Enghelab-e Mashrouteh

Collapse
X
 
  • Time
  • Show
Clear All
new posts
  • Rasputin
    Senior Member
    • Jan 2005
    • 63906

    #1

    Enghelab-e Mashrouteh

    پيشينه جنبش

    از میانه قرن نوزدهم میلادی، گسترش ارتباط میان ایران و کشورهای غربی، اندیشه اصلاح را در سر نخبگان ایرانی پرورانده بود. اقدامات بزرگانی چون قائم مقام، امیرکبیر یا سپهسالار باب تغییرات نوگرایانه را در ایران باز کرده بود.

    بسیاری از کسانی که در مراحل مختلف انقلاب مشروطه از محدود کردن سلطنت حمایت می کردند، نخبگانی بودند که دورانی را در کشورهای غربی گذرانده بوده و الگوبرداری کرده بودند.

    اصول مترقی و واژه های مدرنی همچون "قانون اساسی"، "سلطنت مشروطه" و "عدالت خانه" برآمده از آثار متجددانی چون میرزا ملکم خان، آقاخان کرمانی و فتحعلی آخوندزاده بود که سال های بسیاری را خارج از ایران گذرانده و به دنبال راه هایی برای ایجاد تحول در ایران بودند.

    در سویی امثال آخوندزاده، راه حل عقب ماندگی های ایران را پیگیری اصول سکولاریسم و کناره گیری از سنت و دین می دانستند. و در سوی ديگر تجددخواهان دیگری مانند طالب اف و مستشارالدوله ایجاد تغییرات در چارچوب دین را ممکن دانسته و به دنبال راهی برای توجیه اصلاحات در بستر اسلام بودند.

    اما اولین مقدمه جنبش مشروطه خواهی ایران را شاید بتوان "جنبش تنباکو" (1275 خورشيدی/ 1896 ميلادی) دانست. مخالفت با واگذاری امتیاز تجارت تنباکو به بیگانگان بستری شد تا برای نخستین بار تجدد خواهان و روحانیون با همراهی مردم در برابرا استبداد داخلی و استعمار خارجی قیام کنند. ائتلافی که به شکلی دیگر و حدود یک دهه بعد در برهه هایی از "جنبش مشروطه" مجددا بارز گشت.



    ماليات و نارضايتی تجار

    در سال های آغازین قرن بیستم میلادی، خزانه دربار قاجار خالی تر از همیشه بود. بدون پول، دولت مرکزی توانایی لازم برای برخورد با نا آرامی های محلی در گوشه کنار کشور را نداشت.

    در فاصله سال های 1900 تا 1902 ايران جمعا مبلغی معادل 3 ميليون پوند از روسيه (در قالب دو وام) استقراض کرده بود بدون آنکه تغييری در شرايط نابسامان اقتصادی کشور نمايان شود.

    انتصاب مسيو نوز بلژيکی به وزارت کل گمرکات شايد تنها گام نسبتا موفق در راستای اصلاحات اقتصادی بود که در فاصله حدود پنج سال درآمد های مالياتی دولت ايران را حدودا سه برابر کرد؛ درآمدی که به قيمت نارضايتی بسياری تجار و بازاريان بود و کوتاه زمانی بعد گريبان شاه قاجار را گرفت.

    نارضايی که از مدتها پيش جريان داشت شدت گرفت، انجمن هايی در تهران و شهرستانها تشکيل شد و شبنامه هايی انتشار يافت. ميرزا علی اصغر خان اتابک اعظم از صدارت معزول و عين الدوله به جای وی منصوب شد.

    تجار تهران از مسیو نوز نزد سعدالدوله وزیر تجارت شکایت کردند که بیشتر از آنچه تعرفه گمرکی است می ستاند. سعدالدوله شکایت را به عین الدوله رسانید اما وی جواب تندی به تجار فرستاد.

    در اسفند ماه 1283 عکسی از رییس گمرکات ایران، مسیو نوز بلژیکی، منتشر شد که در آن عبا و عمامه بر تن کرده بود. اعتراض ها بالا گرفت، روحانیون اقدام نوز را توهین آمیز خوانده و خواستار استعفای او شدند.



    پيمان دو مجتهد؛ شاه در فرنگ

    احمد کسروی، از مهم ترين تاريخ نگاران مشروطه می نویسد: "همراهی میانه دو سید (بهبهانی و طباطبايی) در روزهای نخست سال 1284 بوده و آغاز جنبش مشروطه را هم از آن روز باید شمرد."

    آن 'همراهی' که کسروی از آن ياد می کند، موافقت دو مجتهد برجسته تهران در آن دوران يعنی سيد عبدالله بهبهانی و سيد محمد طباطبايی برای مقابله با سياست های حکومت و پيوستن به صف مخالفان، به ويژه تجار و بازاريان، بود.

    اساسا در ماه های اول سال 1284 در پايتخت به جز بست نشينی چند روزه تجار که شکايت شان عليه مسيو نوز به جايی نرسيده بود، حادثه مهمی رخ نداد. اما در شهرهای ديگر ايران - به ويژه شيراز و کرمان - نارضايتی ها ادامه داشت.

    در اين بين مظفرالدين شاه برای بار سوم به سفر فرنگ رفت و چهار ماهی در کشور نبود. محمد علی ميرزا وليعهد از تبريز به تهران آمد و نائب السلطنه شد. او به تجار متحصن در عبدالعظيم پيغام داد که به محض بازگشت شاه از فرنگ مسيو نوز عزل می شود؛ و تجار به تحصن خود پايان دادند.

    در غياب شاه، عين الدوله صدر اعظم برای ارعاب مردم و فرونشاندن آشوب ها، عده ای را توقيف کرد. بنا به برخی روايت ها شمار بازداشت شدگان در اين چند ماه از هزار نفر گذشت.



    بانک روس و گورستان مسلمين

    اگرچه در آغاز پاييز 1284 موضوع شلوغی های شهرستان ها، به ويژه کرمان، دوباره حکومت را با بحران روبرو کرده بود، اما دو واقعه ديگر در پايتخت، به مخالفت مردم ابعاد تازه ای بخشيد: اول ماجرای ساختمان بانک روس و گورستان 'مدرسه چال'؛ و بعد فلک شدن تجار قند.

    بانک استقراضی روس، مدرسه مخروبه و قبرستان کهنه ای را نزديک امام زاده سيد ولی خريد. اجازه فروش از طرف شيخ فضل الله نوری صادر شده بود، اما طباطبايی با فروش قبرستان مخالفت کرد. وقتی خبر رسيد که استخوان های زنی در هنگام کار روس ها پيدا شده و آنرا به چاهی ريخته اند، جنجال بزرگی برپا شد. به تحريک علما انبوهی از مردم به آنجا ريختند و ساختمان با خاک يکسان شد.

    از سوی ديگر به علت جنگ روسيه و ژاپن واردات قند کاهش يافت و قيمت قند بالا رفت. نيمه دوم آذر ماه علاء الدوله، حاکم تهران شماری از تجار را احضار کرد و از سيد هاشم قندی خواست که تعهد بدهد قند را به قيمت سابق بفروشد. چون او زير بار نرفت، با پسرانش و چند تن ديگر به فلک بسته شدند.

    در اعتراض به اين اقدام بازار تهران تعطيل شد. تجار نزد علما رفتند و عزل علاء الدوله را خواستار شدند. سعدالدوله وزير تجارت در اعتراض به بد رفتاری با تجار از کار خود کناره گيری کرد.



    iran
  • Rasputin
    Senior Member
    • Jan 2005
    • 63906

    #2

    فلک کردن تجار و تحصن

    اواخر آذر ماه 1284، در پی فلک شدن تجار قند، جمع کثيری از علما و تجار در مسجد شاه اجتماع کردند. سيد جمال واعظ به توصيه سيد ابوالقاسم امام جمعه به منبر رفت ولی در حين ايراد نطق مورد اعتراض امام جمعه قرار گرفت. فراشان او را به زور از منبر پايين آوردند و مجلس به هم خورد.

    در سراسر کشور مردم و علما عليه عين الدوله قيام کردند. شدت عمل عين الدوله مردم را جری تر کرد. آشوب عليه دولت بالا گرفت و سيد محمد طباطبايی و سيد عبدالله بهبانی تصميم به تحصن گرفتند. چند هزار نفر (۲ تا ۱۰ به روايات مخلتلف) در حضرت عبدالعظيم بست نشستند.

    مظفرالدين شاه به بست نشينان پيام داد خواست های خود را اعلام کنند. خواسته ها را با واسطه سفير عثمانی به دست شاه رساندند. برخی از اين خواسته ها عبارت بود از:

    -- تنبيه و يا بيرون کردن عسکر گاريچی از قم (که به بدرفتاری با طلبه ها مشهور بود)
    -- بنياد "عدالتخانه" در همه جای ايران
    -- برداشتن مسيو نوز بلژيکی از گمرک و ماليه
    -- برداشتن علاءالدوله از حکمرانی تهران

    شاه ضمن موافقت امیربهادر جنگ را با کالسکه سلطنتی به شهر ری فرستاد تا علما را باز آورد. اندکی بعد علاء الدوله حاکم تهران از سمت خود عزل شد. روز 20 دی 1284 دستخط تأسیس عدالتخانه از طرف مظفرالدين شاه صادر شد. و دو روز بعد علما به بست نشینی خود پایان دادند.



    'عدالتخانه می خواهيم'

    از زمستان 1284 تا ماه های اول بهار 1285 حادثه ای جز برخی نارضايتی های پراکنده، به ويژه در مشهد، رخ نداد و خواسته های متحصنين با وجود موافقت شاه همچنان معطل مانده بود.

    15 ارديبهشت ماه 1285 سيد محمد طباطبايی نامه هايی به عين الدوله، صدراعظم، و به شاه نوشت تا به اين دو وعده های عمل نکرده شان را يادآوری کند. اما در نامه ای - که به باور بسياری نوشته خود عين الدوله بود نه مظفرالدين شاه - با مجتهد تهران به سردی برخورد شد.

    چندی بعد عين الدوله دستور داد هر کس 'سه ساعت از شب گذشته' در خيابان بود دستگير شود و به گفته کسروی "برای اينکه چشم های ديگران را بترساند" شامگاه 25 خرداد 1285 تعدادی از منتقدين سرشناس از جمله حسن رشديه (بنيانگذار دبستان) و مجدالاسلام کرمانی (از پرکار ترين روزنامه نگاران عصر مشروطه) را دستگير و تبعيد کرد.

    پيش از رسيدن تابستان، در مراسم روزهای درگذشت دختر پيامبر اسلام، طباطبايی نطقی کرد که در نوع خود اهميت زيادی داشت. او گفت: "ما تنها عدالتخانه می خواهيم ... مجلسی که جمعی در آن باشند و به درد مردم و رعيت برسند."

    معطل ماندن خواسته ها نارضايتی روزافزون مردم را در پی داشت که در تير ماه 1285 به اوج خود رسيد و حکومت قاجار را وادار به پذيرش مشروط شدن سلطنت مطلقه کرد.



    غوغای کشته شدن طلبه

    شورش عليه عين الدوله صدر اعظم در شهرهای بزرگ اوج گرفت. تبريز يکپارچه به هيجان آمد. خواست مردم عزل عين الدوله و برقرار مشروطيت بود.

    شمار انجمن های سری عليه حکومت افزايش يافت و عموم مردم خواستار مشروطيت شدند. عين الدوله عده ای از رجال مخالف را تبعيد کرد و دستور دستگيری شيخ محمد واعظ را صادر کرد.

    20 تير 1285، شيخ محمد واعظ که هر روز در محله سرپولک تهران منبر می رفت دستگير شد ولی مردم به رهبری سيد عبدالله بهبهانی او را از چنگ قزاقان بيرون آوردند. کار به تير اندازی کشيد، يکی از طلاب به نام سيد عبدالحميد کشته شد.

    به خاطر کشته شدن سيد عبدالحميد بازار تهران تعطيل شد. هزاران نفر در مسجد شاه گرد آمدند. محمد وليخان تنکابنی حاکم تهران مسجد را محاصره کرد و مانع خروج مردم شد تا وارد خيابانه ا نشوند. مردم از مسجد بيرون ريختند، تيراندازی آغاز شد، يکصد نفر کشته و زخمی شدند.

    علما در اعتراض به کشتار تهران خواستار خروج از ايران و رفتن به عتبات شدند. عين الدوله گفت راه باز است. روز 24 تير 1285 علما عازم قم شدند و بنا به روايت های معاصر حدود دو هزار تن از بازرگانان و اصناف و روحانيان به آنان پيوستند.



    صدور فرمان مشروطه

    سيد عبدالله بهبهانی پيش از عزيمت به قم، در نامه ای به سفارت بريتانيا خواستار حمايت از مشروطه طلبان شد و از سفير خواست که خواست مردم را به اطلاع شاه برساند.

    سه روز پس از عزيمت علما به قم، اولين دسته مردم در باغ سفارت بريتانيا تحصن کردند. همه روزه بر شمار بست نشينان افزوده می شد.

    گرانت داف، شارژ دافر بریتانیا، اولین خواسته های بست نشینان را به شاه منتقل کرد. این خواسته های عبارت بود از بازگشت علما به تهران، عزل عین الدوله، تشکیل مجلس شورای ملی، قصاص قاتلین سید عبدالحمید، بازگردانیدن تبعید شدگان به تهران.

    با افزايش فشارها بر حکومت روز ۷ مرداد ۱۲۸۵ عين الدوله، صدراعظم از کار برکنار شد. با برکناری عین الدوله برخی از بست نشینان قصد ترک سفارت را داشتند که با مخالفت رهبران مواجه شد و بست نشینی ادامه پیدا کرد.

    شاه خواست متحصنان را پذيرفت، فرمان مشروطيت صادر شد. اما مشروطه خواهان نخستین فرمان مظفرالدین شاه را مبهم دانسته و نپذیرفتند تا اینکه پنج روز بعد، يکشنبه 13 مرداد 1285 - به گزارش کسروی - و پس از گفتگوی تجار و سران جنبش با صدراعظم مشیرالدوله، اجازه تشکیل "مجلس شورای ملی" از سوی شاه صادر شد.




    iran

    Comment

    • Rasputin
      Senior Member
      • Jan 2005
      • 63906

      #3
      مشروطه اول

      ۱۵ مهر ۱۲۸۵: مجلس اول در تهران و انجمن تبريز گشوده شدند تا جنبش مشروطه به يکی از مهمترين خواسته های خود برسد.

      ۹ دی ماه ۱۲۸۵: قانون اساسی که در واقع نظامنامه مجلس شورای ملی بود به تصويب رسيد. مظفرالدين شاه قاجار آن را امضا کرد و چند روز بعد به تاريخ 18 ديماه و پس از يازده سال حکومت بر "ممالک محروسه ايران" درگذشت.

      ۲۹ دی ماه ۱۲۸۵: محمد علی شاه که پيشتر از تبريز به تهران آمده بوده به جای پدر بر تخت نشست و از همان آغاز با دعوت نکردن از اکثر نمايندگان مجلس برای مراسم تاج گذاری، مخالفت خود را با مشروطيت آشکار کرد.

      ۷ اردی بهشت ۱۲۸۶: مردم تبريز در اعتراض به شيخ فضل الله نوری و پيشنهاد او برای تجديد نظر در قانون اساسی، دست به اعتصاب عمومی زدند. درست در همين زمان در تهران، روزنامه حبل المتين - و يک ماه پس از آن روزنامه صوراسرافيل - منتشر شد. اين دو روزنامه نقش بسزايی در آگاه کردن مردم در دوران مشروطه بازی کردند.

      ۲۳ خرداد ۱۲۸۶: مجلس و شيخ فضل الله نوری سرانجام بر سر متمم قانون اساسی مصالحه کردند، اما يک ماه طول نکشيد که مجتهد مخالف مشروطه معترض شده و در حرم حضرت عبدالعظيم بست نشست.

      ۹ شهريور ۱۲۸۶: در آخرين روز اوت دولت های روسيه و بريتانيا معاهده ای - معروف به پيمان 1907 - امضا کردند که عملا ايران را به دو بخشتحت نفوذ اين دو کشور تقسيم می کرد.

      ۱۵ مهر ۱۲۸۶: متمم قانون اساسی ايران در مجلس به تصويب رسيد. در واقع اين 'متمم'، قانون اساسی واقعی بود و آنچه پيشتر نوشته شده بود، نظامنامه مجلس بود که آن را قانون اساسی می خواندند. پنج هفته بعد (21 آبان) محمد علی شاه به مجلس رفت تا سوگند به 'حفظ قانون اساسی' ياد کند.







      iran

      Comment

      • Rasputin
        Senior Member
        • Jan 2005
        • 63906

        #4
        شخصيت های مشروطه

        پرداختن به همه مردان و زنانی که در جنبش مشروطه ايران نقش بازی کردند، قلم زدند يا حتی جان نهادند، بی شک کار آسانی نيست. آنچه در زير می آيد، اما، تنها نگاهی است گذرا به شماری از اين چهره های تاريخ ايران که بدون ترتيب خاصی کنار هم قرار گرفته است.


        مظفرالدين شاه پنجمين شاه سلسله قاجار و کسی است که دوره ولايت عهدی اش سه برابر دوره سلطنتش به درازا کشيد. او که در سال ۱۲۶۹ ه.ق به دنيا آمد، چهارمين فرزند ناصرالدين شاه بود، اما چون دو برادر بزرگ ترش در خردسالی درگذشتند و مادر برادر سوم يعنی مسعود ميرزا ظل السلطان از خانواده شاهی نبود، ولايت عهدی را از آن خود کرد.
        هشت ساله بود که به للگی رضاقلی خان هدايت به آذربايجان فرستاده شد و يک سال بعد در ۱۲۷۸ به ولايت عهدی رسيد.

        از دوران اقامتش در تبريز که قرار بود آيين شهرياری را به ممارست بياموزد، چيز دندان گيری گزارش نشده است، مگر آن که به روايت اغلب تاريخ نويسان مشروطه، چاپلوسان ناشايست دوره اش کرده بودند و سبب شدند که ساده دل و کم سواد و عياش بارآيد.

        مهدی قلی هدايت ( مخبرالسلطنه ) در وصف اين ساده دلی آميخته به کند ذهنی می نويسد: زمانی وليعهد از تبريز به تهران آمد و " طالب شدند که نزد اخوی، صنيع الدوله حساب بخوانند. مدتی صرف اين کار شد و کار به تفريق نکشيد تا چه رسد به ضرب و تقسيم. بامزه تر، رغبت وليعهد با آن فکر سرشار به آموختن شطرنج بود!" اما هم او می گويد که در آستانه تاجگذاری مظفرالدين شاه " از صحبت های شاه جديد بوی توجه به تجدد می آمد."


        او ۵۵ سال عمر کرد وتنها يک پنجم آن را به شاهی گذراند. در اين مدت به جز يادگار نيک مشروطه، امتيازهايی نيز به بيگانگان واگذار شد که مصيبت بار ترين شان امتياز نفت جنوب، معروف به قرارداد دارسی در سال ۱۳۱۹ بود



        گويا طی ۳۵ سال اقامت در تبريز که مهد انديشه ترقی بود، تا حدودی با افکار نو آشنا شد و در عين حال به سبب نفوذ روس ها در آذربايجان به سياست آنان گرايش يافت. همچنين معروف است که يکچند نيز به فرقه شيخيه دل سپرد؛ اما اين دل سپردگی ناشی از تلون مزاج به سرسپردگی نرسيد.

        مرگ پدر؛ پايان انتظار

        هنگامی که ناصرالدين شاه در ۱۷ ذی قعده ۱۳۱۳ به ضرب گلوله ميرزا رضا کرمانی، جان باخت، مظفرالدين ميرزا هم فرصت پيدا کرد تا به رغم سال ها فرمانروايی بی نظم بر آذربايجان، خود را بر تخت سلطنت ايران بيابد.

        او در نخستين گام با عزل امين السلطان، صدر اعظم پدر خويش، ميرزا علی خان امين الدوله را به صدرات گماشت (رجب ۱۳۱۵) که دوران صدراتش با اصلاحاتی در امور مالی و گمرکی و گسترش نهادهای آموزشی همراه شد. البته به جد از صدر اعظم خواسته بود "تعليمات [ مدارس را] نوعی قرار بدهند که خارج از تکاليف مذهبی به آنها ياد ندهند."

        يک سال پس از روی کار آمدن امين الدوله، شاه ۴۷ ساله که در حسرت سفرهای پدر به فرنگستان بود، به خيال سفر اروپا افتاد و در بحران مالی روبه گسترش، چاره کار را در استقراض خارجی ديد؛ ليکن از آنجا که صدر اعظم قادر به رفع مشکلات مالی و تن دادن به شرايط ناگوار استقراض نبود، به ناگزير کنار رفت و جای خود را به سلف خويش امين السلطان سپرد. او نيز با گرفتن دو فقره وام از روسيه، در گشايش تنگناهای مالی کوشيد و مقدمات سفر شاه به فرنگستان را فراهم آورد.

        شاه و سفر فرنگ


        سياهه خريد شاه از فرنگ
        کالسکه دو نفره
        ماشين الکتريکی بستنی سازی
        ديگ برقی غذاپزی
        ساعت طلا
        صد شيشه ادکلن
        دوربين عکاسی که "همه رنگ بيندازد"
        چهار عدد دستگاه تلفن که "تا صد فرسخ حرف بزند"

        اين سفر که در ۱۲ ذی حجه ۱۳۱۷ آغاز شد شامل ديدار از روسيه، فرانسه، بلژيک، هلند، آلمان، اتريش، ايتاليا، يوگسلاوی وعثمانی بود. شاه در پاريس به شکلی نافرجام از سوی جوان ۲۷ ساله ای که به قول ناظم الاسلام کرمانی از "مجذوبين عوالم مدنيت" بود، ترور شد و ضارب در بازجويی ها گفت: "اگر رئيس جمهور ما استعفا می داد، بهتر از اين مهمانداری بود."

        سياهه سفارشات خريد مظفرالدين شاه دراين سفر، از يک سو بازتابنده خلق و خوی او بود و از ديگر سو بيانگر دستاورد چنين سفرهايی برای ملت: کالسکه دو نفره، ماشين الکتريکی بستنی سازی، ديگ برقی غذاپزی، ساعت طلا، صد شيشه ادکلن، دوربين عکاسی که "همه رنگ بيندازد" و "چهار عدد دستگاه تلفن که تا صد فرسخ حرف بزند."

        گويا شاه به چاپ خبرها و عکس های خود در مطبوعات اروپا نيز بی اندازه شايق بود و برای اين کار قراردادهايی با رئيس بخش مطبوعات پاريس و يک روزنامه فرانسوی به امضاء رساند، اما پول آنها پرداخت نشد، مگر با شکايت به دادگاه و احضار شاه برای دادرسی!

        سفر به فرنگ دو بار ديگر تقريبا با همان مقدمات و مخلفات و تا حدودی برای معالجه بيماری های شاه تکرار شد؛ يکی در ۱۳۱۹ که دعوت رسمی دولت انگلستان برای ديدار ازاين کشور چاشنی اش بود و ديگری در ۱۳۲۳.


        شاه تنها 9 روز پس از امضای فرمان مشروطه درگذشت و افتتاح مجلس شورای ملی را به چشم نديد

        در فاصله اين دو سفر، اوضاع ايران رو به وخامت گذارد و در شهرهای اصفهان، تبريز، اروميه، اردبيل، شيراز، يزد، کرمان و مشهد آشوب هايی رخ داد. اين آشوب ها در اصفهان و تبريز که قحطی و کمبود نان بلوای بزرگی را رقم زد، دامنه وسيع تری داشت.

        نهايتا کار به استعفای اجباری امين السلطان در ۱۳۲۱ انجاميد و عبدالمجيد ميرزا عين الدوله - داماد شاه - جای او را گرفت. ليکن او نيز نتوانست از شدت نارضايتی ها بکاهد وجريان امور سمت و سوی مشروطه خواهی يافت.

        وقتی جنبش بالا گرفت، شاه اغلب اوقات را در بيماری به سر می برد و اطرافيان مانع آگاهی اش از رخدادها می شدند، اما آنجا که به ناگزير از درخواست های مشروطه خواهان با خبر می شد، از شدت عمل پرهيز می کرد و همراهی نشان می داد؛ چندان که آخرالامر عين الدوله مخالف مشروطه را از صدارت عزل کرد و کار را بدست ميرزا نصراله خان مشيرالدوله سپرد.

        شاه بيمار و فرمان مشروطه


        [مظفرالدين شاه] به ترقی مملکت مايل تر بود، ولو اندکی از اقتدارات او کاسته می شد


        ناظم الاسلام کرمانی، تاريخ بيداری ايرانيان

        در واقع به قول ناظم الاسلام "جبنيت پادشاه عاقبت به حال ايران مفيد واقع گرديد و به يک جنبش ملی مشروطيت، سلطنت را تسليم نمود" و شايد بدين دليل که باز به عقيده ناظم الاسلام "به ترقی مملکت مايل تر بود، ولو اندکی از اقتدارات او کاسته می شد."

        نهايتا اين مظفرالدين شاه بود که بزرگ ترين و يکی از معدود يادگارهای نيک قاجاريان – صدور فرمان مشروطه – را به نام خويش ثبت کرد، چرا که می انديشيد: "حضرت باری تعالی جل شأنه سررشته ترقی و سعادت ممالک محروسه ايران را به کف با کفايت ما سپرده ... لهذا در اين موقع رأی همايون ملوکانه ما بدان تعلق گرفته که برای رفاهيت و آسودگی قاطبه اهالی ايران و تشييد مبانی دولت، اصلاحات مقتضييه به مرور در دواير دولتی و مملکلتی به موقع اجرا گذارده شود."

        شاه در اين راه تنها ۹ روز پيش از مرگ، قانون اساسی مشروطه را به امضاء رساند و سرانجام در شب ۲۴ ذی قعده ۱۳۲۴ درحالی که به مقتضای روحيه کودکانه اش مخبر السلطنه را ناگزير کرده بود بالای بسترش نشسته و از درختان ژاپن سخن بگويد، در گذشت. جنازه اش را مدتی در تکيه دولت به امانت گذاردند و سپس به عراق برده و در حرم سومين امام شيعيان به خاک سپردند.

        او ۵۵ سال عمر کرد وتنها يک پنجم آن را به شاهی گذراند. در اين مدت علاوه بر يادگار نيک مشروطه ، امتيازهايی نيز به بيگانگان واگذار شد که مصيبت بار ترين شان امتياز نفت جنوب ، معروف به قرارداد دارسی در سال ۱۳۱۹ بود.




        iran

        Comment

        • Rasputin
          Senior Member
          • Jan 2005
          • 63906

          #5
          ميرزا ملکم خان که هر سخنی درباره قانون خواهی و مشروطيت لاجرم با يادی از او آغاز می شود، پسر ميرزا يعقوب از ارامنه جلفای اصفهان است که آيين مسيحيت را وانهاد و مسلمانی اختيار کرد. از اين رو فرزندش ملکم نيز که در سال ۱۲۴۹ ه.ق متولد شد ، مسلمان زاده به شمار آمد.
          او در ۱۲۵۹ از سوی پدر به پاريس فرستاده شد و به تحصيل مهندسی پرداخت. سپس در ۱۲۶۸ به ايران بازگشت و در حالی که نوزده سال بيشتر نداشت، به عنوان مترجم و معلم در دارالفنون استخدام شد.

          در سال ۱۳۷۳ وقتی مذاکرات صلح ايران و انگلستان (منجر به جدايی افغانستان از ايران) در پاريس جريان داشت، او نيز در سمت مترجم همراه هیأت ايرانی بود و همان جا به عضويت يک لژ ماسونی به نام "دوستی حقيقی" درآمد.

          به همين سبب وقتی به ايران بازگشت ، در اواخر ۱۲۷۴ مجمع فراموشخانه را بنيان نهاد و تعدادی از رجال، درباريان، روشنفکران و حتی روحانيان را در آن گرد آورد. به گفته ناظم الاسلام کرمانی ملکم در همين ايام طی يک ملاقات پنج شش ساعته با سيد صادق طباطبايی – پدر سيد محمد طباطبايی – وی را مايل به افکار خويش ساخت و موجب شد که بعدها سيد محمد به عنوان يکی از رهبران بزرگ مشروطه ايران نسبتی با فراماسونری پيدا کند .


          برای پيشرفت اين امر عظيم [ برنامه ترقی ] جوانان فرزانه و دانشمندی می بايست که از علوم مذهبيه ما و قوانين فرانسه و غيره و وضع ترقی آنها استحضار کامل داشته باشند که بفهمند کدام قاعده فرانسه را بايد اخذ نمود و کدام يک را بنا به اقتضای حالت اهل مملکت بايد اصلاحی کرد


          از رساله 'نوم و يقظه'

          ملکم در حدود سال های ۷۶ – ۱۲۷۵ "کتابچه غيبی" يا "دفتر تنظيمات" را برای ناصرالدين شاه نوشت و شاه را به آنچه فريدون آدميت " اخذ تمدن فرنگی بدون تصرف ايرانی " می خواند، ترغيب کرد. هرچند که بعدها از اين ديدگاه فاصله گرفت و اسباب متهم شدن خويش به دو رويی را فراهم آورد.

          تبعيد از ايران

          هرچه که بود، نشر افکار نو در فراموشخانه به مذاق درباريان و روحانيان خوش نيامد و فشار آنان سبب شد که شاه در ۱۲۷۸ فراموشخانه را منحل و ملکم و پدرش را از ايران اخراج کند.

          او ابتدا به بغداد و سپس استانبول رفت و در آن جا مورد توجه ميرزا حسين خان مشيرالدوله (سپهسالار) سفير ايران در عثمانی قرار گرفت و سمت مشاورت سفارت را بدست آورد؛ اما چون وزير خارجه مواجبش را قطع کرد، در سال ۱۲۸۵ تابعيت دولت عثمانی را پذيرفت و کارمند وزارت خارجه آن کشور شد.

          نهايتا با تلاش مشيرالدوله دوباره به مقام مشاورت در سفارت ايران بازگشت و هنگامی که در ۱۲۸۸ مشيرالدوله صدراعظم شد، او نيز به مقام " مستشار صدارت اعظمی " ارتقاء يافت.

          ملکم حالا تجربه فراموشخانه را در انبان داشت و می دانست که رواج انديشه های نو را بايد با ملاحظه جامعه سنتی ايران و روحانيان صورت دهد. از اين رو با يک رويکرد متفاوت در رساله ای به نام " نوم و يقظه " نوشت: " برای پيشرفت اين امر عظيم [ برنامه ترقی ] جوانان فرزانه و دانشمندی می بايست که از علوم مذهبيه ما و قوانين فرانسه و غيره و وضع ترقی آنها استحضار کامل داشته باشند که بفهمند کدام قاعده فرانسه را بايد اخذ نمود و کدام يک را بنا به اقتضای حالت اهل مملکت بايد اصلاحی کرد."


          ملکم در ۱۲۹۰ و در آستانه سفر اول ناصرالدين شاه به فرنگ، وزير مختار ايران در لندن شد
          وزير مختار در لندن

          ملکم در ۱۲۹۰ و در آستانه سفر اول ناصرالدين شاه به فرنگ، وزير مختار ايران در لندن شد و تا سال ۱۳۰۷ در اين مقام باقی ماند. آنچه او را پس از ۱۷ سال از سفارت به زير کشيد، ماجرايی بود که در سومين سفر شاه به فرنگ رخ داد.

          او که پيشتر با دريافت پنجاه هزار ليره حق دلالی واسطه امتياز رويتر شده بود، اين بار با پرداخت مبلغی به شاه موافقت وی را برای اعطای امتياز لاتاری بدست آورد و اندکی بعد اين امتياز را به مبلغ ۱۲۰ هزار ليره به سنديکای انگليس و آسيا فروخت.

          پس از بازگشت شاه از فرنگ، دولت ايران امتياز را به بهانه جنبه قماربازی اش و مغايرت با شرع لغو کرد؛ اما ملکم اين امر را پنهان داشت و امتياز لغو شده را برای بار دوم باز به مبلغ ۱۲۰ هزار ليره به کمپانی ديگری فروخت. وقتی هم که لغو امتياز از طرف دولت ايران رسما اعلام شد، ادعای ورشکستگی کرد و از تعقيب قانونی گريخت.

          در پی اين ماجرا شاه ملکم را از مقام خود عزل کرد و تمام القاب و امتيازاتش را گرفت.

          ملکم چند باری از امين السلطان – صدر اعظم – به زاری يا به تهديد خواست که دوباره بر سر کار آيد، اما چون جوابی نشنيد، آخرين برگ برنده را رو کرد و در نامه ای نوشت: " اگر روزنامه نويسی بکنم، به اصطلاح قديمی ها هر کسی را بخواهم به زانو می اندازم ." و چنين شد.


          اگر روزنامه نويسی بکنم، به اصطلاح قديمی ها هر کسی را بخواهم به زانو می اندازم


          ملکم در نامه ای به صدراعظم

          انتشار روزنامه قانون

          او روزنامه قانون را که ميان روشنفکران، رجال، روحانيان، بازرگانان، درباريان و نظاميان خواننده بسيار داشت، منتشر ساخت و به نشر افکار قانون خواهانه پرداخت. البته اين بار برای فشار بر شاه و صدراعظم، از ترتيب مجلس شورای دولتی ( و بعدا ملی ) سخن گفت که " اقلا از صد نفر مجتهد بزرگ، فضلا و عقلا تشکيل شود تا مشخص کند برای تنظيم ايران چه قوانين و اصولی لازم است."

          ملکم در واقع به تحريک مجتهدان برای دخالت در سياست و مقابله با حکومت برخاست و مدعی شد که "حرف ما ابدا بر قانون تازه نيست. مطلوب ما همان قانون است که خدا و پيغمبر و اولياء اسلام مقرر فرموده اند. علمای اسلام در شورای کبرای ملی هر حکمی به استقلال فضل خود صادر فرمايند، ما همان را قانون خدا و مأمن زندگی خود خواهيم ساخت."

          اين همان ملکمی بود که در اوايل کار گفته بود: "همان طوری که تلغرافيا [ تلگراف ] را می توان از فرنگ آورد و بدون زحمت در تهران نصب کرد، همان طور نيز می توان اصول نظم ايشان را اخذ کرد و بدون معطلی در ايران برقرار ساخت ... هرگاه بخواهيد اصول نظم را شما خودتان اختراع نماييد، مثل اين خواهد بود که بخواهيد علم تلغرافيا را از پيش خود پيدا کنيد."

          'فرصت طلب'؟


          جسدش را به برن پايتخت سوئيس بردند و بنابر وصيتش سوزاندند تا ابهامی ديگر بر زندگی اين ارمنی تبار مسلمان افزوده شود



          بدين سان است که ملکم تا به امروز با اتهاماتی چون "شارلاتان"، "فرصت طلب" و "کاسبکار سياسی " روبرو بوده است. اما "قانون" او با هر مقصودی که منتشر می شد، در تحول فکری جامعه ايرانی و رواج انديشه قانون خواهی نقش بزرگی برعهده گرفت.

          ملکم در ۱۳۱۷ و هنگام نخستين سفر مظفرالدين شاه به فرنگ، در پاريس به خدمت شاه رسيد و با اسباب مختلف، ضمن کسب لقب نظام الدوله، وزير مختار ايران در ايتاليا شد. او ۹ سال در اين سمت باقی ماند تا اين که در ۱۳۲۶ به سن ۷۷ سالگی درگذشت.

          جسدش را به برن پايتخت سوئيس بردند و بنابر وصيتش سوزاندند تا ابهامی ديگر بر زندگی اين ارمنی تبار مسلمان افزوده شود.

          ملکم از معدود روشنفکران بزرگ دوره ناصری بود که تا دوره مشروطيت زنده ماند و به قول ناظم الاسلام "ديد مقصود خود را و درويد کشته خويش را."




          iran

          Comment

          • Rasputin
            Senior Member
            • Jan 2005
            • 63906

            #6
            بی بی خانم استرآبادی، از نويسندگان روشنفکر، طنزگويی با قلمی جذاب، مدافعی برای مسائل زنان در دورانی است که هر چه بيشتر در کتاب روشنفکران و پيشروان مشروطه دنبال نام بانويی می گرديم، کمتر نامی را می يابيم. وی جزو اولين زنانی است که در روزنامه های مشروطه مقاله نوشته و با نام «بی بی» زير مقاله را امضا کرده است.
            بی بی خانم استرآبادی فرزند محمدباقرخان سرکرده سواره استرآباد بود. و چنانکه به نظر می رسد ديگر خويشان او نيز از نظاميان بودند.

            چنان که گفته شده است بی بی خانم در جوانی ازدواج کرد و به شوهرش عشق می ورزيد، اما ای کاش به او عشق نمی ورزيد، شايد به همين دليل بود که شوهرش که تحمل زنی اهل فکر و دانش و شعور را نداشت، با دختر خدمتکاری ازدواج کرد.

            فخری قويمی در مورد او نوشته است: «در زمان قاجاريه بانويی باسواد و اهل مطالعه با خطی خوش و بيانی نيکو می زيسته به نام بی بی خانم». اما فارغ از اينکه بی بی خانم اولين بنيانگذار دبستان دوشيزگان در آن دوران است و از همين رو برای افتتاح اين مدرسه تا پای مقاله نويسی در دفاع از مدرسه برای دوشيزگان پيش رفته و برای حفظ مدرسه دچار دردسرهای فراوان شده است.

            اما شهرت اصلی بی بی خانم به اين دليل نيست. حتی شهرت او به اين دليل مهم نيست که او در روزنامه های «حبل المتين» و « تمدن» و نشريه « مجلس» در دفاع از تحصيل دوشيزگان مقالات مختلفی نوشته و با علمای اعلام که عمل او را در دفاع از زنان، کفر می خواندند، مجادله کرده است. شهرت بی بی خانم بيش از همه اينها در کتابی است به نام « معايب الرجال» که وی در انتقاد از کتابی به نام «تاديب النسوان» نوشته است.

            کتاب بی بی جوابيه ای است پر از طنز و شوخ طبعی که اين ذهن و زبان را در نوشته های مطبوعاتی او نيز می توان دريافت.


            مکتوب يکی از نسوان

            بگذاريد پيش از آن که به معايب مردان از ديدگاه بی بی خانم استرآبادی بپردازيم، کمی از مقاله وی را در دفاع از مدرسه دوشيزگان بخوانيم. در بخشی از اين مقاله که با عنوان «مکتوب يکی از نسوان» و به امضای بی بی در روزنامه «تمدن» چاپ شده است، چنين می خوانيم:

            « .... اين کمينه از اهل اين مملکت سووال می کنم آيا در اين پايتخت ملاباجی نبوده يا مکتب خانه از بدو عالم تا اين دم معمول و دائر نشده يا دختران ما نزد آخوندهای زيرگذر محله درس نمی خواندند و اگر مکتب می رفتند عبور آنها از معبر مخصوصی بود؟ يا کتاب موش و گربه و يا کتاب حسين کرد شبستری و چهل طوطی و سليم جواهری و سعد سعيد از نخست نامه و نخبه سپهری و تربيت البنات بهتر و بالاتر بودند؟ آيا مکتب خانه را مدرسه گفتن کفر است و يا دبستان که زبان آبا و اجداد ماهاست صحيح نيست؟ يا هرکس دختر را دوشيزه بگويد مقاصد تعليم از مفاسد دينيه دارد؟ و در عوض عرقچين دوختن و آجيده و مادربچه و برگ تره زدن که امروز در اين مملکت منسوخ شده يا چرخ خياطی کردن و کاموا و گلدوزی و سرمه و مليله دوزی يادگرفتن و به درد بی درمان مرد بيچاره شريک شدن از گناهان کبيره است؟ ای روسای ملت و ای حاميان محفل نبوت! به خدا قسم روز ديگری غير از امروز هست که او را يوم لاينفع ولاينون می گويند؛ در ديوان حضرت خاتم النبی(ص) تمام شماها سرخجلت به زير خواهيد افکند که حقوق معاشی و حياتی ما نسوان را ضبط کرده ايد.» امضا: بی بی


            شاهزاده گمنام و تاديب النسوان

            « تاديب النسوان» رساله کوچکی است که گويا در سال ۱۲۸۸ هجری قمری توسط يکی از شاهزادگان قاجار نوشته شده، به نظر می رسد اين شاهزاده چنان از تاديب همسرش می ترسيد که جرات نکرده نامش را بر کتاب بنويسد، بنا براين قطعا نام نويسنده معلوم نيست.

            اين کتاب نوعی رساله عمليه مرسالارانه قاجاری است. نويسنده گمنام کتاب نصايحی را به زنان کرده است تا آنان را تاديب کند، خلاصه اين نصايح چنين است:

            ۱) زن موجودی است که مانند کودک بايد توسط مرد تربيت شود.
            ۲) رستگاری زن در تببعيت مطلق از شوهر است.
            ۳) زن نبايد از شوهرش چيزی بخواهد، مگر اينکه شوهر خودش لطف کند.
            ۴) وظيفه زن در خانه ايجاد شرايط آرامش برای شوهر است.
            ۵) هدف زندگی مشترک رابطه جنسی مرد با زن است و به قول نويسنده گمنام « عمده مطلب و اين همه شرح و بسط در همين است."
            ۶) زن بايد در تمام زندگی شرمنده و خجول باشد جز در رختخواب.
            ۷) زن موقع غذا خوردن نبايد حرف بزند.
            ۸) زن بايد مثل آدم های مريض بدون شتاب و بصورت آرام و کند راه برود....

            بی بی خانم پاسخ می دهد

            رساله تاديب النسوان چيزی نبود که منتشر شود و بی بی خانم به آن پاسخ نگويد، به همين دليل بی بی خانم کتابی به نام معايب الرجال نوشت. اين کتاب از يک سو به پاسخ کتاب تاديب النسوان پرداخته و از سوی ديگر به شرح محافل مردانه پرداخته و چنان که زبان بی بی خانم چنين است، همه اين توضيحات را با طنز بيان کرده است.

            بی بی خانم در توضيح علت نوشتن کتاب « معايب الرجال» در مقدمه چنين می آورد:

            « نخست از ابتدا آرم ثنا و حمد يزدان را که از اضلاع چپ پديد آورد نسوان را.... روزی يکی از کسان کمينه که در دوستی بی قرينه به سرافرازيم تشريف فرمای کلبه ويرانه گرديد. مرا مشغول به مهمل پردازی و مزخرف سازی اين کتاب ديد با کمال نامرغوبی و نهايت نامطلوبی وی را بسيار پسنديد...الحاصل، اين کمينه خود را قابل تاديب کردن رجال ندانسته لهذا جواب کتاب تاديب النسوان را گفته و معايب الرجال را نگاشتم تا معايبشان عيان شود، شايد دست از تاديب کردن نسوان بردارند و در پی تاديب و تربيت خود برآيند. و آن را به چهار مجلس و فی الجمله از طريقه زن داری ايشان پس از آن سرگذشت خود را قرار داده. مجلس اول اطوار شراب خوار، مجلس دوم کردار اهل قمار، مجلس سوم در تفصيل چرس و بنگ و واپور و اسرار، مجلس چهارم شرح گفت و گو در اوضاع عبائره و اقرات اجامره و الواط. مقصود اين کمينه مردان بل هم اضل است زيرا معلوم و معين است که اين قسم رفتار و کردار و اطوار و گفتار از مردان باعقل و شعور با کفايت در امور سرنزند.....

            بی بی در مورد کتاب تاديب النسوان می گويد:

            ... چون اين اوراق را ملاحظه نمودم ديدم گوينده او به اعتقاد خود تربيت شده و می خواهد مربی زنان گردد. مهملاتی چند برهم بافته که هيچيک را ماخذی نيافته، با سليقه کج طريقه لج پيشه گرفته نيش زبان به ريشه کندن نسوان دراز کرده، بد انديشه نموده و او را مفصل به ده فصل فرموده که در هر فصلی ايرادی غيرواقع بيمزه بسيار خنک برنسوان وارد آورده، او را نپسنديده به دورانداختم و در خاطر نرد مخاطره می باختم و طرحی در واهمه می ساختم، هرچند تا به حال خيال نداشتم ليکن اکنون همت برگماشتم که سخنانی موزون به پارسی زبان از خوبی و نرمی چون آب روان در برابر کتاب زشت اين بد سرشت آرم تا مردان بدانند که هنوز در ميان زنان کسانی چندبا رتبت بلند نکونام و ارجمند می باشند که قوه ناطقه ممد از ايشان برد....


            معايب الرجال




            برای آشنايی با کتاب معايب الرجال بی بی بخش کوتاهی از آن را لازم است بخوانيد:

            اگر مرد خواست زنش را در آتش بيندازد

            مصنف گفته اگر مردی دست زن خود را بگيرد و بخواهد در آتش اندازد آن ضعيفه بايد مطيعه باشد، ساکت و خاموش بنشيند، ابا و امتناع ننمايد. به به! مولانا! تو اگر با اين فهم و ذکا اگر کتابی نمی نوشتی چه می شد؟ ... عجيب تر اينکه اين نادان خود را تربيت شده باصطلاح متفرنگين و مستفرنگين و سی ويليزه می داند خود را مقلد معلمين اروپ می انگارد. معلوم شد که نيم ويليزه هم نيست.

            اسمش را می گذارند نصيحت

            بيچاره زنان که از هر طرف بديشان می تازند، شعرا هجا می نمايند، عقلا و ادبا نيش می زنند و اسمش را نصيحت می گذارند و راه فضيحت می سپارند. در همچون زمانی و چنين اوانی که برهر عاقلی واضح و لايح است، متاب «تاديب النسوان» هم پيدا می شود، قوز بالاقوز و دردبالای درد می گردد.

            زنان موقع غذاخوردن حرف نزنند

            فصل ششم در غذاخوردن زنان است. چنين گفته که بايد زن در سرخوان و در زبر سفره نان دو زانو نشيند و سه انگشتی غذا بخورد و حرف نزند و صدا نکند و جواب کسی را نگويد. يعنی لال بازی در بياورد. از روی مروت و انصاف بنگريد زمانی که با چندين طفل کوچک و بزرگ بر سر خوان و سفره نان اين قسم رفتار عيان نمايند ديگر آن اطفال بر سر سفره ظرفی باقی می گذارند يا فرصت به کسی درغذاخوردن می دهند؟ اگر زن ساکت باشد، آن بچه گان کاسه خورش را در افشره می ريزند و يا افشره را برسر پلو نثار می کنند، زن هيچ نگويد يا برود پيش، سر بگذارد در گوش بچه بگويد بابايت بقربانت، آرام بگير و بنشين و حرف مزن. اطفال زندگانی را براو و مرد حرام و طعام را تمام می کنند، بايد زن و مرد با بعضی اطفال خرد گرسنه بمانند و ظروف شکسته. بلی، اگر يک مرد با يک زن برسم فرنگ بروند در مهمانخانه شايد بتوانند به دستورالعمل او رفتار نمايند. اما فرنگ از قرار جغرافيای تاريخی و سياحتنامه های امم مختلفه تمام زنهای نجيب تربيت شده عالم بچندين علم در سر ميز با مردان اجنبی می نشينند، و وقت رقص دست مردان اجنبی را گرفته می رقصند. اما آداب اسلام ديگر است. زن های ايران تمام گرفتار خانه داری و خدمتگذاری می باشند، علی الخصوص زن های رعيت. مصنف سليقه شخصی خود را دستورالعمل قرار داده، چنانچه گفته زن بايد از شوهر دور بنشيند. اين هم همان فرض خدمتکاريست که پيش خود خيال کرده سابقا کمينه عرض نمود، والا الفت و محبت و عاشقی و معشوقی با اين رسم و اين قسم اختلاف کليه دارد که به هيچ قسم تصور نمی توان نمود. خداوند هوش کرامت فرمايد.

            وقتی مردان مجلس قمار راه می اندازند

            بی بی خانم پس از نقد کتاب تاديب النسوان، چهار فصل در مورد مجالس مردانه نوشته است، خواندن فصل مجلس قمار بسيار شيرين و جالب است.

            « مجلس دوم مجلس قماربازيست:... ياران چون صاحبخانه را مشفق و مهربان و مردی چرب زبان ديدند و مرفه الحال و فارغ البال داخل خانه گرديدند، بعد از نشستن می گويند: برادرجان! دوشين چنين بلائی بر سرما آمده است. از شما متوقعيم که يکی را مستحفظ در قرار بدهيد تا آسوده باشيم. صاحبخانه می گويد هيچ کس حق ندارد بدون اذن و اجازه داخل خانه من بشود. شما آسوده باشيد و خاطر جمع مشغول بازی شويد، از اسباب و آلت قمار هرچه بخواهيد از قبيل شطرنج و تخته نرد، آس و ترن و گنجفه و غيره حاضر است. چون شطرنج بازی مشکلی است، دو حريف دانا و اتاق تنها می خواهد، تخته نرد هم مشکلست، چون برد حريف به آمدن طاس است. چنان که گفته اند طاس اگر نيک نشيند همه کس نراد است. پس آن گروه نسناس می شوند مايل آس ناس. دسته ای سرگرم ترن زدن، جمعی مشغول گنجفه بازی کردن، به قسمی که تا بعد از زوال فرصت بول کردن و غذاخوردن نمی کنند. هرگاه از خانه يکی از ايشان خبر بياورند که پدرت به رحمت ايزدی پيوست، گويد که در خانه امانتش بگذاريد. اگر گويند که رئيست تو را خواسته می گويد بگو بيمار و مردنيست. اگر گويند طلبکار بر در است گويد خيلی خر است که اين زمان پول می خواهد. امروز صبر کند انشاء الله فردا تمام طلبش را می دهم، اگر نقشم بياورد. و گر گويند ضعيفه شما اکنون فارغ شده يک پسر آورده و کره ندارد، گويد خدا قدمش را مبارک گرداند تا فردا پستان مادرش شير می آيد. القصه معايب ايشان زياد است....»

            از بی بی خانم استرآبادی آثار زيادی نمانده است، تا پنج سال قبل که ۹۵ سال از مشروطه می گذشت، همين قدر هم که اکنون می دانستيم، از بی بی خانم وجود نداشت. به نظر می رسد اگر لابلای صفحات تاريخ مشروطه را به درستی جستجو کنيم، نام های ديگری از ميان زنان را بيابيم. البته اگر جستجو کنيم.



            iran

            Comment

            • Rasputin
              Senior Member
              • Jan 2005
              • 63906

              #7
              سيد حسن تقی زاده (تبريز، ۵ مهر۱۲۵۶- تهران، ۸ بهمن ۱۳۴۸)، يکی ازبرجسته ترين چهره های بيش از شش دهه از تاريخ ايران است. وی، پنج سال پيش از فرمان مشروطيت، کوشش های خود را با عضويت و فعاليت در حلقه ای از روشنفکران تبريزی آغازيد و از آن پس تا هنگام درگذشتش، در سياست و روزنامه نگاری و پژوهش، از نام آوران زمانۀ خود بود.
              خانوادۀ تقی زاده پس از جنگ های روسيه با ايران، از قفقاز به تبريز کوچيدند. پدرش ملا بود و خود او را نيز برای ملايی پروردند؛ اما به آموختن دانش های نو توجه نشان داد و سرانجام با جوانان روشنفکر تبريز- از جمله: محمد علی تربيت و ميرزا يوسف اعتصام الملک و سيد حسين عدالت- مأنوس شد. در نتيجه، کتابفروشی تربيت با حضور اينان رونق يافت و مجلۀ گنجينۀ فنون با همکاری آن چهار تن به تعميم دانش های نو همت گماشت (اول ذيقعدۀ ۱۳۲۰- ۱۵ شوال ۱۳۲۱).

              دراين هنگام، تقی زاده در مدرسۀ دارالفنون مظفری درس فيزيک می داد. اندکی بعد، وی به سفر در قفقاز و عثمانی و مصر پرداخت و در بازگشت، با مشروطه خواهان دمساز شد و به نمايندگی مردم تبريز در نخستين دورۀ مجلس شورای ملی رسيد.

              نمايندۀ جوان تبريز، به زودی شايستگی خود را درسخنرانی و سازماندهی سياسی ظاهر ساخت و چون نظرهای راديکال ابرازمی داشت، شهرتی پيدا کرد و هم از اين رو، با کودتای محمدعلی شاه، ناگزير شد نخست به سفارت بريتانيا و سپس به تبعيد اروپا برود و درآن جا، با نوشتن مقاله و سخنرانی، به مبارزه با استبداد صغير بپردازد.

              در مشروطيت دوم، باز تقی زاده نمايندۀ مجلس شد و رهبری اعلام ناشدۀ حزب دموکرات را برعهده گرفت. اين حزب، عدالت اجتماعی و کوتاه کردن دست بيگانگان و به ويژه، خاتمۀ اقتدار و دست اندازی روس ها به شمال ايران را می خواست و با حزب حاکم اعتدال، در جدالی دايمی بود.

              قتل سيد عبدالله بهبهانی يکی از دو رهبر مذهبی جنبش مشروطه خواهی، تقی زاده را در جايگاه اتهام قرار داد و مخالفت های شديد شريعتمداران و دولت وقت با او، ناگزيرش ساخت که به اروپا و سپس آمريکا برود. در همين زمان بود که جنگ جهانی اول در گرفت.


              سيد حسن تقی زاده، با تشکيل مجلس سنا به سال ۱۳۲۸ از آن پس تا پايان حياتش سناتور و يک دوره رييس آن بود

              آنگاه، به درخواست دولت آلمان به برلين رفت و با گردآوری ايرانيان مخالف با روس و انگليس، جمعيت وطن پرستان ايرانی (معروف به کميتۀ مليون) را تشکيل داد. ارگان مطبوعاتی اين جمعيت، مجلۀ کاوه بود که افزون بر تبليغ به سود آلمان، مقاله های ارزنده ای هم در برداشت (بهمن ۱۲۹۴- مرداد۱۲۹۸).

              با پايان جنگ، ياری مالی دولت آلمان قطع شد و تقی زاده با همراهی محمد علی جمالزاده، دورۀ دوم کاوه را که فرهنگی و بسيار غنی است، انتشار داد (بهمن ۱۲۹۸- فروردين ۱۳۰۱).

              چون تقی زاده به ايران بازگشت، به کارهای پژوهشی که اغلب آنها را در آلمان آغازيده بود ادامه داد و نمايندگی مجلس را نيز بر عهده داشت. در مجلس پنجم از مخالفان تغيير سلطنت بود؛ ولی با سلطنت رضاشاه او را به واليگری خراسان (۱۳۰۷خ)، وزيرمختاری ايران در لندن، وزارت طرق و شوارع (= راه) و وزارت ماليه (۱۳۰۹- ۱۳۱۲ خ) منصوب کردند.

              در سمت اخير، لايحۀ تمديد قرارداد شرکت نفت ايران و انگليس را به مجلس برد و سپس وزيرمختاری ايران در پاريس (۳-۱۳۱۲) شد؛ اما به سبب انتقادهای روزنامه های فرانسوی از رضاشاه و اين که تقی زاده خود در مقاله ای اصلاح اجباری زبان فارسی را نکوهيد، مورد غضب رضاشاه قرار گرفت و اخراج شد.

              ازآن جا به بريتانيا رفت و به تدريس زبان و ادب فارسی در دانشگاه لندن پرداخت (دی ۱۳۱۵). پس از شهريور ۱۳۲۰، بار ديگر به سياست رو کرد و وزير مختار و سفير کبير ايران در بريتانيا بود. در اين سمت، وی کوشش های بسياری برای تخلیۀ آذربايجان از نيروهای شوروی انجام داده است.

              در بازگشت به ايران، مردم تبريز تقی زاده را به نمايندگی مجلس پانزدهم برگزيدند. وی، در پاسخ استيضاح يکی از نمايندگان، خود را در امضای تمديد قراردادن فت «آلت فعل» خواند. در جريان ملی شدن نفت، دولت دکتر مصدق از اين اعتراف بهره برد.

              سيد حسن تقی زاده، با تشکيل مجلس سنا به سال ۱۳۲۸ خ و از آن پس تا پايان حياتش سناتور و يک دوره رييس آن بود. وی به تدريس در دورۀ دکترای دانشکدۀ الهيات نيز می پرداخت. هنگامی که درگذشت، ۹۲ سال داشت. از او نوشتارهای پژوهشی ارزنده ای برجا مانده است.




              iran

              Comment

              • Rasputin
                Senior Member
                • Jan 2005
                • 63906

                #8
                ناصرالدين شاه قاجار که ۱۱۴ سال پس از مرگش همچنان قليان ها و فنجان ها و لاله های مزين به شمايلش را در بازارهای ايران می فروشند، در سال ۱۲۴۷ هجری قمری به دنيا آمد و در ۱۲۶۴ در حالی که نوجوانی هفده ساله بود، به عنوان چهارمين شاه سلسله قاجار، جانشين پدرش محمد شاه شد.
                او برای سه سال و چند ماه، اداره کشور را به دست ميرزا تقی خان امير کبير سپرد که دوره ای درخشان از اصلاحات سياسی، اداری و اقتصادی را به يادگار گذارد. اما درباريان وامانده و پس زده از اصلاحات وجودش را برنتافتند و پس از آن که شاه ۲۱ ساله را به عزلش مجاب کردند، فرمان قتلش را در ۱۲۶۸ به دست آوردند. امير در باغ فين کاشان رگ زده شد.

                ناصرالدين شاه جوان با بی ميلی تمام ميرزا آقا خان نوری را به صدارت گماشت و تا هفت سال بعد که همه رشته های امير پنبه شد و افغانستان از خاک ايران جدا گشت، نخواست يا نتوانست که صدارت را از او بازستاند.


                ناصرالدين شاه برکنار از ذوق ادبی و هنری نبود. شعر می گفت، نقاشی می کرد و عکس می انداخت. عکس هايی که از اهل حرم گرفته و با سليقه خود در آلبوم چيده، هنوز در آلبوم خانه سلطنتی کاخ گلستان علاقه اش به اين سوغات تازه از فرنگ رسيده را گواهی می دهد



                پس از عزل ميرزا آقاخان در ۱۲۷۵ شاه رضا نمی داد که صدراعظم ديگری را تجربه کند. هم از اين رو خود با شور جوانی اداره امور را به دست گرفت و با تشکيل مجلس شورای وزراء با شش وزير و مجلسی مشورتی موسوم به مجلس شورای دولتی، چهره ای از يک شاه تحول خواه را به نمايش گذارد.

                حتی صندوقی به نام صندوق عدالت درست کرد که مرجع تظلم رعيت بود؛ اما به قول مخبرالسطنه " از بس اراجيف در صندوق انداختند، صندوق ها را کندند و موقوف شد."

                در پی 'ترقيات فرنگ'

                در ۱۲۸۱ دوباره ميل شاه به صدر اعظم رفت و اين بار قرعه فال به نام ميرزا محمدخان قاجار افتاد. او هم چيز دندانگيری رو نکرد و پس از سه سال کنار رفت تا اينکه در ۱۲۸۸ کسی به صدارت عظما رسيد که ارمغان ناخواسته اش برای دربار، موج ديگری از اصلاحات بود: ميرزا حسين خان قزوينی – سفير کبير ايران در عثمانی که بعدها ملقب به سپهسالار شد.

                اين يکی تجربه ميرزا تقی خان را پشت سرداشت و به فراست فهميد که تا شاه ۳۴ ساله در حصار درباريان سنت پرست و سوگلی های حرم گرفتار است و افق ديدش از دروازه های پايتخت فراتر نمی رود، کار اصلاحات پايه و مايه ای نخواهد يافت.


                "تکرار سفرهای سلطان صاحب قران به فرنگ هرچند که با هوس های شاهانه پيوند داشت، اما دستکم ذهن او را نيز اندکی خراشيد و افق ديدش را وسعت داد."

                پس به رغم مخالفت روحانيان – ديگر حافظان سنگر سنت – شاه را به فرنگ برد و محض آشنايی با " ترقيات فرنگستان " در روسيه، آلمان، بل‍‍‍ژيک، انگلستان، فرانسه، سوئيس، ايتاليا، اتريش و عثمانی به گردش درآورد . ( ۱۲۹۰ )

                تازه در اين سفر و دو سفر بعدی در ۱۲۹۵ و ۱۳۰۶ بود که معلوم شد چه ذهن بسيطی بر ايران حکم می راند. قبله عالم می خواست تحقيق کند ببيند آيا درست است که " شنيده ايم حتی بچه های هشت نه ساله فرانس هم مثل بلبل فرانسه حرف می زنند " و وقتی در پاريس به حمام عمومی رفت با شگفتی پرسيد: " چطور ممکن است با اين همه اختراعات و ترقيات و قطار ماشين دودی و آيروپلان و غيره، برای چرت قيلوله توی حمام، در لسان فرانس لفظی و کلمه ای نباشد؟! اگر اين طور باشد ... فی الواقع لسان ناقصی است اين لسان !"

                انديشه اصلاح و امتياز به فرنگيان

                تکرار سفرهای سلطان صاحب قران به فرنگ هرچند که با هوس های شاهانه پيوند داشت، اما ذهن او را اگر نه زياد، لااقل اندکی خراشيد و افق ديدش را وسعت داد. روزنامه و مطبعه و پستخانه و تلگراف و ماشين دودی و چراغ گاز وغيره هم که دير يا زود بايد می آمدند، راه هموارتری را به سوی ايران پيمودند و اراده شاهانه را در پيشواز خود ديدند.


                امتياز هايی نظير بانک شاهنشاهی، بانک استقراضی، تلگراف هند و اروپا، کشتيرانی در کارون، تأسيس قزاق خانه، شيلات خزر، انحصار دخانيات ( ر‍ژی ) و ... امتيازاتی که عمدتا به روس و انگليس داده شدند، ايران را تا مرز مستعمره شدن پيش بردند



                در پايان سفر اول اما، ميرزا حسين خان سپهسالار که باعث و بانی آشنايی شاه با دنيای نو بود، بر اثر فشار درباريان و روحانيان از صدارت برکنار شد. البته بهانه کار، امتيازی بود که شاه به ترغيب او به بارون جوليوس دو رويتر انگليسی داد و اختيار بسياری از کارهای مملکت از احداث راه آهن گرفته تا بهره برداری از معادن و جنگل ها و احداث قنوات را برای هفتاد سال به او واگذار کرد.

                خطايی بس بزرگ بود که با الغای امتياز نامه و عزل صدر اعظم جبران شد، اما سپهسالار را يکسر از چشم شاه نيانداخت و صدراعظم معزول تا ۱۲۹۷ در مقام وزير خارجه و وزير جنگ به کوشش های اصلاح طلبانه خود ادامه داد.

                'کار ايران به چیزی نمی شود'

                با اين حال آن امتيازدهی که سنگ بنايش را گذارد، کماکان از سوی شاه و صدراعظم های بعدی ( ميرزا يوسف خان مستوفی الممالک و ميرزا علی اصغر خان امين السلطان ) دنبال شد: امتياز بانک شاهنشاهی، بانک استقراضی، تلگراف هند و اروپا، کشتيرانی در کارون، تأسيس قزاق خانه، شيلات خزر، انحصار دخانيات ( ر‍ژی ) و ... امتيازاتی که عمدتا به روس و انگليس داده شدند و کشور را تا مرز مستعمره شدن پيش بردند.

                اين ها البته غير از پيشروی آرام روسيه در آسيای مرکزی و تصرف مرو؛ و نيز جدايی بخش بزرگی از بلوچستان و انضمام آن به شبه قاره توسط انگلستان بود. کار به امتياز رژی يا همان توتون و تنباکو که رسيد ، موجی از مخالفت عمومی برخاست و با فتوای يک خطی منسوب به ميرزای شيرازی، جنبشی بزرگ رقم خورد. ( ۱۳۰۹ )

                شاه درمانده از اصلاحات و تن سپرده به امتيازات ديد که حتی در اندرونی خودش به فتوای مجتهد نشسته در عراق، قليان می شکنند و می گويند همان که ما را عقد تو کرد و حلالت ساخت، حکم به شکستن قليان داد.

                او حالا در مرز ۶۰ سالگی، شور جوانی را از کف داده و در بحران فراگير داخلی و فشار طاقت فرسای خارجی، دل به قضا و قدر سپرده بود . آن اواخر به يکی از درباريان گفته بود: "کار ايران به چيزی نمی شود" راست می گفت . ايران در عصر او با همه فراز و نشيب هايش چيزی نشد و آن همه نصايح امثال ميرزا ملکم و سيد جمال تأثيری نکرد .

                فرجام قبله عالم

                آخر الامر اين ميرزا رضای کرمانی بود که در روز جمعه ۱۷ ذی قعده ۱۳۱۳ قلب شاه را پس از افزون بر ۴۹ سال سلطنت هدف گرفت تا با افتخار بگويد: "من يک درخت خشک و بی ثمری را که زيرش همه قسم حيوانات موذی درنده جمع شده بودند، از بيخ انداختم و آن جانورها را متفرق کردم."

                جسد شاه ۶۷ ساله را به شاه عبدالعظيم بردند و در باغی که به نام معشوقه دوران جوانی اش باغ جيران خوانده می شد ، به خاک سپردند.

                ناصرالدين شاه برکنار از ذوق ادبی و هنری نبود. شعر می گفت، نقاشی می کرد و عکس می انداخت. عکس هايی که از اهل حرم گرفته و با سليقه خود در آلبوم چيده، هنوز در آلبوم خانه سلطنتی کاخ گلستان علاقه اش به اين سوغات تازه از فرنگ رسيده را گواهی می دهد. چند طراحی از سوگلی های حرم يا اسب يراق کرده اش نيز در نگارخانه کاخ گلستان به جا مانده اند که نشان می دهند اگر سياست پرتلاطم ايران مجالی می داد، استعداد اين شيخ شاهان قاجار شکوفاتر می شد.

                شعرهايش هم نه در نسبت با شاعران ادب خوانده که در قواره طايفه قاجار خالی از ذوق نبود و از جمله آنها اين ابيات که

                اسکندر و من ای شه معبود صفات
                هر دو به جهان صرف نموديم اوقات
                با همت من کجا رسد همت او
                من خاک درت جستم و او آب حيات




                iran

                Comment

                • Rasputin
                  Senior Member
                  • Jan 2005
                  • 63906

                  #9
                  لقبی که به ميرزا نصرالله خان بهشتی داده اند، به تمامی بيانگر نقش او در جنبش مشروطه ايران است: ملک المتکلمين.
                  اين برجسته ترين سخنور مشروطه خواه در سال ۱۲۷۷ ه.ق در اصفهان به دنيا آمد و چون پدرش اهل علم بود، پس از تحصيلات مقدماتی به فراگرفتن حکمت الهی نزد آخوند ملا صالح فريدنی از حکمای اصفهان همت گمارد.

                  در ۲۲ سالگی به زيارت مکه رفت و سپس راه هندوستان را در پيش گرفت. در آنجا به گفته فرزندش مهدی ملک زاده، دو سالی را صرف تحقيق در عقايد فلسفی و افکار نوين کرد و مدرسه ای هم در بمبئی برای کودکان ايرانی بنيان نهاد، اما پس از آن که کتابی به نام " من الخلق الی الحق " درباره آزادی عقيده و ستيز با خرافات نوشت، انگليسی ها از يک سو و اسماعيليه هند از سوی ديگر وجودش را برنتافتند و از هندوستان اخراج شد.

                  بازگشت او به ايران مقارن شد با حضور سيد جمال الدين اسد آبادی در بوشهر و از اين رو سه ماهی را در اين شهر به حشر و نشر با سيد و بهره گيری از افکار او گذراند. سپس به اصفهان آمد و اين سو و آن سو به وعظ و خطابه پرداخت.


                  ملک المتکلمين علاوه بر خطابه های پر شوری که در مساجد تهران ايراد می کرد، در کار مهم و اثر گذار ديگری نيز شرکت جست: تأسيس يکی از نخستين انجمن های مشروطه ايران به نام انجمن ملی



                  وقتی برای سخنرانی به معتبرترين مسجد شهر – مسجد جامع – دعوت شد، ديگر خطيبی نامدار بود و چون خطابه هايش خالی از کنايه به حکومت نبود و با آموزه های روحانيان سنت گرا همخوانی نداشت، مجبورش کردند که با ترک اصفهان به آذربايجان برود.

                  'کارخانه آدم سازی'

                  دبستانی را هم که به سبک و سياق مدارس جديد ساخته بود و " کارخانه آدم سازی " می خواند، از کار انداختند و همه اين اقدامات را به تمايلات ازلی او نسبت دادند.

                  البته ازلی بودن ملک المتکلمين را برخی از مورخان نيز با احتياط ياد کرده اند؛ اما اين امر برای آنچه در اصفهان بر سرش رفت، بيشتر يک بهانه بود تا علت. بعد از آذربايجان، پای او به رشت و انزلی و مشهد و شيراز و تهران نيز باز شد و همه جا با سلاح سخنوری به جنگ استبداد قاجار رفت.

                  ظاهرا به مدرسه سازی بی اندازه علاقمند بود؛ زيرا در حدود ۱۳۲۲ طی اقامت کوتاهی در انزلی، مدرسه ای را با اسلوب مدارس جديد و از همان نوعی که رشديه و طباطبايی و ديگران در تهران تأسيس کرده بودند، بنيان گذارد.

                  در عين حال پای او يکسر از زادگاهش اصفهان بريده نشد و در ۱۳۱۸ يک شرکت اقتصادی به نام شرکت اسلامی را در اين شهر شکل داد که گروهی از تجار و مردم عادی سهامدار آن بودند و وظيفه اش توليد " لباس " وطنی بود.


                  هدف انجمن تمرکز بخشيدن به فعاليت های سياسی جداگانه انجمن های مشروطه بود و با حضور راديکال ترين عناصر مشروطه خواه مانند ميرزا جهانگيرخان صوراسرافيل، سيد محمد رضا مساوات، سيد جمال واعظ، يحيی دولت آبادی و يحيی ميرزا، ماهيتی کاملا انقلابی داشت



                  انجمن ملی

                  از سال ۱۳۲۲ به بعد، ملک المتکلمين در تهران ماندگار شد و علاوه بر خطابه های پر شوری که در مساجد تهران ايراد می کرد، در کار مهم و اثر گذار ديگری نيز شرکت جست: تأسيس يکی از نخستين انجمن های مشروطه ايران به نام انجمن ملی.

                  هدف انجمن تمرکز بخشيدن به فعاليت های سياسی جداگانه انجمن های مشروطه بود و با حضور راديکال ترين عناصر مشروطه خواه مانند ميرزا جهانگيرخان صوراسرافيل، سيد محمد رضا مساوات، سيد جمال واعظ، يحيی دولت آبادی و يحيی ميرزا، ماهيتی کاملا انقلابی داشت.

                  نقش اين افراد تا پيش از صدور فرمان مشروطه و تشکيل مجلس شورای ملی در پرتو نقش آفرينی بزرگانی چون سيد محمد طباطبايی و سيد عبدالله بهبهانی کمتر ديده می شد، اما در دوره فعاليت مجلس اول و کشاکش مجلس با محمد علی شاه نمود بارزی يافت.

                  به ويژه ميرزا جهانگير خان و ملک المتکلمين در مخالفت با شاه حرارت بيشتری از خود نشان می دادند. اولی در روزنامه خود، او را به نيش قلم می نواخت و دومی بالای منبر به پتک سخن می کوفت؛ قلم و سخنی که گرچه عليه استبداد بود، اما گاه از جاده انصاف بيرون می رفت و حريم اخلاق را در هم می شکست.

                  فرجام کار

                  از اين رو وقتی مجلس به توپ بسته شد و بساط مشروطه خواهی يکچند به هم خورد، اين دو نخستين کسانی بودند که هدف انتقام محمد علی شاه قرار گرفتند.

                  آنها را به باغشاه بردند و در حالی که طنابی به گردنشان انداخته بودند و از دو سو می کشيدند ، با چاقو شکم دريدند. آن چه بعدها چند تن از زندانيان باغشاه از واپسين دقايق زندگی ملک المتکلمين روايت کردند، حاکی از صلابت و پايداری او تا دم مرگ است.

                  وقتی برای اعدام از ديگران جدايش می کردند، او که صدای خوبی داشت و در جوانی رديف ها آوازی را نزد سيد رحيم – موسيقی دان بزرگ اصفهانی – فرا گرفته بود، با آوازی دلکش چنين خواند:

                  ما بارگه داديم اين رفت ستم بر ما
                  بر بارگه عدوان آيا چه رسد خذلان




                  iran

                  Comment

                  • Rasputin
                    Senior Member
                    • Jan 2005
                    • 63906

                    #10
                    کسروی تاريخنگار، زبانشناس، حقوقدان و انديشمند برجسته ای است که بحث و پژوهش در پاره ای از زمينه های تاريخی و فرهنگی، بدون توجه به نوشتارهای او ناممکن است.
                    سيد احمد حکم آبادی که بعدها نام خانوادگی کسروی را برگزيد، در تبريز زاده شد (مهر۱۲۶۹ خ/ سپتامبر ۱۸۹۰). نخست، به مانند پدر و نياکانش، به جامۀ روحانيت درآمد؛ اما درسال های آغازين مشروطۀ دوم، از آن حرفه دست شست. وی، سپس در مموريال اسکول تبريزکه متعلق به آمريکاييان بود انگليسی آموخت و همان جا ادب فارسی و عربی تدريس کرد.

                    فعاليت سياسی او در حزب دموکرات بود؛ اما به سبب اختلاف نظربا اطرافيان شيخ محمد خيابانی، به تهران رفت و ده سال به کار قضاوت پرداخت. وی، در يک داوری، جانب روستاييانی را گرفت که با دربار رضا شاه درگير بودند و به ظاهر از اين رو، کار دولتی را ترک گفت و وکالت حقوقی پيشه کرد.


                    دو کتاب او دربارۀ جنبش مشروطه خواهی به نام های 'تاريخ مشروطۀ ايران' و 'تاريخ هجده سالۀ آذربايجان'، تا به امروز مرجع اصلی محققان پيرامون آن جنبش است



                    چندی بعد، او را به تدريس در دانشگاه نوبنياد تهران فراخواندند که به سبب اختلاف با مقام های دانشگاه، کوتاه مدت بود.

                    کسروی، در جنبش مشروطه خواهی سهم گرفت و نوشتارهای سياسی و تاريخی خود را در روزنامه های آن دوره و سپستر، روزنامه های حزب دموکرات به چاپ رساند. از همان آغاز نگارندگی و پژوهش، توجهش به تاريخ آشکار بود. دو کتاب او دربارۀ جنبش مشروطه خواهی (تاريخ مشروطۀ ايران و تاريخ هجده سالۀ آذربايجان)، تا به امروز مرجع اصلی محققان پيرامون آن جنبش است.

                    کتاب شهرياران گمنام در مورد فرمانروايان شمال باختری ايران پيش از سلجوقيان، تاريخ پانصد سالۀ خوزستان و چند اثر تاريخی مهم ديگر را نيز بايد ياد کرد. او، نخستين کسی است که به ريشۀ خاندان صفوی توجه کرد و دروغين بودن نسب سيادت آنان را در کتاب شيخ صفی و تبارش برملا ساخت.

                    زمينۀ ديگر مورد علاقۀ کسروی، زبانشناسی بود. وی، ناگزير شد چند زبان زنده و مرده را در حد کار خود بياموزد. از دستآوردهای مهم پژوهش هايش در اين باره، کتاب «آذری يا زبان ديرين آذربايجان» است که انتشار آن را بايد نقطۀ عطفی در آذربايجان شناسی تلقی کرد.




                    افزون براين، به پالايش زبان فارسی از واﮋه های بيگانه علاقه مند بود و خود آن نظر را به کار می بست. در مجموع، وی به مليت و انسجام ملی اعتقاد تام داشت.

                    از حدود ۱۳۱۲، کسروی به جامعۀ ايرانی معاصر خود توجه بيشتری نشان داد و در پی يافتن انگيزه های کاستی ها و کمبودها و نابسامانی ها برآمد. بدين منظور، مجلۀ پژوهشی و فرهنگی پيمان را از آذر ۱۳۱۲ تا خرداد ۱۳۲۱ منتشر ساخت و به مبارزه با «بدآموزی» های شاعران و صوفيه، ستيز با خرافه پرستی و همچنين خرده گيری از پاره ای باورداشت های مذهبی پرداخت.

                    سپستر، روزنامه (از اسفند ۱۳۲۰) و مجلۀ پرچم (از فروردين ۱۳۲۲) را انتشار داد که در آن و کتاب ورجاوند بنياد و رساله های ديگر، شيعيگری وعقايد منشعب از آن (شيخيگری، بابيگری، بهاييگری) مورد انتقاد تاريخی و عقيدتی قرار گرفته است.

                    اين نظرها، کسروی را آماج مهر گروهی و هدف قهر گروه های ديگری قرار داد و بدين گونه بود که در۲۰ اسفند ۱۳۲۴ (۱۱ مارس ۱۹۴۶) به همراه منشی اش و به دست دو برادر عضو جمعيت فداييان اسلام در داخل کاخ دادگستری به قتل رسيد. هواداران کسروی، در حيات او و پس از آن در گروهی به نام باهماد آزادگان فعاليت کرده اند.




                    iran

                    Comment

                    • Rasputin
                      Senior Member
                      • Jan 2005
                      • 63906

                      #11
                      سيد جمال الدين واعظ اصفهانی را شايد بتوان پرآوازه ترين خطيب پايتخت در دوران مشروطه ناميد که سادگی زبان و نفوذ کلامش همواره جمعيت انبوهی را به پای منبر می کشاند.
                      سيد جمال الدين پسر سيد عيسی صدرعاملی بود، که نسبش به سادات جبل عامل می رسد و در کوی و باغ خانه همدان محضر شرع داشته است. سيدجمال به سال ۱۲۷۹ هجری قمری در همدان به دنيا آمد؛ پنج ساله بود که يتيم شد و همراه مادر خود راه تهران را در پيش گرفت.

                      در تهران چند سال به مکتب خانه رفت و خواندن و نوشتن آموخت؛ سپس به راهنمايی مادر نزد دايی خود به کارگاه بافندگی رفت و تا ۱۴سالگی با اين حرفه دستی مشغول بود،اما سپس به کسب دانش همت گماشت.

                      در ۲۰سالگی برای تحصيل رهسپار اصفهان شد، اصفهان در آن زمان از مراکز علمی ايران به شمار می آمد و مدارس قديمی در آنجا رونق داشت و مدرسان عالی مقام در رشته های مختلف علوم عقلی و نقلی و ادبيات و وعظ و خطابه به تدريس اشتغال داشتند.

                      در سن ۲۲ سالگی ازدواج کرد و بعد در زمره اهل منبر داخل شد. کم کم در اين کار پيشرفت کرد و به زودی جزو وعاظ درجه يک اصفهان شد. چون جسته گريخته حرف های تازه ای می زد و از ترس ظل السلطان و آقا نجفی در ماه محرم و صفر به اتفاق رفيق خود ميرزا نصرالله بهشتی ملک المتکلمين از اصفهان خارج شده برای وعظ به شهرهای ديگر می رفتند.از آن جمله سيد جمال الدين به تبريز رفت.

                      در تبريز به حضور محمدعلی ميرزا وليعهد رسيد؛ وليعهد به سخنوری و حسن محاوره سيد علاقه مند شد و به او عبا و انگشتر و مبلغی پول داد. سيد با توجه وليعهد در تبريز هم مجالس بسياری به دست آورد و کار او رونق گرفت. در سال ۱۳۲۱ قمری وليعهد به سيد خلعت داد و او را به سيدالمحققين ملقب نمود و خرج سفر کافی در اختيارش گذاشت، در مقابل سيد جمال نيز در منبر به وليعهد توجه ويژه ای می کرد.


                      سيد محمد علی جمالزاده نويسنده معروف ايرانی و فرزند سيد جمال الدين واعظ اصفهانی

                      ظل السلطان که داعيه سلطنت داشت وقتی از توجه محمد علی ميرزا به سيد آگاه شد، برای آنکه او را به سوی خويش جلب کند و از بيان و زبانش به سود خود بهره ببرد، به وسيله ميرزا اسدالله خان وزير که از سران بابی بود و با سيد دوستی داشت خلعت و لقب صدرالواعظين و مبلغی پول برای او فرستاد.

                      همان سال سيدجمال از تبريز به تهران بازگشت ولی هنگامی که عازم حرکت اصفهان شد در شهر اصفهان بلوا به راه افتاده بود و چند بابی و بهايی را حد زده و کشته بودند.

                      سيد جمال که متهم به بابيگری بود جرات نکرد به اصفهان باز گردد، به خصوص که رساله «رويای صادقه» در اين اوقات بر ضد آقا نجفی و ظل السلطان منتشر شده بود و با آنکه نويسنده اصلی آن رساله مجدالاسلام کرمانی بود، ولی رساله را به او نسبت داده بودند.

                      با برانگيخته شدن خشم و کينه ظل السلطان و آقا نجفی، سيد جمال احساس می کرد رفتن به اصفهان برايش خطر دارد، از همين رو در تهران ماند و زن و فرزند خود را هم به تهران آورد.

                      سيد جمال پس از يکسال اقامت در تهران به حاج سيد ابوالقاسم امام جمعه نزديک شد و منبر مسجد شاه در اختيار او درآمد و جای سيد عبدالحسين عرب را گرفت. سيد واعظ چون ساده حرف می زد و مطالب جالب و تازه سياسی را با لهجه اصفهانی بر زبان می راند و باب ذوق مردم کوچه و بازار موعظه می کرد، منبر او در تهران رونق کم نظيری به دست آورد.

                      هرشب صدها نفر برای شنيدن موعظه او حاضر می شدند بخصوص در ماه رمضان و شب های عزاداری مستمعان وعظ سيد به چندهزار نفر بالغ می شد که از در و بام مسجد شاه هجوم می آوردند،دوسال به همين منوال گذشت و سيد در تهران به اندازه کافی معروف شد.

                      در ۱۴شوال ۱۳۲۳ه.ق به دنبال واقعه تنبيه بازرگانان توسط احمدخان علاءاالدوله حاکم تهران به واسطه اين اهانت بازار بسته شد و مردم در مسجدشاه اجتماع کرده، جمعی از علما از قبيل سيد عبدالله بهبهانی و سيد محمد طباطبايی را هم به مسجد آوردند و سيد جمال الدين اصفهانی هم برای صحبت به منبر رفت در ضمن صحبت گفتگو از عدالت و مظالم حکومت به ميان آمد.

                      سيد ابوالقاسم امام جمعه تهران چون داماد شاه و طرفتار جدی حکومت وقت بود به سيدجمال الدين پرخاش کرد و چندين بار به او خطاب نمود "سيد بابی بيا پايين از منبر." مردم به هم برآمدند و غوغا درگرفت و سيد را فرار دادند و در خانه سيد محمد طباطبايی پنهان کردند.

                      دراين بين به سيد عبدالله بهبهانی ازطرف کسان امام جمعه توهين کردند و او را زدند و سيد جمال الدين نيز به همراه مهاجرين به عبدالعظيم رفته و در آنجا اقامت نمود.

                      در تاريخ ۲۳ جمادی الاولی ۱۳۲۶ قمری که مجلس شورای ملی به توپ بسته شد سيد جمال مخفيانه به عبدالعظيم رفت و بعد خواست که از راه همدان به بين النهرين برود. در ورود به همدان به واسطه سابقه دوستی که با ميرزا محسن خان مظفرالملک داشت و در اين هنگام حاکم همدان بود، ورود خود را به او اطلاع داد و او هم مراتب را به دربارتهران گزارش کرد و از تهران به امير مفخم همدانی که از طرف محمد علی شاه به حکومت بروجرد تعيين شده بود دستور داد که سيد را با خود به بروجرد برد و در انجا زندانی نمايد.

                      پس از چندی به دستور محمد علی شاه وی را در زندان خفه کردند و شايع نمودند که خود به مرگ طبيعی مرده است.




                      iran

                      Comment

                      • Rasputin
                        Senior Member
                        • Jan 2005
                        • 63906

                        #12
                        سردار اسعد، عليقلی بختياری( سردار اسعد) چهارمين فرزند حسينقلی خان ايلخانی، در سال 1274 ه.ق در چهارمحال متولد شد و به مناسبت هوش و ذکاوت بيش از ساير فرزندان مورد توجه ايلخانی بود.
                        بدين سبب علاوه بر تحصيلات مقدماتی و تعليمات، سواری و تيراندازی را در آغاز جوانی در همان چهار محال نزد معلم آموخت و سپس به تحصيل ادبيات فارسی و مقدمات عربی و زبان فرانسه همت گماشت. از لحاظ تحصيلات و سطح تفکر بر برادران خود و همچنين بر تمام خانوادگان بختياری نيز برتری يافت.

                        عليقلی خان در سال 1298 ه.ق به اتفاق ايلخانی و اسفنديار خان برادر بزرگش به تهران احضار شدند و به ملاقات ناصرالدين شاه نايل آمدند و دو برادر با صد سوار بختياری جزو کشيکخانه سلطنتی شدند ولی چندی بعد به تقاضای ظل السلطان به چهار محال باز گشتند.

                        در 25 رجب 1299 ه.ق ايلخانی به اتفاق اسفنديارخان و عليقلی خان برای ديدار ظل السلطان به اصفهان آمدند.

                        روز 27 رجب مراسم سان فوج اصفهان را با حضور ظل السلطان در ميدان مشق تماشا کردند، عصر همان روز به دستور ظل السلطان، ايلخانی را گرفته، با خوراندن يک فنجان قهوه مسموم به زندگی اش خاتمه دادند و دو فرزند او را نيز محبوس کردند.

                        عليقلی خان پس از يکسال آزاد شد و در بختياری روزگار می گذرانيد. در سال 1305 ه.ق که ظل السلطان از حکومت اصفهان معزول شد. اتابک (امين السلطان) اسفنديار خان را که در زندان بود به اتفاق عليقلی خان به تهران احضار کرد و موجبات مرحمت شاه را نسبت به آنان فراهم آورد.

                        اسفنديار خان با گرفتن لقب سردار اسعد رييس ايل شد و به بختياری رفت و عليقلی خان در تهران جزو کشيکخانه سلطنتی و فرمانده پنجاه سوار بختياری شد. روز جمعه ذی قعده 1313 ه.ق که حادثه قتل ناصرالدين شاه پيش آمد، سردار اسعد با سرداران خود ملازم رکاب بود ودر خلال قتل ناصرالدين شاه و ورود مظفرالدين شاه به تهران، حفاظت کاخ گلستان و ابنيه سلطنتی را به عهده داشت.

                        در سال 1318 ه.ق به هند و مصر سفر کرده به مکه نيز رفت. سپس عازم پاريس گرديد و در سال 1320 ه.ق به تهران بازگشت.


                        سردار اسعدپس از چهار سال زندگی تلخ و دردناک در روز پنجشنبه هفتم محرم 1336 ه.ق درگذشت و در تخت پولاد اصفهان به خاک سپرده شد

                        در سال 1321 ه.ق که اسفنديار خان سردار اسعد فوت کرد، به پيشنهادعين الدوله از طرف مظفرالدين شاه لقب سردار اسعد نشان و حمايل به وی داده شد و مامور نظم لرستان گرديد.

                        پس از افتتاح مجلس شورای ملی برای معالجه چشم خود بار ديگر به سوی اروپا رفت و در پاريس اقامت گزيد. پس از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی شاه جمعی از ايرانيان مقيم پاريس انجمن تشکيل دادند که بسياری از نمايندگان و مشروطه خواهان فراری در اين انجمن عضو بودند و مخارج آنرا نيز ظل السلطان و جلال پسرش می پرداختند.

                        سردار اسعد نيز عضو اين انجمن و با ممتاز الدوله و تقی زاده در ارتباط بود. چون بختياری ها از موافقين و معاهدين بريتانيا بودند، هنگامی که سردار اسعد در اروپا به سر می برد پس از ملاقات با سرچارلز هاردينگ معاون وزارت خارجه انگلستان در لندن و به اشاره دولت مزبور از راه خوزستان خود را به بختياری ها رساند و با کمک اسلحه و مهمات بريتانيا و مساعدت مالی به همراه برادر خود نجفعلی خان صمصام السلطنه رييس نهصت مشروطه خواهان بختياری و جنوب ايران شد.

                        در همين زمان سپهدار تنکابنی در رشت قيام کرد و با ارتباطی که با سردار اسعد پيدا کرد، هر دو به سوی تهران حرکت کردند.

                        سردار اسعد پس از فتح تهران و خلع محمدعلی شاه از سلطنت در هيئت دولت به سمت وزارت داخله انتخاب شد. مدت پنج ماه وزير داخله و قريب به يک ماه نيز وزير جنگ بود. پس از افتادن دولت سپهدار، به وکالت مجلس منصوب شد. سپس با زمامداری مجدد سپهدار و آشفتگی اوضاع دلتنگ شده از مجلس سه ماه مرخصی خواست و راهی اروپا شد.

                        سردار اسعد پس از بازگشتن از اروپا به وطن ديگر کاری را قبول نکرد، ولی منزل او به روی مردم گشوده بود و چون مردی محبوب و دانش دوست و مردمدار بود، اشخاص از طبقات مختلف در خانه او جمع می شدند و بيشتر مباحث ادبی و تاريخی در مجلس او مطرح می شد.

                        کم کم بينايی سردار نقصان يافت و از مطالعه محروم ماند و در اواخر سال 1332 ه.ق به کلی قدرت بينايی خود را از دست داد و در سال 1334 ه.ق دچار سکته و فلج گرديد.

                        پس از چهار سال زندگی تلخ و دردناک در روز پنجشنبه هفتم محرم 1336 ه.ق درگذشت و در تخت پولاد اصفهان به خاک سپرده شد.




                        iran

                        Comment

                        • Rasputin
                          Senior Member
                          • Jan 2005
                          • 63906

                          #13
                          يپرم دواتيان معروف به يپرم خان ارمنی از سرداران مبارز دوران مشروطه بود که در دوران استبداد صغير و بعد از آن در نبردهای متعددی عليه نيروهای مخالف مشروطه شرکت کرد.
                          يپرم در سال ۱۲۴۴ خورشيدی در يکی از توابع گنجه (واقع در جمهوری آذربايجان امروزی) موسوم به « پور سوم» به دنيا آمد. او از جوانی به خاطر روحيه ماجراجويی با گروه های مسلح آشنايی پيدا کرد و وارد عرصه مبارزه و فعاليت عليه سياست های ضد ارامنه امپراتوری عثمانی شد.

                          او در فاصله سالهای ۱۲۶۶ تا 1268 (خورشيدی) عضو گروه فدائيان ارمنستان جوان بود. چون دولت روسيه قصد دستگيری مخالفان را داشت، يپرم با گروهی از ارامنه بر آن شد که به خاک عثمانی پناهنده شود اما به دست مرزداران روسيه گرفتار شد.

                          پس از دوسال بلا تکليفی در زندان تفليس، دادگاه روسيه تزاری يپرم و يارانش را به ۲۴ سال زندان با اعمال شاقه محکوم کرد و همگی را به ساخالين در سيبری فرستاد.

                          يپرم پس از سه سال که تبعيد و زير نظر بود به اتفاق سه نفر از تبعيد شدگان از سيبری فرار کرد و از مرز روسيه به ترتيبات خاصی گذشت و خود را به ژاپن رساند. پس از اقامتی کوتاه در ژاپن به سوی ايران راه افتاد تا اهداف حزبی خود را پيگيری کند. او مدتی در شهر ارسباران و تبريز اقامت گزيد و مشغول تبليغ برای حزب 'دانشناک' يا تندروان ارمنی بود.


                          يپرم بيش از اندازه به خود می نازد و الحق رشيد هم هست با هفت تير وارد سنگر شخص رشيدخان شده است و رحيم خان از ترس مسلسل فرار کرده است


                          مخبرالسلطنه هدايت، والی وقت آذربايجام

                          در سال ۱۲۷۹ خورشيدی يپرم از طرف فرقه دانشناک برای تشکيل حزب در گيلان ماموريت يافت. وی در دوره حضورش در گيلان در اداره راه سازی مشغول به کار شد و سپس در رشت کوره آجرپزی راه انداخت و به آجرپزی مشغول شد.

                          گروهی از قفقازيان و ارمنيان تندرو به عنوان کارگر به رشت آمده و در آنجا مشغول به کار شدند. اين کارگرها بعدها فوج مجاهدين فدايی ارمنی را شکل دادند که به سرکردگی يپرم خان در سال ۱۳۲۷ قمری همراه با سپهدار تنکابنی از رشت راهی تهران شدند.

                          شايد پر بی راه نباشد اگر بگوييم از اين زمان به بعد يپرم در هر گوشه از ايران که نياز به او و يارانش بود حاضر می شد و روياروی مستبدان و طرفداران آنها می ايستاد و می جنگيد.

                          پس از فتح تهران و خلع محمدعلی شاه قاجار از سلطنت، که يپرم خان نقشی اساسی در اين پيروزی داشت، روزنامه ها اخبار فتح و رشادت های يپرم را منعکس کردند. در اين ايام هيات مديره ای تشکيل شد و يپرم را با دادن اختياراتی نامحدود به رياست شهربانی کل پايتخت، يعنی تهران، منصوب کرد.


                          پس از فتح تهران و خلع محمدعلی شاه هياتی تشکيل شد و يپرم را با دادن اختياراتی نامحدود به رياست شهربانی کل پايتخت، يعنی تهران، منصوب کرد

                          در اين سال يپرم که سرکردگی پنجاه نفر از مجاهدان را به عهده داشت به همراه دويست نفر بختياری به سرکردگی جعفر قلی خان سردار بهادر، که بعدا ملقب به سردار اسعد شد، و با کمک عده ای قزاق برای دفع ياغيان آذربايجان فرستاده شدند.

                          اين درگيری با پيروزی يپرم خان و همراهانش به پايان رسيد تا رحيم خان سردار نصرت چلپيانلو که مهمترين و سرکرده ياغيان بود به روسيه فرار کرده و پناهنده شود. مخبر السلطنه هدايت که در اين هنگام والی آذربايجان بود، در کتاب خاطرات و خطرات می نويسد: "يپرم بيش از اندازه به خود می نازد و الحق رشيد هم هست با هفت تير وارد سنگر شخص رشيدخان شده است و رحيم خان از ترس مسلسل فرار کرده است."

                          محمدعلی شاه با اينکه از ايران گريخته بود، اما به تحريکات خود ادامه می داد. در سال ۱۳۲۹ قمری هنگام بازگشت شاه مخلوع به ايران جنگ هايی ميان قوای هوادار محمدعلی شاه و نيروهای دولتی (مشروطه خواهان) صورت گرفت. سرکرده نيروی دولتی يپرم خان بود و توانست در نزديکی ورامين قوای طرفدار محمدعلی شاه به فرماندهی ارشدالدوله را شکست دهد و خود او را هم دستگير کند.


                          پيکر يپرم خان را به تهران آوردند و طی مراسم باشکوهی در صحن کليسای مريم مقدس تهران به خاک سپردند. نيم تنه وی کار ليليت تريان همچنان در صحن آن کليسا باقی است و وسايل شخصی و لباس های اين مبارز ارمنی نيز هم اکنون در موزه جلفای اصفهان نگهداری می شود



                          ارشدالدوله بلافاصله در دادگاهی صحرايی به مرگ محکوم شد و حکم وی نيز بدون کمترين درنگ به اجرا درآمد.

                          اندکی پس از اين ماجرا، که يپرم خان با جنازه ارشدالدوله به تهران بازگشت، قوای دولتی برای دفع سالار الدوله به سمت غرب رهسپار شد. در اين لشکرکشی نيز يپرم يکی از سرکردگان بود.

                          يپرم خان و همراهانش به هنگام عزيمت از همدان به سمت کرمانشاه به قلعه شورجه که اهالی آن با سالار الدوله همراهی کرده بودند، يورش بردند که در ميانه تيراندازی ها گلوله ای به وی اصابت کرد و همانجا در حالی که ۴۸ سال سن داشت، جان باخت. بعدها روشن شد که ضارب عبدالباقی، ارباب آن آبادی، بوده و قرار شد که او را برای بازپرسی و صدور حکم به تهران بفرستند.

                          پيکر يپرم خان را به تهران آوردند و طی مراسم باشکوهی در صحن کليسای مريم مقدس تهران به خاک سپردند. نيم تنه وی کار ليليت تريان همچنان در صحن آن کليسا باقی است و وسايل شخصی و لباس های اين مبارز ارمنی نيز هم اکنون در موزه جلفای اصفهان نگهداری می شود.




                          iran

                          Comment

                          • Rasputin
                            Senior Member
                            • Jan 2005
                            • 63906

                            #14
                            ستار که با پسوند "خان" و بعد ها با لقب 'سردار ملی' به يکی از چهره های شاخص عصر مشروطه ايران بدل شد، فرزند بزاز فقيری به نام حاج حسن قره داغی بود.
                            ستارخان به سال ۱۲۸۴ قمری در قره داغ به دنيا آمد و پس از آنکه برادر بزرگش اسماعيل به سبب ياغيگری توسط حاکم قره داغ اعدام شد، به همراه پدر از قره داغ به تبريز مهاجرت کرد.

                            او در سال ۱۳۰۴ به واسطه درگيری قاطرچيان وليعهد در دژ نارين قلعه در اردبيل زندانی، اما پس از دو سال با کمک يک زندانی ديگر به نام هاشم قوجه بيگلو گريخت تا سرانجام با توسل پدرش به حاج ميرزا جواد، مجتهد متنفذ تبريز، و شفاعت اين يکی نزد ديوانيان خطايش بخشوده شود.

                            به سال ۱۳۱۹ ه.ق به عتبات در عراق رفت و در بازگشت به شغل مباشر املاک حاج محمدتقی صراف درآمد. وی تا سال ۱۳۲۱ ه.ق بر سر همين کار بود و پس از آن به شغل دلالی اسب پرداخت. گاه افراد دزد زده و مايوس از ماموران دولت به ستار متوسل می شدند؛ او نيز دزدان را دنبال می کرد و اموال مسروقه را به صاحبش بر می گرداند و دستمزدی می گرفت.


                            ستارخان، که لقب سردار ملی را نيز يدک می کشيد، به واسطه پيروزی های پی در پی و موقعيتی که خود را در آن می ديد، حاضر نبود سلاح بر زمين بگذارد



                            با بالا گرفتن جنبش مشروطه ستارخان به صف مشروطه خواهان پيوست و به عضويت انجمن حقيقت که يکی از مراکز مشروطه خواهان تبريز بود در آمد. سپس به انجمن ايالتی تبريز رفت و آمادگی خود را برای خدمت به مشروطه اعلام کرد و به توصيه بصيرالسلطنه، رييس انجمن ايالتی، او و باقرخان هرکدام به سرکردگی ده سوار مسلح به استخدام پليس درآمدند.

                            پس از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی شاه، عين الدوله از طرف شاه برای سرکوب مشروطه خواهان تبريز به آذربايجان رفت. ده نفر از اشخاص بی طرف و نيکنام تبريز با صلاحديد مشروطه خواهان برای مذاکرات آشتی کنان به ديدن عين الدوله رفتند، اما گفتگوی ايشان به جايی نرسيد زيرا عين الدوله تسليم بی گفتگوی مجاهدان و مشروطه خواهان را می خواست. مجاهدان و مشروطه خواهان هم اعاده حکومت مشروطه و اجرای کامل قانون اساسی و افتتاح مجلس را شرط تسليم خود می دانستند.

                            مذاکرات طرفين به جايی نرسيد و درگيری آغاز شد. اوايل شعبان به دستور عين الدوله اردوی ماکو به سرپرستی عزت الله خان، فرزند اقبال السلطنه ماکويی، وارد قريه سهلان شدند. شجاع نظام به استقبال عزت الله خان رفت و نقشه جنگ را اينگونه طرح کردند که با يورش چندجانبه به شهر، کوی های تحت اختيار مشروطه خواهان را محاصره کنند.

                            محاصره تبريز


                            تعدادی از مبارزان دوران مشروطه در نبريز

                            اين حمله در روز جمعه ۱۸شعبان آغاز شد. عزت الله خان با اردوی ماکو، شجاع نظام با اردوی مرند، و سالار ارفع و عيوضعلی اسکويی با افراد اسکو و تفنگچيان سرخاب و دوچی و عده ای ديگر از نيروهای طرفدار دولت يورش خود را از اولين ساعات روز شروع کردند.

                            در پايان روز اين جنگ به شکست اردوهای دولتی انجاميد. دلاوری ستارخان، باقرخان، حسين خان يارالايی، حسين خان باغبان و جمعی از مجاهدان قفقازی و ارمنی پيروزی را نصيب مشروطه خواهان کرد.

                            با پيشرفت های مشروطه خواهان و عقب نشينی پياپی نيروهای دولتی، عين الدوله سرانجام شهر تبريز را محاصره کرد. او می خواست با بستن راه آذوقه بر شهر مشروطه خواهان را مجبور به تسليم کند. مجاهدان برای شکستن خط محاصره تلاش فراوانی کردند.

                            عاقبت کنسول های روس و بريتانيا به انجمن رفتند و از مجاهدان خواستند که دست از جنگ بردارند، زيرا به تقاضای دو سفارت شاه قول داده بود که در صورت پايان جنگ قوای دولتی مانع ورود آذوقه نشود . مشروطه خواهان اين پيشنهاد را رد کردند و دولت های روس و بريتانيا به بهانه حفظ جان اتباع خود نيروهای روس را وارد تبريز کردند.

                            فرمانده روس از مجاهدان خواست که اسلحه بر زمين بگذارند. در همين حال سپاهيان روس سنگرهای داخل شهر را خراب کردند و رفته رفته مداخلات و تجاوزاتشان آشکارتر شد. ستارخان و باقرخان و چند نفر از فرماندهان نيروهای ملی به ديدن ژنرال اسنارسکی فرمانده قوای روس رفتند و پس از اين ملاقات به افراد خود دستور دادند که در برابر روس ها هيچگونه ايستادگی نکنند و عده ای از سران مشروطه خواهان به کنسولگری عثمانی پناهنده شدند.


                            جمعيت زيادی در دروازه دولت تهران به استقبال ستارخان رفتند

                            عزيمت به تهران

                            بعد از تصرف تهران به دست نيروهای بختياری و مجاهدان شمالی، ستارخان و ساير پناهندگان کنسولگری عثمانی از تحصن به در آمدند. در اين تحولات مخبرالسلطنه هدايت بار ديگر به ايالت آذربايجان منصوب شد. او اهميت چندانی به ستارخان نمی داد؛ در سوی ديگر ستارخان هم خود را ناجی آذربايجان و حافظ مشروطه می دانست و به اين به کدورت ميان دو نفر انجاميد.

                            با اين اختلاف هنگامی که سردار بهادر و يپرم خان برای خاموش کردن آتش نا امنی به آذربايجان آمدند، ستارخان از سردار بهادر خواست که موجبات رفتن او را به تهران فراهم کند. سردار بهادر نيز به سردار اسعد نوشت. چندی بعد از طرف عضدالملک، نايب السلطنه، سردار اسعد، وزير جنگ، و مستشارالدوله، رييس مجلس، چند تلگراف به ستارخان و باقرخان رسيد که آنها را به تهران دعوت می کرد.

                            ستارخان و باقرخان هر يک با پنجاه سوار مسلح به سوی تهران حرکت کردند. شيخ محمد خيابانی و اسماعيل نوبری، دو نماينده تبريز، از تهران تا زنجان به استقبال ستارخان آمدند و خيابانی به ستارخان در مورد رفتنش به تهران هشدار داد.

                            در قزوين و کرج استقبال با شکوهی از دو سردار انجام شد. بيرون دروازه تهران نيز جمعيت بسياری برای ديدن ستارخان و باقرخان گرد آمده بودند. در نهايت با کالسکه سلطنتی آنها را به باغشاه و به ديدار احمدشاه بردند.

                            خلع سلاح؛ پايان کار

                            دولت پس از ورود ستارخان برای هر يک از مبارزان تبريز مقرری تعيين کرد و محلی هم برای اقامتشان در تهران مشخص کرد. با اين همه دولت مصمم بود که اسلحه ها را از دست مجاهدان بگيرد و امنيت پايتخت را حفظ کند.


                            ستارخان به هنگام مرگ پنجاه ساله بود و آرامگاه وی در باغ طوطی حضرت عبدالعظيم در جنوب تهران باقی است

                            ستارخان، که لقب سردار ملی را نيز يدک می کشيد، به واسطه پيروزی های پی در پی و موقعيتی که خود را در آن می ديد، حاضر نبود به دستور کسی رفتار کند و حتی وساطت وزير مختار آلمان و سفير کبير عثمانی هم برای پايان دادن به غائله چاره ساز نشد.

                            با بالا گرفتن ماجرا محل زندگی ستارخان، که با نزديکان خود در باغ اتابک منزل داشت، محاصره شد. در ميانه درگيری ها گلوله ای به پای ستارخان خورد؛ "سردار ملی" و همراهانش تسليم و خلع سلاح شدند؛ حدود ۳۰ نفر از مجاهدان در اين درگيری کشته و ۳۰۰ نفر اسير شدند.

                            چهار سال بعد از اين واقعه ستارخان که خانه نشين شده بود در تاريخ ۲۸ذی الحجه ۱۳۳۲ ه.ق، در اوايل جنگ جهانی اول، در تهران درگذشت. از طرف دولت جنازه او با تشريفات نظامی تشييع شد و دو روز برای وی در مسجد شيخ عبدالحسين مجلس ختم گذاشتند.

                            "سردار ملی" به هنگام مرگ پنجاه ساله بود و آرامگاه وی در باغ طوطی حضرت عبدالعظيم در جنوب تهران باقی است.



                            iran

                            Comment

                            • Rasputin
                              Senior Member
                              • Jan 2005
                              • 63906

                              #15
                              ميرزا سيد محمد طباطبايی معروف به سنگلجی پسر سيد صادق طباطبايی همدانی مجتهد با نفوذ دوره ناصرالدين شاه است. سيد محمد در نوزدهم ذی حجه ۱۲۵۸ در کربلا متولد شد و در دو سالگی او را به همدان آوردند.
                              تحصيلات مقدماتی و علوم شرعی را نزد پدرش آموخت و حکمت و فلسفه را نزد ميرزا ابوالحسن جلوه فيلسوف بزرگ دوره ناصری آموخت.او چندی هم در نزد شيخ هادی نجم آبادی شاگردی کرده و از وجود او بهره ها برد .سيد محمد درسال ۱۲۹۹ برای زيارت خانه خدا عازم سفر حج شد و از آنجا به سامرا خدمت مرحوم ميرزای شيرازی رسيده همان جا اقامت گزيد و به تکميل تحصيلات خود پرداخت.

                              درسال ۱۳۰۰ه.ق پدرش سيد صادق درگذشت و طباطبايی خانواده خود را به سامره آورد و نزديک به ده سال در سامرا بود تا به مقام اجتهاد نايل آمد و جزو خواص ياران ميرزای شيرازی شده، در امور سياسی طرف مشورت او قرار می گرفت.

                              پس از قضيه رژی ناصرالدين شاه که از ميرزای آشتيانی دلتنگ بود و می خواست به وسيله روحانيون نفوذ او را محدود کند، چون اين کار از روحانيون تهران ساخته نبود، شرحی به ميرزای شيرازی نوشته، درخواست نمود چند نفر از مجتهدان مورد اعتماد خود را که ايرانی باشند به تهران اعزام دارد.

                              ميرزای شيرازی شيخ محمدرضا مجتهد قمی و طباطبايی را به همين منظور به تهران اعزام داشت. طباطبايی با آزادگی و بلندنظری که داشت از دربار دوری جسته و خواستار حکومت ملی و اجرای قانون و عدالت بود و تعقيب اين هدف را وظيفه شرعی خود می دانست.

                              او در راه معارف جديد گامهای موثری برداشت از جمله تاسيس مدرسه اسلاميه به نظامت ناظم الاسلام کرمانی و مديريت برادرش سيد اسدالله طباطبايی بود. پس از بازگشت مظفرالدين شاه از فرنگ، طباطبايی و بهبهانی پيمان بستند تا در برابر ظلم حکومت استبدادی مبارزه کنند.

                              در اين اوقات جمعی از بازرگانان برای شکايت از اعمال مسيو نوز نزد وی رفته و او نيز به آنها قبولاند که زير بار ظلم نروند. عين الدوله، صدراعظم که از اتحاد طباطبايی و بهبهانی در هراس بود، حاضر شد بيست هزار تومان به طباطبايی تقديم کند تا از همراهی با بهبهانی دست بردارد اما وی قبول نکرد.


                              نمایندگان مجلس اول مشروطه (دو تصویر بالا وسط بهبهانی و طباطبایی و نفر وسط صنیع الدوله اولین رییس مجلس)

                              در سيزده شوال واقعه تنبيه بازرگانان قند پيش آمد، چند روز پس از آن طباطبايی به همراه بهبهانی به حضرت عبدالعظيم مهاجرت کرد و تاسيس عدالت خانه را خواستار شدند.

                              بر اثر حوادث مسجد جمعه و قتل و جرح عده ای از طلاب و بازاريان، مهاجرت کبری و رفتن به قم صورت پذيرفت. مهاجرت آقايان، تهران و شهرهای ديگر ايران را به شورش کشانيد و شاه در برابر خواسته های مهاجرين سپر انداخت.

                              عاقبت عين الدوله عزل شد و مشيرالدوله به صدارت رسيد و آقايان با احترام به تهران بازگشتند. در نتيجه اقدامات طباطبايی و بهبهانی نظامنامه مشروطه نوشته شد و به امضاء شاه رسيد و فرمان مشروطه صادر، دستور انجام انتخابات داده شد.

                              در انتخابات دوره اول نظر براين بود که از طرف اقليت وکيل انتخاب نشود و حق انتخاب خود را به مسلمانان تفويض نمايند، به همين دليل يهوديان وکالت خود را به سيد عبدالله و ارمنيان وکالتشان را به طباطبايی تفويض کردند، ولی ارباب جمشيد با دادن رشوه به بهبهانی خود به عنوان نماينده زرتشتيان انتخاب شد.
                              طباطبايی در مجلس از وزنه های موثر بود و مردم اعتقاد عجيبی به او داشتند. بعد از آنکه محمدعلی شاه مجلس را به توپ بست، طباطبايی و بهبهانی و چند تن ديگر از نمايندگان به باغ امين الدوله پناه بردند ولی پس از مدت کمی حکومت از محل اختفا آنها مستحضر شد وعده ای سرباز به آنجا ريخته و کليه ساکنان آنجا را دستگير و سيد محمد طباطبايی را با خفت و خواری به باغشاه بردند.

                              شاه طباطبايی و بهبهانی را در اندرون باغشاه پذيرفته و با آنها روبوسی کرد و از اين عمل عذر خواست و با پرداخت سه هزار تومان به طباطبايی جهت خرج سفر با وی خداحافظی کرد. طباطبايی مدتی در شميران توقف کرد و بعد به سمت خراسان روانه شد و در مشهد رحل اقامت افکند.

                              رکن الدوله والی خراسان که مرد معتدلی بود طباطبايی را محترم می داشت اما با درست کردن انجمن توسط وی راضی نبود. بدين خاطر وقايع را به تهران گزارش کرد ومشيرالسلطنه، رييس وزرا، با تلگرافی به طباطبايی فهماند که اين کار برايش گران تمام خواهد شد. طباطبايی نيز اهميتی به حرفهای مشيرالسلطنه ننهاد و کارهای خود را دنبال می کرد.

                              پس از فتح تهران و عزل محمد علی شاه مراسم باشکوهی در مرقد امام رضا برگزار شد و مردم به شادی و پايکوبی پرداختند و طباطبايی و همراهانش نيز در اين مراسم شرکت داشت. پس از شکل گيری حکومت جديد، طباطبايی به تهران بازگشت و مورد استقبال مردم واقع شد، مجددا مرجعيت خود را پيدا کرد.

                              در جنگ بين المللی اول که موضوع مهاجرت پيش آمد، طباطبايی نيز جزء مهاجرين بود. مدتی در کرمانشاه و قريب يکسال در استانبول توقف کرد و از طرف دولت عثمانی کليه مخارج او پرداخت شد. در سال ۱۳۳۶ه.ق به تهران بازگشت و بقيه عمر را به عبادت گذراند و بالاخره در دی ماه ۱۲۹۹ شمسی در سن ۸۱ سالگی درگذشت. جسدش را در مقبره خانوادگی خاندان طباطبايی در حضرت عبدالعظيم دفن کردند.




                              iran

                              Comment

                              Working...