Roshan Fekr-e- Dini Kist?

Collapse
X
 
  • Time
  • Show
Clear All
new posts
  • jjbb
    Senior Member
    • Nov 2005
    • 8813

    #1

    Roshan Fekr-e- Dini Kist?

    مقاله حاضر می کوشد به دور از هر گونه تجلیل یا تحقیر بیهوده ، روشنفکر دینی را آنچنان که هست بشناساند نه آنچنان که می پسندد و از این روی می کوشد تا تصویری واقعی از روشنفکر دینی ارائه دهد این بررسی محدود به روشنفکران ایرانی در طول نیم قرن اخیر است .

    در حوزه علم هر پرسش مشخصی نیازمند پاسخی مشخص است ولی پاسخ مشخص و قطعی به این پرسش که روشنفکر دینی کیست و دقیقاً چه ویژگی هایی دارد . اگر غیر ممکن نباشد دست کم بسیار دشوار است . آدمی احساس می کند تعریفی هر چقدر محققانه و علمی ارائه دهد باز ناقص و سطحی خواهد بود .این دشواری هنگامی احساس می شود که بدانیم در هر منطقه از جهان روشنفکر تعریفی خاصی دارد و حتی در میان روشنفکران هم در مورد ماهیت و رسالت حرفه شان وحدت نظر وجود ندارد . اختلاف نظر در کشور ما به مراتب بیشتر است ، تا آنجا که به افرادی عنوان روشنفکر دینی داده می شود که آنان اساساً با مقوله روشنفکری مخالفت نموده و آن را غیر دینی قلمداد می کنند .این اختلاف نظر را باید در دو عامل مهم جستجو کرد :

    الف- تأثیر دین و فرهنگ بومی بر روشنفکر ب- شرایط ویژه جامعه روشنفکر


    دکتر علی شریعتی « روشنفکر دینی را مصلحی در جهت تکامل دادن انسان معنا می کند » و در جایی دیگر می گوید « روشنفکران با الگوگیری از پیامبران نه جزو دانشمندان هستند و نه جزو توده منحط ، ناخوآگاه بلکه خود آگاه مسئولند که بزرگترین مسئولیت و هدفشان بخشیدن ودیعه بزرگ خدایی ، یعنی خود آگاهی به توده انسانی است »

    فرد در چارچوب یک فرهنگ بومی بزرگ می شود که تأثیر مستقیم بر روی درک و بینش او از دین می گذارد . به همین دلیل اسلام یک فرد اروپایی با اسلام یک فرد آفریقایی نمی تواند کاملاً شبیه با هم باشد .

    حتی ما اگر تأثیر فرهنگ بومی را هم نادیده بگیریم هر جامعه ای در مجموع نگرش و تفسیر خاصی از دین دارد که فهم مشترک جامعه از دین را تشکیل می دهد . فهم دینی مورد پذیرش جامعه به وسیله محیط فرهنگی و آموزشی به فرد منتقل می شود ، روشنفکر نمی تواند دین را تحت تأثیر فرهنگ بومی و معرفت دینی جامعه تفسیر کند بلکه او باید تنها به آموزشهای وحی که در زمان ما به قرآن و احادیث متقن محدود می شود توجه کند . ولی به هر حال باید این واقعیت را پذیرفت که روشنفکر یک انسان است و نمی توند با همه آگاهی و تیزبینی ، خود را از تأثیر فرهنگ بومی و دین موجود در جامعه اش کاملاً رها سازد ، این تأثیر پذیری مانع تصوری مشخص از روشنفکران دینی می شود .


    نباید فراموش کنیم که خواستگاه اصلی این جنبش حوزه های علمیه بوده است



    مشکل دوم در شناخت از این قشر ، شرایط جامعه ا ای است که روشنفکر در آن زندگی می کند ، روشنفکر را در یک جامعه بسته تصور کنید که دین در این جامعه از اندیشه های زیبای توحیدی خارج شده و به یک ابزار سیاسی تبدیل شده است . روشنفکر در اولین گام برای مبارزه سعی خواهد کرد ، دین را ابزار سیاسی بودن رهائی بخشد و رهیافتی انقلابی و آزادیخواهانه از دین ارائه دهد که طرفدار قدرت سیاسی و اجتماعی مردم باشد تا از این طریق بتواند حق تعیین سرنوشت سیاسی را به عنوان یک حق الهی به مردم باز گرداند . ولی در یک جامعه دینی باز که مردم حاکم بر سرنوشت خود هستند ، هیچ دلیل منطقی وجود ندارد که روشنفکر رهیافتی انقلابی و آزادی طلب از دین به دست دهد . بلکه خواهد کوشید متناسب با این جامعه آزاد حرف بزند و مسائل و مشکلات دینداری را در این قبیل جوامع شناخته و برای آن راه حلی عملی ارائه دهد .

    پس از بررسی عوامل مؤثر بر اختلاف نظر روشنفکر دینی ، مجدداً به پرسش مطرح شده در عنوان مقاله باز می گردیم . جریان روشنفکری از همان ابتدا به سه گرایش عمده تقسیم شد لائیک ، مارکسیسم و نو گرایی دینی . صرف نظر از کارکرد و حق یا باطل بودن گرایشهای مذکور دو گرایش گرایش لائیک و مارکسیسم شانس چندانی نیاوردند و حوزه نفوذشان از دانشجویان و افراد تحصیلکرده فراتر نرفت . زیرا نه تنها به عقاید دینی مردم بی توجهی نشان می دادند بلکه آشکارا با خود دین مخالفت می کردند و به همین دلیل عقاید و راه حلهای آنها برای مردم قابل درک و پذیرش نبود . زنده یاد جلال آل احمد در مورد بیگانگی افکار و اندیشه های روشنفکران مارکسیست می گوید :

    وقتی روشنفکر مارکسیست در زندان غرق در رویای دنیای سوسیالیستی بود مادر او در بیرون زندان برای آزادی فرزندش آش نذری می پخت .

    البته مارکسیستها خود پی به بیگانگی عقایدشان در ایران برده بودند و به همین دلیل نام حزب توده را برای حزبی که تمایلات مارکسیستی داشتند انتخاب کرده اند ، ولی نوگرایان دینی با احترام و اعتقاد به سنت ها و اندیشه های دینی ارتباط وسیعی با مردم برقرار کردند و موجب رویکردی جدید و مترقی نسبت مدرنیسم شدند که میان قشر عظیمی از جامعه عملاً دین و مدرنیسم را آشتی دادند و اشتباه نخواهد شد اگر بگوییم جریان روشنفکری در ایران عموماً به همان نوگرایی دینی شناخته شده است .

    سید جمال الدین اسدآبادی را آغازگر روشنفکری دینی در جهان اسلام می دانند ، شهید مطهری در این زمینه می گوید :

    بدون تردید سلسله جنبان نهضت های اصلاحی صد سال اخیر ، سید جمال الدین اسدآبادی است ، او بود که بیداری سازی در کشورهای اسلامی را آغاز کرد .این جریان با اقبال لاهوری و آیت الله طالقانی و مهندس مهدی بازرگان ادامه یافت و با دکتر علی شریعتی و استاد مطهری به اوج خود رسید ، پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی و همچنین حماسه باور نکردنی دوم خرداد را باید از مهمترین دستاوردها و پیروزیهای روشنفکران دینی در ایران به حساب آورد .

    ما هنوز به پرسشی که در عنوان این مقاله مطرح شده پاسخ روشنی نداده ایم بهترین و مطمئن ترین راه برای تعریف روشنفکری دینی تعریفی است که از طرف خود روشنفکران ارائه شده است . دکتر علی شریعتی « روشنفکر دینی را مصلحی در جهت تکامل دادن انسان معنا می کند » و در جایی دیگر می گوید « روشنفکران با الگوگیری از پیامبران نه جزو دانشمندان هستند و نه جزو توده منحط ، ناخوآگاه بلکه خود آگاه مسئولند که بزرگترین مسئولیت و هدفشان بخشیدن ودیعه بزرگ خدایی ، یعنی خود آگاهی به توده انسانی است » ادوارد سعید روشنفکر معاصر ، روشنفکر مسلمان را این گونه توصیف می کند : « به عقیده من نقش او این نیست که به سادگی بگوید اسلام تنها راه راست است و ، چیزی درباره برداشتهای متفاوت آن نگوید روشنفکر به هیچ وجه ناگزیر به هم سرایی با ستایشگران اسلام نیست بلکه تفسیری از اسلام را با تأکید بر ماهیت دگر پذیری آن معرفی می کند .»

    سید جمال الدین اسدآبادی به عنوان روشنفکر وظیفه خود را اصلاح دنیا و آخرت مسلمانان می داند و اقبال لاهوری مسئولیت روشنفکران را در بازگشت به قرآن و درک عمیق مفاهیم آن معرفی می کند و عین القضات روشنفکر را کسی می داند که به جمال ازلی حق راه یافته باشد و جلال آل احمد رمز پیروزی و موفقیت روشنفران ایرانی را در اتحاد با روحانیون دینی می پندارد .

    بطور کلی روشنفکر دینی را به عنوان یک جنبش می توان چنین تعریف کرد : مجموعه تلاشهای پراکنده اما در راستای نیروهای فکری و فرهنگی ( اعم از حوزوی یا دانشگاهی و ... ) و دارای علایق سیاسی و اجتماعی با دغدغه ها و نگره های دینی که ذیل پارادایم تجدد ( شاخه نو اندیشی دینی ) بروز یافته و منجر به تحولات فرهنگی یا سیاسی در جامعه ایران ( دست کم در سده اخیر) شده است .

    ما در شناخت این قشر نمی توانیم نوع رهیافت دینی آنها را نادیده بگریم ، ما در نیم قرن اخیر شاهد برداشتهای مختلفی از دین بوده ایم ولی در یک تقسیم بندی کلی و ساده می توانیم این رهیافت های دینی را به سه نوع مهم تقسیم کنیم .

    1-اسلام انقلابی : اسلام انقلابی دهه پنجاه و شصت طرفداران بی شماری پیدا کرد و با الگو گرفتن از امام حسین (ع) و ابوذر غفاری و مقداد در پی تربیت افراد انقلابی و معترض بود که بتواند وضع نامطلوب جامعه را تغییر دهند . تأثیر این رهیافت دینی در پیروزی انقلاب اسلامی و همچنین در برانگیختن احساس تعهد در مقابل جامعه که غیر قابل انکار است . برجسته ترین ویژگی این رهیافت دینی از دیدگاه فرهنگی و فکری طرح گفتمان « بازگشت به خویشتن » است که در مقابل غربزدگی مطرح می شد .

    2-اسلام علمی : این رهیافت دینی در پی تلفیق اسلام و علوم جدید بود که از این طریق هم دین را از شر خرافات و جهالت نجات دهد و هم به علم هدفی سازنده ببخشد . این رهیافت می کوشید بر پایه کشف های علمی مدرن در فیزیک هسته ای ، زیست شناسی و ترمودینامیک صحت تعالیم قرآن را ثابت کند .

    3-دین یا معرفت دینی : این رهیافت دینی بر این پایه استوار است که دین و معرفت دینی دو امر است . آموزه های وحی همه در زمان ما با آیات قرآنی و احادیث موثق ائمه اطهار علیهم السلام محدود می شود ثابت است ولی معرفت دینی جزیی از حوزه بزرگ تر معرفت انسانی است که در آن فرایندی دایمی از بده و بستان فکری وجود دارد. این رهیافت دینی از جدیدترین رهیافت های دینی معاصر است و به جای این که علم را با دین آشتی دهد از بکار گیری علم برای درکی عمیق تر از دین طرفداری می کند .

    در پایان ذکر این نکته ضروری است که برخی آگاهانه می کوشند تعریفی از روشنفکر دینی به دست بدهند که روحانیون را شامل نشود ما نباید فراموش کنیم که خواستگاه اصلی این جنبش حوزه های علمیه بوده است . بسیاری از روحانیون در تاریخ کشورمان نقش روشنفکر دینی را ایفا کرده اند کتمان این واقعیت تاریخی نوعی فریبکاری آشکار است . ما به عنوان افرادی دیندار اگر بخواهیم آهنگ پیشرفت این جنبش دینی را سرعت بخشیم و راه را برای ورود مؤثر در جامعه هموار کنیم نمی توانیم آن را به افرادی خاص محدود کنیم .
  • BehnazNaNaz
    Member
    • Jul 2006
    • 532

    #2
    be nazare man roshanfekre dini kasi hast ke koorkoorane az dastoorat etaat nemikonad balke dar an tafakor mikonad
    ghoran dar 1 aye dar morede hejab sefaresh karde vali 1 aye dar mioon mige va homol motefakkeroon

    Comment

    • donsaeid
      Senior Member
      • Nov 2005
      • 28300

      #3
      gol gofti
      نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


      «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
      صادق هدايت؛ بوف کور

      Comment

      • Rasputin
        Senior Member
        • Jan 2005
        • 63906

        #4
        Originally posted by BehnazNaNaz View Post
        be nazare man roshanfekre dini kasi hast ke koorkoorane az dastoorat etaat nemikonad balke dar an tafakor mikonad
        ghoran dar 1 aye dar morede hejab sefaresh karde vali 1 aye dar mioon mige va homol motefakkeroon
        Misheh address. chand ta az in ''roshanfekr haei'' ro keh migi,beh man ham bedi ? kheili konjkavam bedounam,aslan hamchin chizi darim ya nah !

        iran

        Comment

        • mike435
          Senior Member
          • Aug 2006
          • 2104

          #5
          you dont need to look anywere

          look with in your self you have it you just have to find it


          G-d determines who walks into your life....It is up to you to decide who you let walk away, who you let stay, and who you refuse to let go.


          Comment

          • Rasputin
            Senior Member
            • Jan 2005
            • 63906

            #6
            Originally posted by mike435 View Post
            you dont need to look anywere

            look with in your self you have it you just have to find it
            To find what !?... I don't believe in any religion,then sorry,i don't have it and neither need it !

            iran

            Comment

            • BehnazNaNaz
              Member
              • Jul 2006
              • 532

              #7
              siamak jan va mike435
              zendegi hamash dine
              ma be din ehtiaj darim
              sher nemigam
              age too donia be chizi eteghad nadashte bashi,donia tarsnak mishe va be samte khorafat keshide mishi
              hameh chiz bastegi be khoda dare
              age to mitooni baraie matlab post koni be khatere ine ke oon ino mikhad vagarna alan maloom nabood koja boodi
              mike435 khoda be ma 2 ta cheshm dade ta doniasho bebinim vali ma gahi faghat zeshtiasho mibinim.vaghti to dari ghoran mikhooni yade nematash miofti va hes mikoni be raeese in donia nazdik tari
              vaghti doa mikoni ghashangi haie zendegi ro behtar mifahmi na behtar begam taze mibinishoon
              man na akhoondam na vase in harfa pool migiram faghat va faghat eteghadate shakhsime mibini ke omolam nistam va axam bi hejabe
              amma ma baraie zendegi be khoda ehtiaj darim
              pedar va madar doost ashena hamishe pishet nistan vali khoda hamishe hast
              khoda hamoonie ke bein harfet nemipare va maskhareat nemikone
              man be khoda be peighambare eslam va be ghoran eteghad daram va daro nadamo madioone oona midoonam

              Comment

              • BehnazNaNaz
                Member
                • Jul 2006
                • 532

                #8
                Originally posted by RedWine View Post
                Misheh address. chand ta az in ''roshanfekr haei'' ro keh migi,beh man ham bedi ? kheili konjkavam bedounam,aslan hamchin chizi darim ya nah !
                ghabool daram kaman vali hastan
                kasaii ke ba deleshoon harf mizanan na ba zaboon
                baazi ha ye toori harf mizanan engar ta hala gonah nakardan dar soorati ke faght 14 nafar too donia gonah nakardan

                Comment

                • Rasputin
                  Senior Member
                  • Jan 2005
                  • 63906

                  #9
                  Behnaz jan ...

                  Din baray-e behtar zendegi kardan umadeh va baray-e komak kardan beh ensan ha,vali dar hich sharayeti in 'din' natunesteh dorost piadeh besheh chounkeh afradi keh bayad anha ro neshan midadan,afrad-e kameli naboudan va hamisheh mazhab baes-e khun rizi va marg shodeh dar tarikh-e ensan ha !

                  Man shakhsan beh Khoda e'eteghad daram va hamin baram bas hast ! chounkeh az Khoda kheili chizha dar zendegim dideham keh HICH rabti beh mazhab va in masael nadashtehand pas beh in marateb,zendegi-e man kamel va por beh pish mireh ! baray-e hamin Behnaz jan nabayad Khoda ro hich vaght ba mazhab ghati kard ! Shoma beh har chizi keh e'eteghad darid, ghabel-e ehteram hast.

                  iran

                  Comment

                  • BehnazNaNaz
                    Member
                    • Jul 2006
                    • 532

                    #10
                    mer30 siamak jan az harfat
                    man ham be hame kas hatta oona ii ke be khoda eteghad nadaran ehteram mizaram
                    vali faghat hamino begam ke be ghole khodet afrade sare kar amade adamaie khoobi naboodan va az in natije migirim din baiad az hokoomat joda beshe
                    jomhoorie eslami bi jomhoorie eslami

                    Comment

                    • mike435
                      Senior Member
                      • Aug 2006
                      • 2104

                      #11
                      ok i dono if this is roshan fekri or not but here is one inctence were i found rellligion to be good and roshan fekr

                      many time religious people are good becuase you should be afraid of g-d
                      i did not belive such a thing i thogh one should be good for the sake of being good
                      than i met some ulta religious jews who lived life by the torah
                      the said being good for the sake of being good is not enogh
                      you should be good not just becuase you fear g-d but mainly becuase you want to spread g-dly ness a good

                      and i think that is beutiful if you live by that mato
                      everything you touch you dont do it for the sake of doing it you are doing for the sake of spreading g-dly ness

                      you work not to just make money but work to do a good like elevating humanity

                      look this doesnt have to be just work perspective it could be applied to anything from school work to normal everyday stuff

                      the ultra orthodox jews i met cosiderd living the expression of g-ds reason for creation which is expression of loving and kindness and that is why many of them every act they did its altrior motive was that philosophy of expresion. This style of thinking applies so deeply that it should govern every aspect of life from eating to act of sex.

                      so where is roshan fekr in all this
                      when you uphold the value of good and overight or intrepet some writen rules so it would fufil the grand philosophy

                      example
                      very basic is
                      it is forbiden in the jewish religion to eat say pork infact i think eating pork is more striktly enphisied than eating non kosher but anyways
                      if you are starving and their is a chanc you could die it would be imoral and a sin for you not to eat the pork becuase you had a chance to save your life but you didnt.

                      i dono i am not very religious to know all these roshan fekries but i am sure
                      they are their


                      G-d determines who walks into your life....It is up to you to decide who you let walk away, who you let stay, and who you refuse to let go.


                      Comment

                      • Rasputin
                        Senior Member
                        • Jan 2005
                        • 63906

                        #12
                        Originally posted by BehnazNaNaz View Post
                        mer30 siamak jan az harfat
                        man ham be hame kas hatta oona ii ke be khoda eteghad nadaran ehteram mizaram
                        vali faghat hamino begam ke be ghole khodet afrade sare kar amade adamaie khoobi naboodan va az in natije migirim din baiad az hokoomat joda beshe
                        jomhoorie eslami bi jomhoorie eslami
                        Daghighan Behnaz jan !

                        Din bayad az syasat joda basheh,beh khosous keh mardom digeh goul nemikhoran ! digeh mesl-e ghadim nist keh har chi beheshoun begi,bavar konan, va rouzi keh in jaryan anjam besheh dar Iran,mardom azadi khahan dasht keh kari ro anjam bedahan keh dorost midunan.

                        iran

                        Comment

                        • BehnazNaNaz
                          Member
                          • Jul 2006
                          • 532

                          #13
                          vaghean nemidoonam chi begam
                          chetori mishe ham jomhoori bashe ham eslami?
                          jomhoori az kalamei jomhoor ke dar farsi ghadim manaie mardom ro mide miad
                          pas jomhoori yani male mardom
                          alan boro az 2khtaraie iran bepors 1 dar sad be dashtan roosari zoori razie
                          jomhoorie eslami maana nadare

                          Comment

                          • BehnazNaNaz
                            Member
                            • Jul 2006
                            • 532

                            #14
                            ba in harfa fekr nakonid tarafdare shahansha ariamehram
                            man tarafdare ye jomhoori too iranam na jomhoori eslami

                            Comment

                            • Inquisitor
                              Member
                              • Feb 2007
                              • 184

                              #15
                              Originally posted by BehnazNaNaz View Post
                              baazi ha ye toori harf mizanan engar ta hala gonah nakardan dar soorati ke faght 14 nafar too donia gonah nakardan
                              Can you elaborate more please ? what do you mean by 14 ? You mean 14 infallibles. If so !!! how about prophets before them ? From Adam (as) to Jesus (pbuh)

                              Comment

                              Working...