپرس، 1375، 154).

كاوفمان كهلر

كاوفمان كهلر (1843ـ1926)، شخصيت مهم يهوديتِ اصلاحگراى آمريكايى است. او دين را با پيشرفت و رشد اخلاق، و برگزيدگى را با فعاليت مشترك براى عملى كردن آن يكى مىداند. يهوديت در دوران مربوط به كتاب مقدس دينى بوده و در زمان خودش بيشترين نفوذ و پيشرفت را داشته است و در حال حاضر نيز چنانچه آرمانها و روشهاى كهنه و منسوخِ گذشته جاى خود را به آرمانها و روشهاى جديد امروزى دهند و در آنها پالايش و اصلاحى صورت گيرد، مىتواند چون گذشته، نفوذ و پيشرفت داشته باشد. از نظر كهلر، تجلى يهوه به حادثه سينا محدود نمىشود، بلكه رو به پيشرفت است و در هر زمانى متناسب با همان زمان جلوهگر مىشود.
برگزيدگى اسرائيل را نمىتوان يك عمل الوهى و مستقلى تلقى كرد كه در لحظه وحى يا حتى در طول دوره مربوط به كتاب مقدس به پايان رسيده است. در عوض بايد آن را فراخوانى دانست كه در همه زمانها اصرار مىورزد و تمام سرزمينها را احاطه كرده است و فعاليت پيوسته روح است كه براى خودش مبشران و قهرمانان جديدى مىخواهد تا به حقيقت عدالت و دين متعالى شهادت دهند(Hertzberg, 3 .

مردخاى كاپلان

مردخاى كاپلان همواره بر آن بود تا پاسخى درخور براى پرسشهايى فراهم آورد كه قوم يهود در عصر جديد با آن مواجه است. در عصر جديد به لحاظ اجتماعى دموكراسى و به لحاظ عقلى تفكر اصالت طبيعت بقاى قوم يهود را تهديد مىكرد. يهوديان در سايه دموكراسى آمريكايى به عنوان يك انسان و شهروند، نه يك يهودى، از حقوقى نظير حق حيات، آزادى و سعادت برخوردار شدند. طبيعى است كه از آنان انتظار مىرفت در ازاى دريافت اين حقوق در حيات سياسى، فرهنگى و اقتصادى ملت آمريكا كاملاً سهيم باشند. اما چرا و چگونه اين برخوردارى براى يهوديان يك چالش و تهديد بود نه يك فرصت؟ منشأ اين چالش اين واقعيت بود كه يهوديان آمريكايى با برخوردارى از اين حقوق جديد كه پيشينيان آنان خاصه در قرون ميانه از آنها بىبهره بودند، با نوع متفاوتى از رابطه مواجه شدند كه پدران ايشان قبلاً تجربه نكرده بودند. در سايه دموكراسى آمريكايى هويت يهودى، آنگونه كه پيشتر مطمحنظر بود، تضعيف شد، زيرا يهوديان مقيم آمريكا تنها به دليل شهروند بودن از اين حقوق برخوردار شدند نه يهودى بودن. لذا وابستگى يهوديان به گروه قومى و دينى خود رو به تحليل مىرفت و آنان بهتدريج جذب فرهنگ غالب آمريكايى مىشدند.
عامل ديگرى كه باعث تضعيف هويت يهودى شد، ديدگاهى بود كه به طبيعت اصالت مىداد. اصالت طبيعت نقطه مقابل ديدگاه فراطبيعى سنت يهودى بود كه بر مبناى آن تمام موجودات تحت اراده و كنترل الاهى قرار دارند.
مردخاى كاپلان دريافت كه تركيب دموكراسى و طبيعتگرايى به اضمحلال و فروپاشى كامل قوم يهود به عنوان يك هويت جاودانه خواهد انجاميد. به نظر او، تنها عاملى كه مىتواند بهطرز متناقضنمايى سبب بقاى قوم يهود گردد، يهودىستيزى است. يهوديان در مواجهه با يهودىستيزى است كه از وجود خود به عنوان عضوى از يك قوم متمايز آگاه مىگردند. البته اين سبب مىشود يهوديان از مزاياى دموكراسى به طور تام و تمام برخوردار نگردند. با اين وصف، كاپلان دريافت كه يهودىستيزى به عنوان يك عامل خارجى نمىتواند براى مدت مديدى عامل بقاى قوم يهود باشد. عوامل طبيعى جذب ـ به عنوان مثال، ازدواجهاى فاميلى در زمان ما ـ زود يا دير از راه مىرسند.
پاسخ كاپلان اين بود كه يهوديت را مىبايست بهمثابه تمدن دينى قوم يهود دوباره تفسير كرد. انقلاب كوپرنيكىاى كه در تفكر كاپلان اتفاق افتاده، اين نظريه اوست كه يهوديت تنها يك دين نيست، بلكه عبارت است از كل تمدن قوم يهود اعم از زبان عبرى، سرزمين اسرائيل، فرهنگ يهودى، هنرها، آداب و رسوم و خلقيات يهودى. در يك كلام، يهوديت يك روند رو به رشد و در حال شدن است؛ لذا مىتوان آن را از نو ساخت و دوباره بنا كرد.
اين نظريه در شاهكار او ذيل يهوديت بهمثابه يك تمدن بسط يافته است. اين اثر در سال 1934 براى اولينبار انتشار يافت. نتيجه غيرمستقيم اين اثر انتشار مجله نوساختارگراها در سال 1935 از سوى حلقه كوچكى از حاخامها و غيرروحانيان بود. نهضت نوساختارگرايى بر آن شد تا اسرائيل را بسازد و به آزادى و صلح و عدالت جهانى كمك كند. مردخاى كاپلان در تحقيقات خود روش پديدارشناسى را دنبال مىكرد. پديدارشناس درصدد شناخت وجدان دينى و دادههاى انسان باستان آنگونه كه تجربه كرده است مىباشد. بر اين اساس، پاسخگويى به سؤالات متافيزيكى كار دين نيست، بلكه آن نحوه اهتمام تمدن براى نيل به نجات و كمال ذات را بيان مىكند. دين را نمىتوان از چارچوب فرهنگى جدا ساخت. دين عنصر اصيل تمدن است. دين پديدهاى محورى، عامل مهاركننده و نيروى نظامبخش است. نجات در عصر جديد به معناى شناخت خويشتن است.
كاپلان به جاى برگزيدگى واژه vocation را قرار داد. تبعات منفى برگزيدگى نظير تمايز و تفوق بنىاسرائيل بر ساير اقوام بر اين مفهوم بازنمىشود و ديگر مقايسه اسرائيل و ساير اقوام با نور و ظلمت بىمعناست.
شايد گفته شود يهوديان چون مطرود مسيحيان واقع شدند، براى جبران اين احساس حقارت به ايده برگزيدگى روى آوردند، چه آنكه بر پايه باور مسيحى، مسيحيان اسرائيل حقيقىاند و يهوديان بايد طرد شوند. پاسخ كاپلان به اين پرسش مهم است. آنجا كه مىگويد: «يهوديان با جايگزين كردن باور به برگزيدگى با باور به طرد قوم يهود در واقع يك خطا را به جاى خطاى ديگر و يك توهم را به جاى توهم ديگر نشاندند. دورى از درد يأس و سرخوردگى با توسل به يك توهم خطرناك است. ما مىتوانيم نجات حقيقى را تنها با قبول واقعيت بيابيم». به عبارت ديگر، از جمع دو خطا حقيقت پديد نمىآيد. تنها با قبول واقعيت است كه يك شخص يا قوم به كمال ذاتى اصيل خود دست مىيابد.
به اعتقاد كاپلان نفى برگزيدگى به معناى نفى ايمان يهودى نيست، چه آنكه ايمان استعدادهاى ما را شكوفا مىكند و سبب مىشود كه بيشترين استفاده را از آنها ببريم. واژه vocation يعنى آن دسته از ارزشهاى جهانى را كه در كوران تجربه بر آنان نمايان شده است در اختيار تمام جهانيان قرار دهند. بنابراين مقدس بودن قوم يهود به معناى انكار قداست ساير اقوام نيست. آنان نيز اگر تجارب خود را منتقل كنند مقدس خواهند بود. مفهوم vocation با مفهوم mission كه اصلاحگران به كار مىبرند، تفاوت دارد. اصلاحگران معتقد بودند خداوند يهوديان را در ميان ساير اقوام پراكنده كرد تا مقام پدرى خدا و برادرى خود را به عنوان رسالت الاهىاى كه در تعليم نوع بشر دارند، به گوش تمام اقوام برسانند. يهوديان اصلاحگر اين رسالت را تنها دليل وجود قوم يهود عنوان كردهاند؛ به عبارت ديگر، كمك به بشر تنها دليل وجودى آنان است. البته كاپلان در پارهاى از سخنانش عنوان كرده است كه وجود يهوديت نيازمند دليل نيست و در فقرات ديگر استدلال كرده است كه وجود يهوديت نيازمند يك معنا يا ماهيت است. كاپلان در مخالفت با اصلاحگرايان مىگويد كه رسالت يهوديان صرف خدمت به نوع بشر نيست، بلكه بايد با استفاده بهينه از استعدادهاى خود زمينه يك زندگى خوب را براى خود فراهم سازند. كاپلان مىگويد آگاهى از پارهاى از اهدافى كه زندگى يك يهودى را ارزشمند مىسازد، تمناى زندگى را در ما به عنوان يك يهودى تقويت مىكند. بر اساس اين گفته، مفاهيم وجود و ماهيت هم زمان در تفكر كاپلان حضور دارد. وجود يهوديت با احساس معنا، هدف يا ماهيت پروبال مىگيرد. لذا كاپلان نوشت: بنابه فلسفه معاصر، يهوديت بهمثابه تمدن دينى از نظر وجودى قوم يهودى و از نظر ماهوى دين يهودى و از نظر كاركردى طرز زندگى يهودى است.» اين بدان معناست كه يك يهودى متفكر بايد اطمينان خاطر داشته باشد كه اولاً قوم يهود به شيوه خاص خودش تشكيل شده است (وجود). ثانيا انديشه يهودى خدا با پيشرفت نوع انسان تكامل مىيابد (ماهيت) و در پايان طرز زندگى يهودى مىتواند به آن دسته از ارزشهايى كه براى پيشرفت و بقاى انسانيت اساسىاند تفوق و برترى ببخشند. اين معناى كامل رسالت (vocation) يهوديت است يعنى يهوديان بايد به بهترين شيوه ممكن حداكثر استفاده را از وجود خود ببرند، بدون آنكه خود را برتر و ممتاز از ديگران بدانند و ساير اقوام را تحقير كنند؛ به ديگر سخن، قوم يهود قومى است كه برمىگزيند و نه قوم برگزيده. (Unterman 1990, 73).
مردخاى كاپلان مفهوم برگزيدگى را با تعابير كاركردگرايانه تفسير كرد، زيرا در فلسفه طبيعتْباور او خدا يك شخص نيست كه بتواند برگزيدگى را اعمال كند. از نظر او انديشه برگزيدگى به منظور بقاى قوم يهود بوده است كه اكنون نه ضرورى است و نه مطلوب. بنابراين برگزيدگى بنىاسرائيل ديگر جايگاه و اهميتى ندارد. آرتور هرتزبرگ به اختصار ديدگاه مردخاى را اينچنين بيان كرده است:
مدافعان نظريه برگزيدگى قوم بنىاسرائيل، چنانچه در باب پيآمد نقش دين در تمدن بشرى درست فكر كنند، دچار زحمت نخواهند شد. در گذشته، پيروان همه اديان سنتى جهان غرب معتقد بودند كه دين حقيقتى است كه به طور فراطبيعى وحى شده است. اينكه چنين حقيقتى تنها توسط قوم خاصى منتقل شده، دليل خوبى است بر اينكه تنها آنان برگزيده شدهاند؛ زيرا به زعم ايشان نجات تنها از طريق حقيقت وحيانى به دست مىآيد و كسى كه واجد آن است به اجبار آن را به بقيه ابلاغ و تحميل مىكند و از طريق فعاليت تبليغى، ديگران را به تغيير آيين و انجمن برگزيده خاص فرا مىخواند.

[donsaeid]

اما اگر كسى به ايده وحى فراطبيعى قائل نباشد، از نظر او دين به چه معنايى خواهد بود؟ اگر حقيقت دينى مستقل ازهرگونه تجلى خدا بر يك قوم خاص است، از آنرو كه آن دين در دسترس تمام انسانهاست هيچ تفاوتى با حقيقت علمى ندارد. در واقع يكى از معيارهاى مهمِ حقيقت، قابليت كاربرد جهانى و مطابقت آن با عقل است.
دين عبارت است از تلاش سازمانيافته يك قوم براى نجات، زيرا تمدن يك قوم به آنان مدد مىرساند تا به عنوان انسان به سرنوشت خود دست يازند. در جريان آن تلاش و جستوجو، مردم حقيقت دينى و ارزشهاى جاودانه را كشف مىكنند. اين حقايق و ارزشها نظير بقيه حقايق و ارزشها جهانىاند و حق انحصارى گروه خاصى نيست كه كشف كرده باشند. اديان تا آن حد كه در آرمانْ متمايزند، به لحاظ وجودى چنين نيستند. هر دينى قلمرو خاصى از حيات جمعى را كه قديسان آن گروه مشخص كردهاند، ارائه مىكنند. اينها دستاوردهاى مشخص وجود تاريخى يك گروه است. مقدسات عبارتاند از: سنتها و رهبران مهم، كتابهاى مقدس، مكانهاى مقدس، نمادهاى مشترك، عادات و شيوههاى مردمى و تمام اشيايى كه مقدساند؛ زيرا آنها با تلاش قوم براى دستيازى به نجات در ارتباطند؛ لذا هيچ دليلى وجود ندارد بر اينكه همه مردم جهان مقدسات يك قوم يا كليسا را بپذيرند، همچنانكه تمام مردم ملزم به پوشيدن يك نوع لباس نيستند. مهم آن است كه مقدسات هر قوم يا كليسايى به تلطيف كردن و جنبه انسانى بخشيدن به همه كسانى كه به آن تعلق دارند كمك كند و ارزشهاى جهانى و كليتى را كه تمام اقوام و كليساها در آن سهيماند تحقق بخشد. يك دين در صورتى جهانى است كه برداشت و تصورش از خدا تصورى باشد كه دلبستگى و التزام به قوانين اخلاقىاى را كه اعتبار جهانى دارند، به طرفدارانش بقبولاند. تنها به اين معنا يهوديت دين جهانى مىتواند باشد (Kaufman, 175).
كتاب مقدس عبرى مشحون از عباراتى است كه نشان مىدهد كه قوم بنىاسرائيل، كه بعدها يهودى ناميده شدند، نقش ويژهاى در طرح الاهى ايفا كردهاند. اين باور بر تمام تفكر يهودى سايه افكنده است. برخى تأكيد مىكنند كه برگزيدگى امتياز نيست، بلكه خدمت است. كاپلان كه طبيعتباور است و به دين منهاى وحى قائل است، در پاسخ مىگويد كه بزرگترين امتياز قوم اين است كه براى خدمت برگزيده شده است. همچنانكه در عاموس آمده، در خوشبينانهترين حالت، برگزيدگى اسرائيل توسط خدا و براى خدا جهت تكميل طرح خدا براى تمام نوع بشر است.

مارتين بوبر

مارتين بوبر، الاهيدان يهودى، به واقعيتِ مواجهه خدا با قوم يهود سخت باور دارد. به نظر او، اين حادثه در تجربه شخصىِ تمام يهوديان تكرار مىشود، البته تا زمانى كه بخواهند يهودى باقى بمانند و صداى خدا كه آنان را مخاطب قرار داده بشنوند. مارتين بوبر مفاهيم سنتى خدا و اسرائيل را تصديق مىكند، اما چندان كه بايد و شايد به شريعت وقعى نمىنهد، چه آنكه به باور ايشان انسان در مواجهه با خدا به عنوان يك فرد با او سخن مىگويد، سخنانش را مىشنود و آنچه را شخصا شنيده اطاعت مىكند.
بوبر اين سؤال را پيش مىكشد كه «قوم خدا» بودن به چه معناست؟ اعتقاد و باور عمومى به خدا و پرستش او يك قوم را قوم خدا نمىسازد، بلكه قوم خدابودن بيشتر به اين معناست كه صفات خدا از قبيل عدالت و محبت در آن قوم تجلى كرده و در زندگى ايشان و نيز زندگى اعضا با يكديگر تأثير گذاشته است. عدالت در روابط متقابل غيرمستقيم اين افراد و محبت در روابط متقابل مستقيم آنان تحقق و عينيت يافته و البته در اين ميان، محبت اصلى والا و متعالىتر است، براى اينكه انسان نسبت به خدا نمىتواند عادل باشد، ولى مىتواند او را دوست داشته باشد. محبت خدا به انسان منتقل مىگردد و از آنجا كه خدا بيگانهها را دوست دارد، كسانى كه دوستدار خدايند، بايد آنها را دوست بدارند (Hertzberg, 39).
از نظر هنرى اتلن در سنت يهودى دو جريان فكرى را مىتوان يافت كه بر جنبههاى متفاوت و ظاهرا متناقض برگزيدگى تأكيد مىكنند. يكى از اين دو جريان بر جهانى بودن و فراگيربودن پيام كتاب مقدس تأكيد مىكنند. از نظر وى، برگزيدگى دليل بر تفوق و تقدس ذاتى نيست، زيرا مطالعه دقيق كتابمقدس بر برگزيدگى مشروط دلالت مىكند. برگزيدگى يك تكليف و وظيفه است نه يك حق و ويژگى. بنابراين تفوق و تقدس به اسرائيل تاريخى يعنى اشخاص حقيقى تعلق ندارد، بلكه به اسرائيل اسطورهاى كه به عنوان آرمان و الگو معرفى شده و با وفاى به عهد و گردن نهادن به فرمانهاى الاهى از بقيه متمايز است، تعلق دارد. به ديگر سخن، تفوق و تقدسْ بخششِ صرف نيست، بلكه به عنوان نتيجه وفاى به عهد و رعايت شريعت به آن وعده داده شده است، در حالى كه لازمه گناه و پيمانشكنى به طور خودكار حقارت و تنزل مقام است. پيروان ابنميمون حامى بزرگ اين نظريهاند. نكته شايان توجه در اينجا اين است كه توجيه برگزيدگى از رهگذر تكليف و عهد و از طريق اطاعت از شريعت تنها اين مسئله را به سطح ديگرى تنزل مىدهد، زيرا ويژگى ارتباط مخصوص خدا يا بنىاسرائيل همچنان باقى است.
اما جريان فكرى ديگر كه ماهارال پراگى، يهودا هلوى، برخى از جريانهاى فكرى حسيديم و ابراهام ايزاك كوك نمايندگان اين جريان فكرىاند، بر پايه اين برداشت، برگزيدگى به اشخاص حقيقى تعلق دارد نه به اسرائيل اسطورهاى. حسيديم و يهوديان اسپانيايىنژاد سنت مهم قبالايى را راجع به خصوصيات ويژه «نفوس يهودى» پذيرفتند. اين نفوس ممكن است در ميان غيريهوديان نيز باشند. به اعتقاد آنان حفظ و مراقبت از دستورات، شيوه تربيتىاى است براى ساختن آن نفوس در تمام نسلها و نيز روح يك فرد يهودى زمينه حفظ فرامين (دهفرمان) را در اسرائيل فراهم مىسازد.

ديدگاه يهوديان اصلاحگر درباره برگزيدگى

يهوديان اصلاحگر پارهاى از مناسك و مراسم يهوديت را تعديل و اصلاح كردند. آنان از افكار نژادپرستانه يهوديان افراطى و نيز افكار افرادى نظير هرتسل، كه به تأسيس كشور اسرائيل انجاميد، حمايت نكردند و معتقدند يهوديان در هر جايى كه هستند، بايد از آداب و رسوم مردم همان كشور پيروى كنند. اصلاحگرها نمازها را كوتاه كرده، به زبان محلى خود و نه زبان عبرى مراسم و مناسك دينى را بهجاى مىآورند و به هنگام اجراى مناسك و مراسم كلاه بر سر ندارند و زن و مرد در كنار يكديگر قرار مىگيرند و سرودها را با ساز مىسرايند. شايد بتوان گفت محل عبادت آنان به كليسا شبيهتر است تا كنيسه.
اصلاحگران هرگز به يك ملت به معناى سياسى كلمه اعتقاد ندارند و همواره يهوديان آواره را تشويق مىكنند كه حول محور تورات گردهم آيند نه سرزمين. به عبارت ديگر، بيشتر جنبه معنوىِ اتحاد قومِ پراكنده يهود را در سردارند و اين يكى از آرمانهاى قوم يهود است. هيرش در اين زمينه مىگويد:
همه هدف عصر مسيحايى اين است كه ما به آسانى بتوانيم نمونهاى از بنىاسرائيل را، بهتر از آنچه پدران ما در گذشته نشان داده بودند، ارائه دهيم و تمام نژادها دست در دست هم از طريق شناخت خداى واحد، در يك برادرى جهانى به هم بپيوندند. با حفظ اين طبيعت كاملاً معنوى، ملت اسرائيل مىتواند صميمىترين اتحاد را با دولتها برقرار كند. منتها با اين تفاوت كه در حالى كه ديگران مىكوشند از دولتها منافع مادى مانند پول و برخوردارى از بهترينها را به دست آورند، ملت اسرائيل به اين امور تنها به عنوان ابزار انجام رسالت انسانى خود نگاه مىكند (Ibid, 40).

نظرات متألهان مسيحى راجع به برگزيدگى

در ميان متألهان مسيحى سه نظريه در باب برگزيدگى قوم يهود وجود دارد. نظريه رايج اين است كه در مقطع زمانى معينى، دوره عهد عتيق، يهوديان قوم خاص خدا بودند، ولى وقتى كه از قبول مسيح سر باز زدند، اين امتياز را از كف دادند و كليسا جاى آنها را گرفت. نظر دوم، نظر كسانى است كه از اين هم فراتر رفته، معتقدند يهوديان به علت اينكه مسيح را بر دار آويختند، براى هميشه مورد لعنت خدا قرار گرفتهاند. نظر سوم، نظر كارل بارت است. او به هيچيك از اين نظريات وقعى نمىنهد و معتقد است كه از همان آغاز، يهوديان در اثر لطف و فيض الاهى انتخاب شدند نه به علت خوب بودن خودشان يا برخوردارى از امتيازات ديگر. به گفته او، مسيحيان هم به فيض خدا متكىاند. بنابراين كسانى كه عدم پايبندى و التزام يهوديان به فرمانهاى الاهى را علت محروميت آنها از قوم خدا بودن مىدانند، بايد به لوازم اين حرف در باره مسيحيان هم تن دهند؛ زيرا آنها هم هميشه ملتزم به دستورات خدا نبودهاند. از اينرو، براساس گفته فوق هيچ تضمينى وجود ندارد كه خدا به وعدههاى خود در قبال آنها عمل كند.

قرآن و انديشه برگزيدگى

قرآن از فضيلت و برترى بنىاسرائيل به عنوان نعمتى ياد مىكند كه خداوند پس از آن به ايشان ارزانى داشت كه آزار و اذيت و خوارى فرعونيان را عمل كردند. در آيات بسيارى به فضيلت و برترى بنىاسرائيل بر جهانيان تصريح شده است (بقره، 47 و 122؛ اعراف، 140؛ جاثيه، 16؛ دخان، 32)، ذكر اين نكته شايان توجه است كه از ديدگاه قرآن، قوم يهود در مقطع زمانى خاصى و آن هم در قلمرو جغرافيايى خودشان بر ساير اقوام برترى و منزلت و جايگاه ويژهاى يافتند؛ زيرا اگر منظور از اين آيات، برترى و فضيلت اين قوم در تمام اعصار و بر تمام جهانيان باشد، با آيهاى كه امت مسلمان را بهترين امت در ميان مردم مىداند، منافات خواهد داشت. بر اين اساس، آيه شريفه «آنان را وارث مشرق و مغربهاى زمين گردانيديم»، اشاره به وسعت و گستره عظيم سرزمين آنها دارد، زيرا به وضوح مىتوان دريافت كه بنىاسرائيل در آن زمان، وارث تمام جهان نبودند، بلكه وارث مشرقها و مغربهاى سرزمينهاى وسيع و پهناورى شدند ( كرينستون 1377، 153).
برخى معتقدند كه در سراسر تورات، آيهاى را نمىتوان يافت كه دلالت داشته باشد بر اينكه خداوند از ميان تمام اقوامِ جهان، قوم يهود را برگزيده است، بلكه به عكس آياتى را مىتوان يافت كه صراحت دارند براينكه خداوند قوم يهود را از بين اقوامى كه در آن سرزمين خاص زندگى مىكردند برگزيد. حتى آيهاى كه معمولاً استفاده انحصارگرايانه از آن مىكنند، ظهور در خلاف آن دارد. در سفر تثنيه آيهاى وجود دارد كه بيان مىكند كه خداوند از بين همه اقوامى كه در روى آن زمين ساكن بودند يهود را برگزيد (تثنيه، 7:6). علماى يهود ضمير اشارهاى را كه در اين آيه وجود دارد ناديده مىانگارند و در نتيجه، آن را انحصارطلبانه تفسير مىكنند؛ غافل از اينكه اين آيه به قومى اشاره دارد كه در آن سرزمين ساكن بودهاند. آيات قبل هم مؤيد همين معناست. به طور خلاصه، مضمون آنها از اين قرار است كه خداوند بنىاسرائيل را امر مىكند كه وارد اورشليم شوند و بتها و قربانگاه را ويران كنند و به آنها هشدار مىدهد كه مبادا بناى دوستى و رفاقت با اين قوم بريزند و دستور مىدهد كه تنها با يكديگر معاشرت كنند (طباطبايى 1390، 8 ، 22.
از نظر قرآن، فضيلت و برترى قوم يهود پايدار نماند و به خاطر اعمال ناشايست و خلاف شرعى كه انجام دادند، از اين موهبت الاهى محروم شدند و سرنوشتشان به تعبير قرآن اينگونه رقم خورد كه تا روز قيامت ميان آنان عداوت و دشمنى برقرار است و فساد در زمين را پيشه خود خواهند ساخت (مائده، 64). به خاطر كفر ورزيدن به آيات الاهى، كشتن ناحق انبياى خدا، عصيان و تعدى و تجاوز تا ابد خوار و ذليل خواهند بود و مجازات سنگينى در قيامت در انتظار ايشان خواهد بود (همان، 41). آنان از رحمت حق تعالى بىبهرهاند و لعنت ابدى خدا و پيامبرش شامل حالشان خواهد شد (بقره، 88 ؛ نساء، 52) و به سبب تكفير عيسى، در عذاب دنيوى و اخروى گرفتار مىشوند (آلعمران، 56؛ اعراف، 167).
كوتاه سخن آنكه، آنان به پيمان و عهدى كه با خدا بسته بودند وفا نكردند و خداوند نيز آنان را گرفتار محنتهاى بىشمارى كرد. قرآن در اين باره مىگويد: «اى فرزندان اسرائيل، نعمتهايم را كه بر شما ارزانى داشتم به ياد آوريد و به پيمانم وفا كنيد تا به پيمانتان وفا كنم و تنها از من بترسيد» (بقره، 39).

[donsaeid]

بر طبق گفتههاى قرآن و كتاب مقدس عبرى، يهوديان به عهد خود وفا نكردند و دستورهاى الاهى را ناديده گرفتند «و چون از فرزندان اسرائيل پيمان محكم گرفتيم كه جز خدا را نپرستند... آنگاه جز اندكى از شما همگى به حالت اعراض روى برتافتيد» (همان، 83).



برگزيدگى و سرزمين يهود

از آنجا كه يهوديان معتقدند كه خدا در قوم و زمين حلول كرده، به وحدت خدا، قوم و سرزمين معتقدند. از سرزمين اسرائيل به عنوان زمين پروردگار، سرزمينى كه خدا بايد از آن مراقبت كند و سرزمين برگزيده ياد شده است. خدا در سرزمين برگزيده ساكن است و اين سرزمين مقدس بر همه سرزمينهاى ديگر برترى دارد چون سرزمين قوم برگزيده است. تعاليم تورات تنها در اين سرزمين عملى مىشود و سكونت در آن به مثابه ايمان است: «كسى كه داخل سرزمين اسرائيل شود مؤمن به حساب مىآيد، اما كسى كه بيرون آن بهسر مىبرد انسانى است كه خدايى ندارد.» در تلمود نيز آمده است كسى كه بيرون از سرزمين اسرائيل زندگى كند مثل بتپرستان است و نيز آمده است هركس چهار ذراع در سرزمين اسرائيل بپيمايد از گناه پاك مىشود و يا اينكه ساكنان آن بيمار نخواهند شد و آمرزيده خواهند گشت.
شعاير دينى يهود ارتباط زيادى با سرزمين موعود دارد، به گونهاى كه نماز باران و غيره در سرزمين موعود بايد انجام گيرد. دعاها و مراسم عيد فصح حول محور خروج از مصر و ورود به سرزمين موعود دور مىزند. يهوديان وعده ملاقات در عيد سال بعد را در اورشليم به هم مىدهند و از بين هيجده دعا مهمترين آن دعايى است كه متضمن آمدن ماشيح در آخرالزمان به سرزمين موعود است. حتى در زمان حاضر بعضى از يهوديان جهان به دنبال تربت سرزمين موعودند تا بعد از مرگش بالاى قبرشان بگذارند (المسيرى، 5، 7.
در سرزمين موعود تاريخ پايان مىپذيرد، زيرا يهودىها تحت رهبرى ماشيح به آنجا برمىگردند. همچنين سرزمين موعود مركز جهان است، همچنانكه يهوديان در بين بيگانگان بهسر مىبرند. صحبتهاى فراوان پيراون مسئله سرزمين به انديشهاى الاهى تبديل شده است.
يكى از مشكلات سرزمين موعود، محدوده آن است. در باب محدوده آن، سخن بسيار است. در سفر پيدايش محدوده سرزمين مقدس به اين ترتيب مشخص شده است: «در آن روز خدا با ابراهيم عهد بست و گفت اين زمين را از نهر مصر تا نهر عظيم يعنى نهر فرات به نسل تو بخشيدهام» (پيدايش، 15:1. در سفر اعداد نقشه و محدوده سرزمين موعود به گونهاى متفاوت ترسيم شده است. حاخامها اين مشكل را با تشبيه سرزمين موعود به پوست شتر حل كردهاند، همانگونه كه پوست شتر هنگامى كه شتر گرسنه و تشنه است جمع مىشود و هنگامى كه سير و سيراب است انبساط پيدا مىكند، سرزمين مقدس هرگاه ساكنان يهودى از آن هجرت كنند محدود و كوچك مىشود و هنگامى كه يهوديان ساير ممالك در آن رحل اقامت افكنند و به سرزمين مقدس هجرت كنند توسعه مىيابد.
مشكل ديگر اين سرزمينِ الوهى و مقدس مسئله ملكيت آن است. در طول تاريخِ سرزمين مقدس، بيشترْ اقوام غيرمقدس در آن سرزمين سكنا گزيدهاند. از ابتداى تاريخ آن تا هزار سال قبل از ميلاد اقوام كنعانى و فلسطينى در آن اقامت داشتند. يهودىها فقط در چند سده بر آنجا سيطره داشتهاند و بعد ساير اقوام حاكم شدند، به گونهاى كه در سال هفتاد قبل از ميلاد تقريبا اثرى از آنان نبود. متفكران يهودى همواره تلاش كردهاند كه اين مشكل را حل كنند.
خاخام راشى عبارت آغازين تورات را نقل مىكند، آنجا كه خدا مىگويد: «خدا در ابتدا آسمانها و زمين را آفريد» (پيدايش، 1:1). او با اشاره به آيهاى از مزامير كه مىگويد: «قوت اعمال خود را براى قوم خود بيان كرده است تا ميراث امتها را به ايشان عطا فرمايد» (مزامير، 111:6) مىنويسد: خداوند به جماعت اسرائيل و تمام جهانيان خبر داد كه او خالق هستى است و از اينرو اختياردار و مالك مخلوقات است و هرگونه كه بخواهد آن را تقسيم خواهد كرد، لذا اگر مردم به يهودىها بگويند كه شما از آنرو اشغالگر هستيد كه با جنگ و خونريزى سرزمين اسرائيل را از دست ساكنان يعنى ملتهاى هفتگانه كنعان گرفته و غصب كردهايد، در پاسخ به آنان بايد گفت: اين سرزمين همچون تمام دنيا ملك خداست و خدا آن را به ما بخشيده است: «و زمين غربت تو يعنى تمام زمين كنعان را به تو و بعد از تو به ذريت تو به ملكيت ابدى دهم و خداى ايشان خواهم بود» (پيدايش، 17:. خلاصه آنكه سرزمين مقدس خارج از تاريخ و جزئى از آسمان و زمين است كه خداوند آن را قبل از تاريخ خلق كرده و خدايى كه در طبيعت و تاريخ حلول كرده، حق تصرف در هر دو دارد. مارتين بوبر نيز همين منطق را در عصر جديد براى توجيه سلطه صهيونيستها بر سرزمين موعود به كار گرفته است. نهضت اصلاحگراى يهودى هيچگونه اشارهاى به سرزمين موعود و بازگشت به آن در دعاها نمىكنند، در حالى كه ارتودكسها و محافظهكاران بر اهميت ارتباط ازلى و رابطه رمزى بين يهوديت و سرزمين موعود تأكيد مىكنند (همان، 79).
همانطور كه ناف، مركز انسان است، سرزمين اسرائيل مركز جهان است و اورشليم مركز سرزمين اسرائيل و معبد مركز اورشليم و قدسالاقداس مركز آن. از ده قسمت حكمتى كه به جهان آمد، سرزمين مقدس نه قسمت آن را گرفت. سرزمين اسرائيل مقدستر از تمام سرزمينهاى ديگر است. هواى سرزمين اسرائيل انسان را عاقل و حكيم مىسازد يا گفته شده است كه از ده قسمت زيبايى كه به جهان آمد، نه قسمتْ از آنِ اورشليم و يك قسمت براى بقيه سرزمينهاست. اورشليم نور جهان است و ملتها با نور شما حركت مىكند (Hertzberg, 150).

انتظار مسيح موعود و برگزيدگى

وقتى خدا در كوه سينا بر موسى و بنىاسرائيل تجلى كرد بين خدا و اسرائيل پيوندى صورت گرفت و اين عقد و پيمان بين آنان مسجل شد و آسمان و زمين بر آن گواهى دادند. اينك به طور طبيعى اين سؤال پيش مىآيد كه اگر چنين پيوندى بين خدا و اسرائيل صورت گرفته و اگر به تعبير تورات اين قوم، قوم خاص و مقدس خدا گشتهاند، چرا در طول تاريخ تحت آزار و اذيت اقوام ديگر قرار گرفته، از حقوق طبيعى و انسانى خويش محروم گشتهاند و هماره به دور از خانه و كاشانه خود در آوارگى بسر مىبرند؟ برخى از يهوديان در پاسخ به اين سؤال گفتهاند: برگزيدگى قوم يهود در واقع مسئوليتى بوده كه خداوند بر دوش آنان نهاده است، ولى چون در مقابل فرمانهاى الاهى سر تسليم فرود نياوردند، به انواع بلايا گرفتار آمدند. در دفاع از وضعيت اسفبار قوم يهود گفتهاند كه خطاها و گناهان يهوديان بيشتر از ساير امتها نيست و طاعت ايشان كمتر از بقيه نمىباشد، اما مصائب آنان به علت اين است كه برگزيدگى و انتخاب آنان به عنوان قومِ برتر مسئوليت ايشان را سنگينتر كرده و به موجب آن مىبايست طاعات بيشترى انجام مىدادند و دعوت حق را اجابت مىكردند، ولى چون چنين نكردند، به اين بلايا گرفتار آمدند.
به باور بسيارى از انديشمندان، اعتقاد به ماشيح، مسيح موعود، از همين انديشه قوم برگزيده نشأت گرفته است، زيرا يهوديان در عمل ديدند از وعدههاى الاهى خبرى نشد و سرنوشت آنان نهتنها بهتر از بقيه امتها نيست، كه ازحقوق طبيعى نيز محروم گشتهاند و در جايگاهى كه كتاب مقدس براى آنان ترسيم كرده قرار نگرفتهاند.
انديشمندان يهودى براى رفع اين تعارض، موضوع مسيح منتظر را مطرح كردند. به اعتقاد آنان مسيح منتظر يك انسان عادى نيست، بلكه انسانى آسمانى است كه همزمانْ طبيعت الوهى ـ بشرى را درخود جاى داده است. او قبل از دهر خلق شده و تا ساعت معين در آسمان خواهد ماند. با مراجعه به كتاب مقدس معلوم مىشود كه اين انديشه بعد از افول دولت يهوديان و اسارت بابلى شكل گرفت.
در اين نوشتار، چنانكه ملاحظه شد، بيشتر به جنبه نظرى و اعتقادى انديشه قوم برگزيده پرداختيم. در مجال بعدى، درباره پيامدهاى عملى قبول يا رد برگزيدگى قوم اسرائيل و به ديگر سخن، رفتارى كه يهوديان بر مبناى ديدگاه پيشگفته راجع به غيريهوديان در پيش گرفتند، به تفصيل سخن خواهيم گفت.

[xavier]

Iran zamin avalin sarzamini bud ke be ghavaninbashar ehtram gozasht va be yahudiyaan an zam ke az tarse feron be iran zamin panahandeh shodeh budanad panah dad.in dastaan avaliyeye vorud yahudiyaan an zaman be iran bud ke bi dalil nist ke kurush padeshah iran ra kuresh kabir mikhandand. Motesefaneh un jala va name khosh az iran zamin ra emruzeh faght tuye ketabhaye dastan mikhanim...

[Rasputin]

يهوديان ايران در سال 539 قبل از ميلاد وارد ايران شدند و در سه قسمت غرب و مركز و شمال ايران سكني گزيدند. يهوديان همدان نيز بخشي از يهوديان وارد شده به ايران بودند. از تعداد يهودياني كه وارد همدان شدند آمار مشخصي در دست نيست.



برخي از كليميان همدان خود را از سبط شيمعون (از فرزندان حضرت يعقوب) و بعضي ديگر خود را از نسل حضرت داوود ميدانند.

همدان در زمان پادشاهان پارسي و هخامنشي همواره شهر ييلاقي آنها بود و به همين علت يكي از پر جمعيت ترين مراكز يهودي نشين ايران بوده است.

در مورد تعداد يهوديان همدان آنچه كه از قرائن بر ميآيد اين است كه كليميان همدان بايد تعدادشان قابل ملاحظه بوده باشد به طوري كه از يكصد سال پيش به اين طرف بازار همدان به نام بازار كليميان همدان نام گذاري شده بود. جمعيت يهوديان همدان درقرن معاصر حداكثر به 10000 نفر رسيده (بنابر روايات مختلف) و در دو دهه اخير حداكثر به 2500 نفر رسيد كه درحال حاضر كمتر از 100 نفر در اين شهر ساكن هستند.

شغل و حرفه كليمياني كه به ايران وارد شده بودند ابتدا كشاورزي و گلهداري بوده است و بعدها با توجه به تغييرات اجتماعي ايران، به طرف حرفههاي ديگر مانند پيشههاي قماش فروشي، عطاري و در قرون بعدي به طرف شغل اداري و پزشكي و ساير مشاغلي علمي گرايش پيدا نمودند.

زيارتگاه «اِستِر» و «مُردِخاي»

در حدود 2500 سال پيش (سال 3276 عبري يا 484 قبل از ميلاد)، خشايارشا، پادشاه ايران (كه طبق عقيده برخي مورخين، فرزند داريوش بزرگ هخامنشي بود)، در مراسم جشنهاي سلطنتي بر همسر خود خشم گرفت و به جاي او، يك دختر يهودي را به نام «استر» به عنوان ملكه ايران زمين برگزيد.

مقبره استر و مردخاي- كه جزء مهمترين زيارتگاههاي يهوديان ايران و جهان است- در شهر همدان قرار دارد و علاوه بر يهوديان، ساير هموطنان نيز از اين مكان مقدس ديدار ميكنند. مقبره استر و مردخاي جزء آثار ميراث فرهنگي ايران ثبت شده است. وجود اين زيارتگاه، عامل مهمي در شكلگيري و تداوم حضور جامعه يهودي در همدان بوده است.

زبان كليميان همدان

زبان كليميان همدان زبان «فًهلوي» (دري) بود. در اين زبان هنگام تلفظ واژه ها يا كلمات به آنها كسره ميداده اند و كليميان به اين زبان اصولا زبان «راجي» ميگفته اند و اين زبان هنوز در برخـي خانواده هاي كليمي تكلم ميگردد.

اطلاعاتي در مورد تاريخچه بوجود آمدن اين زبان در دست نيست ولي عده اي را عقيده بر اين است كه اين زبان در زمان مغولها بوجود آمده است ولي با توجه به شباهتي كه اين زبان با زبان هموطنان زرتشتي دارد گمان ميرود كه تاريخچه اين زبان به زمان ورود يهوديان به ايران باز گردد.

برخي را عقيده بر اين است كه علت پيدايش و ابداع اين زبان اين بوده است كه اگر گفتگوي خصوصي بين دو يا چند نفر بوده و نميخواستند كه كسي متوجه گفتگوي بين آنها گردد با اين زبان صحبت ميكردند.

سواد

اكثر كليميان همدان فاقد سواد فارسي بودند و سواد آنها به سواد عبري محدود ميشد. يعني اگر مطلبي را ميخواستند بنويسند به خط عبري و زبان فارسي مينوشتند يعني حروف آن را با فارسي تطبيق ميدادند و مينوشتند. هم اكنون در بعضي از كنيساها كتابهايي مذهبي- مانند ترجمه متون مقدس- موجود است كه به خط عبري فارسي (فارسيهود) نگاشته شده است.

كليميان همدان زبان عبري را معمولا در كنيساها و يا مكتبخانهاي كه در آن زبان عبري تدريس ميشد فرا ميگرفتند.

پس از مدتي از فعاليت مكتبخانه، در محلي به نام «گَن يِلاديم» كه امروزه مهدكودك ناميده ميشود به كودكان و نوجوانان عبري ياد داده ميشد.

پس از مدتها مدرسه آليانس بعد از تهران، در همدان نيز تاسيس شد. تا قبل از تاسيس مدرسه آليانس، كليميان همدان از نظر امنيت و امكانات مادي و معنوي وضع خوبي نداشتند. كمتر فرد كليمي با زبان خارجي آشنايي داشت و كليميان همواره در فقر و فلاكت زندگي ميكردند.

وجود بيماريهاي گوناگون روز به روز قربانيان بيشتري ميگرفت. اين جامعه هميشه مورد تعرض، تهديد انواع دشنامها و توهينها قرار ميگرفت، تا اين كه در سال 1900 ميلادي، مكاتب سنتي آموزش ديني جاي خود را به اين مدارس دادند و جامعه كليميان با تاسيس مدارس مذكور با فرا گرفتن علوم و فنون، موقعيت اجتماعي بهتري در ميان ملت ايران پيدا نمود.

ظهيرالدوله حاكم همدان (داماد ناصرالدين شاه) در خاطرات خود در مورد تاسيس مدرسه آليانس در همدان چنين ميگويد:

«جمعه دو ساعت به ظهر مانده به مدرسه آليانس دعوت داشتم رفتم، اين مدرسه مكان مخصوصي براي اين كار ندارد، دو سه خانه كوچك را اجاره كرده به توي هم راه باز كردهاند. چهارصد پسر و هشتاد دختر شاگرد دارند. بيشتر شاگردها يهودي هستند (چون خود شركت آليانس يهودي است) سه نفر رييس و معلم دارند كه فرنگي و فرانسه هستند، ولي مذهبا يهودند. جِدّي دارند كه بچههاي پنج شش ساله را فرانسه بياموزند و هم آموختهاند، از اين عده شاگرد از كوچك تا بزرگ هيچ كدام نيستند كه زبان فرانسه را خوب حرف نزنند. بعضيها به كلي زبان فارسي و تلفظ فارسي يادشان رفته است و فرانسه خوب ميدانند. گويا معلمين آليانس در هر كجا هستند سعي و كوششان اين است كه هر شاگردي به كلي زبان وطن و پدر و مادرياش را فراموش كند و زبان فرانسه بياموزد. معلمين نقش بزرگي نشان دادند كه در اين نقاط ما مدرسه داريم. در غالب جاها به جز ممالك متمدنه مدرسه دارند. رييس ميگفت عدد شاگردهاي ما در تمام دنيا چهل و پنج هزار نفر است … ».

ظهيرالدوله مجددا در خاطره ديگري چنين ميگويد: « چهارشنبه صبح رفتم سر بنايي كه عملهجات مشغول پي كندن بودند و مردم هم دسته دسته آجر و گچ ميآوردند. شاگردان مدرسه آليانس كه بيشترشان اسرائيل (كليمي) هستند با رييسشان كه فرنگي است خيلي منظم هستند. چهار صد نفرند، مدرسه دخترها هم دارند ولي بيشترشان دخترهاي اسرائيلي هستند (منظور يهودي يا كليمي است) گويا هفتاد هشتاد نفر شاگرد دختر داشته باشند.

ده پانزده نفرش مسلمانند. پس از آن كه آجرها را به جاي خودش گذاشتند خطابه منظومي خواندند و خيلي تشكر كردند كه حالا يهوديها خيلي راحتتر و آزادتر از هر زمان هستند».

مدرسه آليانس همدان تا جايي پيش رفت كه بهترين آموزگاران و دبيران را در اختيار داشت و در مسابقات درسي كه هر ساله در همدان برگزار ميگرديد، نفرات اول يا دوم و سوم همواره از مدرسه آليانس بودند و در مسابقات ورزشي نيز مقامهايي را نصيب خود ميكردند.

مدرسه آليانس همدان تا يك سال بعد از انقلاب اسلامي پابرجا بود ولي به علت مهاجرت عده زيادي از كليميان همدان به تهران و گاه خارج از كشور، منحل و نام آن تغيير يافت و بعدا به علت قديمي بودن تخريب و به جاي آن مدرسه ديگري ساخته شد.

[Rasputin]

امسال ۱۵ مهرماه مصادف با پانزدهم ماه عبری تيشری، آغاز جشن مذهبی سوکوت می*باشد. کلمه*ی سوکوت جمع کلمه*ی عبری «سوکا» به معبی سايه*بان است. سوکا جشنی است به مناسبت خروج بنی اسرائيل از مصر، به معنای بيرون آمدن از خانه بندگی به سايبان آزادی است. البته خروج از مصر در ۱۵ ماه نيسان (جشن پسح) بوده ولی به کليميان دستور داده شده که سوکوت در ماه تيشری اجرا گردد.
برگزاری عيد سوکوت به يادگار چهل سالی است که يهوديان پس از خروج از مصر بطور مداوم در حرکت بودند. عيد سوکوت علاوه بر معنی و خصوصيت اصلی*اش به عنوان يک عيد يهودی، دارای يک جنبه*ی جهانی هم می*باشد. اين جشنی است که در آن يهوديان پيام مخصوصی برای افراد بشر می*فرستند و در آن هسته*ای از اعتقاد به ماشيح موعود (ناجی جهان) دارد. يکی از مظاهر اين طرز تفکر قربانی کردن ۷۰ گاو نر در ۷ روز جشن بود. اين گاوها را برای سلامتی ۷۰ ملل جهان قربانی می*نمودند. اين عمل، همبستگی يهوديان را با تمام ملل جهان نشان می*دهد.

سوکوت ۵ روز بعد از يوم کيپور (روزه*ی بزرگ کليميان که ۲۵ ساعت می*باشد) شروع می*شود که هفت روز ادامه دارد.

برابر نظر بيشتر مفسران تورا، منظور از سايه*بان (سوکا) در بيابان، ابرهای ويژه*ای بودند که به طور معجزه آسایی مردم را در بيابان از اطراف احاطه کرده و آنها را از هر گونه گزند و آسيب طبيعی محافظت می*کردند. بنابراين سکونت در سوکا، يادآوری معجزه خداوند در خارج ساختن عبرانيان از مصر و محافظت از آنها در مدت چهل سال اقامت در بيابان است.

يکی ديگر از فلسفه*های ساختن سوکا، با توجه به وضعيت خاص سقف آن بيان می*شود. سقف سوکا از جنس حصير يا شاخ و برگ درختان است، به طوری**که باران به آسانی داخل آن می*شود. کسی که در سوکا ساکن است، از يک سو به وضعيت افرادی که سر پناه مناسبی برای خود ندارند، آگاه می*شود و احساس همدردی بيشتری با مستمندان می*کند و از سوی ديگر، به فرمان خداوند، خانه مستحکم و راحت خود را ترک کرده، در محلی که به ظاهر سقف محکمی ندارد، ساکن شده است. وی در اين حالت، توکل و ايمان خود را به خداوند تقويت کرده، اعلام می*کند که به فرمان خالقش حاضر است حتی مکان راحت خود را ترک کرده و به محل مورد نظر او - گرچه دارای امکانات کمتری است - برود و اميد خواهد داشت که خداوند او را در هر وضعيتی- مانند اجدادش در بيابان سينای - حفظ می*کند.

جشن جمع آوری محصول

نام ديگر سوکوت «حگ ها آسيف» به معنی جشن جمع آوری محصول است. سوکوت در ايام جمع آوری محصول برگزار می*شود. جشن شاووعوت (اعطاء تورات) اولين برداشت حاصل است، حاصلی که در بهار کاشته شده است. سوکوت هم جشن جمع آوری محصول در پاييز است. در اين عيد پدران ما به خانه خدا در اورشليم می*رفتند تا از خداوند از حاصل زمينی که به آنها داده، شکرگزاری نمايند.

چون اين جشن، جنبه کشاورزی دارد، چهار نوع از محصولات زمين که عبارتند از ترنج، شاخه درخت خرما، شاخه درخت مورد و شاخه درخت بيد را در دست گرفته و دعای مخصوصی می*خوانند.

علمای يهود بکار بردن اين چهار نوع محصول را در نماز جشن سوکوت به دو صورت توجيه می*کنند. توجيه اول بر اين مبنا است که ترنج به شکل قلب است، شاخه درخت خرما شبيه ستون فقرات انسان، برگ مورد به شکل چشم و برگ بيد به شکل لب می*باشد. با دعايی که خوانده می*شود، خدا خواسته می*شود که همواره بتوان با عقل سليم و ايمان کامل، آن اعضا را تحت اختيار خود بگيرند.

در توجيه دوم، مردم دنيا به چهار گروه دسته بندی می شوند. گروه اول کسانی هستند که ايمان کامل و رفتار سالم دارند. «ترنج» طعم خوب و بوی مطبوعی دارد. پس شبيه گروه اول انسان*هاست.

گروه دوم شامل کسانی است که تحصيلات و اطلاعات کامل دارند، ولی مراسم مذهبی را به جا نمی*آورند. «شاخه درخت خرما» ميوه خوبی دارد ولی معطر نيست. پس شبيه گروه دوم است.

گروه سوم کسانی هستند که اطلاعات و معلومات مذهبی کاملی ندارند ولی اعمال و رفتارشان خوب و شايسته است. «شاخه مورد» ميوه ندارد ولی بوی آن مطبوع است. پس نماينده گروه سوم انسان*ها می*باشد.

کسانی که معلومات مذهبی ندارند و رفتارشان هم خوب نيست در گروه چهارم قرار می گيرند. «شاخه درخت بيد» ميوه ندارد و بوی مطبوعی هم از آن استشمام نمی*شود، بنابراين نماينده گروه چهارم انسان*هاست.

پس اين چهار نوع محصول زمين، چهار گروه از مردم را که در هر جامعه*ای وجود دارند نمايش می*دهد. انسان*هايی که در جامعه زندگی می*کنند در برابر همديگر مسؤل هستند زيرا اعمال و رفتارشان و ايمانشان در سرنوشت افراد ديگر جامعه مؤثر است. هر کدام از اين افراد معلومات و رفتارهای مختلفی دارند و روی هم جامعه را تشکيل می*دهند. با جمع آوردن اين چند نوع گياه در يک بسته، صفات نيکو يعنی اتحاد و همبستگی و همکاری در ميان گروه*های مختلف جامعه، حتی آنهايی که علم يا عمل مناسب مذهبی نيز ندارند، نمايش داده می*شود.

روز بعد از آخرين روز سوکوت، «سيمحت تورا» يعنی شادی تورات می*باشد. جشن سيمحا تورا به مناسبت به انجام رسيدن قرائت پنج جلد تورات در عرض يک سال برگزار می*شود. در همان روز اولين فصل از جلد تورات قرائت می*شود.

[donny12]

Thank you!
Do you have any information about Shirazi Jews?

[Rasputin]

I think yes... i put it later :=) .

[Rasputin]

پوريم براي من هميشه معني خوبي داشت. خاطره شيريني هاي خوشمزه اي كه مادربزرگم ميپخت، خاطره آتيش بازي با بچه ها توي حياط كنيسا و جشن و شادي. دو هزار و اندي ساله يهوديان همه دنيا پوريم رو جشن ميگيرند. بهانه اين جشن نجات يهوديان از قتل عام شدن بدست يك پادشاه بزرگه. اين پادشاه بزرگ كسي نيست جز خشايار شاه نوه كورش كبير. من از بچگي قصه پوريم رو ميدونستم:
خشايار شاه همسري يهودي داشت به نام استر. و وزيري از قوم عمالق به نام هامان. هامان داراي اختيارات زيادي بود و با در دست داشتن مهر انگشتري شاه ميتوانست هر فرماني را صادر كند. از آنجا كه هامان و قوم او با يهوديان خصومت ديرينه داشتند هامان تصميم به قتل عام كردن يهوديان شوش ميگيرد. چون هامان انگشتري شاه را در اختيار داشته براي انجام اينكار نيازي به كسب اجازه از شاه نداشته. مردخاي عموي ملكه استر از اين تصميم هامان با خبر ميشود و به ملكه اطلاع ميدهد. ملكه از شاه اجازه حضور ميخواهد و اين مسئله را به شاه اطلاع ميدهد. خشايار شاه فوق العاده عصباني ميشود و دستور به دار اويخته شدن هامان را ميدهد.
خلاصه اين قصه پوريم رو من صد بار شنيده بودم. در اين دو هزار و اندي به غير از يهوديها و مسيحي ها كه اين رو يك معجزه ميدونستند كسي به اين قصه اهميتي نميداد. تا اينكه اين رژيم ضد ايراني، ضد يهودي ۲۷ سال پيش در ايران سر كار امد. وقتي ضد ايرانيت و ضد يهوديت اين رژيم به منتهاي خودش رسيد ؛ رژيم تصميم به تحريف تاريخ باستان ايران گرفت. تاريخ شناسان قلابي چون ناصر پوراپير كه خيلي هم علاقه به تجزيه ايران دارند نه تنها پوريم رو بلكه تمام تاريخ باستان ايران رو تحريف كردند. به دروغ نوشتند كه يهوديان در پوريم هزاران ايراني رو قتل عام كردند!!!!!!!!!
البته در اين چند سال جمهوري اسلامي انقدر دروغ سر هم كرده و به خورد همه داده كه اين يكي توش گم.
چيزي كه مسلمه خشايار شاه آدمي بوده كاملا متضاد با احمدي نژاد!!!!! پوريم نزديكه ما امسال هم مثل هر سال پوريم رو جشن ميگيريم تا همه دنيا به ياد داشته باشه كه اگر ايران امروز حكومتي داره كه ميخواد يهودي ها رو نابود كنه، روزي كشوري بوده كه چندين بار پادشاهانش يهوديان را از نابودي نجات دادند.

[Rasputin]

2 Chronicles 36:22-23 (New International Version)

King Cyrus allows Return of Jews from Iran to Israel

In the first year of Cyrus king of Persia, in order to fulfill the word of the LORD spoken by Jeremiah, the LORD moved the heart of Cyrus king of Persia to make a proclamation throughout his realm and to put it in writing:
"This is what Cyrus king of Persia says: "`The LORD, the God of heaven, has given me all the kingdoms of the earth and he has appointed me to build a temple for him at Jerusalem in Judah. Anyone of his people among you--may the LORD his God be with him, and let him go up.'"


22 In the first year of Cyrus king of Persia, in order to fulfill the word of the LORD spoken by Jeremiah, the LORD moved the heart of Cyrus king of Persia to make a proclamation throughout his realm and to put it in writing:

23 "This is what Cyrus king of Persia says:
" 'The LORD, the God of heaven, has given me all the kingdoms of the earth and he has appointed me to build a temple for him at Jerusalem in Judah. Anyone of his people among you—may the LORD his God be with him, and let him go up.' "

By : http://www.biblegateway.com/