Divorce

[Rasputin]

red wine ma baham dava darim?????? man faghat nazaram goftam, fekr nemikardam post gozashtan to forume shome inghade be shoma bar mikhoreeeeee??? man age un soalaro porsidam mikhastam bedoonam hadafet chie!!! mage kholam alaki dava rah bendazem. goftam shahyad hadafi dashte bashi

dooste aziz,ma ba ham hich DAVAEI nadarim ! shoma bad joori start zadi beh neveshtaneh un reply and i didn't like it !

90% article hayeh man beh khatereh baghieh user ha hast keh beh man pm mizanan va azam mikhan keh benevisam va vaghti vaght konam,minevisam !

eh...! khoob malumeh keh man hadaf daram vaghti chizi ro minevisam ! hadafeh man ineh keh shoma va baghieh az hameh chizha ba khabar beshid,sharin the INFO ! hadafeh man ineh keh farda pas farda kasi chizi az shoma porsid,shomaha betunid nazar bedid.

man vaghti dar moredeh chizi minevisam,un ro az aval besme alla minevisam,nemiam alaki chizi post konam,az chat va in chiza khosham nemiad,man kamel miam ye chizi ro az aval ta akhar tozih midam,hala kasi soal dareh,az man miporseh va man ba EHTERAM behesh javab midam,tamoom shod va raft,beh hamin sadegi !

hala ageh barat farsi sakhteh mituni in english,french or spanish,az man beporsi mesleh baghieh !

zendeh bashi aziz.

[Rasputin]

in islam, divorce is "the worst halal thing in the eyes of Allah"

Divorce, though allowed, is considered blamable (mubah) and, if possible, to be avoided. (Klein, The Religion of Islam , p. 191).

[Vandfald]

I know it's bad..

I have a best friend. her parents is divorced.. and i think shes really happy now, cause if they still where to gether they will fight and so on.. Maybe it's a bad thing, but if you really can't see a way out of it, then you must get divorced..

[huebg]

Divorce, though allowed, is considered blamable (mubah) and, if possible, to be avoided. (Klein, The Religion of Islam , p. 191).

lol the translation of mubah is definitely not blamable but ok i know what you mean.

mubah = neutral, neither commendable nor wrong.

are you going for the word "makruh"?

list of islamic terms from one of grand ayatollah sistani's books:

Wajib: Those actions which must be performed, and turning away from them, incur Allah's punishment - for example Salat, and Sawm.

Haram: Those actions which must be avoided, and performing them incur punishment from Allah, like lieing and oppression.

Mustahab: These are actions which are recommended to be performed and earn the person a reward, but turning away from such actions does not incur punishment from Allah - for example saying Salam and giving Sadaqa.

Makruh: Those actions which are better if not performed, and if avoided, earn a reward, but if performed, do not accompany a punishment - for example, blowing over hot food and eating hot food.

Mubah: Those actions whose performance or turning away from are equal; meaning neither gets a reward, nor punishment - for example walking or sitting.


dont mean to make this religious, but yea, divorce is probably makruh, not mubah.

[Rasputin]

dear friend ... i told you what i knew by Klein !! is very hard to talk abou that in this way ! my information is not so good about that because i never read something like ''Resaleh'' or ''Rassam Al-Khootoot'' .this subject is not attractive for me and i have my own reasons about it, but thx alot to share what uou know with me.

[bluesky_152000]

divorce is the result of bad marriage....

couple decided to end up their relationship if they think they are not happy wd each other anymore, (from the cause of what they've done, maybe another love affair or other factors affecting their realtionship)

so b4 getting married, think 10x or more ... its easy to leave than to be left behind

[Rasputin]

divorce is the result of bad marriage....

couple decided to end up their relationship if they think they are not happy wd each other anymore, (from the cause of what they've done, maybe another love affair or other factors affecting their realtionship)

so b4 getting married, think 10x or more ... its easy to leave than to be left behind

Your words are so real and right,thx for your useful opinion my friend !

[bluesky_152000]

this is one of the major problems in the society now, in all countries...

we are just human, maybe some peolpe believe they'll find their true partner for the second time around...

much sweeter, much better, much stronger...

or maybe this is the best solution they know in order to move on with their lives....

????? but oh the children ?????

[jjbb]

هرساله ميليون ها نفر در سراسر دنيا از يكديگر جدا مى شوند و خود، والدين و كودكان خود را دچار پيامدهاى بعد از طلاق مى كنند. متاسفانه آمار طلاق نيز در كشور ما به طرز وحشتناكى در حال گسترش است. پديده طلاق از آنجايى براى جامعه شناسان حائز اهميت است كه هسته مركزى خانواده هاى نسل آينده بشر در خطر است. امروزه زوج هاى جوان بدون توجه به عواملى كه والدين آنها در گذشته براى شناخت همسر مناسب استفاده مى كردند ازدواج كرده و فكر مى كنند كه روش هاى مطمئن ولى قديمى گذشته براى زندگى در عصر حاضر كاربردى ندارند. متاسفانه ازدواج هايى كه اين روزها صورت مى گيرد بيشتر از آنكه جنبه خانوادگى داشته باشد جنبه عاطفى داشته و بدون شناخت كافى از روحيات و ويژگى هاى اخلاقى طرف مقابل صورت مى گيرد. در كنار مواردى كه از درون باعث از هم پاشيدگى خانواده مى شود گاه عواملى از دنياى خارج باعث ايجاد مشكلات گوناگون در محيط خانواده و نهايتاً طلاق مى گردد. اين مقاله براساس نظرات بيش از ده ها خانم و آقايى نوشته شده است كه از همسران سابق خود جدا شده اند و زمانى متوجه اشتباهات خود شده اند كه ديگر دير شده و فرصتى براى آنها باقى نمانده بود ولى شايد هنوز براى شما دير نشده باشد و بتوانيد با انجام اقدامات موثر زندگى خانوادگى تان را از تباهى نجات دهيد. اولويت مطالب ذكر شده براساس بيشترين مواردى است كه زندگى زناشويى را به سمت دروازه طلاق هدايت مى كند.
۱- به والدين تان اجازه دخالت ندهيد
اين قانون طبيعت است كه هر موجودى در طبيعت روزى بايد مستقل شده و روى پاى خود بايستد. اين حقيقت همان قدر كه براى حيوانات صدق مى كند براى انسان ها نيز صادق است. انسان ها ازدواج مى كنند تا مستقل شوند. اشتباهى كه تعدادى از والدين مرتكب مى شوند اين است كه آنها با نيت خيرخواهانه خود يا بعضاً سنگ اندازى در زندگى فرزندان خود دخالت مى كنند. والدين با دخالت در زندگى فرزندان خود تنها زندگى آنها را تلخ مى كنند. بعد از ازدواج اگر زن يا شوهر به طور كامل از والدين خود جدا نشده باشند احتمال بروز اين مشكل در زندگى زناشويى آنها بيشتر است. معمولاً خانواده هاى تك فرزندى دوست ندارند كه فرزندان آنها بعد از ازدواج از آنها جدا شوند و بدون توجه به اين نكته كه اين كار ممكن است باعث به وجود آمدن مشكلاتى در زندگى زناشويى شود سعى مى كنند تا همسر فرزند خود را مجبور به زندگى در خانه مشترك كنند. ممكن است زوجين به علت بعضى از مشكلات مالى بخواهند تا در خانه اقوام يا والدين خود زندگى كنند. بسيارى از زوج هايى كه از همسر خود طلاق گرفته اند به اين موضوع اشاره مى كنند كه دخالت هاى بى جاى والدين نه تنها مشكلى را حل نمى كند، بلكه باعث جدايى آنها از يكديگر مى شود.
۲- از مشاور خانواده كمك بگيريد
در واقع مشورت با متخصصان مسائل خانوادگى به يك ضرورت اجتماعى در دنياى امروز تبديل شده است و نبايد با بى توجهى از كنار آن گذشت. اگر امروز مى خواهيد كه زندگى آرامى داشته باشيد و در پرورش و راهنمايى درست فرزندان و غيره راه خطا را نرويد (هميشه ريشه همه مشكلات در روابط زناشويى نيست، گاهى مشكلاتى كه به وجود مى آيد و ريشه زندگى خانوادگى را خشك مى گرداند به علت اختلافاتى است كه بر سر نحوه تربيت فرزندان به وجود مى آيد) مى توانيد از نظرات يك كارشناس براى اداره هرچه بهتر زندگى خود كمك بگيريد. براى اين كار زوجين فقط بايد كمى انعطاف پذيرى از خود نشان دهند و از گوش شنواى خود براى شنيدن نظرات درست طرف مقابل استفاده كنند. با اين حال پرسش هايى وجود دارند كه زوج ها به تنهايى نمى توانند براى آنها پاسخى پيدا كرده و در اين صورت بايد به مشاور خانواده مراجعه كنند. مشاور خانواده فقط براى تنظيم خانواده نيست. در كشورهاى اروپايى مشاور خانواده نقشى بسيار بيشتر از آن چيزى دارد كه مشاوران در كشورهاى آسيايى دارند. طبق طبقه بندى هاى تشخيص روانپزشكى مسائل و مشكلات زناشويى و خانوادگى يكى از بالاترين علل رجوع به كلينيك ها و مراكز خدمات مشاوره اى است كه اين خود گواه صحت مطالب ذكرشده است.
۳- به همسر خود بى توجهى نكنيد
زوجين بايد از هر طريقى كه مى توانند به يكديگر محبت كنند. بعضى از زوج هاى جوان اينطور فكر مى كنند كه فقط با خريد كادوهاى گرانقيمت است كه مى توانند علاقه خود را به همسرشان نشان دهند. گاهى يك شاخه گل سرخ و يا يك عبارت «عزيزم دوستت دارم» تاثيرى بر روى همسر مى گذارد كه گرانقيمت ترين هديه دنيا نمى تواند جاى آن را بگيرد. گفت وگو با زوج هاى جوان نشان داده است كه آنها از طريق ماديات نمى توانند به عشق و عاطفه مورد نياز برسند، چيزى كه آنها خواستار آن بودند محبت و صميميت بدون قيد و شرط همسرانشان بوده است. روش هايى مثل كادو دادن، گل خريدن، بيرون شام خوردن يا... فقط جنبه كمكى دارد و به تنهايى نمى تواند در زندگى مشترك توليد عشق كند. يكى از خانم ها در صحبت هاى خود به اين موضوع اشاره كرد كه «شوهرم هر وقت من را كتك مى زد بعدش برايم هديه مى خريد تا از من معذرت خواهى كند، من هم به خاطر زندگى مشتركمان او را مى بخشيدم ولى اين كار در او به عادت تبديل شده بود. شوهر من پيش خود اين طور فكر مى كرد كه هر وقت بخواهد مى تواند مرا كتك بزند و بعدش براى من يك هديه بخرد و همه چيز را حل كند.» اين خانم علت شكست زندگى زناشويى خود را بى توجهى همسرش به نيازهاى عاطفى زندگى خود مى دانست، چيزى كه هيچ همسرى تحمل آن را ندارد.


۴- انتظارات تان را از همسرتان مشخص كنيد
لازمه يك ارتباط خوب در زندگى زناشويى مشخص شدن خواسته ها و محدوديت ها است. اولين قانون زندگى مشترك اين است كه انتظارات شما از همسرتان بايد منطقى باشد و دوم اينكه همسر شما نيز دقيقاً متوجه مفهوم انتظارات شما شده باشد تا جايى براى هيچ سوءتفاهمى باقى نماند. بسيارى از زوجين انتظار دارند كه بعد از ازدواج وارد يك سرزمين رويايى و پر از شادى شوند، غافل از اينكه گاهى اوقات در زندگى مشكلاتى پيش مى آيد كه ناشى از عدم درك صحيح طرف مقابل است. عدم درك نيازهاى طرف مقابل باعث ورود سرزنش به مرز عاطفى زندگى مشترك و نهايتاً از بين رفتن احساس احترام نسبت به يكديگر مى شود.
يكى از سئوالاتى كه زوجين بايد از خود بپرسند اين است كه براى جلوگيرى از ايجاد تشنج در زندگى از چه چيزهايى بايد صرف نظر كنيم؟ مطرح كردن اين سئوال خيلى مهم است. چون نه زن و نه مرد هيچ كدام نمى توانند به تمام نيازهاى يكديگر پاسخ مثبت دهند و از اين رو بايد از تعدادى از خواسته هاى خود صرف نظر كنند. گاهى اوقات صرف نظر كردن از يك خواسته مى تواند زندگى مشترك را از رسيدن به بن بست نجات دهد. هنگامى كه زوجين فكر مى كنند تمام اقدامات و تلاش هاى آنها بى نتيجه است مى بايستى موضع خود را عوض كنند. اين يك اصل استراتژيك در زندگى زناشويى است. با اين كار احساس عدم توانايى كاهش پيدا مى كند و خشم و كينه اى در زوجين نسبت به يكديگر به وجود نمى آيد. فراموش نكنيد هنگامى كه به خاطر همسرتان از خواسته اى مى گذريد با اين كار به او نشان مى دهيد كه چقدر او را دوست داريد و با شهامت مسئوليت زندگى تان را به دست گرفته ايد.
۵- از اعتياد دورى كنيد
پديده شوم اعتياد نه تنها باعث از بين رفتن فرد مى شود بلكه كانون زندگى مشترك را نيز از بين مى برد.اين درست نيست كه زندگى مشترك فقط به بهانه اعتياد همسر به طلاق منتهى شود. در اعتياد يك شخص عوامل مختلفى نقش دارند. بهترين كمكى كه كسى مى تواند به همسر معتاد خود بكند اين است كه به جاى اينكه او را در اين زمان طرد كند به او فرصتى بدهد تا سلامتى خودش را بازيابد. طلاق در زمان اعتياد نه تنها وضعيتى را بهتر نمى كند بلكه سبب پيچيده تر شدن درمان براى همسر بيمار مى شود. فراموش نكنيد كه همسرانى كه در لحظات بيمارى و سختى همسر خود را رها نمى كنند و او را عاشقانه دوست مى دارند همسران واقعى هستند.
۶- طلاق آخرين مرحله است
متاسفانه بزرگترين اشتباهى كه زوج هاى جوان در ابتداى زندگى مشترك خود مرتكب آن مى شوند اين است كه فقط به تفاهمات اوليه و زودگذر خود فكر مى كنند و به سراغ اختلاف نظرهاى اساسى نمى روند و بعد از گذشت مدت زمان كوتاهى به اين نتيجه مى رسند كه به درد يكديگر نمى خورند و تنها راهى كه براى آنها باقى مانده است طلاق است. در هر زندگى زناشويى مواردى پيش مى آيد كه همسرى به وظايف خود عمل نمى كند و ممكن است رفتارى نامناسب نيز داشته باشد. اين اتفاقات در زندگى غيرطبيعى نيستند. شايد به نوعى بتوان گفت كه اين اتفاقات نوعى آزمايش الهى هستند و آزمون زوجين اين است كه ببينند آيا مى توانند سربلند بيرون بيايند! مشكلات زندگى زناشويى فقط در خانواده شما وجود ندارد بلكه در تمام خانواده ها و در مقياس مختلف وجود دارد. تنها كارى كه زوجين بايد در قبال اين مشكلات انجام دهند اين است كه زياد سخت نگيرند و با حمايت و راهنمايى هاى خود به همسرانشان كمك كنند تا زودتر به مدار طبيعى زندگى شان برگردند. در واقع با واقع گرايى و نه آرمان گرايى مى توان تمام مشكلات زندگى زناشويى را حل كرد، ولى مشكل اين است كه زوجين زمانى را كه بايد صرف ريشه يابى مشكلات خود كنند هدر مى كنند و به اصطلاح از اين شاخه به آن شاخه مى پرند و در نهايت فكر مى كنند كه با عوض كردن همسر خود مى توانند مشكلات را از بين برده و زندگى جديد لذت بخشى آغاز كنند.
۷- حرف آخر: عشق وام بانكى نيست
خوشبختى در روابط زناشويى مانند پول است، به راحتى مى توان آن را به دست آورد اما نگه داشتن آن براى مدت زمانى طولانى كار هر كسى نيست. زوجين كار مى كنند، پول درمى آورند و هزاران سختى و مشكل را پشت سر مى گذارند تا به خوشبختى برسند و بتوانند با كسى كه دوستش دارند به راحتى زندگى كنند. وقتى كه هنوز با يكديگر ازدواج نكرده اند حاضرند براى جلب رضايت همديگر خودشان را به آب و آتش بزنند ولى بعد از ازدواج ديگر از تب و تاب اوليه مى افتند. چرا عشق برترين اسم و دوست داشتن قشنگ ترين فعل دنياست و جملاتى كه در آنها از اين اسم و فعل استفاده شده باشد براى انسان ها ارزش بسيارى دارد. شنيدن عبارت دوستت دارم حتى از زبان يك غريبه براى انسان خوشايند است، چه برسد به اينكه همسرى اين جمله را از زبان كسى بشنود كه او را دوست دارد. آيا زندگى مشترك كمتر از آن است كه نخواهيد براى حفظ آن دوباره خودتان را به آب و آتش بزنيد؟ مطمئن باشيد يك پدر موفق بودن، يك همسر فوق العاده بودن ارزش آن را دارد كه بخواهيد به خاطر آن دوباره از خود فداكارى نشان دهيد. فراموش نكنيد كه با ازدواج به آخر خطر نرسيده ايد بلكه تازه به شروع همه چيز رسيده ايد و بايد براى حفظ زندگى مشترك خود تلاش كنيد تا نتيجه تمام زحمات گذشته شما به هدر نرود. اكنون كه صاحب يك زندگى شده ايد بايد بدانيد كه به منظور تقويت آن بايد چه كارهايى انجام دهيد تا بتوانيد خوشبختى را در روابط زناشويى تان بيمه كنيد.

[donsaeid]

اين مقاله از منظر جامعه شناختى، پديده طلاق را مورد بررسى قرار داده است. طلاق يك پديده چند وجهى است; زيرا از يك جهت، پديده حقوقى است و از جهت ديگر، يك پديده روان شناختى و حتى يك پديده اقتصادى و از زاويه ديگر پديده اى اجتماعى. از آن جا كه علل و زمينه هاى گوناگون و نيز بستر يك نظام اجتماعى در شكل گيرى طلاق مؤثر مى باشد، به عنوان يك پديده اجتماعى در نظر گرفته است.


چكيده

اين مقاله از منظر جامعه شناختى، پديده طلاق را مورد بررسى قرار داده است. طلاق يك پديده چند وجهى است; زيرا از يك جهت، پديده حقوقى است و از جهت ديگر، يك پديده روان شناختى و حتى يك پديده اقتصادى و از زاويه ديگر پديده اى اجتماعى. از آن جا كه علل و زمينه هاى گوناگون و نيز بستر يك نظام اجتماعى در شكل گيرى طلاق مؤثر مى باشد، به عنوان يك پديده اجتماعى (Social Phnomenan) در نظر گرفته است. برخى از عوامل و زمينه هاى اجتماعى كه در ايجاد طلاق مؤثر است، در سطح كلان و بعضى در سطح متوسط و تعدادى نيز در سطح خرد عمل مى كنند، همچنين بعضى از علل، از آن چنان قوّتى برخوردارند كه مى توانند به عنوان علّت العلل طلاق عمل كنند، در حالى كه بعضى در حد زمينه ساز و بسترسازى ايجاد اين پديده مؤثرند. از سوى ديگر، بعضى از اين علل ممكن است به تنهايى كارساز بوده و برخى ديگر، نياز به علتى غير از علل اجتماعى داشته باشند تا بتوانند به عنوان عامل طلاق عمل كنند.

مقدمه

از آن زمان كه انسان در اين جهان جاى گرفت، همواره در قالب «خانواده» زندگى مى كرده است. به اعتقاد ما، بر اساس آموزه هاى دينى، اولين انسان ها از بهشت موعود به كره خاكى هبوط كردند. حضرت آدم(عليه السلام) و حوا اولين كسانى بودند كه يك «خانواده هسته اى» (Uncleaw Family) را با فرزندانشان تشكيل دادند. به تدريج، اين خانواده هسته اى گسترده شد و روى كره زمين پخش گرديد. تاكنون هرجا انسانى زندگى مى كرده به صورت جمعى بوده است، نه فردى.
مردم شناسان مى گويند: انسان هاى اوليه در ابتدا، به صورت گله هاى انسانى زندگى مى كردند كه به دنبال شكار از جايى به جايى سير مى كردند.
به هر روى، اولين چيزى كه جامعه را قوام مى بخشد و به آن صفت اجتماعى مى دهد، وجود دو عنصر متفاوت به نام «زن» و «مرد» است كه طبق غريزه اى كه خداوند در آن ها به وديعت نهاده كشش و جاذبه اى درونى نسبت به يكديگر دارند و همين جاذبه است كه شيرازه خانواده را تشكيل مى دهد. در دين مقدس اسلام، بر نهاد خانواده تأكيد فراوان شده و از مسأله عزوبت نهى شده است. پيامبر عظيم الشأن(صلى الله عليه وآله) در حديث معروف خود از ازدواج به عنوان «سنت» خود ياد مى كند. به همين دليل، چون همواره سنّت ازدواج مورد تأييد و تأكيد اسلام قرار گرفته، به عنوان يك امر مقدس درآمده است.

ازدواج;

نوعى قرارداد اجتماعى

ازدواج به عنوان يك هنجار اجتماعى، براساس توافق طرفين، بر مبناى يك سلسله اصول شكل يافته و دوام مى يابد و هرقدر طرفين به آن اصول ـ مدوّن يا غير مدوّن ـ پايبندتر باشند قوام بقاى خانواده بيش تر است.
ژان ژاك روسو، كه اساس نظام اجتماعى را بر مبناى قرارداد، استوار مى داند، از خانواده به عنوان قديمى ترين نوع جامعه و تنها جامعه طبيعى ياد مى كند.1
بنيان وشالوده خانواده را تفاهم، درك متقابل، فداكارى، گذشت از حقوق يكديگر، و صبر در برابر مشكلات مى سازد. اگر يكى از زوجين يا هر دو به دلايل گوناگون نتوانستند با يكديگر سازش كنند، در اين جاست كه خانواده از هم گسيخته مى شود. هر قدر خانواده از بنيان مستحكم ترى برخوردار باشد و طرفين از جهات بيش ترى با يكديگر توافق كنند، احتمال بقاى اين خانواده بيش تر است.2

«طلاق» و تعريف آن

«طلاق» در لغت، به معناى رها كردن و آزاد كردن3 و در اصطلاح، به معناى «ازالة قيدالنكاح بصيغة مخصوصة» است; يعنى گسستن پيوند ازدواج با لفظى مخصوص.
بنابراين، مى توان گفت: «طلاق نوعى گسست و جدايى و اخلال در بنيان هاى اساسى خانواده است كه منجر به جدايى هميشگى ـ هم راه لوازم آن ـ مى شود.» البته ممكن است هر نوع اخلال و گسستى منجر به جدايى (= طلاق) نشود، گرچه در اين حالت نيز خانواده كاركرد خود را از دست مى دهد و آسيب هاى اساسى به آن وارد مى شود، ولى اين بخش از مسائل آسيب شناختى خانواده مورد توجه اين مقاله نيست، بلكه آن نوع گسستى كه منجر به «جدايى» بشود مورد بررسى است.

طلاق; پديده اى اجتماعى

مسأله «طلاق» در حيات انسانى داراى جنبه هاى گوناگونى است: از يك جهت، پديده اى حقوقى است كه در علم حقوق ـ به خصوص در بخش قانون مدنى ـ بررسى مى شود و از جهت ديگر، پديده اى اقتصادى است; به اين معنا كه هم مى تواند «خانواده» را به عنوان يك واحد اقتصادى بر پاى دارد و هم به اين معنا كه يك عامل اقتصادى مانند «مقدار درآمد خانواده» و به طور كلى، «فقر» موجب از هم گسيختگى خانواده مى شود.
از سوى ديگر، طلاق يك پديده روان شناختى است; چرا كه بر تعادل روانى فرزندان و بستگان خانواده به شدت تأثير مى گذارد. هم چنين يك پديده جمعيتى است; چون بر تركيب جمعيتى و ساختار آن اثر مى گذارد.4 از سوى ديگر، طلاق يك پديده اجتماعى نيز هست; به اين معنا كه علل و زمينه هاى اجتماعى موجود و به طور كلى، ساختار جامعه مى تواند سبب از هم گسيختگى خانواده شود.در اين مقاله، اين پديده از منظر اجتماعى و جامعه شناختى مورد بررسى قرار مى گيرد.با يك نگاه جامعه شناختى عواملى كه به لحاظ اجتماعى در وقوع اين پديده مؤثر است و زمينه هاى بروز يا احتمال وقوع اين پديده را مهيا مى كند، بررسى مى شود:

عوامل اجتماعى طلاق

پيش از بررسى عوامل اجتماعى طلاق بجاست انواع عواملى كه در اين زمينه مؤثر است، به لحاظ نوعى و شكلى مورد كاوش قرار گيرد: در يك دسته بندى كلى، اين عوامل را مى توان به كلان، خرد و ميانه تقسيم كرد. منظور از «عوامل كلان» آن دسته عواملى است كه در كل جامعه وجود دارد. اگر ارزش هاى غالب اجتماعى يك جامعه لذت جويى هاى آنى، سودگرايى و نگاه ابزارى به همه چيز باشد، به طور طبيعى، خانواده به عنوان نهاد اجتماعى، كه منعكس كننده ارزش هاى آن است، از اين فرايند متأثر مى باشد. در چنين وضعيت اجتماعى، بنياد خانواده بسيار متزلزل است.
با وجود يك عامل ـ هر چند مهم نباشد ـ خانواده از هم گسيخته مى شود و ممكن است همان عامل علت اصلى طلاق شود و حال آن كه از نگاه دقيق جامعه شناختى، علت را بايد در جاى ديگرى ـ زمينه ها و شرايط اجتماعى ـ جستوجو كرد.
منظور از «عوامل خُرد» عواملى است كه بيش تر با فرد يا گروه هاى كوچك سر و كار دارد; مثل گروه هاى مرجع. (در ادامه، از اين عامل بحث به ميان خواهد آمد.) «عوامل ميانه» ما بين عوامل خرد و كلان، دسته اى از عوامل حد وسط هستند كه كارسازند; مانند تعلّقات گروهى و حزبى يا خرده فرهنگ ها و شخص يا گروهى خاص.
نكته قابل تذكر آن كه اين تقسيم بندى با يك نگاه كل نگرانه قابل قبول است، وگرنه يك خط كشى دقيق وتعيين حدود مشخص بين آن ها كار مشكلى است.
ممكن است در بعضى موارد، خانواده هنجارهاى اساسى جامعه را رعايت نكند، اما اين مسأله صرفاً موجب انفصال خانواده نشود، بلكه به صورت يك عامل پنهان و آتش زيرخاكستر باقى بماند; چنانچه خانواده با مشكل جدّى روبرو شد آن عامل بروز كند و خانواده را از هم بپاشد. علت آن كه بعضى از خانواده ها پس از ساليان دراز زندگى مشترك از هم پاشيده مى شود، همين است. از اين موضوع در اصطلاح به «كمون عوامل» ياد مى شود.در مقابل، ممكن است عامل يا عواملى جدايى برانگيز در خانواده زمينه داشته باشد، اما به سبب وجود عامل قدرتمند ديگرى زير هاله اى از ابهام باقى بماند و عمل نكند; مثلاً، هر دو همسر متعلق به دو نژاد و دو مذهب خاصى باشند. در اين صورت زمينه جدايى فراهم است، اما به دلايل يك اعتقاد مشترك اين دو به هم پيوند خورده باشند. در اين وضعيت، تا اين «عامل غالب» پابرجاست، خانواده نيز قوام دارد.

علل و زمينه هاى جامعه شناختى طلاق

خانواده

جامعه شناسان «خانواده» را اين گونه تعريف مى كنند: «خانواده گروهى است اجتماعى و متشكل از افرادى كه داراى روابط سببى (زن و شوهر) و احياناً نسبى (با وجود فرزندان) و گاه فرزندپذيرى با يكديگرند.»5
در اين كه نوع خانواده و خويشان در هم بستگى ازدواج و ادامه آن نقش مهمى دارد، جاى ترديد نيست. جامعه شناسان تقسيم بندى هاى گوناگونى براى خانواده ذكر كرده اند. در اين جا، تنها آنچه به اين بحث مربوط مى شود ذكر مى گردد.

الف. خانواده گسترده: خانواده اى است كه در آن، چند نسل با يكديگر زندگى مى كنند.6

ب. خانواده هسته اى: خانواده اى است كوچك، متشكل از زن و شوهر و احتمالاً فرزند يا فرزندان.

ويژگى هاى اصلى خانواده هسته اى بدين شرح است.

محدوديت ابعاد خانواده از نظر اسلاف; اين خانواده معمولاً جدا از والدين يا اقوام زوجين زندگى مى كنند.

محدوديت خانواده از نظر تعداد فرزندان; چنين خانواده اى حسب معمول، با تعداد اندكى از كودكان تشكيل مى گردد.

افقى بودن هرم قدرت; در خانواده هسته اى به طور معمول، تصميمات اساسى خانه از طريق گفتوگو و تبادل نظر اتخاذ مى شود. به تعبير ديگر، در آن «دموكراسى» كوچكى برقرار است.

نومكانى; خانواده هسته اى بر حسب معمول، در محلى جدا از والدين يا اقوام زوجين زندگى مى كنند و همين موضوع در افقى بودن هرم قدرت مؤثر است.

در كنار اين ها، عوامل ديگرى هم چون استقلال اقتصادى زن در وضع معاشرتى اين نوع خانواده، كه در نتيجه خود را در تصميم گيرى ها شريك مى داند، مؤثر است.

هر چند خانواده هسته اى با جامعه جديد صنعتى سازگار است و بالاترين امكان تحرك جغرافيايى را فراهم مى آورد، اما جداشدن از پيران و تنها گذاردن آنان در اين نظام، پايان غم انگيزى براى حيات انسانى رقم مى زند.7

مهم ترين نوع خانواده به لحاظ شكلى و فراوانى در جامعه، دو نوع اخير است.

به نظر مى رسد استحكام و پاى دارى و احتمال بقاى خانواده گسترده بيش تر از خانواده هسته اى است; چرا كه در خانواده گسترده، هرم قدرت به صورت عمودى است; يعنى تصميمات عمدتاً از بالاترين شخص خانواده اتخاذ مى شود و آن شخص پيرترين و داناترين شخص خانواده ـ پدر يا پدر بزرگ ـ است. در چنين خانواده اى، اگر بين فرزندان اختلافى پديد آيد، معمولاً با پادرميانى ريش سفيدان حل مى شود و از فروپاشى خانواده جلوگيرى به عمل مى آيد. در نتيجه، اتحاد و هم بستگى در اين نوع خانواده بيش تر است

[donsaeid]

اما خانواده هسته اى، كه عمدتاً از يك زن و مرد تشكيل مى شود، بيش تر حالت شكننده دارد. جدايى از بزرگ ترها، ايجاد فاصله فيزيكى و مكانى و جدايى محل كار از خانه، همه در تضعيف روحيه وفاق و يك دستى مؤثر است. در چنين خانواده اى، با وجود كوچك ترين مسأله اى، احتمال و زمينه از هم گسيختگى وجود دارد. البته خانواده گسترده بيش تر و هم چنين خانواده هسته اى بعضاً از دو مسأله رنج مى برد:

اول. دخالت هاى بى مورد اطرافيان كه گاهى خانواده را تا سرحد فروپاشى پيش مى برد.8

دوم. ازدواج هاى اجبارى كه در بعضى فرهنگ ها به صورت سنّت درآمده است.

البته در خانواده گسترده اين موضوع بيش تر مشهود است و اين سنّت، نماد عاميانه اى نيز پيدا كرده است; مثلاً، گفته مى شود: «عقد پسر عمو و دختر عمو در آسمان ها بسته شده است.» چنين قراردادهايى چندان دوام نمى آورد; زيرا طرفين خود را با مسائلى مواجه مى بينند كه خوشايندشان نيست.9

نكته قابل ذكر در مورد خانواده هسته اى در مقايسه با خانواده گسترده اين است كه از يك جهت شانس بقا و دوام دارد و آن اين كه فرايند انتخاب همسر آزادانه انجام مى گيرد. به همين دليل احتمال بقاى آن بيش تر است. در اصطلاح، به اين نوع انتخاب همسر «شيوه همسر گزينى آزاد» مى گويند كه به نظر پارسونز و ديگر جامعه شناسان، انتخاب آزاد همسر بر اساس عشق، يكى از ويژگى هاى خانواده هسته اى است. زيرا زوج جوان در انتخاب همسر آزادند و از قيد و بندهاى خانواده رها شده اند. بنابراين، سعى مى كنند همسرى انتخاب كند كه مطابق ميل خودشان باشد تا در آينده، كانون خانواده از هم نپاشد.10

اما اين كه واقعاً ازدواجى كه بر مبناى صرفاً عشق صورت گرفته چه قدر پايدار است، بايد واقعيت هاى بيرونى اجتماعى را ديد. چرا كه عشق يكى از مقوّمات خانواده است، نه تمام آن.


گروه مرجع و همالان

«گروه مرجع» گروهى است كه الگوى ارزيابى و داورى رفتار شخص به شمار مى آيد.11 يكى از عواملى كه جامعه شناسان بر تأثير آن در جهت ساخت شخصيت تأكيد مى كنند، تأثير و نفوذ گروه هاى اجتماعى است. يكى از آن گروه ها، گروهى است كه انسان در آن عضويت دارد (گروه همالان) و يا هنگام مقايسه و داورى ارزشى، رفتار و نقش خود را با آن مى سنجد (مرجع). با توجه به اين مقدمه، بايد ديد گروه مرجع و همالان چه تأثيرى مى تواند در پاى دارى و يا زوال خانواده داشته باشد.

واضح است كه شخصيت انسان ابتدا در خانواده شكل مى گيرد; چون اولين برخورد هركس با پدر و مادر خود ـ كه عضو گروه خانواده اند ـ مى باشد. در خانواده، ارزش ها درونى شده، نهادينه مى شود و فرد به خوبى جامعه پذير مى گردد و از همين طريق است كه فرايند اجتماعى شدن صورت مى گيرد. و بر همين اساس، جوان مبانى ارزشى خود را پى ريزى كرده، ازدواج مى كند. حالا اگر پس از مدتى به هر دليلى، گروه مرجع او عوض شود، به شكلى كه نتواند به وسيله خانواده ارزش هاى موردنظر خود را تحصيل كند، طبيعى است كه قادر به ادامه زندگى نيست. اصولاً خانواده بر محور عاطفه و ارزش هاى مشترك مى چرخد و هرقدر طرفين نسبت به ارزش هاى مشترك پايبندتر باشند، خانواده از استحكام بيش ترى برخوردار است. به عنوان مثال، كسى كه در روستا طبق همان ارزش هاى خاص گروه مرجع خود ازدواج كرده است، با مهاجرت به شهر، احتمالاً گروه مرجعش نيز تغيير مى كند و همين قوام خانواده را تهديد مى نمايد.


تغيير ارزش ها، نگرش ها و هنجارها

انسان هماره در زندگى شخصى و اجتماعى خود، از ارزش ها و هنجارهاى ثابتى پيروى نمى كند، بلكه اين امر نيز مانند بسيارى امور ديگر در معرض تغيير و تحول است. گذشت زمان و يا حتى تغيير مكان و شرايط خاص اجتماعى ديگر از جمله عوامل تغيير ارزش ها و نگرش ها است. در ابتداى زندگى، چيزهايى براى ما ارزش به شمار مى رود كه شايد بعدها جاذبه خود را از دست بدهد.

عمده ترين عامل تغيير ارزش ها و نگرش ها «ارتباطات» است. نقش وسايل ارتباطى در تغيير نگرش ها و ارزش ها و تزريق هنجارها بسيار مؤثر است.

به عنوان مثال، كسى كه ابتدا تحصيلات عالى برايش ارزشمند نبوده و بر همين اساس، به ازدواج در سطح ابتدايى راضى شده است، حال اگر در فرايند تغيير ارزش ها، تحصيلات عالى و مدرك برايش ارزش محسوب شود، قادر به ادامه زندگى نيست. زياد مشاهده شده است كه يكى از زوجين با كسب مدرك بالاتر، تقاضاى طلاق كرده است، به ادعاى اين كه ديگر اين زوج (يا زوجه) كفو او نيست.

اگر هنجارهاى زوجين باهم تفاوت داشته باشد، مثلاً زوج فردى باشد اهل جود و بخشش و در مقابل، ديگرى ممسك و بخيل، در اين حالت، احتمال كشمكش و گسستگى خانواده زيادتر است تا موقعى كه هنجارها باهم تطابق دارند.

به نظر بعضى از جامعه شناسان، از جمله عميق ترين علل طلاق، پيدايش بحران در ارزش ها و هنجارها است. هنگامى كه انسان ها صرفاً به تمتّع مى انديشند و فقط مصالح خويش را در نظر مى آورند، در چنين جامعه اى پديده ازدواج نيز مستثنا نخواهد بود و شمار طلاق در آن افزون خواهد شد.12


تأثير جامعه به عنوان «كل»

جامعه شناسان در يك نگاه كلى، جامعه را به انواع گوناگونى تقسيم مى كنند: شهرى، روستايى، صنعتى، سنّتى و كشاورزى. تقسيم بندى فرديناند تونيس (Tonnies)، جامعه شناس آلمانى، در اين زمينه معروف است. وى جامعه را به «گماينشافت» (Gemeinschaft) و «گزلشافت» (gesellechaft) تقسيم مى كند; چيزى در حدود معناى شهرى و روستايى.13

معيار فهم اين نوع تقسيم بندى و مرزكشى بين جوامع، در نوع روابط اجتماعى حاكم بر آن جامعه است. هر قدر روابط اجتماعى حاكم بر جامعه مستحكم تر و قوى تر باشد، بنياد نهادهاى اجتماعى ـ مثل خانواده ـ محكم تر است.

طلاق در جامعه شهرى و روستايى: آمار بسيارى از كشورها از جمله كشورمان ايران نشان مى دهد كه طلاق در ميان شهرنشينان بيش تر از روستاييان است. ميزان طلاق، به ويژه در نواحى صنعتى و كارگرى به دليل گسيخته شدن پيوندها و سنّت ها وحشتناك است. به عكس، ائتلاف ميان زن و شوهر در جوامع روستايى پاك دل به ندرت منجر به طلاق مى شود.14

علت اين مسأله را بايد در خصوصيات جوامع شهرى جستوجوى كرد. يكى از خصوصيات جوامع شهرى تغييرات سريع اجتماعى و فرهنگى اين جوامع است.15

شهرنشينان بر خلاف روستاييان، به سنّت ها پايبند نيستند، توجه زيادى به مُد و رسوم زودگذر، زندگى شهرى را متزلزل كرده است. درزندگى شهرى،هنجارهاو شكل ها به سرعت تغيير مى كند.

در چنين جامعه اى، تغييرات در سازمان ها و نهادهاى اجتماعى به سرعت صورت مى گيرد. خانواده در محيط شهرى در معرض تغيير و زوال بيش ترى قرار دارد تا جامعه روستايى.

اين واقعيت كه ميزان طلاق در جوامع نوين امروزى بسيار بالاتر از دوران پيشين است، بيش تر از جامعه و ارزش هاى متغير آن سرچشمه مى گيرد (عامل جامعه شناختى) تا از گسيختگى و تباهى خانواده به عنوان يك نهاد اجتماعى. زندگى شهرى و تحرّك جغرافيايى آن، از طريق كاستن انواع كاركردهايى كه خانواده در گذشته عهده دار بود، مهم ترين تأثير را بر نهاد خانواده گذاشته است. بريدن پيوند زناشويى در يك محيط صنعتى شهرى بسيار آسان تر از يك جامعه كشاورزى است.16

سستى روابط اجتماعى در جامعه صنعتى: بسيارى را عقيده بر اين است كه جامعه جديد صنعتى از نظر ساختارى طلاق زاست و در چنين جامعه اى، تحرك جغرافيايى به اوج خود مى رسد، ثبات روابط رو به كاستى مى گذارد و ارتباطات انسانى آسيب پذير مى شود. بنابراين، صنعت جديد ـ فى نفسه ـ سستى خانواده را موجب مى شود.17


قشربندى اجتماعى و طلاق

قشربندى اجتماعى و طبقه اجتماعى از جمله مفاهيم اساسى جامعه شناسى است. در اين جا، سؤال اساسى اين است كه آيا بين طبقه اجتماعى و طلاق رابطه اى وجود دارد يا نه؟

جامعه شناسان «طبقه اجتماعى» را به «گروهى از افراد جامعه كه از نظر منزلت اجتماعى در يك پايگاه قرار دارند تعريف مى كنند.»18

يكى از ابعاد مربوط به طبقه اجتماعى، «خرده فرهنگى» است كه حاكم بر فضاى طبقه اجتماعى مى باشد. شرايط در زمينه هاى فرهنگى يك طبقه اجتماعى بر شخصيت و تعادل شخصيتى فرد مسلماً تأثيرگذار است. حال اگر دو نفر از دو طبقه اجتماعى با دو خرده فرهنگ خاص باهم ازدواج كنند، احتمال بقاى اين خانواده بسيار كم است.

به عنوان نمونه، مشاهده شده است كه زن شاعر با مرد تاجر ازدواج كرده و در نهايت، زندگى آن ها منجر به جدايى از هم گشته است. «هرچه طبقه اجتماعى خانواده پايين تر باشد، احتمال طلاق بيش تر است. ميزان طلاق در اقشار اجتماعى پايين، رو به افزايش است. در امريكا، بيش ترين ميزان طلاق در بين طبقات كم درآمد، غيرماهر و بى بهره از آموزش صورت مى پذيرد و هر قدر به طبقات بالاتر نزديك مى شويم، به همان نسبت به ميزان ثبات خانواده افزوده تر مى شود.»19


تفاوت هاى قومى و نژادى

عامل ديگرى كه به لحاظ اهميت، مى توان آن را مستقلاً ذكر كرد، تفاوت هايى است كه از ناحيه نژاد، قوم و زبان ناشى مى شود. اصولاً ازدواج در يك شرايط مساعد و خوشايند به نظر طرفين و مقبول آن ها انجام مى گيرد.

اما به هر دليلى، ازدواجى كه بر مبناى تفاوت هايى مثل تفاوت هاى قومى، زبانى، محلى و نژادى شكل گيرد، چنين ازدواجى بر پايه محكم بنا نشده است; همانند ساختمان بلندى كه بر شالوده اى از شن ساخته شده باشد.

در احوال يكى از ادباى عرب، كه اصالتاً ايرانى بوده است، نقل مى كنند كه با دختر يكى از اعراب اصيل ازدواج كرد، در حالى كه خانواده دختر بسيار تعصّب داشتند كه دخترشان را به غيرعرب زاده ندهند. شوهر به رسم ايرانيان، به جاى اين كه بگويد چراغ را خاموش كن مى گويد: «چراغ را بكش» (اُقتُل السراج)، يك باره زن صداى شيون بلند مى كند كه داماد ايرانى است و از او جدا مى شود!

هرگونه تفاوت و تضاد فرهنگى و اعتقادى براى كانون خانواده مضر به نظر مى رسد. معمولاً تضادها منجر به كشمكش مى شود و بدين لحاظ، شالوده خانواده درمعرض خطر قرارمى گيرد.

[mahsa88]

man tasmiiim daram 4ta talagh bedam
arman avalish khodety:P

[donsaeid]

ناهنجارى هاى اجتماعى و طلاق

هر جامعه اى داراى نظم اجتماعى و هنجارهايى است كه بر تمامى افراد آن جامعه اشراف دارد و در واقع، دستورالعملى است كه نحوه رفتار افراد جامعه را تعيين مى كند. در جامعه، همه مردم يك نوع ارزش و اهداف خاصى را طى مراحل گوناگون فرايند جامعه پذيرى فرا مى گيرند، مى پذيرند و بر اساس آن ها عمل مى كنند.21 در مقابل حالت معمولى و بهنجار افراد، حالت بهنجار و مرضى قرار دارد. كلمه «آنومى» (Anomie)به وسيله اميل دوركيم وارد قلمرو مباحث جامعه شناختى شد. اين كلمه به معناى حالت مبهمى است بين فرد و جامعه كه در آن، هنجارها يا از بين رفته اند يا ضعيف شده اند و يا باهم در تضادند.22

در چنين وضعيتى است كه بى سر و سامانى و بى نظمى جامعه را فرا مى گيرد و فرد نابهنجار هم خود را تباه مى كند و هم ديگران را.23

در بين همه نابهنجارى هاى اجتماعى، در اين جا، فقط به سه مورد (اعتياد، الكل، قمار) اشاره مى شود و تأثير آن ها بر پديده طلاق ياداورى مى گردد.

در اين كه اعتياد و الكل و قمار از نابهنجارى هاى جامعه محسوب مى شود، شكى نيست. طبق قانون و عرف (كه از منابع حقوقند) و نيز طبق اصول مذهبى، اين پديده ها جرم محسوب مى شود و همه در جاى خود، از عوامل قطعى طلاق به حساب مى آيد.

«اعتياد يكى از خطرناك ترين راه هاى ارضاى تمايلات نفسانى و شيطانى و حالت تنوع طلبى انسان است. اولين ضربه هاى اعتياد بر پيكر خانواده وارد مى شود. سوغات اعتياد براى خانواده چيزى جز پريشانى و نگرانى نيست. مهم ترين تأثير اعتياد بر خانواده از بين رفتن كنترل، نظم و انضباط و به وجود آمدن هرج و مرج و بى بندبارى است كه خود زمينه ساز و فرصتى است براى فساد. اعتياد بر خانواده به صورت گوناگون و به طور مستقيم و غيرمستقيم تأثير مى گذارد.»24

در مجموع، مى توان گفت: مواد مخدر وسيله مؤثرى در زوال و نابودى خانواده است.25

آفت ديگر خانواده پديده الكليسم است. الكل پيوند زناشويى را سست و اغلب آن را نابود مى سازد. خوى تند و خشونت باده پرست، قلب همسرش را مى شكند و او را از خود منزجر مى سازد. زن در خانه شوهر خود تأمين جانى ندارد. در مناطق شهرى كه آمار استفاده از الكل بالاست، آمار طلاق نيز بالاست. در مقابل، يكى از علل پايين بودن ميزان طلاق در روستاهاى كشور خودمان را بى گمان مى توان در اثر مصون ماندن روستاييان از شرّ شراب و آفت الكل دانست و برعكس، امكان دارد كه كثرت طلاق در شهرهاى بزرگ متناسب با حجم نوشابه هاى الكلى استعمال شده باشد.26

پديده ديگرى كه به دليل نابهنجار بودن و جرم قانونى آن، موجب از هم گسيختگى خانه و خانواده مى شود، «قمار» است.27 اين پديده مانند مواد مخدر از چند زاويه خانواده را به اضمحلال و نابودى مى كشاند: يكى از جهت اخلاقى و روانى و مهم تر از همه از بعد اقتصادى. كسى كه مال باخته است، چگونه مى تواند خود را اولاً از لحاظ روانى آرام نمايد و ثانياً خانه خود را اداره كند; بنابراين، ادامه زندگى براى زن در اين وضعيت بحرانى بسيار مشكل است.


وسايل ارتباط جمعى و طلاق

جامعه شناسان يكى از عوامل اجتماعى شدن و جامعه پذيرى را رسانه هاى همگانى مى دانند.28 تحت تأثير اين رسانه هاست كه عقايد و افكار عمومى شكل مى گيرد و مخاطب اصلى و طرف داران فراوان آن ها جوانان هستند. به طور كلى، «امروزه جامعه اى كه كاملاً از تأثير رسانه هاى همگانى بركنار مانده باشد، حتى در ميان فرهنگ هاى سنّتى، بسيار محدود است.»29

بنابراين، كم تر پديده اجتماعى و جنبه هاى زندگى انسانى را مى توان يافت كه تحت تأثير مثبت يا منفى وسايل ارتباط جمعى و رسانه ها قرار نگرفته باشد. در اين بين، پديده طلاق نيز مستثنا نيست.

«بدآموزى هاى وسايل ارتباط جمعى يكى از علل از هم پاشيدگى خانواده هاى جوان است كه تحت تأثير فيلم هاى مخرّب ويديويى و تلويزيونى قرار دارند.»30

عملكرد منفى اين وسايل عبارت است از ازدياد عطش نوخواهى و تجدّدطلبى به شكلى كه از همين ناحيه، ضربه هاى فراوانى برخانواده وارد مى آيد. در كنار اين مسأله، فشارهاى روحى و هيجاناتى كه از تماشاى اين فيلم ها ناشى مى شود، عقده هاى ناشى از ديدن اين فيلم ها را برخانه و خانواده تحميل خواهد كرد.

و سرانجام اين كه يكى از علل نابسامانى خانواده رسانه هاى همگانى است و تحت تأثير عميق رسانه هاست كه ارزش ها تغيير مى كند و تغيير ارزش هاى يكى از زمينه هاى اجتماعى طلاق است. كاركرد منفى رسانه هاى همگانى در متزلزل كردن بنياد خانواده امرى است غيرقابل انكار.


سن زوجين و طلاق

«اگر مرد و زن كم سن و سال باشند، ناسازگارى هاى آن ها پس از اطفاى شهوتشان بيش تر است، به خصوص براى زن هايى كه زير سن بلوغ ازدواج كرده اند. اين نوع ازدواج هنوز هم در جامعه ما متداول است، به ويژه در روستاهاى ايران.»31

براى بررسى بهتر مسأله و اين كه آيا واقعاً سن زوجين و پايين بودن آن تأثيرى در پديده طلاق دارد يا نه، بايد ابتدا مسأله «ازدواج زود هنگام» بررسى شود.

«آيا ازدواج هايى كه در سنين پايين صورت مى گيرد بيش تر به طلاق منجر مى شود يا به عكس؟ در پاسخ به اين سؤال، ريچارد اودرى در اثر معروفش، زمينه اجتماعى ازدواج (1971)، مى نويسد: آنان كه زودتر ازدواج مى كنند زودتر به طلاق متوسل مى شوند. شايد اين بدان علّت است كه آنان كه دير ازدواج مى كنند از ازدواج انتظار يا توقع زيادى ندارند و به همان علت نيز تمايل به تسريع در گسست آن ندارند.32

با اين مقدمه، در مورد سن ازدواج بايد گفت: يكى از ملاك ها و معيارهاى انتخاب همسر سن طرف اوست. بيش تر مردان مايلند با زنان جوان تر از خود ازدواج كنند.33 همين عامل احتمال دوام خانواده را تهديد مى كند. اصولاً دخترانى كه با عدم آمادگى روحى ـ روانى تن به ازدواج مى دهند بيش تر در معرض جدايى هستند.

دانشمندان در پذيرش اين كه تفاوت زياد ميان زن و شوهر بيش تر موارد بر سلامت خانواده تأثير منفى مى گذارد جملگى هم داستان هستند.34

بنابراين، مى توان گفت: «فاصله وسيع سنّى يا شكاف سنّى به استقرارى و پايدارى كانون خانوادگى كمكى نخواهد كرد. بنابراين، شكاف سنّى احتمال دارد به عنوان يك عامل مؤثر در گسست خانواده نقش داشته باشد.»35

خلاصه آن كه، بايد پذيرفت «سن» به عنوان يك ويژگى خاص جسمانى از چند جهت خانواده، ساخت و ثبات آن را تحت تأثير قرار مى دهد. يكى از آن جهات، اين است كه «شكاف سنّى بر طلاق تأثيرگذار است، تأثير نسبى كه با عوامل جاذبه جهان سنّتى تا حدودى خنثى مى شد و ليك در شرايط موجود، در جوامع جديد تأثير بيش ترى مى يابد.36


تحصيلات

يكى از شروط ازدواج موفق، در نظر داشتن مسأله «كفويت» است; يعنى هم سانى و برابرى با يكديگر از جهات گوناگون. اگر زوجين از جهات متعدد با هم ديگر برابر باشند، احتمال بقاى زندگى بيش تر است. يكى از وجوه برابرى، مسأله تحصيلات و هم سانى نسبى تحصيلى است. اين مسأله از چند جهت قابل بررسى است:

الف. هر مقطع تحصيلى شأن اجتماعى خاصى پديد مى آورد و به طور طبيعى، انسان ها در گزينش همسر، آن را معيارى مهم مى شمارند و مى كوشند تا سطح تحصيلى زوجين باهم برابر باشد.

ب. هر مقطع تحصيلى فضاى فكرى و بينشى، حتى جهان بينى خاصى پديد مى آورد. به ناچار، هم سانى تحصيلى زوجين بر تشابه، سليقه، ذوق و انديشه آنان مؤثر است.

ج. در صورت عدم توازن شأن تحصيلى، زوج برتر (از لحاظ تحصيلى) امتيازات ديگرى از طرف مقابل در راه جبران آن طلب مى كند.

د. در همه شرايط و به صورت قاعده اى در همه جاى جهان، ميزان تحمل مردان در قبال عدم هم سانى تحصيلى بيش از زنان است; در حالى كه ازدواج يك مرد دكتر با دخترى ديپلمه يا كم تر از ديدگاه وجدان جمعى غيرمعقول به نظر نمى رسد، عكس آن دقيقاً نابهنجار تلقى مى شود.

هـ . مردان با پذيرش سطح تحصيلى كم تر همسر خود، مزاياى ديگرى (مثل جوانى) يا امكانات مادى را مى طلبند.

و. در يك جامعه فاقد تحرك اجتماعى، تحصيلات ابزار ارتقاى اجتماعى به حساب مى آيد.

بنابراين، در چنين جامعه اى، هم سانى تحصيلى به معناى هم سانى شأن اجتماعى و حتى طبقه اجتماعى است. نتيجه آن كه بى شبهه، ازدواج انسان هايى با دو سطح متمايز آموزشى و به تبع آن، دو فرهنگ و جهان بينى متفاوت، بايد آسيب پذيرتر باشد و در صورت اضافه شدن عناصر ديگر، ممكن است موجبات گرايش به طلاق فراهم آيد.37


محكوميت هاى دراز مدت

بعضى از ناهنجارى هاى اجتماعى وقتى تبديل به جرم شود موجب محكوميت درازمدت مجرم مى گردد، به شكلى كه ادامه زندگى براى يكى از طرفين مشكل مى شود و اين مسأله در قانون نيز پيش بينى شده است. در مفاد عقدنامه هاى كنونى آمده است: «مرد در صورت محكوم شدن به 5 سال حبس به بالا، اختيار طلاق را به زن واگذار مى كند.»
بنابراين، قانونگذار به عنوان نماينده افكار جامعه اين مسأله را پيش بينى كرده است تا در صورت لزوم، دست زن در طلاق گرفتن باز باشد.

علت اين كه اين مورد مستقلاً ذكر شده، در حالى كه به نظر مى رسد تحت عنوان «ناهنجارى هاى اجتماعى» بگنجد، اين است كه لزوماً ناهنجارى اجتماعى به لحاظ قانونى «جرم» محسوب نمى شود. بنابراين، ناهنجارى اجتماعى عنوانى عام است كه با جرم از اين نظر كه ممكن است به محكوميت و محروميت منجر شود، فرق دارد.

[donsaeid]

استقلال مالى زن

يكى از مسائلى كه مى تواند به عنوان زمينه طلاق عمل كند «استقلال مالى زن» است. وقتى زن مى بيند كه به لحاظ مالى به شوهرش وابسته نيست و خود مى تواند از راه كسب و كار، خود را تأمين كند و از سوى ديگر، با گرفتن مهريه خود تا حدى از اين راه مشكل خود را حل نمايد، هم چنين مى بيند يا بچه دار نشده است (خواسته يا ناخواسته) و يا تعداد كمى بچه دارد، در اين وضعيت، چندان رغبتى به زندگى ندارد و با كم ترين بى توجهى و بروز مشكل از سوى شوهر به سوى دادگاه روانه مى شود; يعنى وقتى تعهد اخلاقى به زندگى نداشته باشد، كوچك ترين عامل و زمينه اى مى تواند در مواقع بحرانى، مانند يك جرقه عمل كند و خانواده را از هم بپاشد.


وجود يا فقدان فرزند

يكى از كاركردهاى مهم خانواده توليد مثل مشروع است. تنظيم روابط جنسى و زاد و ولد از وظايف مهم خانواده است.38

معمولاً كانون خانواده با وجود فرزندان، گرم نگه داشته مى شود. بسيارى از خانواده ها، به خصوص از ناحيه زنان، به دليل وجود فرزند، علاقه اى به جدايى ندارند و اگر وجود فرزندان در خانه نباشد، قادر به ادامه زندگى نيستند. «بى فرزندى و كم فرزندى موجب ناپايدارى خانواده مى شود. چنانچه درون خانواده ستيز و مشاجره وجود داشته باشد، اگر پدر و مادر از هم جدا شوند، بچه ها راحت ترند، اما بسيارى از خانواده ها به خاطر بچه هايشان به زندگى ناگوار خود ادامه مى دهند. بنابراين، وجود فرزندان يكى از عوامل جلوگيرى از طلاق است.39

در فرهنگ عاميانه ما كسى را كه داراى فرزند نيست در اصطلاح «اجاق كور» مى نامند. دوام و بقاى زندگى خانوادگى چنين شخصى در معرض خطر است. بنابراين، خانواده اى كه با وجود فرزند گرم نشده است، از دو نوع خانواده ديگر بيش تر در معرض گسست قرار دارد.40


تعدد زوجات

تعدد زوجات داراى كاركردهاى مثبتى است كه در هم بستگى بيش تر جامعه مؤثر است، اما در عين حال، ممكن است به دليل عدم بهره بردارى مناسب، مشكلاتى را براى جامعه فراهم كند: «تعدد زوجات در كشور ما، متأسفانه در همه موارد، برپايه اصول اخلاقى در مسير اهداف اسلامى نبوده است و در اغلب موارد، بنابر تنوع طلبى و جبران ضعف جنسى و هوس رانى مرد صورت گرفته است و كانون وحدت و صفاى خانوادگى را به صحنه جدال و نفاق بين زن و شوهر تبديل كرده است و در نهايت، منجر به طلاق شده است.41 بنابراين، اگر از مسأله تعدد زوجات با حفظ شرايط آن خوب بهره بردارى شود، مى تواند داراى كاركردهاى مثبت باشد. اين كه قرآن كريم رعايت عدالت را شرط اساسى تعدد زوجات مى داند، بيانگر آن است كه تعدد زوجات بدون شرط و مطلق نيست كه اگر آن شروط اخلاقى و اجتماعى لحاظ نگردد، داراى ضد كاركرد شده، موجب از هم پاشيدگى خانواده مى گردد.


ويژگى هاى شخصيتى زوجين

بعضى از گروه هاى شخصيتى ـ به طور كلى ـ ذاتاً ناسازگارند و به هيچ روى، نمى توانند خود را با محيط اجتماعى و خانوادگى تطابق دهند; به لحاظ فكرى و ذهنى به حد بلوغ لازم نرسيده اند، هرچند سن و سالى داشته باشد; توانايى درك مقابل خود را ندارند و ذاتاً از اخلاق خوشى برخوردار نيستند; نمى توانند در محيط خانواده جوّ سالمى برقرار كنند. جوّ عاطفى به نحوه ارتباط و طرز برخورد افراد يك خانواده باهم، نظير افراد خانواده نسبت به هم ديگر و احساسات و علايق آن ها به يكديگر بستگى دارد.42

بنابراين، گروه هاى شخصيتى كه به لحاظ عاطفى و روانى مشكل دارند، زودجوش نيستند و نمى توانند با ديگران كنار بيايند و فقط منافع خود را مى بينند و در ايجاد ارتباط با طرف مقابل مشكل دارند. «افرادى كه بسيار مغرور هستند و فقط سعى در ارضاى تمايلات خود دارند; فقط مصالح خود را در نظر مى گيرند، اين ها خانه را به سوى هرج و مرج مى كشانند. در چنين شرايطى است كه ادامه زندگى مشكل و پايه هاى خانواده لرزان مى شود.43


خلاصه و نتيجه

به طور خلاصه، مى توان گفت: اصولاً تفاوت يك تحقيق علمى با كار غيرعلمى در اين است كه به لايه هاى زيرين اجتماعى يك پديده نگاه كند و زواياى پنهان آن را آشكار سازد.

مطلب ديگر آن كه در بررسى يك پديده، زاويه ديد و نگرش مشاهده گر و محقق مهم است. هر محققى از زاويه ديد خود به پديده ها مى نگرد. بر اين اساس، عوامل و زمينه هاى اجتماعى كه در مورد طلاق ذكر شد، ممكن است از ديد يك حقوقدانان چندان مهم و كارساز نباشد، اما از زاويه نگرش يك جامعه شناس علت العلل پديده طلاق باشد. آنچه در اين جا به عنوان «طلاق» ذكر شد، مجموعاً 15 عامل بود كه مى توان بعضى از آن ها را به عنوان يك عامل مستقل و تأثيرگذار در بروز اين پديده در نظر گرفت و بعضى ديگر را صرفاً به عنوان زمينه ساز اما اين كه كدام يك در چه مواردى چه نقشى ايفا مى كند، بايد هر مورد خاص طلاق را به عنوان يك موضوع خاص جزئى مورد مطالعه قرار داد، آن گاه قضاوت كرد. علاوه بر اين، در هر موردى ممكن است چند عامل جامعه شناختى و غير جامعه شناختى باهم تعامل داشته باشند. عوامل جامعه شناختى بعضى از آن ها نيز ممكن است در حد زمينه سازى عمل كند و عامل ديگرى ـ غيراجتماعى ـ به عنوان عامل غالب باشد و بعضى ديگر در حد يك عامل مستقل، هر موردى بايد جداگانه بررسى شود.

عوامل شمرده شده در حد احصاست، نه استقصا. ممكن است عوامل ديگرى باشد كه از ديد ما پنهان است.

مطلب آخر اين كه يكى از منابع حقوق «عرف» است. اهميت عرف و جامعه ـ كه اساس بحث هاى جامعه شناختى است ـ در وضع قوانين بسيار مهم است، انجام يك تحقيق اجتماعى پيش از وضع قوانين حقوقى ضرورى مى نمايد، اما متأسفانه در كشور ما، عمدتاً تصميم هاى قانونى، عرفى و بدون در نظر گرفتن تبعات و لوازم اجتماعى آن است.

[jjbb]

همان راهرو تنگ و كم نور با سرو صدا و ازدحام زياد؛ انگار به خاطر اين جمعيت بهم فشرده است كه آنقدر كم نور به نظر ميرسد. بچههايي كه گريه ميكنند؛ زناني كه بغضشان را ميخورند و آرام اشك ميريزند و مرداني كه باز هم، فقط فرياد ميزنند.

ديدن تمام صحنههاي اين بخش تلخ نمايش زندگي، از زماني كه زني به قصد گرفتن طلاق از مقابل سردر دادگاه عبور ميكند و قدم در راهروهاي آن مي گذارد؛ خيلي دلپسند نيست؛ اما براي آن كه زندگي را با تمام اشكالش براي آدمها حس كني چارهاي جز تماشاي آن نداري.

در جريان پروندهها قرار گرفتم؛ انگار همان درخواست كنندهاي بودم كه مورد ضرب و شتم همسرش قرار گرفته يا آن ديگري كه مجبور بود بوي ناخوشايند ترياك را در فضاي خانه تحمل كند؛ اگر چه اين دو با دلايل متفاوت به دادگاه مراجعه كردهاند، ولي هر دو با يك نتيجه خارج ميشوند ...

...نتوانستم ثابت كنم كه همسرم مرا كتك ميزند؛ چون اطلاع نداشتم، بعد از اين كه مورد ضرب و شتم قرار ميگيرم، بايد به پزشك قانوني مراجعه كنم ...

...نتوانستم ثابت كنم شوهرم معتاد است؛ چون همسايهاي شهادت نداد؛ آخر خود او هم درگير همين موضوع است، كاش حق طلاق با من بود ...

احساس بيزاري ميكنم. در ميان همه دلهرهها، آدمهايي را ميبينم كه تا چندي پيش همراز و همراه هم بودهاند، اما حالا در همين باريكهراه، تا رسيدن به اتاق قاضي، تشنه جان هم شدهاند.

به اينها كه فكر ميكنم، قدمهايم سست ميشود و نگاهم در دور دستها گم. دوردستهايي كه آينده كودكان طلاق در آن مثل حباب ميشود. كودكاني كه در معرض انواع آسيبهاي اجتماعي قرار دارند و حتي نسبت به همسالان خود 60 درصد كمتر شانس ورود به دانشگاه را دارند.


طلاق، حاصل انفجار خانواده در انباشت مشكلات

به گزارش خبرنگار «زنان» ايسنا طلاق به عنوان معضل اجتماعي كه تخريبهاي رواني بسياري به همراه دارد، به دلايل گوناگوني رخ ميدهد كه از مهمترين آنها ميتوان به مشكلات اقتصادي، فقر، بيكاري و دغدغههاي معيشتي و اجتماعي همچون اعتياد همسر، عدم تفاهم زوجين و ... اشاره كرد.

در اين ميان برخي از كارشناسان در حاليكه كه طلاق را به لحاظ پيامدهاي بسيار سوء اجتماعي يك فاجعه توصيف ميكنند، در تشريح شكلگيري زمينههاي طلاق معتقدند كه جامعه جهاني به سوي انفجار خانواده پيش ميرود. انفجاري كه حاصل انباشت مشكلات پنهان از چشم جامعه و مسوولان در درون خانواده است.

شايد بر همين اساس باشد كه تحقيقات انجام شده نشان دادهاند 42 درصد طلاقها در 5 سال اول زندگي مشترك رخ ميدهد و دو سوم آنها در دو سال اول بوده است. يعني فاجعه با سرعت در حال رخ دادن است.

همچنين نتايج اين تحقيق نشان ميدهد كه 29 درصد طلاقها پس از گذشت 5 تا 9 سال، 13 درصد پس از 10 تا 14 سال و 15 درصد نيز پس از گذشت 15 تا 19 سال از زندگي مشترك به وقوع ميپيوندد؛ ضمن اين كه بيشترين فراواني وقوع طلاق (حدود 54 درصد) در سنين 16 تا 35 سال رخ ميدهد.

نگراني بيشتر از آن جا جديتر ميشود كه برنامهريزان كشور در سند ساماندهي ازدواج، درصدد پيشبيني آمارهايي براي كاهش طلاق و افزايش ازدواج برآمدند و تأكيد كردند كه ميزان طلاق بايد در پايان سال 88 به 96 هزار و 968 فقره برسد و بر همين اساس تعداد طلاقها در سال 84 بايد به 79 هزار و 776 فقره رسيده و كمتر ميشد.

به گفته دكتر رضاييفر، معاون دفتر آسيبديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي بر اساس آمار رسمي در 9 ماهه اول سال گذشته، 602 هزار و 347 مورد ازدواج و 63 هزار و 125 مورد طلاق در كل كشور به ثبت رسيده و در مقابل، از هر 10 فقره ازدواج، يك مورد به طلاق انجاميده است.

وي تصريح كرد: از اين ميان 95 هزار و 842 مورد ازدواج و 17 هزار و 500 مورد طلاق مربوط به استان تهران است و به عبارتي يك پنجم ازدواجها در تهران منجر به طلاق شده است و بر اين اساس ميانگين طلاق در استان تهران دو برابر ميانگين كشوري است.

نگاهي به آمار نگرانكننده طلاق - حتي با وجود كاهش فرضي - ضمن اين كه بررسي چرايي وقوع طلاق و رشد آن را پيش رو قرار ميدهد، همواره ضرورت بازبيني و تجديدنظر در قوانين را از سوي كارشناسان نيز مورد تاكيد قرار داده است.


طلاق و شرايط زنان

با توجه به بررسي قوانين، طلاق حقي است كه در اختيار مرد قرار دارد و زنان فقط در مواردي مانند ترك انفاق، عدم توانايي دادگاه براي الزام مرد به پرداخت نفقه ( ماده 1129) و قرار گرفتن زن در عسر و حرج ( ماده 1130) ميتوانند تقاضاي طلاق كنند.

زهره ارزني ، كارشناس حوزه زنان در گفتوگو با خبرنگار «زنان» ايسنا، افزود: مواردي كه زن در عسر و حرج (مشقت) قرار ميگيرد شامل سوء رفتار زوج و يا ضرب و شتم كه عرفا با توجه به وضعيت زوجه قابل تحمل نباشد، ابتلاء زوج به بيماري صعبالعلاج، محكوميت قطعي زوج به حبس بيش از پنج سال، ترك زندگي خانوادگي توسط زوج حداقل به مدت شش ماه متوالي يا 9 ماه متناوب در مدت يك سال و بدون عذر موجه و اعتياد زوج به يكي از انواع مواد مخدر يا مشروبات الكلي است.

وي با بيان اين كه در خصوص حق طلاق زنان نميتوان اظهار نظر قطعي كرد، گفت: در صورت بروز شرايط ذكر شده و اثبات آن زن ميتواند تقاضاي طلاق كند كه البته چون زن متقاضي طلاق است، طلاق آن از نوع خلع بوده و در اين صورت بايد مالي را به شوهر ببخشد كه معمولا اين مال مهريه است.

با وجود شرايطي كه براي حق طلاق زنان از سوي اين كارشناس عنوان شد، اثبات هريك از شرايط موجود راه دشواري است كه زنان دادخواست دهنده طلاق معتقدند رسيدن به انتهاي اين راه حتي غيرممكن است.

به عنوان نمونه ارزني، تصميمگيري بر سر مسأله عسر و حرج زن را سليقهاي دانست و ادامه داد: در دادگاهها معمولا يك رويه ثابت براي صدور حكم طلاق بر اساس عسر و حرج وجود ندارد و اين امر باعث ميشود در مواردي مشابه مثلا در خصوص سوءرفتار، يك مورد قابل تحمل و مورد ديگر غير قابل تحمل اعلام شود.

وي با بيان اين كه نگرش و ديدگاه قاضي در اين موارد بسيار تعيينكننده است، خاطرنشان كرد: فرهنگها و سنتهاي خاص حاكم در برخي مناطق كشور نيز در اخذ تصميم از سوي قاضي تاثيرگذار هستند.

به گفته او زنان در صورتي ميتوانند تقاضاي طلاق كنند كه با استفاده از پرونده پزشكي قانوني، پروندههاي كيفري كه مرد در آنها محكوم شده باشد و يا شهادت همسايهها اثبات ادعا كنند كه البته اين مرحله براي زنان دشوار است؛ چرا كه اكثرا اطلاع ندارند بعد از اين كه مورد ضرب و شتم قرار ميگيرند بايد به پزشك قانوني مراجعه كنند يا نميتوانند شاهدي براي اثبات اعمال نادرست همسرشان معرفي كنند.

ارزني ضمن اشاره به آمار طلاق و وجود دادخواستهاي فراوان براي آن از سوي زنان، همچنين به طلاقهاي پنهان اشاره و اكثر طلاقها را نيز از اين نوع دانست و گفت: در بسياري از موارد وقتي نظر زنان در دادگاهها تامين نميشود، براي رفع مشكل خود از همسرشان جدا زندگي ميكنند.

وي با بيان اين كه جدايي فيزيكي يكي از راهكارهاي بازگشت به زندگي مشترك يا تصميم قطعي زوجين براي طلاق است، يادآور شد: در كشورهايي نظير آلمان و سوئيس دو تا يك سال را زمان لازم براي جدايي فيزيكي ميدانند تا در طول اين مدت هر دو طرف با فكر تصميم بگيرند كه ميخواهند به زندگي مشتركشان ادامه دهند يا خير.


قوانين نابرابر موجب افزايش چشمگير طلاق ميشود

وي در پاسخ به اين كه چرا با وجود شرايط سخت، شاهد افزايش آمار طلاق در كشور هستيم، تاكيد كرد: قوانين نابرابر موجب افزايش چشمگير طلاق ميشود، اگر حقوق و قوانين برابري ميان زنان و مردان باشد ديگري زني نگران احقاق حقوق خود نخواهد بود، از طرف ديگر زنان و دختران امروز به دليل افزايش سطح تحصيلات و موقيعتهاي اجتماعي ديگر زير بار زورگوييهاي مردسالارانه نميروند.

ارزني تصريح كرد: در جامعه ما اكثريت زنان وابستگي اقتصادي به همسر خود دارند و از طرف ديگر نگاه جامعه امروز هنوز هم به زنان بيوه و مطلقه نگاه خوشايندي نيست، پس زني كه درخواست طلاق ميكند، شرايط بسيار دشواري را تحمل كرده است.

وي با تاكيد بر اصلاح قوانين و مقررات، گفت: با اصلاح و بازنگري قوانين بايد تغييرات نگرشي اساسي در جايگاه زنان انجام شود، تا ديگر فقط خانه و خانواده محل كار زن و مسووليت پرورش فرزندان و خانهداري تنها وظايف او ديده نشود.

ارزني ضمن وجود قوانين نابرابر، مشكلات اقتصادي، فقر معيشتي، فقر فرهنگي، اعتياد، بيكاري، مشكلات اخلاقي زوج يا زوجه، تعيين مهريههاي سنگين، گرفتن مراسم پر رزق و برق را از جمله عوامل افزايش طلاق و كاهش تمايل دختران به ازدواج برشمرد و افزود: در سال 83، تمايل دختران جوان به ازدواج يك درصد كاهش يافته كه اين روند همچنان روبه افزايش است، چرا كه امروزه دختران جوان به دليل شرايط موجود كه البته نسبت به گذشته تغيير و تحولاتي كرده است، ايجاد زندگي مشترك را عامل محدودكننده در زندگي از جمله اشتغال ميپندارند.