دجّال* در كتاب* مقدس
خبرگزاري فارس: در تمام* اديان* ابراهيمي* موضوع* ظهور «دجال*» در آخرالزمان* مطرح* شده* است*. امّا اينكه* دجال* كيست*، چه* ويژگي*هايي* دارد، چگونه* ظهور مي*كند و... موضوعاتي* است* كه* كمتر در مورد آنها اتفاق* نظر وجود دارد.اين* مقاله* اطلاعات* جامعي* را در زمينه* نگاه* كتاب* مقدس* به* موضوع* دجال* به* دست* مي*دهد.
اشاره*:
در تمام* اديان* ابراهيمي* موضوع* ظهور «دجال*» در آخرالزمان* مطرح* شده* است*. امّا اينكه* دجال* كيست*، چه* ويژگي*هايي* دارد، چگونه* ظهور مي*كند و... موضوعاتي* است* كه* كمتر در مورد آنها اتفاق* نظر وجود دارد. آنچه* در پي* خواهد آمد ترجمه* مطلبي* است* كه* در ذيل* مدخل* دجال* ( antichrist ) در دايرة* المعارف* كاتوليك* ( (Catholic Encyclopedia آمده* است* . اين* مقاله* اطلاعات* جامعي* را در زمينه* نگاه* كتاب* مقدس* به* موضوع* دجال* به* دست* مي*دهد.
پيشوند anti (ضد) در تركيب* معاني* متفاوتي* دارد: antibasileus به* معناي* پادشاهي* است* كه* دوران* فترتي* را پر مي*كند؛ antistrategos به* معناي* كنسول* فرماندار ] استان* قديم* روم* [ است*؛ antihoupatos در روم* قديم* به* معناي* فرماندار كل* بوده* است*؛ در هومر antiheos شخصي* است* كه* از لحاظ* نيرو و زيبايي* به* خدا مي*ماند، در حالي* كه* در آثار ديگر نمايانگر خداي* ستيزه*جو است*. اگر صرفاً از قياس* پيروي* كنيم*، مي*توانيم* antichristos را به* شخصي* تفسير كنيم* كه* از لحاظ* سيما و نيرو به* «مسيح*» شباهت* دارد؛ امّا راه* مطمئن*تر اين* است* كه* واژه* مذكور را طبق* كاربرد آن* در كتاب* مقدس* و ] زبان* [ كليسايي* تعريف* كنيم* .
الف*: معناي* اين* واژه* در كتاب* مقدس*
واژه* دجّال* antichrist) ) تنها در رسائل* يوحنا وارد شده*؛ امّا ادعا شده* است* كه* در مكاشفه* يوحنا، رسائل* پولس* و با صراحت* كمتري* در اناجيل* و كتاب* دانيال* نيز مترادف*هاي* اين* واژه* به* كار رفته* است* .
1. در رسائل* يوحنا
يوحناي* قديس* در رسائلش* فرض* را بر اين* قرار داده* كه* مسيحيان* اوليه* با آموزه* مربوط* به* آمدن* دجّال* آشنا هستند:
«شنيده*ايد كه* دجّال* مي*آيد» (رسالة* اول* يوحنا، 2:1
؛ «و اين* است* روح* دجّال* كه* شنيده*ايد كه* او مي*آيد» (رسالة* اول* يوحنا، 4:3). اگر چه* يوحنا از چندين* دجّال* سخن* مي*گويد، ولي* بين* دجّالان* بسيار و يك* دجّال* اصلي* فرق* مي*گذارد: «دجّال* مي*آيد. الحال* هم* دجالان* بسيار ظاهر شده*اند» (رسالة* اول* يوحنا، 2:1
. وي* همچنين* سيرت* و رفتار دجّال* را شرح* مي*دهد: «از ما بيرون* شدند لكن* از ما نبودند» (رسالة* اول* يوحنا، 2:19)؛ «دروغگو كيست* جز آنكه* مسيح* بودن* عيسي* را انكار كند؟ آن* دجّال* است* كه* پدر و پسر را انكار مي*نمايد» (رسالة* اول* يوحنا، 2:22)؛ «و هر روحي* كه* عيسي* مسيحف مجسم* شده* را انكار كند از خدا نيست* و اين* است* روح* دجال*» (رسالة* اول* يوحنا، 4:3)؛ «زيرا گمراه* كنندگان* بسيار به* دنيا بيرون* شدند كه* عيسي* مسيحف ظاهر شده* در جسم* را اقرار نمي*كنند: آن* است* گمراه* كننده* و دجال*» (رسالة* دوم* يوحنا، 7). همچنين* يوحنا زمان* آمدن* دجّال* را «ساعت* آخر» تعيين* مي*كند (رسالة* اول* يوحنا، 2:1
؛ علاوه* بر اين*، وي* معتقد است* كه* او «الان* هم* در جهان* است*» (رسالة* اول* يوحنا، 4:3).
2. در مكاشفه*
تقريباً همه* مفسران* دريافته*اند كه* دجّال* در مكاشفة* يوحنا ذكر شده* است*؛ امّا در مورد باب* خاصي* كه* در آن* از وي* ياد شده*، اتفاق* نظر ندارند. برخي* به* «وحش*» در آيه* 7 باب* 11 ، برخي* به* «اژدهاي* ] بزرگ* [ آتشگون*» در باب* 12، و ديگران* نيز به* وحشي* «كه* ده* شاخ* و هفت* سر دارد» در باب* 13 و آيات* بعدي* اشاره* مي*كنند؛ در حالي* كه* بسياري* از محققان*، دجّال* را بر وحشي* كه* «دو شاخ* مثل* شاخ*هاي* بره*» داشت* و «مانند اژدها» سخن* مي*گفت* (13: 11 و آيات* بعدي*) يا بر وحش* قرمزي* كه* «هفت* سر و ده* شاخ* داشت*» (باب* 17)يا سرانجام*، بر شيطاني* كه* «از زندان* خود خلاصي* خواهد يافت*» و امت*ها را گمراه* خواهد كرد (20: 7 و آيات* بعدي*) منطبق* مي*دانند. شرح* مفصل* دلايلف له* و عليه* هر يك* از اين* نظريات*، به* بحث* كنوني* ما ارتباطي* ندارد.
3. در رسالة* پولس*
يوحناي* قديس* مفروض* مي*گيرد كه* آموزه* مربوط* به* آمدن* دجّال* در نزد خوانندگانش* شناخته* شده* است*. مفسران* براين* باورند كه* اين* آموزه* از طريق* نوشته*هاي* پولس* مقدس* در مسيحيت* شناخته* شده* است*. يوحناي* قديس* عليه* بدعت* گذاران* زمانه*اش* اصرار مي*ورزيد كه* كساني* كه* راز تجسّم* را انكار مي*كنند اَشكال* كمرنگي* از دجّال* بزرگ* آتي* هستند. دجّال* در رسالة* دوم* پولس* به* تسالونيكان* (2: 3 و آيات* بعدي*، 7 ـ10) به* طور كامل*تري* وصف* شده*است*. در كليساي* تسالونيك* به* واسطة* اين* اعتقاد كه* دومين* ظهور مسيح* قريب* الوقوع* است*، اضطراب*هايي* پديد آمد. اين* تصور تا حدودي* ناشي* از فهم* نادرست* آيه* 15 و آيات* بعدي* باب* چهارم* از رسالة* پولس* به* تسالونيكان* و تا حدودي* ناشي* از دسيسه*هاي* گمراه* كنندگان* بود. به* منظور بر طرف* كردن* اين* اضطراب*ها بود كه* پولس* مقدس* دومين* رسالة* خود را به* تسالونيكان* نوشت* و به* ويژه*، آيات* 3 تا 10 باب* دوم* را درج* كرد. آموزه* پولس* چنين* است*: پيش* از «روز مسيح*»، «ارتدادي*» رخ* خواهد داد و «مرد شرير» ظاهر خواهد شد. وي* در هيكل* (معبد) خدا مي*نشيند و خود را چنان* مي*نماياند كه* گويي* خداست*؛ او با قدرت* شيطان* و آيات* و عجايب* دروغين* عمل* مي*كند؛ آنهايي* را كه* محبت* راستين* را نپذيرفتند تا نجات* يابند، گمراه* مي*كند؛ امّا عيسي* خداوند او را با نفَس* دهان* خود هلاك* خواهد كرد و به* تجلي* ظهور خويش* او را نابود خواهد ساخت* .امّا در مورد اين* زمان*، « آن* سرّ بي*ديني* الان* عمل* مي*كند فقط* تا وقتي* كه* آن* كه* تا به* حال* مانع* است* از ميان* برداشته* شود. خلاصه* آن* كه*، پيش* از «روز مسيح*»، «مرد شرير» كه* در رسالة* يوحنا به* دجّال* معروف* است* ظاهر خواهد شد؛ پيش* از ظهور «مرد شرير»، «شورش*» يا ارتداد بزرگي* به* وقوع* خواهد پيوست*؛ اين* ارتداد نتيجة* «سرّ بي*ديني*» اي* است* كه* الان* عمل* مي*كند و به* گفتة* يوحنا، خود را در اينجا و آنجا با اشكال* كمرنگ* دجّال* نمايش* مي*دهد. يوحنا سه* مرحلة* پيدايش* شرارت* را معرفي* مي*كند: خمير ماية* شرارت*؛ ارتداد بزرگ* و مرد شرير. امّا منظور تعيين* دقيق*تر زمان* حادثة* اصلي*، قيدي* را اضافه* مي*كند؛ وي* ابتدا چيزي* را به* عنوان* شي*ء ( to datechon «آنچه*») و سپس* به* عنوان* شخص* ( ho hatechon «آنكه*») وصف* مي*كند كه* از وقوع* حادثة* بزرگ* جلوگيري* مي*كند: «فقط* تا وقتي* كه* آنكه* تا به* حال* مانع* است* از ميان* برداشته* شود» ] رسالة* دوم* پولس* رسول* به* تسالونيكيان*، 2: 7.م* [ . در اينجا تنها مي*توانيم* نظريات* عمدة* راجع* به* معناي* اين* قيدي* را برشماريم*، بدون* آنكه* از ارزش* آنها سخن* بگوييم*:
مانعف حادثة* اصلي*، «مرد شرير»است*؛ حادثة* اصلي*، ظهور دوباره* عيسي* مسيح* است* (گريم* « Grimm »، سيمار « Simar »).
مانع*، امپراتوري* روم* است*؛ حادثة* اصلي* كه* از آن* جلوگيري* شده*، «مرد شرير» است* (اغلب* آباء لاتيني* و مفسران* بعدي*).
رسول* به* اشخاص* و حوادث* زمان* خود اشاره* مي*كند؛ مانع* ( Katechon ) و «مرد شرير» به* طرق* مختلف* بر امپراتوراني* مانند تيتوس* ( Titus )، نرون*( Nero )، كلاوديوس* ( Claudius )، و غيره* منطبق* شده* است* (متكلمان* پروتستان* كه* پس* از قرن* هفتم* مي*زيستند).
رسول* مستقيماً به* اشخاص* و حوادث* معاصري* اشاره* مي*كند كه* با اين* حال*، نمونه*هايي* از «مانع*» ( Katechon )، «مرد شرير» و روز مسيح* در آخرالزمان* هستند؛ به* عنوان* مثال* خرابي* اورشليم* ] به* سال* 70 ميلادي* [ نمونه* ظهور مجدد مسيح* است* (دالينگر Dlinge ).
قبل* از رها كردن* نظريه* پولس* در باب* دجال*، مي*توان* پرسيد كه* پولس* آموزه* خود را از كجا به* دست* آورده* است*؟ در اينجا نيز با پاسخ*هاي* مختلفي* مواجه* مي*شويم*:
پولس* قديس* صرفاً نظر خود را بر اساس* سنت* يهودي* و تصويرپردازي* دانيال* و حزقيال* نبي* بيان* مي*كند. اين* نظريه* مورد تأييد برخي* از نويسندگان* پروتستان* قرار گرفته* است* .
رسول* انديشه*اي* را بيان* مي*كند كه* از طريق* آموزه* آخرالزماني* عيسي* مسيح* در عالم* مسيحيت* ارائه* شد. اين* نظريه* را دالينگر( Dخlinger ) بيان* كرده* است* .
پولس* قديس* نظريه* خود در مورد دجّال* را از كلمات* مسيح*، پيش* گويي* دانيال*، و حوادث* معاصر به* دست* آورده* است*. اين* نظريه* را نيز دالينگر مطرح* كرده* است* .
رسول* پيشگويي* را بيان* كرده* كه* از طريق* الهام* از روح* القدس* دريافت* كرده* است*. مفسران* كاتوليك* عموماً طرفدار اين* نظريه*اند.
4. در اناجيل* و كتاب* دانيال*
پس* از مطالعة* تصوير دجّال* در رسالة* پولس* به* تسالونيكيان*، «مرد شرير» در كتاب* دانيال* (7: 8، 11، 20، 21)، جايي* كه* رسول* «شاخ* كوچك*» را وصف* مي*كند به* راحتي* شناخته* مي*شود. نمونه*اي* از دجّال* در كتاب* دانيال* 8: 8 و آيات* بعدي*، 23 و آيات* بعدي*، 11: 21 ـ 45 در قالب* انتيخوس* اپيفانه* ( Antiochus Epiphanrs ) يافت* مي*شود.
بسياري* از مفسران* در آمدن* مسيح*هاي* دروغين* و پيامبران* دروغين* (متّي* 24: 24؛ مرقس*، 13: 6، 22؛ لوقا، 21:
، «مكروه* ويراني*» (متّي*: 24: 15)، و كسي* كه* «به* اسم* خود مي*آيد» (يوحنا، باب* پنجم*: 43) اشاره*هاي* كم* و بيش* آشكاري* را به* دجّال* دريافته*اند .
خبرگزاري فارس: در تمام* اديان* ابراهيمي* موضوع* ظهور «دجال*» در آخرالزمان* مطرح* شده* است*. امّا اينكه* دجال* كيست*، چه* ويژگي*هايي* دارد، چگونه* ظهور مي*كند و... موضوعاتي* است* كه* كمتر در مورد آنها اتفاق* نظر وجود دارد.اين* مقاله* اطلاعات* جامعي* را در زمينه* نگاه* كتاب* مقدس* به* موضوع* دجال* به* دست* مي*دهد.
اشاره*:
در تمام* اديان* ابراهيمي* موضوع* ظهور «دجال*» در آخرالزمان* مطرح* شده* است*. امّا اينكه* دجال* كيست*، چه* ويژگي*هايي* دارد، چگونه* ظهور مي*كند و... موضوعاتي* است* كه* كمتر در مورد آنها اتفاق* نظر وجود دارد. آنچه* در پي* خواهد آمد ترجمه* مطلبي* است* كه* در ذيل* مدخل* دجال* ( antichrist ) در دايرة* المعارف* كاتوليك* ( (Catholic Encyclopedia آمده* است* . اين* مقاله* اطلاعات* جامعي* را در زمينه* نگاه* كتاب* مقدس* به* موضوع* دجال* به* دست* مي*دهد.
پيشوند anti (ضد) در تركيب* معاني* متفاوتي* دارد: antibasileus به* معناي* پادشاهي* است* كه* دوران* فترتي* را پر مي*كند؛ antistrategos به* معناي* كنسول* فرماندار ] استان* قديم* روم* [ است*؛ antihoupatos در روم* قديم* به* معناي* فرماندار كل* بوده* است*؛ در هومر antiheos شخصي* است* كه* از لحاظ* نيرو و زيبايي* به* خدا مي*ماند، در حالي* كه* در آثار ديگر نمايانگر خداي* ستيزه*جو است*. اگر صرفاً از قياس* پيروي* كنيم*، مي*توانيم* antichristos را به* شخصي* تفسير كنيم* كه* از لحاظ* سيما و نيرو به* «مسيح*» شباهت* دارد؛ امّا راه* مطمئن*تر اين* است* كه* واژه* مذكور را طبق* كاربرد آن* در كتاب* مقدس* و ] زبان* [ كليسايي* تعريف* كنيم* .
الف*: معناي* اين* واژه* در كتاب* مقدس*
واژه* دجّال* antichrist) ) تنها در رسائل* يوحنا وارد شده*؛ امّا ادعا شده* است* كه* در مكاشفه* يوحنا، رسائل* پولس* و با صراحت* كمتري* در اناجيل* و كتاب* دانيال* نيز مترادف*هاي* اين* واژه* به* كار رفته* است* .
1. در رسائل* يوحنا
يوحناي* قديس* در رسائلش* فرض* را بر اين* قرار داده* كه* مسيحيان* اوليه* با آموزه* مربوط* به* آمدن* دجّال* آشنا هستند:
«شنيده*ايد كه* دجّال* مي*آيد» (رسالة* اول* يوحنا، 2:1
2. در مكاشفه*
تقريباً همه* مفسران* دريافته*اند كه* دجّال* در مكاشفة* يوحنا ذكر شده* است*؛ امّا در مورد باب* خاصي* كه* در آن* از وي* ياد شده*، اتفاق* نظر ندارند. برخي* به* «وحش*» در آيه* 7 باب* 11 ، برخي* به* «اژدهاي* ] بزرگ* [ آتشگون*» در باب* 12، و ديگران* نيز به* وحشي* «كه* ده* شاخ* و هفت* سر دارد» در باب* 13 و آيات* بعدي* اشاره* مي*كنند؛ در حالي* كه* بسياري* از محققان*، دجّال* را بر وحشي* كه* «دو شاخ* مثل* شاخ*هاي* بره*» داشت* و «مانند اژدها» سخن* مي*گفت* (13: 11 و آيات* بعدي*) يا بر وحش* قرمزي* كه* «هفت* سر و ده* شاخ* داشت*» (باب* 17)يا سرانجام*، بر شيطاني* كه* «از زندان* خود خلاصي* خواهد يافت*» و امت*ها را گمراه* خواهد كرد (20: 7 و آيات* بعدي*) منطبق* مي*دانند. شرح* مفصل* دلايلف له* و عليه* هر يك* از اين* نظريات*، به* بحث* كنوني* ما ارتباطي* ندارد.
3. در رسالة* پولس*
يوحناي* قديس* مفروض* مي*گيرد كه* آموزه* مربوط* به* آمدن* دجّال* در نزد خوانندگانش* شناخته* شده* است*. مفسران* براين* باورند كه* اين* آموزه* از طريق* نوشته*هاي* پولس* مقدس* در مسيحيت* شناخته* شده* است*. يوحناي* قديس* عليه* بدعت* گذاران* زمانه*اش* اصرار مي*ورزيد كه* كساني* كه* راز تجسّم* را انكار مي*كنند اَشكال* كمرنگي* از دجّال* بزرگ* آتي* هستند. دجّال* در رسالة* دوم* پولس* به* تسالونيكان* (2: 3 و آيات* بعدي*، 7 ـ10) به* طور كامل*تري* وصف* شده*است*. در كليساي* تسالونيك* به* واسطة* اين* اعتقاد كه* دومين* ظهور مسيح* قريب* الوقوع* است*، اضطراب*هايي* پديد آمد. اين* تصور تا حدودي* ناشي* از فهم* نادرست* آيه* 15 و آيات* بعدي* باب* چهارم* از رسالة* پولس* به* تسالونيكان* و تا حدودي* ناشي* از دسيسه*هاي* گمراه* كنندگان* بود. به* منظور بر طرف* كردن* اين* اضطراب*ها بود كه* پولس* مقدس* دومين* رسالة* خود را به* تسالونيكان* نوشت* و به* ويژه*، آيات* 3 تا 10 باب* دوم* را درج* كرد. آموزه* پولس* چنين* است*: پيش* از «روز مسيح*»، «ارتدادي*» رخ* خواهد داد و «مرد شرير» ظاهر خواهد شد. وي* در هيكل* (معبد) خدا مي*نشيند و خود را چنان* مي*نماياند كه* گويي* خداست*؛ او با قدرت* شيطان* و آيات* و عجايب* دروغين* عمل* مي*كند؛ آنهايي* را كه* محبت* راستين* را نپذيرفتند تا نجات* يابند، گمراه* مي*كند؛ امّا عيسي* خداوند او را با نفَس* دهان* خود هلاك* خواهد كرد و به* تجلي* ظهور خويش* او را نابود خواهد ساخت* .امّا در مورد اين* زمان*، « آن* سرّ بي*ديني* الان* عمل* مي*كند فقط* تا وقتي* كه* آن* كه* تا به* حال* مانع* است* از ميان* برداشته* شود. خلاصه* آن* كه*، پيش* از «روز مسيح*»، «مرد شرير» كه* در رسالة* يوحنا به* دجّال* معروف* است* ظاهر خواهد شد؛ پيش* از ظهور «مرد شرير»، «شورش*» يا ارتداد بزرگي* به* وقوع* خواهد پيوست*؛ اين* ارتداد نتيجة* «سرّ بي*ديني*» اي* است* كه* الان* عمل* مي*كند و به* گفتة* يوحنا، خود را در اينجا و آنجا با اشكال* كمرنگ* دجّال* نمايش* مي*دهد. يوحنا سه* مرحلة* پيدايش* شرارت* را معرفي* مي*كند: خمير ماية* شرارت*؛ ارتداد بزرگ* و مرد شرير. امّا منظور تعيين* دقيق*تر زمان* حادثة* اصلي*، قيدي* را اضافه* مي*كند؛ وي* ابتدا چيزي* را به* عنوان* شي*ء ( to datechon «آنچه*») و سپس* به* عنوان* شخص* ( ho hatechon «آنكه*») وصف* مي*كند كه* از وقوع* حادثة* بزرگ* جلوگيري* مي*كند: «فقط* تا وقتي* كه* آنكه* تا به* حال* مانع* است* از ميان* برداشته* شود» ] رسالة* دوم* پولس* رسول* به* تسالونيكيان*، 2: 7.م* [ . در اينجا تنها مي*توانيم* نظريات* عمدة* راجع* به* معناي* اين* قيدي* را برشماريم*، بدون* آنكه* از ارزش* آنها سخن* بگوييم*:
مانعف حادثة* اصلي*، «مرد شرير»است*؛ حادثة* اصلي*، ظهور دوباره* عيسي* مسيح* است* (گريم* « Grimm »، سيمار « Simar »).
مانع*، امپراتوري* روم* است*؛ حادثة* اصلي* كه* از آن* جلوگيري* شده*، «مرد شرير» است* (اغلب* آباء لاتيني* و مفسران* بعدي*).
رسول* به* اشخاص* و حوادث* زمان* خود اشاره* مي*كند؛ مانع* ( Katechon ) و «مرد شرير» به* طرق* مختلف* بر امپراتوراني* مانند تيتوس* ( Titus )، نرون*( Nero )، كلاوديوس* ( Claudius )، و غيره* منطبق* شده* است* (متكلمان* پروتستان* كه* پس* از قرن* هفتم* مي*زيستند).
رسول* مستقيماً به* اشخاص* و حوادث* معاصري* اشاره* مي*كند كه* با اين* حال*، نمونه*هايي* از «مانع*» ( Katechon )، «مرد شرير» و روز مسيح* در آخرالزمان* هستند؛ به* عنوان* مثال* خرابي* اورشليم* ] به* سال* 70 ميلادي* [ نمونه* ظهور مجدد مسيح* است* (دالينگر Dlinge ).
قبل* از رها كردن* نظريه* پولس* در باب* دجال*، مي*توان* پرسيد كه* پولس* آموزه* خود را از كجا به* دست* آورده* است*؟ در اينجا نيز با پاسخ*هاي* مختلفي* مواجه* مي*شويم*:
پولس* قديس* صرفاً نظر خود را بر اساس* سنت* يهودي* و تصويرپردازي* دانيال* و حزقيال* نبي* بيان* مي*كند. اين* نظريه* مورد تأييد برخي* از نويسندگان* پروتستان* قرار گرفته* است* .
رسول* انديشه*اي* را بيان* مي*كند كه* از طريق* آموزه* آخرالزماني* عيسي* مسيح* در عالم* مسيحيت* ارائه* شد. اين* نظريه* را دالينگر( Dخlinger ) بيان* كرده* است* .
پولس* قديس* نظريه* خود در مورد دجّال* را از كلمات* مسيح*، پيش* گويي* دانيال*، و حوادث* معاصر به* دست* آورده* است*. اين* نظريه* را نيز دالينگر مطرح* كرده* است* .
رسول* پيشگويي* را بيان* كرده* كه* از طريق* الهام* از روح* القدس* دريافت* كرده* است*. مفسران* كاتوليك* عموماً طرفدار اين* نظريه*اند.
4. در اناجيل* و كتاب* دانيال*
پس* از مطالعة* تصوير دجّال* در رسالة* پولس* به* تسالونيكيان*، «مرد شرير» در كتاب* دانيال* (7: 8، 11، 20، 21)، جايي* كه* رسول* «شاخ* كوچك*» را وصف* مي*كند به* راحتي* شناخته* مي*شود. نمونه*اي* از دجّال* در كتاب* دانيال* 8: 8 و آيات* بعدي*، 23 و آيات* بعدي*، 11: 21 ـ 45 در قالب* انتيخوس* اپيفانه* ( Antiochus Epiphanrs ) يافت* مي*شود.
بسياري* از مفسران* در آمدن* مسيح*هاي* دروغين* و پيامبران* دروغين* (متّي* 24: 24؛ مرقس*، 13: 6، 22؛ لوقا، 21:


Comment