ازدواج موقت و همزيستي بدون ازدواج در غرب
در سبك جديد زندگي در غرب كه ما از آن به «همزيستي بدون ازدواج» ياد ميكنيم، زن و مرد به عنوان دوست پسر و دوست دختر با يكديگر زندگي ميكنند.زندگي آنان گاه مدت كوتاهي ادامه مييابد و گاه ساليان دراز به طول ميانجامد.اما با توجه به اينكه ازدواج، عامل پيوند آنان نبوده، زن و مرد، همسر قانوني يكديگر تلقي نميشوند و تفاوتهاي اساسي ميان آنان و همسران قانوني وجود دارد.
چكيده:
از دهه 50 سده بيستم ميلادي، شاهد تحول تدريجي در شكل خانواده در غرب هستيم. پيش از آن، شكل معمول خانواده در غرب مشابه شكل متداول آن در شرق بود. پدر و مادر و فرزندان با يكديگر زندگي ميكردند. پدر، مسئول تأمين نيازهاي همسر و اولاد بود و مادر، مسئول تربيت فرزندان و ساماندهيامور خانه. فرزندان تا هنگام ازدواج، در خانه پدر زندگي ميكردند. تا آن زمان سنت ازدواج، سنتي مقبول و ميثاقي متعارف براي آغاز زندگي مشترك بود. به تدريج به دليل پيدايش عواملي چند، تحولاتي در شكل خانواده پديدار شد. بر پايه اين عوامل (كه ذكر خواهد شد)، بينشي به وجود آمد كه بر مبناي آن، ازدواج، قراردادي كهنه و سنتي دست و پاگير قلمداد ميشود كه براي همزيستي و زندگي مشترك، ضروري نيست. اين عوامل عبارتاند از:
گران شدن هزينههاي زندگي، گريز از سنتها و گرايش به مدرنيسم، گريز از قيد و بندها و آزاديخواهي در همه عرصههاي زندگي از جمله: آزادي جنسي و استقلال مالي زنان.
در سبك جديد زندگي در غرب كه ما از آن به «همزيستي بدون ازدواج» ياد ميكنيم، زن و مرد به عنوان دوست پسر و دوست دختر با يكديگر زندگي ميكنند.زندگي آنان گاه مدت كوتاهي ادامه مييابد و گاه ساليان دراز به طول ميانجامد.اما با توجه به اينكه ازدواج، عامل پيوند آنان نبوده، زن و مرد، همسر قانوني يكديگر تلقي نميشوند و تفاوتهاي اساسي ميان آنان و همسران قانوني وجود دارد.
اظهار نظر افرادي كه همزيستي بدون ازدواج را برگزيدهاند، در مطالعات و پژوهشهاي اجتماعي در غرب حاكي از آن است كه عدم وجود مسئوليت، به ويژه مسئوليت مالي و نيز آزادي در زندگي و در واقع صرف پول و وقت براي رفاه و لذت خويش، انگيزه مهمي براي انتخاب اين سبك از زندگي است.
جايگزين ازدواج موقت به جاي ازدواج دائم
افرادي كه اقدام به ازدواج موقت ميكنند، چند دستهاند:
الف) زنان بيوهاي كه داراي چند فرزند بوده و ازدواج دائم براي آنان مشكل است؛
ب) مردان متأهل هوس باز و نيز مرداني كه با همسر خود مشكل دارند؛
ج) زناني كه تا سن بالا موفق به انتخاب همسر مناسب براي ازدواج دائم نشدهاند؛
د) مرداني كه شرايط مناسب را براي ازدواج دائم ندارند؛
ه) برخي دختران و پسران، پيش از ازدواج دائم با يكديگر به منظور آشنايي بيشتر (ازدواج موقت در دوره نامزدي با شرايط محدود).
در تمامي موارد مذكور (به استثناي مورد اخير) ميبينيم كه ازدواج موقت، به ناچار به عنوان جايگزين ازدواج دائم انتخاب شده است.
آنچه ما را به مطالعه وا ميدارد، نگراني از جايگزيني ازدواج موقت به جاي ازدواج دائم براي جوانان است كه تحت تأثير عواملي كه پيشتر ذكر شد، ايجاد ميگردد.
تشابهات ازدواج موقت و همزيستي بدون ازدواج
الف: تعهد و مسئوليت كمتر نسبت به ازدواج دائم (در فرهنگ و مذهب ما) و ازدواج (در فرهنگ غرب)؛
ب: جدايي طرفين از يكديگر به آساني و بدون تشريفات قانوني تحمل تبعات آن. در ازدواج موقت و همزيستي بدون ازدواج، هر يك از طرفين هر گاه كه بخواهند، ميتوانند بدون تشريفات قانوني و يا جلب رضايت طرف ديگر، زندگي مشترك را ترك كنند.
ج: بيثباتي و تزلزل زندگي با توجه بهامكان جدايي آسان. در اين دو سبك زندگي، يعني ازدواج موقت و همزيستي بدون ازدواج، پر واضح است كه زندگي مشترك، متزلزل و بيثبات است. اصولاً در ازدواج موقت با توجه به تعيين مدت، هدف طرفين ايجاد زندگي مشترك پايدار نيست؛ در همزيستي بدون ازدواج نيز با توجه به عدم وجود موانع قانوني براي جدايي طرفين از يكديگر، مسلماً زندگي، محكم و پايدار نخواهد بود.
تفاوتهاي ازدواج موقت و همزيستي بدون ازدواج
الف: عمدهترين تفاوت، آن است كه ازدواج موقت، يك عقد محسوب ميشود و طرفين ميان خود داراي قراردادي شرعي و قانوني هستند. اگر قرارداد، قانوناً به ثبت رسيده باشد، به جز مدتي كه قابل تغيير است، باقي مفاد آن لازم الاجرا و قابل پيگيري است؛ به ويژهامور مالي مانند مهر كه در عقد تعيين ميشود و نفقه و ارث براي زن در صورتي كه توافق شده باشد، قابل پيگيري بوده، ضريبامنيت را به ويژه براي زنان افزايش ميدهد.
در كشورهاي غربي نيز چندي است كه اقداماتي در جهت قانونمند كردن همزيستي بدون ازدواج صورت ميپذيرد؛ مثلاً در برخي كشورها به افراد پيشنهاد ميشود كه براي آغاز همزيستي بدون ازدواج، قراردادي را به صورت قانوني با يكديگر تنظيم كنند. در اين قرارداد پيشنهادي، طرفين تمامي شرايط و توافقات خود را تنظيم كرده، پس ازامضا در دفاتر قانوني، به ثبت ميرسانند.
ب: در همزيستي بدون ازدواج در غرب، معمولاً طرفين با يكديگر زندگي ميكنند، اما در ازدواج موقت به گونهاي كه اكنون در جامعه ما معمول است، غالباً طرفين با يكديگر ملاقات و همزيستي ندارند.
ج: در همزيستي بدون ازدواج، اگر فرزندي متولد شود، ابتدا منسوب به مادر است و نام او در شناسنامه كودك ثبت ميشود، مگر آنكه مادر و پدر با يكديگر توافق كنند كه نام هر دو ثبت شود. در واقع مسئوليت كودك به عهده مادر است. در صورت وجود اختلاف؛ بدين معنا كه مادر مشاركتِ پدر ازدواج نكرده را در پذيرش مسئوليت كودك نپذيرد و يا پدر از مسئوليت سر باز زند، هر يك از طرفين ميتوانند به دادگاه شكايت كنند.
در ازدواج موقت بر اساس منابع فقهي شيعي، كودك منسوب به پدر و مادر است و لذا نام كودك در هر دو شناسنامه ثبت ميشود و تفاوتي با كودك متولد شده از طريق ازدواج دائم ندارد؛ مسئوليت مالي كودك نيز بر عهده پدر است. پس از اتمام مدت ازدواج و جدايي پدر و مادر نيز، وضعيت فرزند مانند فرزند طلاق است، اما ضعفي در اينجا وجود دارد و آن اين است كه بر اساس فقه ما، اگر پدر در ازدواج موقت فرزند را نفي كند، راهي براي اثبات حقيقت پيش بيني نشده است و حال آنكه در ازدواج دائم، نفي فرزند در صورتي كه مادر قول پدر را رد و فرزند را به او منسوب نمايد، شرايط سختي مانند لعان پيش بيني شده است. در قانون مدني ايران پيش بيني خاصي نيز در صورت نفي فرزندِ حاصل از ازدواج موقت از سوي پدر، نشده است و اين نقصان ميتواند صدمات رواني، اجتماعي و اقتصادي زيادي را متوجه زنان و كودكان در ازدواج موقت نمايد.
Comment