Family

[donsaeid]

مترجم: الهام باباسيني

تلويزيـون و خانـواده



برنامه ها و آگهي هاي تلويزيوني اغلب داراي محتوي زيان باري هستند كه براي فرزندان و نوجوانان مناسب نيست. مطالعات نشان مي دهد كه تماشاي تلويزيون فرزندان ما را به سوي رفتارهاي پرخاشگرانه سوق داده و باعث كاهش فعاليت هاي بدني آنها مي شود.


خانواده بيشترين نقش را در زندگي فرزندان ايفا مي كند ولي تلويزيون هم بي تاثير نيست. تلويزيون به فرزندان ما آگاهي داده، آنها را سرگرم كـرده و به آنها آموزش مي دهد. اما آيا آنچه را كه تلويزيون ياد مي دهد آن چيزي است كه ما دوست داريم فرزندمان ياد بگيرند؟ برنامه ها و آگهي هاي تلويزيوني اغلب داراي محتوي زيان باري هستند كه براي فرزندان و نوجوانان مناسب نيست. مطالعات نشان مي دهد كه تماشاي تلويزيون فرزندان ما را به سوي رفتارهاي پرخاشگرانه سوق داده و باعث كاهش فعاليت هاي بدني آنها مي شود. اگر بدانيم كه تلويزيون چگونه مي تواند روي فرزندان ما تاثيرگذار باشد و با محدود كردن تماشاي آن مي توانيم به فرزندان خود كمك كنيم كه نه تنها از تماشاي تلويزيون لذت ببرند بلكه به سلامتي آنها نيز كمك كند.

چگونگيِ تاثير تلويزيون بر روي كودكان

تلويزيون از طرق مختلفي در زندگي فرزندان ما تاثير گذار است. زمانيكه فرزند شما به تماشاي تلويزيون مي نشيند، بايد به نكات ذيل توجه كرد:

مدت زمـان

در آمريكا كودكان روزانه حدود 4 ساعت تلويزيون تماشا مي كنند. البته تماشاي فيلم هاي ويدئويي و بازي هاي كامپيوتري را نيز بايد به آن اضافه نمود. ممكن است شما از تلويزيون و بازي هاي ويدئويي براي سرگرم كردن فرزند خود كمك بگيريد ولي فرزند شما به زمان بيشتري جهت رشد و يادگيري نياز دارد. بازي، مطالعه، وقت گذراندن با دوستان و خانواده بسيار سالمتر از نشتن جلوي تلويزيون است.

تغذيه

كودكاني كه بيشتر تلويزيون تماشا مي كنند بيشتر نيز مستعد چاقي هستند زيرا اين كودكان به اندازه كافي نمي دوند و بازي و ورزش نمي كنند. آنان از طريق تلويزيون آگهي هاي بيشتري دربار? انواع تنقلات غير سالم مثل غله هاي شيرين و انواع نوشيدني ها مي بينند. آگهي هاي بازرگاني معمولاً دربار? مواد غذايي سالم كه بيشتر مورد نياز كودكان مي باشد اطلاعات كمتري به آنها مي دهد.

پرخاشگري

اگر كودك شما روزانه بين 3تا4 ساعت برنامه هاي غير آموزشي تماشا كند، تا زمان پايان دوران تحصيلات ابتدايي كلاً 8000 جنايت را از طريق تلويزيون تماشا كرده است. كودكاني كه برنامه هاي خشونت آميز تلويزيون را تماشا مي كنند متوجه نيستند كه خشونت در عالم واقعيت به انسانها صدمه رسانده و يا موجب مرگ آنها مي شود. و اگر شخصيتهاي خوب داستاني عمل خشونت آميزي را انجام دهند كودكان تصور مي كنند كه هميشه براي نشان دادن مخالفت خود بايد از خشونت استفاده كنند. پس بهتر است كودكان را از ديدن برنامه ها و يا حتي كارتونهاي خشن منع كرد.

آگهي هاي تبليغاتي

متوسط كودكان سالانه بيش از 20000 آگهي تبليغاتي تماشا مي كنند. آگهي هاي بازرگاني پيشبرد سريعي دارند و سرگرم كننده نيز هستند. كودكان با ديدن يك پيام بازرگاني به دفعات، به آساني با شعر و آهنگ آن آشنا مي شوند و عبارات و اصطلاحات جذاب آن را به خاطر مي سپارند. آگهي ها تبليغاتي كودك شما را قانع مي سازد كه داشتن آن اسباب بازي و يا تنقلات ِ خاص آنها را نيز محبوب همه مي سازد. كودكان بزرگتر متوجه مي شوند كه چطور تصوير و موزيك آگهي ها توجه همگان را به خود جلب مي كند اما كودكان متوجه نيستند كه آگهي ها معمولاً مردم را متقاعد به خريد چيزي مي كنند كه شايد مورد نياز آنها نباشد.

يادگيري

تلويزيون بر روي يادگيري كودكان نيز تاثير مستقيم مي گذارد. برنامه هاي مفيد كه خشونت در آنها به چشم نمي خورد اثرات مثبتي بر روي كودكان دارد. مطالعات نشان مي دهد كه كودكان ِ پيش دبستاني كه برنامه هاي آموزشي تلويزيون را تماشا مي كنند در خواندن و حل مسائل رياضيات بهتر از كودكاني كه اين برنامه ها را تماشا نمي كنند، عمل مي كنند. اين نكته نشان مي دهد كه اگر از تلويزيون بطور صحيح استفاده شود مي توان از آن بعنوان ابزار كمك آموزشي براي كودكان نيز استفاده كرد.



سخني در مورد تلويزيون و كودكان نوپـا

كودكان در كليه سنين دائماً در حال يادگيري هستند. به ويژه 2 سال اوّل زندگي در رشد و توسع? مغز كودكان نقش بسزايي دارد. در طول اين مدت، كودك به تغذيه مناسب و فعل و انفعالات مثبت با هم سن و سالان خود و همچنين بزرگتر ها نياز دارد. تماشاي تلويزيون آن هم به مدت طولاني مي تواند اثرات منفي روي ذهن رو به رشد كودك داشته باشد. اين مقوله بخصوص در سالهاي اوليه عمر كودكان يعني درست زماني كه صحبت كردن و بازي كردن با ديگران را ياد مي گيرند بسيار حائز اهمّيت است.

در حاليكه تحقيقات متعددي دربار? اثرات تماشاي تلويزيون بر روي كودكان وجود دارد، انجمن طب اطفال آمريكا (AAP) تماشاي تلويزيون تا قبل از 2 سالگي و يا حتي بيشتر را توصيه نمي كند. اين انجمن براي كودكان بزرگتر نيز روزانه 1 الي 2 ساعت و نه بيشتر برنامه هاي آموزشي و برنامه هايي كه خشونت در آنها ديده نمي شود را توصيه مي كند.

10 نكته كه والدين بايد به آن عمل كنند

نكات زيادي وجود دارد كه شما بعنوان والدين و جهت كمك به توسعه رفتارهاي مثبت كودكان دلبندتان در تماشاي تلويزيون بايد به آنها عمل كنيد :

1. گذاشتن محدوديت

كودكان خود را محدود كنيد كه روزانه بيش از 1 تا 2 ساعت بيشتر به تماشاي فيلم و بازي هاي كامپيوتري ننشينند. به كودكان خود اجازه ندهيد كه هنگام انجام دادن تكاليف مدرسه تلويزيون تماشا كنند.

2. تصميم گيري دربار? آنچه كودكان مي بينند توسط والدين

بجاي اينكه در حين تماشاي تلويزيون از اين كانال به آن كانال برويد جهت تماشا كردن برنام? مورد علاق? خود و يا كودكانتان از راهنماي برنامه ها كمك بگيريد. زماني كه مي خواهيد برنام? مورد نظر خود را ببينيد تلويزيون را روشن و زماني كه برنامه به پايان مي رسد آن را خاموش كنيد.

[donsaeid]

3. همراه با كودك خود تلويزيون تماشا كنيد

هر زمان كه امكان دارد با كودك خود تلويزيون تماشا كنيد و با او درباه آنچه كه مي بينيد صحبت كنيد. اگر كودك شما كم سن و سال است تفاوت بين برنامه هاي مختلف مانند نمايش، آگهي هاي بازرگانـي، كارتـون و زندگي واقعي را نمي فهمد. آنها را توجيه كنيد كه شخصيت هاي تلويزيوني واقعي نيستند. به آنها بياموزيد كه برخي از برنامه هايي كه پايه و اساس واقعيت دارند ممكن است در دنياي واقعي مصداق پيدا كنند ولي هدفِ بيشتر ِ اين برنامه ها جذب بنندگان بيشتر است. اغلب اين برنامه ها نمايش هاي حزن انگيز و يا خشونت آميز هستند. بيشتر محتواي اين برنامه ها مناسب كودكان نيست. كودكان ممكن است با ديدن اين برنامه ها هميشه نگران اين مسئله باشند كه شايد آنچه كه در تلويزيون ديده اند براي خود آنها نيز اتفاق بيفتد. برنامه هاي جديد شامل ِ مطالب خشن و نامناسب براي كودكان است.اگر نمي توانيد با كودك خود تلويزيون تماشا كنيد در فرصت مناسب از او بخواهيد كه آنچه را در تلويزيون تماشا كرده براي شما تعريف كند. بهترين كار اين است كه برنامه هاي مناسب تلويزيوني را ضبط كرده و بعداً بهمراه كودك خود به تماشاي آن بنشينيد.

4.پيام هاي مناسب را پيدا كنيد.

اگر به كودك خود در دريافت پيام هاي برنامه هاي تلويزيوني كمك كنيد حتي برنامه هاي ضعيف نيز براي آنان مفيد خواهد بود. ممكن است برخي از برنامه هاي تلويزيوني افراد را بطور كليشه اي به تصوير بكشد. با كودكان خود دربار? زندگي كساني كه ممكن است در تلويزيون به نمايش گذاشته نشود مانند نقش افرادِ مختلف در سنين و نژادهاي متفاوت در زندگي واقعي صحبت كنيد. دربار? افراد با طرق زندگي متفاوت با فرزندان خود به بحث و گفتگو بنشينيد. به كودكان خود بياموزيد كه صبر و بردباري را از ديگران ياد بگيرند. بخاطر داشته باشيد كه اگر شما با برنامه خاصي از تلويزيون موافق نيستيد تلويزيون را خاموش كرده و با كودك خود در اين زمينه صحبت كنيد.

5. به كودكان خود كمك كنيد كه آگهي هاي تلويزيوني را كمتر تماشا كنند

كودكان بدون همكاري و كمك شما قادر به چشم پوشي از تماشاي آگهي هاي تلويزيوني در مورد تبليغ انواع شكلاتها، نوشيدني ها و غيره نيستند. اگر كودك شما محصولاتي را كه از طريق تبليغ تلويزيوني ديده است از شما درخواست كرد، براي او توضيح دهيد كه هدف اين تبليغات تشويق مردم به خريد كالاهايي است كه شايد مورد نياز آنها نباشد. تا حد امكان كودكان خود را از ديدن آگهي هاي تبليغاتي بر حذر داريد. شما همينطور مي توانيد برنامه هاي تلويزيوني را از قبل ضبط كرده و قسمتهاي پيامهاي تبليغاتي آن را حذف و يا براي كودكان خود فيلم هاي ويدوئي تهيه كنيد.

6. فيلم هاي ويدئويي مناسب را براي كودكان خود در نظر بگيريد

در حال حاضر فيلم هاي ويدئويي مناسبي جهت سن كودكان موجود مي باشد كه مي توان آنها را از طريق اجاره و يا خريد تهيه نمود.

7. انتخاب هاي ديگري بجز تماشاي تلويزون را به كودك خود ارائه دهيد.

تماشاي تلويزيون مي تواند براي كودك شما بصورت عادت درآيد. به كودكان خود كمك كنيد تا در اوقات فراغت خود به كارهاي ديگري نظير بازي، مطالعه، فعاليت هاي مختلف با دوستان و همسايگان و يادگيري سرگرمي ها، ورزش ها و آلات مختلف موسيقي نيز بپردازند.

8. براي كودكان خود مثال هاي خوب بياوريد

شما بعنوان والدين نقش مهمي در زندگي كودكانتان ايفا مي كنيد. اگر خود شما تماشاي بعضي از برنامـه هاي تلويزيوني را محـدود كنيد كودك شمـا نيز ياد مي گيرد كه همين كار را انجام دهد.

9. نظرات خود را بيان كنيد

اگر بعضي برنامه هاي تلويزيوني مورد علاقه شما نيست حتماً به اطلاع برنامه ريزان برسانيد. با شبكه مورد نظر يا مسئول برنامه مكاتبه كنيد زيرا آنها به نظرات عموم توجه مي كنند. اگر احساس مي كنيد كه يك پيام بازرگاني گمراه كننده است نام محصول و كانال مورد نظر را در نامه خود قيد كرده و دليل نگراني خود را نيز ذكر نمائيد.

10. اطلاعات بيشتري كسب كنيد

افراد و مكان هاي ذيل مي تواند اطلاعات بيشتري در زمينه نقش تلويزيون در زندگي كودكانتان به شما بدهند:

- ممكن است پزشك متخصص اطفال اطلاعاتي در اين زمينه داشته باشد.

- انجمن اولياء مربيان

والدين دوستان فرزند شما و همكلاسي هاي او مي توانند كمك بزرگي باشند. با ديگر والدين در اين زمينه صحبت كرده و قوانين جديدي در مورد تماشاي تلويزيون در خانه مطرح و آن را به مرحله اجرا بگذاريد.
منبع:www.aap.org

[donsaeid]

خانواده و مدرسه



اين مقاله، ضمن اشاره به برخى ملاحظات اوليه، به بيان يافته*هاى تحقيق درباره ماهيت و ميزان رابطه پيشرفت تحصيل كودكان و جنبه*هاى مختلف محيط*هاى خانوادگى آنان مى*پردازد.


مقدمه

هرچند ماهيت و چگونگى تجارب آموزشى، پرورشى و رشد كودك، تحت تأثير عوامل متنوعى همچون سياست، دولت و ارزش*هاى بومى قرار مى*گيرد، ولى روشن است دو نهادى كه به طور مستقيم در كودك تأثير مى*گذارد، خانه و مدرسه است. بسيارى از آثار گسترده جامعه، از طريق فرصت*ها و تجربه*هاى به دست آمده در اين دو نهاد بر كودك عرضه مى*شود. با توجه به اولويت خانواده در زندگى اغلب كودكان، و اهميّت عملكرد مدرسه براى فرصت*هاى آينده زندگى، تعجب*آور نيست كه حجم وسيعى از تحقيقات موجود پيرامون روابط ميان زمينه*هاى خانوادگى و يادگيرى مدرسه انجام گرفته است. هم*چنين جاى تعجب نيست كه يافته*هاى اين تحقيقات نشان مى*دهد كه تأثير خانواده بر پيشرفت تحصيلى كودكان قابل توجه است.
اين مقاله، ضمن اشاره به برخى ملاحظات اوليه، به بيان يافته*هاى تحقيق درباره ماهيت و ميزان رابطه پيشرفت تحصيل كودكان و جنبه*هاى مختلف محيط*هاى خانوادگى آنان مى*پردازد.


1. نقش*هاى تكميلى خانه و مدرسه2

خانه و مدرسه از لحاظ اولويت*ها، خواسته*ها و انتظاراتى كه سعى دارند به آن*ها برسند، سامان*دهى مكانى و زمانى خود، شيوه*هاى خاص برقرارى ارتباط با كودكان، سمت و شكل ظاهر خود و در بعضى موارد از نظر فرهنگ و زبان با همديگر متفاوتند. به علاوه، خانواده*ها در طيف متنوعى از ويژگى*هاى خود، با هم فرق دارند. برخى تفاوت*ها، به محل زندگى (شهرى يا روستايى)، وضعيت اجتماعى ـ اقتصادى و عضويت در گروه*هاى نژادى و فرهنگى مربوط است. با اين*حال، در خلال بررسى هر يك از اين مقوله*ها، احتمالا تفاوت*هاى قابل توجهى به دست خواهد آمد.

اهميّت تفاوت*هاى محيطى در اين واقعيت نهفته است كه شرايط خاص محيطى كه كودك در آن قرار دارد، بر رشد آگاهى*ها و مهارت*هاى او تأثير مى*گذارد. به دليل اختلاف محيط خانه و مدرسه، تمامى كودكان نوعى انقطاع و بريدگى بين اين دو محيط را تجربه مى*كنند و برخى از آنان ممكن است در سازگارى با شرايط مدرسه دچار مشكل شوند. شايد زمانى كه ميان آگاهى*ها، مهارت*ها، نگرش*هاى كودكان و ارزش*هايى كه به وسيله خانه و مدرسه تقويت مى*شود، هم*خوانى كم*ترى وجود داشته باشد، مشكلات حادتر و بيش*تر گردد.

هرچند تفاوت*هايى ميان خانه و مدرسه وجود دارد، ولى هر دو در يك مسأله رايج، يعنى اطمينان از رشد مطلوب كودكان، مشترك هستند. براى تحقق اين هدف، والدين به عنوان وظايف اصلى معمولا مى*پذيرند كه نيازهاى جسمى كودكان را در ارتباط با غذا، لباس، تغذيه و بهداشت فراهم سازند; مهارت*هاى اساسى اجتماعى را به آنان آموزش دهند; و مبانى يادگيرى آنان را در مدرسه پايه*گذارى و از آن حمايت نمايند. مدرسه نيز به نوبه خود، وظيفه فراهم ساختن محيط مناسب، معلمان و برنامه*هايى را كه مطابق نيازها، علايق، شيوه*هاى يادگيرى و مسائل شركت*كنندگان باشد، به عهده مى*گيرد.

بسيارى از مدارس و خانواده*ها به دلايل مختلف وظايف عمده خود را آن*طور كه شايسته است، انجام نمى*دهند. شايد برخى مدارس سهم ناچيزى در ترغيب والدين به مشاركت يا انطباق دادن*شيوه*هاى خود با ويژگى*هاى كودكانى كه با سوابق مختلف به آن*جا آمده*اند، ايفا كنند. با اين*حال اين مقاله به جاى مدرسه به خانواده اهميّت بيش*ترى مى*دهد. در عين حال اين اهتمام به اين معنى نيست كه در تأمين نيازهاى دانش*آموزان سازگارى با محيط مدرسه لازم نباشد، به ويژه آن*كه توانايى*ها، نگرش*ها و ارزش*هاى برگرفته كودكان از خانه نسبت به آن*هايى كه در مدارس شكوفا مى*شود، بسيار متفاوت است. به علاوه، بايد پذيرفت كه اغلب خانواده*ها ممكن است بدون همكارى مؤسساتى از قبيل مدارس، قادر به تأمين نيازهاى آموزشى كودكان نباشند. بعضى خانواده*ها در تأمين نيازهاى اساسى كودكان (مانند نياز غذايى) مشكل دارند. در عين حال، در يك مقياس وسيع*تر شواهد فراوانى وجود دارد كه نقش مؤثر بسيارى از خانواده*ها در فراهم ساختن شرايط مناسب براى پيشرفت تحصيلى كودكان تحت تأثير منفى تحولات مختلفى قرار مى*گيرد كه در ساختاروعملكردجامعهوخانواده*روى*مى*دهد.


2. تحولات*اجتماعىوخانوادگى3

تحولات اجتماعى كه بر ساختار و روابط خانواده تأثير مى*گذارد، تحولاتى از قبيل شهرنشينى، مهاجرت نيروى كار (به ضميمه افزايش تعداد زنان كارگر) و پيشرفت تكنولوژى (به ويژه تلويزيون) است. تحولات خانواده، دگرگونى*هايى همانند كاهش گستره خانواده، كاهش خانواده*هاى بيش از دو نسل (والدين و فرزند)، افزايش خانواده*هاى تك والدينى و رشد تعداد مادران كارگر بيرون خانه را شامل مى*شود. (كلمن 1987، كله*غان4 و ديگران 1993)

به موازات دگرگونى خانواده*ها، شبكه*هاى حمايت اجتماعى نيز در مجامع شهرى و غيرشهرى رو به افول گذاشته*اند. افول شبكه*هاى حمايت اجتماعى، انزواى مادرانى را منعكس مى*كند كه اغلب بسيار جوانند و شايد از حمايت كم*تر پدر كودك، ديگر اعضاى خانواده يا دوستان برخوردارند و يا حتى اصلا حمايت نمى*شوند. اين امر، در كاهش حمايت*هايى كه در گذشته از ناحيه سازمان*هاى مختلف و شبكه*هاى غيررسمى مانند كليساها، سازمان*هاى جوانان و همسايگان صورت مى*گرفت، نيز مؤثر است. (كلمن 1987)

تحول شرايط خانوادگى، محدود به تأثيرپذيرى اعضاى آن در اوضاع و احوال سخت اقتصادى نيست. بيش*تر كودكان خانواده*هاى مرفه در بسيارى از كشورهاى صنعتى، فقط با يكى از والدين (معمولا مادر) زندگى مى*كنند; در عين حال، نسبت خانواده*هايى كه هم زن و هم شوهر كار مى*كنند، به شدّت افزايش يافته است. البته چنين نيست كه كودكان اين خانواده*ها ضرورتاً مشكل تحصيلى داشته باشند. شايد، برنامه*ريزى*هاى مناسب، مشكلات ناشى از كار يا تك والدينى دانش*آموزان را حل كند. با اين وجود چنين شرايط خانوادگى با عوامل ديگرى پيوند مى*خورد كه آموزش و پرورش رسمى كودكان را حمايت نمى*كند. مثلا، در امريكا كودكانى كه تنها به وسيله مادران پرورش مى*يابند، حدود يك سوم از نيازهايشان در مقايسه با كودكانى كه در خانواده*هاى دو والدينى بسر مى*برند، تأمين مى*شود. به علاوه، احتمالا مادران با تحصيلات پايين، عامل اصلى ناكامى و ترك تحصيل زودرس كودكان مى*باشند. براساس برآوردهاى انجام شده در امريكا، حداقل يك سوم كودكان پيش دبستانى حتى پيش از ورود به كودكستان به دليل شرايط مختلف خانوادگى مانند فقر، كم*توجهى، بيمارى، فقدان حمايت و تربيت بزرگ*سالان، با خطر ناكامى در مدرسه مواجه مى*شوند. (هودكينسون 1991)5 اين نسبت احتمالا در دهه*هاى آينده افزايش مى*يابد.

هرچند پژوهش*هايى در زمينه كشف رابطه ميان رشدشناختى، عملكرد تحصيلى و تحولات اجتماعى و خانوادگى مذكور و نيز آثار پرورش انسان در شرايط بسيار محروم انجام گرفته است، ولى چنين تحقيق*هايى از گستره اين نوشتار بيرون است. با اين*حال، بايد توجه داشت كه كمبودهاى شناختى و تحصيلى مربوط به محروميت زياد، بيش*تر ناشى از كمبودها و تفاوت*هاى معمولى شرايط خانوادگى در كل جامعه است كه در اين مقاله بررسى مى*شود.


3. ويژگى*هاى تحقيق6

تحقيقات فراوانى درباره تأثيرات تغيير بهنجار شرايط خانواده بر رشدشناختى و عملكرد تحصيلى كودكان از آغاز سده بيستم انجام گرفته است. برخى از اين تحقيقات در مقياس محدود، برخى ديگر، شمار فراوانى از خانواده*ها را زير پوشش گرفته و در مواردى نيز نمونه*هايى كه نشانگر وضعيت ملى بوده مورد مطالعه قرار گرفته است. هرچند اطلاعات موجود در تحقيق حاضر از كشورهاى در حال توسعه نيز فراهم شده، ولى بسيارى از اين مطالعات در كشورهاى توسعه يافته انجام گرفته است.

مطالعات در همه سطوح نظام آموزشى و پرورشى از پيش دبستانى تا آموزش عالى صورت گرفته است. برخى از پژوهشگران جمع*آورى اطلاعات خود را به دوره*هاى تحصيلى پس از دبيرستان افراد نيز گسترش داده*اند. در اين مطالعات، اطلاعات به دست آمده از مطالعات طولى و نيز داده*هاى مربوط به مطالعات عرضى تجزيه و تحليل شده است. با اين حال، تحقيقات متعددى با اين محدوديت واقعى مواجه بوده است كه آن*ها از تجزيه و تحليل دسته دوم اطلاعاتى استفاده نموده كه براى هدف*هاى ديگرى جمع*آورى شده است. در چنين تحقيقاتى ممكن است اطلاعات مطلوبى وجود نداشته باشد. مثلا، براى دستيابى به يك تصوير فراگير از تأثيرات اندازه خانواده بر رشد تحصيلى، نه تنها لازم است كه اندازه (بزرگى و كوچكى) خانواده در زمان انجام تحقيق معلوم باشد، بلكه كسب اطلاعات درباره زمان*بندى تولد فرزندان و اين*كه چه زمانى كودكان خانواده را ترك مى*كنند، نيز ضرورى است. (هير، 1985)7

[donsaeid]

بسيارى از مطالعات در يك زمينه پژوهشى صرف انجام گرفته است. اما، تعدادى از آن*ها مسائل مربوط به سياست*گذارى را بررسى كرده*اند. از جمله پژوهش*هاى مربوط به زمينه سياست*گذارى، مى*توان به تلاش*هاى انجام گرفته براى كاربرد يافته*هاى مطالعات مربوط به روابط بين ويژگى*هاى خانه و عملكرد تحصيلى اشاره كرد كه درصدد بوده است بى*عدالتى*ها را برملا و كارآيى برنامه*هاى اصلاحى را آشكار سازد. (هلس و ديگران، 1980)8 هدف عمده اين تحقيقات كه هر از چندگاه به عنوان «حساب*هاى سياسى»9 نامگذارى شده، بيش*تر برآورد نقش گستره عوامل نسبى (مثل طبقه اجتماعى، نژاد، جنسيت) است تا تعيين سهم تلاش و گزينش افراد در پيشرفت تحصيلى و زندگى آينده. چنين تحقيقاتى در حوزه كلى مطالعات مربوط به تساوى فرصت*هاى آموزشى و پرورشى قرار مى*گيرد. ساير مطالعات مربوط به تساوى فرصت*ها روش نسبتاً متفاوتى را پيش*گرفتهوسهم*نسبى*عوامل*خانهومدرسه را در پيشرفت تحصيلى بررسى كرده است (مثل كلمن و ديگران،1966).10

اغلب تحقيقات خانواده و تعليم و تربيت، با به*كارگيرى روش*شناسى كمّى تجربى، ارزش*هاى عددى را به اطلاعاتى كه درباره رابطه بين ويژگى*هاى خانواده و پيشرفت*هاى دانش*آموزان جمع*آورى شده نسبت مى*دهد. روش*هاى برگزيده تجزيه و تحليل، با به كارگيرى داده*هاى همبستگى روش*هاى تحليل رگريسون، تحليل قانونى و تجزيه و تحليل مسير به كارگرفته است. نتايج فراتحليلى نيز در دسترس است (وايت 1982). اين تحليل*ها، بر سطوح مختلفى از مجموع اطلاعات درباره (دانش*آموزان، مدرسه، منطقه) مبتنى بوده است. هرچه گردآورى داده*ها فراگيرتر باشد، ارزش همبستگى مورد انتظار بيش*تر خواهد بود. در اين مقاله فقط اطلاعات مربوط به تجزيه و تحليل سطح دانش*آموزان مورد بررسى قرار مى*گيرد.

جمعى از محققان در بررسى رابطه خانه ـ مدرسه استفاده از روش*شناسى قوم نگارى را به عنوان جانشين روش*هاى سنتى تجربى مطرح كرده*اند. در اين تحقيقات، حوزه اصلى مورد علاقه معناهاى اجتماعى است كه ايفاكنندگان نقش از دانش*آموزان، معلمان و والدين به اهداف، نيّات و اقدامات خودشان و ديگرانى كه با آنان تعامل دارند، ضميمه مى*كنند.

با استفاده از الگوى تفسيرى تجزيه و تحليل موضوع*هايى كه تاكنون مورد بررسى قرار گرفته است، شامل موضوعاتى از قبيل اطلاعات معلمان از زندگى دانش*آموزان و مسؤوليت*پذيرى والدين در قبال فعاليت*هاى آموزشى مربوط به مدرسه، بوده است. (مارج اورى بنكس، 1991)11

در اغلب تحقيق*هاى سنّتى، شاخص*هاى متعددى از عملكرد تحصيلى دانش*آموزان به كارگرفته شده است. اين شاخص*ها شامل معيارهاى پيشرفت تحصيلى (مثل زبان، رياضيات، علوم)، توانايى (مثل توانايى عمومى، كلامى، فضايى)، پيشرفت تحصيلى (بالاترين سطحى كه يك دانش*آموز در نظام آموزش به آن نايل مى*گردد) و موفقيت شغلى است. هرچند برخى از تحقيقات از شيوه*هاى ميانگين نمرات، ارزيابى معلمان يا ديگر مقياس*هاى غير استاندارد پيشرفت تحصيلى استفاده مى*كند، ولى بيش*تر معيارهاى اندازه*گيرى پيشرفت تحصيلى و توانايى آزمون*هاى هنجار ـ مرجع استاندارد بوده است.

پژوهش*هايى نيز معيارهاى گوناگونى از محيط خانه يا خانواده را به كار گرفته است. بخش عمده باقيمانده اين مقاله، براساس معيارهاى سنجش محيط خانواده تنظيم يافته است. اين كار بيرون از بايستگى روش*شناختى صورت نگرفته است، بلكه انجام آن دو دليل دارد: دليل اول اين*كه انتقال صعودى از معيارهاى مربوط به منزلت خانه به معيارهايى كه فرايندهاى خانه را توصيف مى*كند به طور قابل ملاحظه*اى ارزش تبيين معيارهاى خانواده را در ارتباط با پيشرفت تحصيلى افزايش داده است. دليل دوم اين*كه تجزيه و تحليل فرايندهاى خانواده، بينش بيش*ترى رانسبت به عوامل تأثيرگذار خانواده بر پيشرفت تحصيلى فراهم مى*سازد. چنين بينش*هايى نه تنها به درك بيش*تر روابط خانه ـ مدرسه منجر مى*شود، بلكه اساس برنامه*هايى را فراهم مى*كند كه والدين را در آماده*سازى كودكان خود براى مدرسه يارى مى*دهد.


4. مطالعات مربوط به متغيرهاى اجتماعى ـ اقتصادى12

در ميان معيارهاى اوليه*اى كه براى توصيف خانواده*ها به كار رفته است، عواملى همچون شغل والدين، سطح تحصيل و درآمد آنان و آبرومندى شغل نان*آور وجود دارد كه اين عوامل بعدها در سطوح "طبقه اجتماعى" يا موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى با يكديگر تلفيق مى*شود. از بررسى تحقيقاتى كه چنين معيارهايى را به كار مى*گيرد، مى*توان چهار نتيجه به دست آورد:

1. سطح طبقه اجتماعى يا موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى رابطه*اى مثبت اما نه مستحكم با طيفى از معيارهاى مربوط به توانايى و موقعيت تحصيلى دارد.

كودكانى كه از خانواده*هايى با موقعيت بالاى اجتماعى ـ اقتصادى (مانند كودكانى كه پدر و مادرشان تحصيلات بالا دارند) به مدرسه مى*آيند، بهتر از كودكانى كه از خانواده*هاى سطح پايين موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى هستند، بر پايه چنين معيارهايى عمل مى*كنند. در پژوهش*هايى كه درآمد شاخص اوضاع و احوال خانوادگى در نظر گرفته شده، تغيير در پيشينه خانواده كم*تر از 100% متوسط واريانس مقياس*هاى مربوط به عملكرد تحصيلى را به خود اختصاص داده، اما مطالعاتى كه در آنها شغل معيار و شاخص خانواده بوده اين واريانس به متوسط حدود 4% تنزل يافته است. (وايت13، 1982)

2. آثار تفاوت*هاى خانواده، هنگام رفتن كودكان به مدرسه مسلم و مشهود است و خود را در ميزان آمادگى كودكان در بهره*گيرى از مدرسه، نشان مى*دهد. روابط متغيرهاى خانواده و پيشرفت تحصيلى در سطح مدارس ابتدايى نسبت به مدارس متوسطه روبه افزايش است. افزايش اين ارتباط ممكن است عامل كاهش واريانس مقياس*هاى محيط خانواده و پيشرفت تحصيلى باشد; زيرا دانش*آموزان ناموفق كه ترك*تحصيل مى*كنند از خانواده*هايى هستند كه موقعيت پايين اجتماعى ـ اقتصادى دارند. شواهد پراكنده فراوان وجود دارد مبنى بر اين*كه رشد دانش*آموزان در همه مدارس نشان*دهنده آن است كه فاصله پيشرفت تحصيلى كودكان خانواده*هاى موقعيت پايين اجتماعى ـ اقتصادى و آن*هايى كه موقعيت بالا دارند، رو به گسترش است. (كلمن و ديگران 1966، پولمن و گاستن، 1976) بى*ترديد با اين*كه دانش و مهارت*هاى كودكان در آغاز مدرسه، نقش بسزايى در اين وضعيت دارد، اما مى*توان انتظار داشت كه حمايت يا عدم حمايتى كه كودكان در طول*سال*هاى*تحصيلى*دريافت*مى*كنند،نيز سهم عمده*اى در اين رابطه بازى مى*كند.

3. سطح طبقه اجتماعى يا موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى خانواده*هاى كودكان، وابسته به ميزان پيشرفت تحصيلى آنان (يعنى بالاترين سطحى كه دانش*آموز در يك نظام آموزشى و پرورشى خود به آن دست مى*يابد) است. در كشورهاى گوناگونى از اروپا و امريكاى شمالى به دست آمده است كه كودكان داراى زمينه*هاى بالاى اجتماعى ـ اقتصادى، نسبت به كودكانى كه سوابق پايين*ترى دارند، در ادامه تحصيل در دوره متوسطه و آموزش عالى موفق بوده*اند. اين حقيقت حتى هنگام كنترل ميزان توانايى تحصيلى عمومى دانش*آموزان نيز صادق است. (آدامسكى، 1982، گرينى و كله*غان، 1984، هلسى و ديگران، 1980، سوئل و هوسر، 1976)14 به عنوان نمونه، سوئل و هوسر دريافتند كه متغيرهاى اجتماعى ـ اقتصادى در پيشرفت تحصيلى 50% واريانس تفسير مى*شود.

[donsaeid]

4. در كشورهايى كه مدارس متوسطه به گونه*هاى مختلف اداره مى*شود، گزينش عمده براساس زمينه اقتصادى ـ اجتماعى هنگام انتقال از مقطع ابتدايى به متوسطه تأثير خود را بر جاى مى*گذارد. دانش*آموزانى كه سوابق اجتماعى ـ اقتصادى بهترى دارند، به انتقال از دوره ابتدايى به مدارس متوسطه از نوع نظرى كه آن*ها را به تحصيلات سطح سوم هدايت خواهد كرد، گرايش محسوس دارند، در حالى كه دانش*آموزان داراى سوابق پايين به ورود در مؤسسات فنى، حرفه*اى، كوتاه مدت يا آموزش هاى عمومى تمايل دارند. (فلود و هلس 1961، گرارد 1961، گرينى و كله غان 1984)

تلاش در تبيين تفاوت*هاى پيشرفت و موفقيت تحصيلى برحسب طبقه اجتماعى يا موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى به خودى خود كوششى است در جهت شناخت ويژگى*هايى كه مى*تواند طبقه*هاى اجتماعى را توصيف كند. بنابراين، ارزش*هاى اعضاى گروه*هاى سطح پايين*تر اجتماعى، كه به جاى خود ـ رهبرى، بر تبعيت از دستورات بيرونى تأكيد دارند، احتمالا بر روش*هاى يادگيرى كودكان در مدارس تأثير مى*گذارد. (كوهن 1963)15

تفاوت نظام*هاى اعتقادى نسبت به چگونگى اداره جهان كه اغلب به توجيه ارزش*ها و هنجارها كمك مى*كند، ممكن است همين تأثير را در مورد روش*ها داشته باشد. (مكگيل كودى ديلزى، 1982)16 ممكن است همين نقش را كاربردهاى گوناگون گروه*هاى كلاس از قوانين مربوط به زبان و جامعه داشته باشد.

ادعاى برخى بر اين است كه اين*گونه كاربردها روشنگر توزيع دانش از طريق تدارك و تسهيل دسترسى اعضاى گروه*هاى برتر به سيستم*هاى كل*گرايانه، معنايى است كه در مدارس مورد استفاده قرار مى*گيرد، در حالى كه اين كاربرد گروه*هاى داراى منزلت پايين*تر را به نظام*هاى جزءگرايانه محدود مى*كند. با اين حال، تحقيقات لباو17(1977) اين نظريه را رد كرد. او دريافت كه كودكان سياه*پوست امريكايى زبان خاصى را به كار مى*برند كه اغلب با ساختارهاى استاندارد زبان*هاى ديگر متفاوت است. با اين وجود، وى هم*چنين دريافت كه زبان كودكان سياه داراى ساختار منطقى و پيچيده است و انديشه*هاى انتزاعى و دشوار را ترويج مى*كند.


5. مطالعات مربوط به شكل و ساختار خانواده18

مطالعات مربوط به شكل و ساختار خانواده، ارتباط ابعاد ساختارى خانواده*ها (اندازه خانواده، جنسيت و فاصله همتنان و وضعيت ترتيب ولادت*ها) و توانايى، پيشرفت و دست*آورد تحصيلى را بررسى مى*كند. ارتباط متقابل متغيرهاى خانواده مى*تواند كاملا پيچيده باشد، به طورى كه ممكن است تأثير هر يك از آن*ها (مانند وضعيت تولد) با تركيب ويژگى*هايى ديگر (مثل جنسيت كودك يا فاصله*گذارى ميان همتنان) تغيير كند. با اين*حال، نتايج كلى بسيارى را مى*توان از تحقيق در اين زمينه به دست آورد:

اول. بسيارى از تحقيقات همبستگى ميان اندازه خانواده و توانايى*ها، پيشرفت*ها و دست*آوردهاى تحصيلى را منفى نشان مى*دهد. در اين تحقيقات كه ميزان واريانس براساس اندازه خانواده تبيين مى گردد، از 4 تا 10درصد تغيير مى*كند.

دوم. افزايش فاصله*گذارى ميان كودكان كه با افزايش اندازه خانواده ارتباط دارد، اُفت معمولى پيشرفت تحصيلى را كاهش مى*دهد.

سوم. اگر تعداد همتنان ثابت بماند، بررسى ارتباط ميان موقعيت كودك در خانواده و موفقيت تحصيلى او نتايج مختلف خواهد داشت.

چهارم. آثار متغيرهاى مربوط به ساختار خانواده در خانه*هايى كه سطح شغلى پدر پايين است، نسبت به خانه*هاى كه سطح شغل پدر بالا مى*باشد، برجسته*تر است. (هير 1985، كله غان و ديگران 1993)

همه مكانيزم*هايى كه ممكن است ازطريق آن*ها اندازه خانواده بر نتايج تعليم و تربيت تأثير كند به روشنى معلوم نيست. از اين*رو، آناستاسى19 (1956) معتقد است كه والدين در خانواده*هاى بزرگ نسبت به خانواده*هاى كوچك منابع (مادى و روان*شناختى) كم*ترى براى هزينه در مورد هر كودك دارند. بنابراين، به عنوان نمونه، كودكان در خانواده*هاى كوچك*تر در برقرارى ارتباط كلامى با والدين از فرصت بيش*ترى برخوردارند و نيز از نظر عاطفى در وضعيت بهترى قرار دارند. با اين*كه يافته*هاى تحقيق در مورد فاصله*گذارى ميان كودكان اين تفسير را تأييد مى*كند، اما داده*هاى تجربى مربوط به ميزان منابع به كاررفته در مورد كودكان در خلال دوره كودكى نشانگر اين است كه نظريه آناستاسى نيازمند به تست روايى است. (هير 1985) افزون بر اين، اين تفسير منابعى را كه از ناحيه ساير مراقبت*كنندگان (مانند همتنان و پدر و مادربزرگ) در اختيار كودكان قرار مى*گيرد، به حساب نمى*آورد.

ممكن است استدلال*هاى آناستاسى درباره تأثيرات اندازه خانواده، توجه بيش*تر را به موقعيت تربيتى كودك در خانواده جلب كند. (كله غان و مكنامرا 1972) اگر اين*كه مى*گويند دسترسى به منابع براى تك*تك كودكان با افزايش اندازه خانواده كاهش مى*يابد و اين نيز به نوبه خود بر پيشرفت تحصيلى كودكان تأثير مى*گذارد، درست باشد، پس مى*توان انتظار داشت كه ميزان پيشرفت تحصيلى كودكانى كه بعداً متولد شده*اند از كودكانى كه قبلا به دنيا آمده*اند، كم*تر باشد. با اين*حال، اطلاعاتى كه نظريه «همبستگى منفى ميان وضعيت تربيتى و ميزان پيشرفت تحصيلى» را تأييد مى*كند، فقط در بعضى تحقيق*ها يافت مى*شود.

تلاش ديگرى براى تبيين تأثيرات اندازه خانواده و تنظيم ولادت*ها بر رشد ذهنى كودكان از جانب زاجونك و همكارانش (مانند زاجونك و بارغ، 1980)20 ارائه شده است. طبق «مدل تلاقى» آنان، تفسير اين امر را كه اندازه خانواده و تنظيم تولد چه اندازه بر رشد ذهنى كودكان تأثير مى*گذارد، بايد در خلال دوره رشد كودك و در «سطح فكرى» خانواده جستوجو كرد. اگر سطح فكرى خانواده در هر زمانى به عنوان متوسط توانايى ذهنى اغلب اعضاى آن (شامل والدين و فرزندان) شناخته شود، آن*گاه افزايش تولد كودك عامل كاهش متوسط سطح فكرى خانواده (چون سطح فكرى كودك بسيار پايين است) و نيز موجب كاهش گستره تحصيلات عمومى خانواده*ها، خواهد شد. اين امر نشان مى*دهد كه افزايش تولد كودك بر رشد ذهنى كودكان تأثير منفى خواهد داشت.

مدل تلاقى، همانند مدل اناستاسى بر يافته*هايى تأكيد دارد كه براى فاصله*گذارى نتايج سودمندى را در نظر مى*گيرد. با اين*كه برخى داده*هاى تحقيق (به خصوص اطلاعات جمع*آورى شده از گروه*هاى بزرگ) مدل تلاقى را تأييد مى*كند، برخى اطلاعات ديگر آن را تأييد نمى*كند. به خصوص، فقدان رابطه پايدار ميان موقعيت ترتيبى خانواده و پيشرفت تحصيلى مشكلاتى را براى اين مدل پديد مى*آورد.

نتايج ارائه شده در ارتباط با اندازه خانواده و پيشرفت تحصيلى بر تحقيقاتى مبتنى است كه در كشورهاى توسعه يافته اجرا شده است. مى*توان انتظار داشت كه نوع ارتباط كاركردى توانايى تحصيلى و اندازه خانواده به دنبال تغيير موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى، زمانى و فرهنگى خانواده تغيير كند. شايد برخى داده*ها از كشورهاى در حال توسعه هم اين نظريه را تأييد كند. از اين*رو، تحقيق*هاى انجام شده در افريقاى شرقى به جاى رابطه منفى ميان اندازه خانواده و پيشرفت تحصيلى رابطه مثبت را نشان مى*دهد. (نتيجه تحقيق با آزمون*هاى استاندارد توانايى و آزمون*هاى پيشرفت تحصيلى بيرونى در سطوح ابتدايى و متوسطه ارزيابى شده است; مانند درنث21 و ديگران ،1983)، آنچه قابل درك نيست اين است كه عوامل فرهنگى چگونه ممكن است اين يافته تحقيق را توجيه كند. هرچند گفته شده است كه اولويت خانواده بزرگ يا باورهاى دينى كه از محدوديت خانواده*ها جلوگيرى مى*كند، مى*تواند تأثيرات اندازه خانواده بر پيشرفت تحصيلى را كاهش دهد، ولى شواهدى از تحقيقات انجام شده در كشورهاى اروپايى وجود دارد كه اين تفسير را تأييد نمى*كند. (كله*غان و مكنامرا 1972) در مورد يافته*هاى كشورهاى اروپايى ممكن است خانواده*هاى بزرگ، فرصت*ها را براى روابط بين فردى فراهم سازند كه در خانواده*هاى هسته*اى وجود ندارد

[donsaeid]

6. ويژگى*هاى ديگر خانواده22

تعدادى از محققان فراتر از كاربرد طبقه اجتماعى يا متغيرهاى اجتماعى ـ اقتصادى و ساختار خانواده تحقيق كرده و در تحقيق*هايشان كه شامل مقياس*هاى ديگرى است، جنبه*هاى گوناگون محيط خانه را بررسى نموده*اند. فريزر23(1959) در يك تحقيق اوليه درباره پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان مدارس متوسطه اسكاتلندى، شاخص فرهنگى (مانند سطح تحصيلات والدين و عادت آنان به خواندن)، مادى و اقتصادى (مثل درآمد خانواده، تعداد خانه*ها)، انگيزشى (از قبيل تشويق والدين به كارهاى درسى) و شرايط عاطفى (مثل ميزان سازگارى در خانه، علاقه والدين به رفاه عمومى دانش*آموز) را معيار سنجش قرار داده است. ميزان واريانس پيشرفت تحصيلى با شاخص محيط خانواده 56% بوده كه اين رقم بالاتر از ميزان تفسير آن براساس شاخص*هاى موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى يا ساختار خانوادگى است.

براساس گزارش پلودن24 در يك تحقيق نسبتاً وسيعى كه در انگلستان (پيكر25 1967) انجام شد، عوامل محيطى خانه با عوامل مدرسه ابتدايى در پيش*بينى پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان بر اساس آزمون*هاى استاندارد درباره خواندن و رياضى باهم در تضاد بودند. دو جنبه از جنبه*هاى محيط خانه كه بررسى شد عبارتند از: نگرش*هاى والدين (مثل نگرش اميدبخش و دلگرم كننده به نقش والدين) و وضعيت مادى خانواده (مانند درآمد والدين و سازگارى*هاى جسمانى). در بررسى پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان، اختلاف نگرش*هاى والدين 28% بوده كه اين رقم بيشتر از 20% اختلاف شرايط خانه و 17% اختلاف مدارس است. علاوه بر آن، نگرش*هاى والدين هرچند تا حد زيادى مستقل از شرايط خانواده است، ولى با اين حال، شرايط خانواده نگرش*هاى پدر و مادر را در زمينه*هاى خاصى محدود مى*كند.

يافته*هاى اين تحقيق اهميت نگرش*هاى والدين را در تعليم و تربيت نشان مى*دهد. گزارش پلودن، در حقيقت براساس احتمال تغيير نگرش*ها و بر فرض پذيرش تأثير آن بر پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان تهيه شده است. در عين حال، اصطلاح «نگرش» ظاهراً در يك مفهوم بسيار وسيع به كار مى*رود كه قضاوت در مورد آنچه مورد بررسى قرار گرفته است را مشكل مى*سازد. براساس ابزارهاى به كار رفته، به نظر مى*آيد كه ويژگى*هاى جامعه*شناختى ـ روان*شناختى متنوعى از خانواده مورد بررسى *قرار گرفته*است. اهميت خصوصيات اجتماعى ـ روان*شناختى در ساير كشورها نيز تأييد و ثبت شده است. در امريكا، تحقيقات مبتنى بر مدل كسب موقعيت، مدلى كه با توجه به روش وسيكانسين پرداخته شده است، (مثل سىويل و هوسر 1976) راه*هايى را بررسى مى*كند كه تأثيرات زمينه*هاى اجتماعى ـ اقتصادى از طريق عوامل اجتماعى ـ روان*شناختى اعمال مى*شود. يافته*هاى تحقيقات فراوان كه در دهه*هاى 1970 و اوايل 1980 مجدداً تكرار و تأييد شد، نشان*دهنده آن است كه تأثيرات موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى بر پيشرفت تحصيلى با ترغيب والدين و همتايان از طريق پيشرفت تحصيلى و حرفه*اى دانش*آموزان به دست مى*آيد. اگر مقياس*هاى قابل استفاده در اين تحقيق*ها با موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى تلفيق شود، آن*گاه بيش*تر از نصف واريانس در ارتباط با پيشرفت سال آخر متوسطه قابل توجيه است (واريانس تلفيقى را با 15% كه تنها با موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى تفسير مى*شود، مقايسه كنيد; سىويل و هوسر 1976). پژوهش*هايى كه براساس تشويق والدين به اضافه موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى و سطح تحصيلات والدين در اتحاد جماهير شوروى ميزان پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان را بررسى مى*كرد، نشان داد كه فرايند پيشرفت تحصيلى در آن كشور بسيار نزديك به كشورهايى است كه در غرب تحقيق شده*اند. (رابزن، 1977)26

روابط بين اوضاع و احوال خانواده و عملكرد تحصيلى دانش*آموزان كه در كشورهاى توسعه*يافته تأييد شده است معلوم نيست در تمامى زمينه*هاى فرهنگى به تأييد برسد. نتايج تحقيق*هاى پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان و تحقيق*هايى كه از اطلاعات جمع*آورى شده در انجمن بين*المللى براى ارزيابى پيشرفت تحصيلى (IEA) استفاده مى*كند (اين تحقيق*ها در آفريقا، آسيا، آمريكاى لاتين و خاورميانه انجام شده است) چنين تفسير شده كه تأثير خانه بر پيشرفت تحصيلى مانند تأثير زمينه اجتماعى ـ اقتصادى در كشورهاى در حال توسعه، به ويژه كشورهاى كم*درآمد به اندازه تأثير آن در كشورهاى توسعه يافته نيست. مثلا، در يك تحقيق، پيشرفت تحصيلى علوم در هندوستان 27% واريانس مستند به اختلاف عوامل مدرسه است، در حالى كه تنها 3% قابل استناد به ويژگى*هاى مربوط به زمينه مى*باشد. (هيومن و لاكزيلى 1983)27 در آفريقا نيز پژوهش*ها نتوانست نوعى رابطه موجود بين موفقيت تحصيلى و ويژگى*هاى زمينه خانواده در كشورهاى صنعتى را كه متضمن مقياس تسهيلات مادى و تأييد و تشويق والدين به كار مدرسه بود، كشف كند (دونس و همكاران 1983) هم*چنين نمونه*هاى فراوانى در كشورهاى در حال توسعه وجود دارد كه رابطه متغيرهاى خانواده و پيشرفت تحصيلى را مانند ارتباط موجود در كشورهاى پيشرفته نشان مى*دهد.


7. متغيرهاى فرايند خانواده28

نتايج به دست آمده از تحقيقاتى كه تاكنون مورد توجه قرار گرفت به پيچيدگى و تعاملات بين افراد (والدين و كودكان) و نيز عوامل ديگر خانواده مانند دانش و نظام*هاى ارزشى حاكم بر آن*ها اشاره دارد، كه اين عوامل ممكن است بر رشد كودك در طيفى از ويژگى*هاى شناختى، نگرشى و عاطفى مربوط به عملكرد تحصيلى تأثير گذارد. چنين ملاحظاتى موجب شد كه تعدادى از محققان بيش*تر در زمينه برنامه*هاى تحصيلى يا «سبك تدريس» خانواده*هايى كه مى*تواند تفاوت*هاى موجود در آماده*سازى كودكان براى وظايف يادگيرى مدرسه و راهنمايى آن*ها در اين مسير باشد، تحقيق نمايند. هدف اين محققان اين بود كه فرايندهاى پويا و رايج درون شبكه*هاى بزرگ*تر تعاملات خانواده را تعيين كرده و آن را جايگزين شاخص*هاى ايستاى موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى به عنوان ابزارهاى اصلاح فهم نقش خانواده در رشدشناختى و تحصيلى دانش*آموزان نمايند. (بلوم 1981، مارجورينبك 1963)29

نتايج بسيارى از تحقيق*هاى فردى كه بر مطالعه نقش متغيرهاى خاص فرايند تأكيد مى*كند، اهميّت طيفى از عواملى همچون انتظارات، آرزوها، تقويت و ساختار خانواده را، نشان مى*دهد. داو30 (1963) شش فرايند مؤثر را شناسايى كرده است كه بيانگر تصوير فراگيرى از متغيرهاى مربوط به آموزش و پرورش درون خانواده بوده و با پيشرفت بالاى *تحصيلى *دانش*آموزان *در ارتباط *است:

الف. فشار مربوط به پيشرفت تحصيلى (مثل انتظارات و آرزوهاى بالاى والدين);

ب. زبان (مانند فرصت*هاى حاصل از رشد زبان و به كارگيرى سطوح پيچيده و روش*هاى مختلف زبان);

ج. راهنمايى علمى (مثل دسترسى و كيفيت كمك*هاى ارائه شده از ناحيه خانواده درباره مطالب مربوط به فعاليت تحصيلى و تكليف مدرسه);

د. فعال بودن (مثل مشاركت والدين با كودكان در فعاليت*هاى مختلف، جدا از فعاليت*هايى كه با كارهاى تحصيلى رابطه مستقيم دارند);

هـ. عقلانيت (مانند فرصت*هاى دانش*آموزان براى تفكر و تخيل در مورد فعاليت*هاى روزانه);

و. عادت كارى (مثل ميزان سامان*يابى كارهاى عادى و ساختار مديريت خانه و تأكيد بر نظام*مندى در استفاده از زمان و مكان).

تحقيق*هايى كه چنين شاخص*هاى خانوادگى و شاخص*هاى موجود در روش فراتحليلى وايت (1982) را به كار مى*گيرند، تأثير عوامل مربوط به سوابق خانوادگى بر پيشرفت تحصيلى دانش آموزان را به طور متوسط 53% واريانس به حساب مى*آورند.

مدارك تحقيق، به شمارى از دستاوردهاى خاصى در مورد روابط بين متغيرهاى فرايند خانواده از يك سو و توانايى و پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان از سوى ديگر اشاره دارد.

اول اين*كه متغيرهاى خانواده با معيارهاى توانايى كلامى ارتباط نزديك*ترى دارد تا مقياس*هاى توانايى غيركلامى (مانند توانايى فضايى).

دوم اين*كه متغيرها بيش*تر به مقياس*هاى پيشرفت تحصيلى، به ويژه در موضوعات اصلى آموزشى مربوط به خواندن و رياضيات، مرتبطند تا معيارهاى مربوط به توانايى عمومى تحصيلى يا توانايى*هاى كلامى.

سوم، متغيرهاى خانواده در طى پيشرفت تحصيلى بيش*تر با موضوعات عمومى پيشرفت در ارتباط است تا موضوع*هاى بيش*تر تخصصى (و احتمالا بيش*تر مدرسه محور) مانند علوم.

چهارم، ارتباط بين متغيرهاى فرايند خانواده، توانايى و پيشرفت تحصيلى در كشورهاى متعدد وجود داشته است; در ميان گروه*هاى مختلف اجتماعى ـ اقتصادى و اخلاقى و هم*چنين در گروه*هاى شهرى. بنابراين، مى*توان به اين نتيجه رسيد كه در چارچوب گروه*هاى اجتماعى ـ اقتصادى و اخلاقى تفاوت*هايى در محيط خانواده*ها وجود دارد و آنچه در رشد كودكان مؤثر است، چيزهاى نيست كه والدين همراه دارند. (مثلا برحسب موقعيت اجتماعى ـ اقتصادى)، بلكه آن كارهايى مؤثر است كه خود انجام مى*دهند (كله غان و ديگران 1993).

بيان شد كه برخى از تحقيق*هاى انجام شده در كشورهاى در حال توسعه نتوانسته است انطباق روابط متغيرهاى خانواده و پيشرفت تحصيلى را كه در كشورهاى صنعتى به اثبات رسيده*اند ثابت كند. با اين حال، پژوهش*هاى ديگرى از كشورهاى در حال توسعه هستند كه متمايل*اند دست*آوردهاى كشورهاى صنعتى را در مورد اهميت خانواده منعكس سازند. (جان نستون و جيانو 198331، لاك هيد و همكاران 1989، اسميت و چونگ 1986)32 ممكن است براى شناخت دلايل توجيه اختلاف اين دست*آوردها با كشورهاى در حال توسعه، تحقيق كافى انجام نگرفته باشد. انتظار آن است كه آن دلايل به ويژه در نهاد خانواده و تعليم و تربيت رسمى شاخص*هاى فرهنگى را كه در پژوهش به كار گرفته شده است شامل گردد. دقت در ارائه متغيرهاى خانواده كه در پژوهش*ها نشان داده شده نيز مى*تواند مهم باشد. همانند جوامع صنعتى، مطالعات انجام شده در كشورهاى در حال توسعه نيز كه معيارهاى مربوط به فرايندهاى خانواده را به كار مى*گيرد به نظر موفق*تر مى*آيد تا مطالعاتى كه با استفاده از مقياس*هاى منزلتى مى*خواهد ثابت كند كه بين واريانس پيشينه خانواده و واريانس عملكردتحصيلى*پيوند و ارتباط وجود دارد.

[donsaeid]

8. اصلاح روابط خانه ـ مدرسه33

كوشش*هاى فراوانى براى تقويت روابط خانه ـ مدرسه صورت مى*گيرد كه اين كوشش*ها توسط والدين، معلمان، مديران مدارس و مربيان هم تأييد مى*شود (اپستاين 1987). هرچند نقش مستقل و متفاوت هر يك از خانه و مدرسه در تعليم و تربيت دانش*آموزان روشن است، ولى در اواخر قرن بيستم بسيارى از انديشمندان تعليم و تربيت ضرورت همكارى بيش*تر ميان آن دو نهاد را در موفقيت اقدامات مهم اين نهادها خاطر نشان مى*كنند. اغلب معلمان با فرستادن اطلاعات به خانواده*هاى دانش*آموزان درباره موضوعاتى چون برنامه*ها، مقررات و اهداف مدرسه يا گزارش مربوط به پيشرفت دانش*آموزان، اين همكارى را تقويت مى*كنند. معلمان هم*چنين مى*توانند در ملاقات با اولياى دانش*آموزان، خواه به صورت فردى يا گروهى، در مورد پيش*آمدهاى خاص يا پيشرفت دانش*آموزان مذاكره نمايند. با اين حال، به رغم اهميت چنين روابطى، ممكن است از كارآورى هميشگى برخوردار نباشد. به ويژه اين*كه ممكن است اين روابط در كمك به اوليايى كه بيش*تر نياز به حمايت و درگيرشدن در مسائل تعليم و تربيت دارند، كافى نباشد. از اين*رو، براى فراهم ساختن پيوندهاى قوى*تر خانه ـ مدرسه، لازم است ساختارها و روش*هاى مختلفى در نظام*هاى مدارس سراسر جهان به وجود آيند. بدين ترتيب، اوليا مى*توانند در اداره و تصميم*گيرى مدارس دخالت نمايند يا از طريق مشاركت در فعاليت*هاى فوق برنامه*اى و گردآورى امكانات به فهرست كمك*كنندگان مدارس وارد شوند.

رويكرد اساسى*تر براى همكارى اوليا مستلزم داشتن روش*هايى است كه نقش آموزش را به آنان منتقل سازد. اين رويكرد به منظور تقويت نقش و مسؤوليت خانواده و نيز بهبود درك، مراقبت و تعليم و تربيت دانش*آموزان، روش*هاى متنوعى را ارائه مى*دهد. ايفاى نقش آموزش والدين ممكن است در مدرسه يا خانه اجرا شود. آموزش والدين در مدرسه مى*تواند مستلزم كارگاه*ها، گروه*هاى توجيهى و نشست*هاى كارآموزى براى پدران و مادران باشد يا خود والدين بتوانند در كلاس*هاى درس با معلمان و دانش*آموزان همكارى كنند. براى مثال، زمانى كه معلم با گروهى از دانش*آموزان مشغول تدريس است، والدين با ديگر دانش*آموزان به صورت فردى يا گروه كوچكى از آنان در جهت تقويت مهارت*هايى كه قبلا از معلم فراگرفته*اند، كار نمايند. چنين فعاليتى نه تنها به معلم كمك مى*كند، بلكه به والدين نيز فرصت مى*دهد تا فعاليت*هاى كلاسى را فراگرفته، بعد از آن بتوانند آن*ها را در خانه براى تقويت كودكانشان به كار گيرند يا به ديگر والدين منتقل سازند.

هم*چنين تلاش*هاى مستقيمى صورت گرفته است تا والدين را درخانه*هايشان به فعاليت*هاى يادگيرى با كودكان وادار نمايند. اين تلاش*ها معمولا متوجه دانش*آموزانى است كه آسيب*پذيرى بيش*ترى دارند و شايد اين كار در كارگاه*ها به وسيله والدين و در خانه*ها با بازديد معلمان يا ابزارهاى ديگر تقويت شود. از باب نمونه، والدين فنونى را فرار مى*گيرند كه مهارت*هاى هدايتى آنان را بالنده و يادگيرى را فعال، خواندن و نوشتن را توسعه و آنان را به مباحثه و محاوره با كودكانشان تشويق مى*كند. ممكن است قراردادى به وسيله معلم و والدين منعقد گردد كه براساس آن در ارتباط با درس*ها و فعاليت*هاى تحصيلى دانش*آموزان وظيفه خاصى براى والدين معين شود.

با توجه به نقش روابط بهينه خانه ـ مدرسه در بهبود يادگيرى دانش*آموزان در مدرسه، نبايد اين واقعيت را ناديده گرفت كه خانه و مدرسه واحدهاى اجتماعى هستند كه ديگر شبكه*ها و نهادهاى رسمى و غيررسمى را متبلور و متجلى مى*سازند. توجه به خانواده نبايد به قيمت فراموشى نقش نهادها و ساير افراد جامعه منجر شود كه مى*توانند به پيشرفت رشد تحصيلى دانش*آموزان كمك كنند. اين ديدگاه در كنفرانس جهانى آموزش و پرورش براى همه كه در جامتين تايلند در سال 1990 زير عنوان «چارچوب عمل براى برآوردن نيازهاى اصلى يادگيرى» برگزار شد، مورد تأكيد قرار گرفت. اين كنفرانس نقش چشمگيرى را كه مؤسسات اجتماعى، شركت*ها، مجامع مذهبى و ساير سازمان*هاى غيردولتى در تدارك و حمايت آموزش و پرورش پايه مى*توانند داشته باشد، برجسته و تأييد نمود.

برنامه*هاى مربوط به نقش والدين، به ويژه اگر به شبكه*اى از حمايت اجتماعى پيوند بخورد، تأثيرات مثبت و شگرفى بر توانايى كلامى، زبانى، دانش و مهارت به دست آمده در محيط مدرسه و موفقيت در موضوعات درسى دانش*آموزان خواهد داشت. اين برنامه*ها همچنين در تغيير نگرش*ها، خودباورى*ها و رفتار والدين و نيز در تأثيرگذارى بر ديگر اعضاى خانواده و در نهايت تأثير بر جامعه*اى كه خانواده در آن زندگى مى*كند، بسيار مؤثر است. (كله*غان و همكاران 1993)


9. نتايج34

پژوهش در مورد روابط بين نحوه عملكرد تحصيلى دانش*آموزان و محيط*هاى خانوادگى آن*ها از به*كارگيرى شاخص*هاى منزلت اجتماعى در طبقه*بندى خانواده*ها به شناسايى فرايندهاى خانواده (يعنى، تعامل ميان والدين و فرزندان*شان) ترقى كرده است كه اين فرايندها با پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان مرتبط*اند. توصيف خانواده*ها برحسب فرايندها در تنوع مقياس*هاى پيشرفت تحصيلى اختلاف قابل توجهى از توصيف آن برحسب موقعيت اقتصادى ـ اجتماعى يا متغيرهاى موقعيت خانوادگى دارد. با اين حال، از آن*جا كه مبناى يافته*هاى تحقيق بر همبستگى استوار است، لزوماً نمى*توان از مشاهده يك رابطه، به روابط علّى و معلولى دست يافت.

در واقع، اگر به پيچيدگى تعامل*هاى موجود در محيط خانه توجه لازم مبذول شود ـ چيزى كه در پژوهش*هاى تا به حال انجام گرفته به شايستگى مورد توجه نبوده است ـ آن*گاه روشن مى*شود كه هنوز اين پژوهش*ها در فراهم ساختن فهم قانع*كننده*اى از چگونگى نقش اوضاع جارى در خانه بر پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان چنان*كه بايد كارآمد نيستند. براى مثال، دانش ما در مورد چگونگى تأثير ابعاد خاص محيط خانواده برجنبه*هاى خاصى از رشد شناختى تا پيشرفت تحصيلى بسيار ناچيز است همچنين دانش ما در مورد اين*كه چگونه هر دانش*آموز در برابر عناصر رفتارى محيط خانواده واكنش نشان مى*دهد و يا آن را دست*كارى مى*كند بسيار اندك است، اگرچه اختلاف در واكنش*هاى دانش*آموزان پى*آمدهاى كاملا متفاوتى براى رشد و پيشرفت آنان به دنبال خواهد داشت. جنس و سن دانش*آموزان ممكن است در اين امر مهم باشد; زيرا به موازات رشد كودكان، توانايى*ها، نيازها و رفتارهاى آنان نيز تغيير مى*كند. روش*هاى ديگرى غير از بررسى*هاى كلى داراى مقياس وسيع و تحليل*هاى فرعى و دست دوم اطلاعات موردنياز است تا پرده ابهام از روى اين مسائل بردارد.

با اين حال، وضع كنونى دانش*ها نسبت به روابط خانه ـ مدرسه داراى پيامدهاى ضمنى براى عمل و سياست*گذارى است. نقش عوامل خانواده در پيشرفت تحصيلى به طور قابل توجهى مورد تأييد قرار گرفته است و برنامه*هايى مبتنى بر تحليل عوامل موجود در محيط خانواده ارائه شده كه مرتبط با پيشرفت تحصيلى است و در بهينه*سازى عملكرد تحصيلى دانش*آموزان تا حدودى موفقيت*آميز بوده است.

گذشته از پى*آمدهاى مهم عملى اين كار، موفقيت در تغيير محيط*هاى خانواده كه همگام با عملكرد تحصيلى اصلاح شده است از حمايت پژوهشى بيش*تر برخوردار است تا تأييدى كه در مورد مطالعات همبستگى در دسترس است و مى*كوشد پيوند علّى و معلولى ميان آن دسته از متغيرهاى دستكارى شده از خانواده را با عملكرد تحصيلى دانش*آموزان بيابد.

موفقيت در تدوين برنامه*هايى كه پيشرفت تحصيلى دانش*آموزان را بهبود مى*بخشد، بر چيزى بيش از درك عميق*تر فرايندهاى خانواده كه بر پيشرفت تحصيلى تأثير مى*گذارد، مبتنى است. بايد مشخص گردد كه چنين برنامه*هايى در يك زمينه سياسى به كار گرفته شود كه نه تنها شامل خانواده*ها، كه معلمان، مدارس و ديگر شبكه*هاى نهادهاى اجتماعى را كه بر زندگى خانواده*ها تأثير مى*گذارد، نيز در برگيرد. اين كار، به اين دليل است كه دسته*اى از تحقيقات، غير از پژوهش*هايى كه روابط خانه ـ مدرسه را بررسى مى*كند، شرايطى را مورد بررسى قرار مى*دهد كه طى آن*ها والدين، معلمان و نمايندگان ارگان*هاى اجتماعى مى*توانند با مشاركت يكديگر از موانع مربوط به ايفاى نقش و نيز موانع نهادينه گذشته عبور كرده و عملكرد تحصيلى دانش*آموزان را تسهيل كنند.

[donsaeid]

خانه و خانه سازى در قلمرو اخلاق و فضيلت


قرآن كريم مىفرمايد: «واجعلوا بيوتكم قبلة؛ خانههاى خود را مقابل يكديگر (به صورت متمركز) قرار دهيد. از اين كلام استوار آسمانى چنين بر مىآيد كه در آن زمان گروهى از پيروان حضرت موسى(ع) به صورت افرادى افسرده و مبتلا به رنجى روحى زندگى مىكردند و تفرقه و پراكندگى بر ناراحتى آنان مىافزود.


آيين جاودانى و حيات بخش اسلام تمامى جنبههاى زندگى انسان را در نظر داشته و در حالى كه اصول اساسى حقيقت، حكمت و عدالت را براى ترسيم روابط فردى و اجتماعى مورد توجه قرار مىدهد به آرامش، سعادت و بهروزى آحاد بشرى عنايت دارد و براى تأمين نيازهاى واقعى جوامع انسانى ضوابطى را مشخص نموده است تا آنان به دور از ناگوارىها و نگرانىها و با رعايت آنها در كنار يكديگر با امنيت و سلامتى زندگى كنند. يكى از نعمت هايى كه قرآن بدان اشاره مىكند محل سكونت آدمى است: « و اللّه جعل لكم من بيوتكم سكناً(1)؛ خداوند خانهه اى شما را مكان آرامشتان قرار داد».

در حقيقت مسكن از مهمترين احتياجات خانوادهها مىباشد و تا اين فضا را آدمى در اختيار نداشته باشد ديگر امكانات برايش گوارا نخواهد بود و در ميان تمامى مزاياى خانه، مهمترين آنها امنيت و آسايشى است كه در آن به صاحبش دست مىدهد.

براساس ارزشهاى دينى مسلمان بايد در شرايطى زندگى كند كه بتواند خداى خويش را بهتر عبادت كند و خويشتن را براى زندگى جاويدان مهيا نمايد. اين گونه نيست كه فرد پرهيزگار حتماً بايد در جايى تنگ و تاريك و به دور از تسهيلات ابتدايى و در مكانى غير اصولى سكونت اختي ار نمايد، قرآن هيچ گاه آدمى را از امكانات و شرايط مناسب محروم نكرده است بلكه به پيروان خود توصيه مىكند از رزقهاى پاكيزه و حلال، نعمتهاى الهى، جلوههاى لطف حق و مانند آن بهره گيريد امّا به گونهاى زندگى كنيد كه امور مذكور برايتان اصل و اساس و هدف قرار نگيرد و شما را از كمالات معنوى، فضايل و مكارم رشد دهنده غافل نكند و به هنگام استفاده از امكانات مشروع كه از راه حلال آنها را تدارك ديدهايد، محرومان، افراد بىبضاعت و رنج ديدگان جامعه را فراموش نكنيد. همچنين موقع استفاده از تسهيلات و امور رفاهى حقوق د يگران را مراعات كنيد و اجازه دهيد برادر دينى و همسايه شما هم در شرايطى آرام بخش زندگى كند و در مشقت و عسرت قرار نگيرد. حضرت على (ع) فرمودهاند:

«الدنيا دار مجاز و الآخره دار قرار فخذوا من ممرّكم لمقرّكم(2)؛ دنيا خانه عبور(موقت) است، بايد براى محل سكونت دائمى وسيله و امكانات برداشت و از جايى كه فناپذير است براى مكانى ابدى استفاده نمود.

خانهاى كه تجملات و تشريفات آن ما را از سراى جاويد غافل نمايد و از همدردى با انسانهاى ديگر باز دارد و عبادت و خودسازى و تربيت ساكنانش را تحت الشعاع قرار دهد نه تنها براى اهل آن آرامش به ارمغان نمىآورد بلكه چون باتلاقى صاحب خود را در آلودگىهاى خطرناك و انحرافهاى مصيبت بار فرو مىبرد.

تأكيد اسلام در ساختن خانه همان موضوعى است كه دانشمند برجسته جهان اسلام خواجه نصيرالدين طوسى مورد توجّه خوانندگان قرار مىدهد: بنيادى استوار(در برابر حوادث طبيعى و بلاها) تأمين نور و برخوردارى از نسيم و هواى مناسب، اجتناب
از تكلّف و اشراف زدگى. پرهيز از مجاورت با اهل شر و فساد، تفكيك محل سكونت خانواده و ميهمانان، وسعت و فراخى بنا، اجتناب از عصبى بودن زمين و مكان خانه و مراعات حال همسايگان.(3)
از ديدگاه ارزشهاى الهى، اگر انسان در خانه خويش به عصيان و خلاف و اسراف روى آورد اگرچه در خانهاى استوار و محكم هم سكونت داشته باشد، فرجامى فاجعهآميز داشته و زمينههاى سقوط و هلاكت خويش را فراهم نموده است قرآن به ما هشدار مىدهد: «افلم يهدلهم كم اهلكنا قبلهم من القرون يمشون فى مساكنهم انّ فى ذلك لآياتٍ لاولى النهى(4)؛ آيا آن همه مردمى كه پيش از اين در مساكن خويش راه مىرفتند و ما همه را هلاك كرديم سبب هدايت اينان نشده است اينها نشانه هايى است براى اهل خرد.

اهميت مسكن

بايد به اين واقعيت مسلّم توجه داشت كه مسكن نه به عنوان سرپناه بلكه به مثابه وسيلهاى است كه مىبايست معيارهاى اساسى لازم براى ايجاد پيوند بين زندگى خانواده و محيط را دارا باشد. واحد مسكونى محور اصلى زندگى والدين و فرزندان است و بايد شامل فضاى كافى براى غذا(تهيه، مصرف و ذخيره)، دورهم نشستن،خوابيدن،فعاليتهاى فردى از قبيل انجام ت كاليف اعضاء و كوششهاى ديگر باشد، مسكن بربهرهورى و ثبات خانواده تأثير مى گذارد و احساس عزّت و سربلندى و نيز حاكميت امنيت و آسايش برساكنين آن بايد تحقق يابد. به همين دليل رسول اكرم(ص) برخوردار بودن از خانه خوب را از نشانههاى سعادت دانستهاند.(5) چه خو ب است كه واحدهاى مسكونى به فرصتهاى اشتغال نزديك باشند حضرت امام زين العابدين (ع) مىفرمايد: از خوشبختى مرد است كه كسب او در محل اقامت(وطن) خودش باشد و مجبور نباشد براى (تأمين معاش) به آوارگى و دورهگردى روى آورد.(6)


توجه به مسايل بهزيستى، بهداشتى،دسترسى به تسهيلات عمومى از قبيل مراكز درمانى، مدرسه، كتابخانه، مراكز خريد و مهمتر از همه اينها قرار گرفتن در حوالى مراكز مذهبى و مقدس همچون: امامزاده و حسينيه بر كيفيت مسكن مىافزايد. مسايل محيطى، هواى پاك، فضاى باز، ميز ان تحمل سر و صدا، تراكم جمعيت، عملكرد مؤثر، ظاهر خوب، مصونيت در مقابل حوادث طبيعى، ملاحظه مسايل فرهنگى، ارزشها و هنجارهاى اخلاقى و مذهبى از شرايطى است كه بايد يك مسكن خوب از آن برخوردار باشد.(7)

دخل و تصرف در فضا، نظم و نسق دادن، سازماندهى و ساماندهى فضاو معنا دادن به آن، معمارى خانه را پديد مىآورد. در واقع انسان ضمن آن كه با ساختن سرپناه، نيازها و مقاصد مادى و فيزيكى خود را تأمين مىكند، تعلقات مذهبى، فرهنگى و سنتهاى بومى، حالات عاطفى و ت مايلات درونى خويش را در خانه به نمايش مىگذارد. همانگونه كه هسته اوليهاى تحت عنوان خانواده، اجتماع را مىسازد. مسكن عمدهترين فضاى زيستى به شمار مىآيد و از اين رو، روح اصلى جامعه، ويژگىها و مختصات عمومى و غالب اجتماع بدون امعان نظر در خانه، كشف و ادر اك نمىشود. اين گونه بناها علاوه بر تنوع كاربرى ها، نماينده سليقهها و تمايلات گوناگون افراد جامعهاند و در واقع در مسكن گرايشهاى مردمى به نحوى نسبتاً آزادانهتر از ديگر فضاها نمود پيدا مىكند.(

خانه سازى آنقدر در اسلام اهميت دارد كه از روزى كه مسلمانان در پى تهيه وجهى براى احداث آن است دوست خدا شمرده شده و براى چنين مبلغى نبايد خمس بدهد.(9)

ناگفته نماند كسى كه براى سكونتش احتياج به خانه دارد و نمىتواند آن را بخرد مگر با ربح معامله كه در طى چند سال كسب مىكند بنا به فتواى حضرت امام خمينى (قدس سره) مىتواند در هر سال مقدارى از نيازمندىهاى خانه را بپردازد و به عنوان مثال در يكسال زمين تهيه كند و در سال ديگر مصالح ساختمانى و در سال سوم ساير مخارج آن را بدهد و يا آن كه خانهاى بخرد و بهايش را بطور اقساطى طى چندين سال بپردازد در اين صورت تهيه مسكن جزو مخارج سال به حساب مىآيد و از پرداخت خمس معاف است، امّا اگر بخواهد چندين سال پول پس انداز كند تا بعداً خانهاى بخرد. مبالغ پس انداز شده جزو مخارج سالانه به حساب نمىآيد و بايد خمس آنها را بپردازد.(10)

اگر صاحب خانه به دلايلى دچار ورشكستگى اقتصادى شود. اسلام خانه را از مستثنيات ديون دانسته و به طلب كار اجازه مطالبه آن را نمىدهد.(11) محمد بن ابى عمير، از راويان مورد وثوق، مدتى به شغل بزازى اشتغال داشت، اگرچه وى تمكّن مالى داشت ولى اموالش از دستش رفت و به فقر و تنگدستى گرفتار شد او از مردى ده هزار درهم طلب داشت. مديون براى پرداخت بدهى خود، خانه مسكونى خويش را به همين مبلغ فروخت و روانه خانه ابن ابى عمير گرديد، در را كوبيد، صاحب خانه از منزل بيرون آمد. مديون پولها را تحويلش داد و خاطر نشان ساخت: مبلغ ى است كه از شما به ذمّه من است. پرسيد اين پول را چگونه بدست آوردهاى؟ گفت: خانهام را فروختهام. ابن عمير گفت: ذريح محاربى از امام صادق(ع) نقل كرده است مرد مديون به دليل اداء دين از منزل مسكونى خود رانده نمىشود.(12) بعد افزود به خدا قسم با آن كه هم اكنو ن در مضيقه مالى هستم به نحوى كه حتى به يك درهم نياز دارم اما اين پول را نمىگيرم.(13)

[donsaeid]

آراسته به صفاى معنوى

فلسفه انجام عبادات و فرائض تحقق تقوا در عرصه حيات انسانى است. اگر اعضاى ساكن در خانه داراى روح پارسايى و پرهيزگارى باشند. كرامت،شرافت، خميرمايه سعادت و كليد خير دنيا را بدست آوردهاند و بر محل سكونت آنان امنيت و سلامتى روانى و روحى حاكميت پيدا مى كند و زمينه رشد و تكامل و شكوفايى آنان فراهم مىگردد و با گسترش چنين معنويتى برگستره محلات مسكونى، شهركها و شهرها تمامى افراد نسبت به يكديگر منبع خير مىگردند و همگان از شرارت و ضرر متقابل مصون هستند. هراس و اضطرابى كه در خانهها و مجتمعهاى مسكونى مر دم در برخورد با يكدگر دارند به دليل فقر فضيلت و كمبود مكارم و تربيتهاى قرآنى و روايى است. خانهاى سالم است كه به تقوا آراسته باشد. قناعت اهل منزل به امور حلال، اكتفا به حداقل امكانات، پرهيز از تجملات و تشريفات، اجتناب از فزونطلبى و زياده خواهى و عدم رش ك بردن بر زندگى ديگران زمينهاى براى رويش تقوا در تمامى شئونات زندگى مىباشد. تجمل گرايى ، اسراف، افراط در تدارك امكانات محل سكونت و زياده روى در تزئينات منزل امرى مذموم و برنامهاى مطابق با هواهاى نفسانى و اميال فناپذير است. آدمى مىتواند در زمينههاى گ وناگون زندگى حدود الهى، موازين شرعى و قناعت را مراعات كند محصول اين انتخاب، آزادگى، رهايى از دلهره و تشويش است، در ضمن نياز انسان به خانهاى در خور شأن، وسيلهاى متداول و متعارف، لباس و خوراكى معتدل برطرف مىشود. آنچه در فرهنگ اسلامى اهميت دارد پاكى در طهارت و استفاده از امكاناتى است كه از راه مشروع و يا پيمودن مسير راستى و درستى بدست آورده است. خانه بايد از نظر باطن در حد اعلاى معنويت و از نظر ظاهر ضمن رعايت اصول مهندسى و فنى، تأمين نور و رعايت حال همسايگان در فضاسازى، عارى از پيرايههاى غير ضرور باش د در غير اين صورت، اهل آن از حق فاصله مىگيرند، دلها به هوا و هوس دچار مىشود و ويروسهاى خلاف و گناه روح ساكنين آن را دچار عفونتهايى درمانناپذير مىسازد. خانه آراسته به راستى، آميخته به طراوات، صفا، صميمت، درستى، سلامت، انصاف و آرامش خواهد بود.
خاتم رسولان حضرت محمد مصطفى (ص) در خانهاى ساده روزگارى با بركت را سپرى نمود و چون به سوى معبود خويش شتافت، خشتى برخشتى ننهاده بود.(14) سفيان ثورى نقل كرده است. على(ع) آجرى بر آجرى قرار نداد و نه چوبى بر روى چوبى گذاشت، با وجود آن كه رهبر جهان اسلام گرد يد در مقر حكومت خويش يعنى شهر كوفه حاضر نگرديد در محل اقامت فرمانروايان اقامت گزيند و به خانهاى كوچك اكتفا نمود، فقيران را بر خود ترجيح داد و آنان را در كاخ سفيد كوفه مستقر ساخت، گاهى اوقات سلاح خويش را مىفروخت تا لباسى يا طعامى تهيه كند.(15)

نقش تربيتى و تبليغى خانه

قرآن كريم مىفرمايد: «واجعلوا بيوتكم قبلة؛(16) خانههاى خود را مقابل يكديگر (به صورت متمركز) قرار دهيد. از اين كلام استوار آسمانى چنين بر مىآيد كه در آن زمان گروهى از پيروان حضرت موسى(ع) به صورت افرادى افسرده و مبتلا به رنجى روحى زندگى مىكردند و تفرقه و پراكندگى بر ناراحتى آنان مىافزود. لذا آن فرستاده الهى به همراه برادرش هارون مأموريت يافت براى انسجام به زندگى آنان و التيام رنج روحيشان اقداماتى به عمل آورد آن حضرت در نخستين قدم دستور داد پيروانش خانههايى ساخته و مساكن خويش را از فرعونيان جدا كنند و براى استحكام روابط اجتماعى، تقويت عواطف و احياى روح جمعى و افزايش اقتدار در مقابل دشمنان اين خانهها را مقابل هم و به صورت متمركز بنا نمايند و از پراكندگى و طفيلى بودن دست بردارند و بعد از احداث ساختمان به تربيت روحى و سازندگى اخلاقى روى آورند و خ ود را براى درهم كوبيدن قواى باطل و عوامل ستم آماده كنند وقتى خانههاى اهل ايمان اين گونه روبروى هم و در يك جهت باشد، موسى و برادرش بهتر قادر بودند در ميان آنان به نشر حقايق دينى و تبليغات مذهبى بپردازند، بنى اسرائيل هم مىتوانستند به سهولت نماز جماعت برپ ا كنند جمله اقيموا الصلوة كه بعد از عبارت «واجعلوا بيوتكم» آمده بر اين حقيقت دلالت دارد. همچنين آنان با اين سبك مسكن سازى زودتر مىتوانستند در جلسات مشورتى و گردهمآيىهايى كه رهبرانشان ترتيب مىدادند حضور بهم رسانند.(17) اقليتهاى مسلمان كه در نواحى غير مسلمان زندگى مىكنند بايد از اين اصل قرآنى تأثير پذيرند و از تفرقه و پراكندگى محل سكونت دست بردارند و در هر شهرى محلهاى را براى اقامت خود اختصاص دهند و اجا زه ندهند مخالفان در ميانشان بذر تفرقه و كدورت بيافشانند، فرهنگ مهاجم حالت احاطه و سلطه دارد و با اين وصف خانههاى مسلمانان در مناطقى كه بصورت اقليت زندگى مىكنند بايد به صورت پايگاهى جهت يك زندگى اسلامى و كانونى براى اقتدار معنوى درآيد، اين افراد از طريق ارتباطات و مناسبات اجتماعى محلهاى كه با يكديگر دارند مىتوانند پيش از محيط مدارس بر تربيت و پرورش نسل نوجوان و جوان اثر بگذارند و آنها را به سوى رشد اخلاقى و بصيرت دينى سوق دهند.(1
خانه حتى در جوامع كنونى با وجود تحولات جديد در چگونگى پرورش فرزندان دخالت اساسى دارد و تا هنگامى كه طفل به مدرسه گام مىگذارد آنچه را بايد كودك فراگيرد، آموخته است و بخش عمدهاى از فرهنگ اهل خانه به وى انتقال مىيابد. پس از آن نيز غالب اوقات فرزندان در منزل مىگذرد و در صورتى كه فضاى خانه معطر به ديانت و فضيلت باشد كودك و نوجوان از عطر روح افزاى ايمان بهرهمند مىگردند. از ديدگاه قرآن و روايات، خانه نخستين كانون براى تربيت و پرورش فرزندان است، كلام وحى به مؤمنان هشدار مىدهد: اى كسانى كه ايمان آوردهاي د خود و اهل خانه را از آتشى كه هيزم آنها انسانها و سنگهاست
مصون نگهداريد.(19) در روايتى آمده است وقتى اين آيه نازل گرديد افرادى از رسول اكرم(ص) پرسيدند: چگونه اهل خانه را از شرارههاى سوزان جهنم حفظ كنيم، آن حضرت فرمود: آنچه خدا امر كرده امر مىكنى و از آنچه خداوند بازداشته باز مىدارى. اگر از تو قبول كردند آ نها را (از آتش) نجات دادهاى و اگر نپذيرفتند تو وظيفهات را انجام دادهاى.(20) در حديث ديگرى آن خاتم رسولان جامعه اسلامى را اين گونه نصيحت نمودهاند: بدانيد همه شما نگهبان يكديگريد و نسبت به كسانى كه مأمور مراقبت از آنانيد مسؤوليت داريد. مرد نگهبان اهل خ انهاش مىباشد و زن نيز حافظ خانواده شوهر و فرزندان است و نسبت به آنان مسؤوليت دارد.(21)
فرزندان، تحت تأثير تمام انگيزههاى خانوادگى هستند. نظم خانه، چگونگى امكاناتى كه در پيرامون كودك قرار گرفته است از قبيل لوازم منزل داراى اثر عميقى در ايجاد قريحه، ذوق و علائق كودك است. زندگى توأم با نظم و برنامه ريزى، شرايط مطلوب و چگونگى نگرشها در ت هيه تداركات، ميزان رعايت اصول شرعى بر رشد عاطفى، فكرى و اجتماعى طفل اثر مىگذارد. ميان بچهها و اعضاى خانواده رابطهاى وجدانى برقرار است والدينى كه مدام به زندگى مرفّه، تكاثرطلبى و افزون خواهى فكر مىكنند و در اين راستا تلاش مىنمايند، مسير رشد و شكوفايى كودكان را با دشوارى عمده مواجه مىكنند كه استمرار اين روند در بروز نابسامانىها، آشفتگىهاى روانى و تضادهاى درونى آنان دخالت دارد.(22)
همسر فرعون - آسيه - از نظر شرايط رفاهى و تسهيلات زندگى، زيستن در خانهاى اشرافى و مهيا بودن هرگونه امكاناتى، هيچ مشكلى نداشت امّا آنچه او را رنج مىداد اين بود كه در قصر فرعون، خبرى از نور ايمان و معنويت نبود وبر محل سكونت وى تيرگى ستم و ضلالت و شرك حاك ميت داشت. از اين جهت با خداى خويش اين گونه مناجات نمود: پروردگارا براى من در جوار قرب خودت در بهشت خانهاى بساز و از شرّ فرعون و كردار او نجاتم بده، مرا از قوم ستمگر او رهايى بخش.(23)
همسر فرعون با اين درخواست از پيشگاه پروردگار خويش كاخ مجلّل شوهر خود را تحقير مىنمايد و آن را در برابر خانهاى كه در جوار رحمت الهى است به هيچ مىانگارد، عدهاى او را اينگونه نصيحت نمودند: اين همه امكانات چشمگير كه از طريق ملكه مصر بودن در اختيارت مى باشد با ايمان به موسى(ع) از دست نده. او در مقابل اين نصايح بيزارى خويش را از فرعون و جناياتش اعلام مىدارد و ناهماهنگى و بيگانگى خويش را از محيطى كه ستم بر آن احاطه يافته، برملا مىسازد. اين موضعگيرى آسيه مىتواند براى تمامى زنان مؤمن الهام بخش باشد. آن ها بايد بدانند اگر شرايط حاكم بر خانه و فشار همسر زمينهاى است براى دست بر داشتن از تقوا و سرپيچى از فرامين الهى، تسليم اين زورگويى نشوند و آگاه باشند كه نه زرق و برق، جلال و جبروت خانه فرعون آن بانوى پرهيزگار را به زانو درآورد و نه تهديدهاى خطرناك و شكن جههاى وحشيانه دستگاه شرك و ستم موفق گرديد او را وادار به تسليم كند و بىاعتنا به كاخ محروم از نور حق، به راه خويش در مسير كمال و معنويت ادامه داد تا آن كه جان خويش را فداى حقيقت نمود.

[donsaeid]

رعايت مصالح دينى در خانهسازى

قرآن در خصوص مواجه شدن حضرت ابراهيم (ع) با ميهمانان مىفرمايد: «فراغ الى اهله فجاء بعجلٍ سمين؛(24) (به دنبال آن پنهانى به سوى خانواده خود رفت و گوساله فربه(و بريانى) براى آنان آورد). در واقع حضرت ابراهيم(ع) پس از آن كه تازه واردان را در جايى مستقر ساخت و مقدمات لازم را فراهم آورد، آنان را ترك نمود و نزد همسرش رفت و با كبابى بريان بازگشت، از اين موضوع قرآن چنين برمىآيد كه خانه آن حضرت داراى دو قسمت بيرونى و اندرونى بوده است و قرآن اين ويژگى را در سبك مسكن يادآور مىشود، پيروان قرآن بايد در خانه سا زى اين سبك را مورد توجه قرار دهند.
متأسفانه امروزه به تقليد از معمارى غربى بخش اعظم زيربناى خانه به صورت يك سالن باز در مىآيد كه در گوشهاى از آن آشپزخانهاى است كه فاقد درب و پنجره مىباشد و به اصطلاح مردم حالت (اوپن) دارد. بانوى خانه يا دختران در اين فضاى باز مشغول طباخى، آشپزى و آماد ه سازى وسايل پذيرايى براى مهمانان هستند و آنان در سالن بخوبى فعاليتهاى اهل خانه را مشاهده مىكنند. آيينه بزرگى كه در يكى از ضلعهاى اتاق نشيمن نصب گرديده است كه افق ديد ميهمانان را افزايش مىدهد.
در دوران رژيم منحوس پهلوى در ظاهر براى ايجاد نظم در بافت شهرى و ضابطهمند گرديدن ساخت و سازها و در باطن براى از بين بردن سبك سنتى كه كاملاً با باورها و ارزشهاى دينى هماهنگ بود شكل جديدى از بناهاى مسكونى را مطرح نمودند تا با اهداف استعمار در جهت زوال بني انهاى فرهنگى منطبق گردد. براى عملى گرديدن اين نقشه منفى در شهردارى به خانه هايى كه يك هال در وسط حمّام، آشپزخانه و دستشويى در يك طرف و اتاقهاى پذيرايى و خواب هم در اطراف آن باشد راحتتر و سريعتر مجوّز ساخت مىدادند. طبعاً بسيارى از مردم براى رهايى از پيچ و خمهاى ادارى و نجات از دردسرها و گرفتارىهاى ناشى از آن، همين مسير آسان را پيگيرى مىنمودند. با اين وصف بتدريج اغلب خانههاى متوسط و كوچك قيافهاى يكسان يافتند. خصوصيت منفى و برجسته اين خانهها بىحجاب بودن آنهاست يعنى چون تمامى اتاقها به روى هال گشوده مىشوند هيچ حفاظ و پوششى در كار نيست. وقتى يك فرد نامحرم اعم از دوست و آشنا، ميهمان و فاميل در خانهاى اين گونه باشد بانوى معتقد به حجاب و عفاف معذّب مىگردد و مدام در رنج است. خانههاى قديمى به نحوى ساخته مىشد كه مسايل محرم و نامحرم، افراد آشنا و غريبه و مانند آن در احداث آنان در نظر گرفته مىشد و تمامى افراد در كمال آسايش و امنيت جنبههاى شرعى در روابط زن و مرد را رعايت مىكردند حضور افراد نامحرم در خانه هرگز موجب ناراحتى و عذاب اهل خانه نمىگرديد. وجود ورودى نسبتاً دراز و احياناً پيچ در پيچ، ديوارهاى بلند، مجموعه قابل تفكيك مردانه و زنانه، سقفهاى گنبدى به عنوان سنگرهايى براى خوابيدن در بين آنها در شبهاى تابستان و ملاحظه حال همسايگان، روبه قبله بودن خانه و متمركز بودنشان، بيانگر آن است كه دست اندركاران اين بناها و فضاها از شؤونات اخلاقى و م ذهبى متأثر بودهاند.
صاحب خانه براى رعايت حال افرادى كه به منزل وى مراجعه مىنمودند در جلوخانه فضايى را با آجركارى و گچ برى و جلوههاى هنرى تزئين مىنمود و دو سكو در طرفين آن تعبيه مىكرد تا تازه وارد در فصل تابستان از خشونت گرماو در زمستان از سرما و نزولات جوّى مصون باشد و ضمناً اگر قدرى معطل گرديد خسته نشود و بر روى سكوهاى ورودى خانه استراحت كند، صداى كوبههاى در مشخص مىنمود كه ميهمان تازه وارد مرد است يا زن، زيرا مردان كوبههاى سنگين و با صداى خشن را به صدادر مىآوردند و زنان حلقه سبكتر و با صداى ظريفتر را مىكوبيدند ، نظر نگارنده اين نيست كه مردم به همان سبكهاى گذشته و با مصالحى قديمى روى آورد بلكه رعايت اصول معمارى اسلامى و تأثير پذيرى فرهنگى از اين گونه فضاها مىتواند خانههاى جديد را به شكلى درآورد كه كمتر مشكلات و ناگوارىهاى اخلاقى پديد آورد. در اين گونه مساكن بومى ضمن آن كه ملاحظات اقليمى و شرايط آب و هوايى در نظر گرفته مىشد چگونگى اتاقها و فضاها به گونهاى بود كه هركدام از اعضاى خانواده مىخواستند كارى انجام دهند يا استراحت كنند مزاحم ديگرى نبودند اما در ساختمانهاى جديد همه بايد در همه چيز اجباراً شريك ب اشند اگر تلوزيون روشن است بايد همه ببينند و گوش كنند اگرچه برنامه مورد نظر را نپسندند. اگر ميهمانى براى يكى از افراد خانه آمده است بايد همه به گرد او اجتماع كنند و ناگزير وقت بگذرانند، اگر موقع خواب است همه بايد الزاماً بخوابند. اتاقها آنگونه نيست كه ر فتار افراد مستقل و طبق برنامه ريزى خودشان انجام گيرد. اساساً خانههاى مدرن براى خانوادههاى دو يا سه نفره طراحى شده است كه چندان التزامى هم به اعتقادات مذهبى خصوص عفاف و حجاب ندارند و روابط خويشاوندى و رفت و آمدهاى آنان بسيار ضعيف مىباشد در صورتى كه در مساكن بومى ارتباط با بستگان و توجه به اصل اخلاقى صله ارحام استحكام افزونترى داشت و اصولاً دو يا سه خانواده در بخشهايى قابل تفكيك زندگى مىكردند. روابطشان گرم و صميمى و شيوه زندگيشان بر اساس قناعت و تكاپو براى بدست آوردن معاشى حلال در حالتى از توكل و تو جه به لطف الهى و شكرگزارى در برابر نعمتهاى الهى استوار بود تجربه بزرگترها، شور و حرارت جوانترها و عواطف قوى افراد با يكديگر ممزوج مىگرديد و ابرهاى تيره را از آسمان ذهن و روح مىزدود.

[donsaeid]

علت افزايش آمار طلاق در كشور، عدم رعايت حريم خانواده است


امام جمعه بيرجند گفت: آمار طلاق در كشور به خصوص در شهرهاي بزرگ به دليل به هم ريختن بنيان خانواده و عدم رعايت حريم آن، افزايش يافته است.



حسين صادقي امروز در خطبه هاي نماز جمعه شهرستان بيرجند با اشاره به روز خانواده افزود: متاسفانه به دليل بروز برخي ناهنجاري*هاي اجتماعي آمار طلاق بالا رفته كه اين مسئله لزوم توجه بيشتر را مي*طلبد.

وي بابيان اين كه آمار طلاق در جوامع ديني نيز وضعيت خطرناك و تكان دهنده*اي دارد ادامه داد: اسلام حد و مرزي بين زنان و مردان تعيين كرده و هر كس فرامين الهي را رعايت كند در واقع خود را از ستم ها دور مي*كند.

صادقي با اشاره به حديثي از حضرت علي (ع) گفت: بندگان خدا بايد از دشمناني كه سعي دارند، آن ها را به مرض مبتلا كنند بترسند و با ازدواج درست آرامش و اطمينان خاطر را تامين كنند و محيط زندگي خانوادگي انسان مسلمان بايد به كانون عشق و محبت تبديل شود.

خطيب جمعه بيرجند در پايان با تاكيد بر فراخي دل افزود: از اين مفهوم در قرآن كريم به عنوان صعه صدر ياد شده و يكي از بزرگترين نعمت هايي است كه پروردگار به پيامبران عنايت كرده است.

[donsaeid]

گراني موجب اضطراب خانواده*ها شده است


خطيب جمعه مشهد با انتقاد شديد از گراني*هاي روز *افزون در جامعه گفت: گراني موجب پريشاني و اضطراب خانواده*هاي ايراني شده است.



احمد علم*الهدي امروز در صحن قدس اماكن متبركه رضوي در جمع نمازگزاران افزود: در چند وقت اخير گراني*هاي زيادي در كالاهاي اساسي، مسكن و مصالح ساختماني داشته*ايم.

وي اظهار داشت: علت برخي از گراني*ها، صادرات بي*رويه اقلامي است كه در داخل مصرف مي*شود و علت گراني آهن، سيمان و غيره نيز افزايش سه برابري طرح*هاي عمراني است.

منتخب چهارمين دوره خبرگان رهبري ادامه داد: خريد نقدي برخي محصولات كشاورزي مانند گندم، برنج و دانه*هاي روغني مانع كشت برخي محصولات مانند حبوبات از سوي كشاورزي شده و باعث افزايش قيمت حبوبات شده است.

علم*الهدي با اشاره به افزايش بهاي مس و شكر در بازارهاي جهاني تصريح كرد: در اين موارد نيز بايد گران شدن كالا در بازار جهاني، بر سر سفره اقشار آسيب*پذير در كشورمان نمايان شود.

وي با بيان اينكه رسانه*ها و برخي جريانات سياسي گران*ها را سياسي نكنند گفت: جناح*هاي سياسي از گراني*ها استفاده سياسي نكنند و چرا كه خيانت به ملت است.

علم*الهدي تصريح كرد: اگر برخي از كالاها نيز بايد از خارج وارد شود نياز به مديريت و برنامه*ريزي دارد تا تأثيرات ناگهاني بر بازار داخلي نگذارد.

وي با اشاره اينكه دولت درخصوص اقلام و كالاها، اساسي مورد نياز مردم در ابتداي هر سال بايد برنامه*ريزي داشته باشند اظهار داشت: بدين منظور بايد سرانه مصرف هر فرد سنجيده شود و بر آن اساس توليد يا وارد شود.

وي مسئله اقتصادي را يك مسئله امنيتي و قضايي دانست و گفت: برخي پيش از انتخابات براي كاهش مشاركت مردم اقدام به گراني كالاها كردند و امروز نيز پس از مشاركت خوب درصدد نااميدكردن مردمند كه بايد دستگاه*هاي مرتبط اقدامات قانوني را به انجام رسانند.