فيلم و سياست. فيلم هاليوودی سيصد درباره جنگ ترموفيل هنوز در تهران موضوع گفتگوهاست. مدرکی دال بر رنسانس ناسيوناليسم ايرانی.
شنبه*شبی ولرم است بر پشت*بام خانه*ای در شمال تهران. چراغ*های شهر دوازده*ميليونی می*درخشند، رشته*کوه البرز سايه*مانند در تاريکی جلوه می*کند. تکه*های مرغ بر روی منقل قرار دارند، ودکای خانگی ارزان هست و ويسکی جانی واکر رد ليبل. پاسداران می*توانند هر لحظه مهمانی را که مدعوينش گروه رنگارنگی از هنرمندان، مهندسان و تاجران است برهم*زنند و همه حضار را به زندان بياندازند: مصرف الکل در جمهوری اسلامی اکيداً ممنوع است.
موضوع گپ*ها رکود اقتصادی است و کارت هوشمند سوخت، قيمت*های سرسام*آور املاک، طرح مبارزه با بدحجابی و فيلم سيصد. داريوش، تاجری موفق در اواسط سی*سالگی، چندی پيش يک فراخوان اينترنتی عليه فيلم را امضا کرده است. ميگويد: «اين توهينی به ملت ايران است».
موضوع روايت هاليوودی از داستان مصور فرانک ميلر جنگ ترموفيل در سال ۴۸۰ قبل از ميلاد مسيح است، که در حين آن گروه کوچکی از اسپارت*ها در برابر نيروی برتر ايرانی مقاومت کرده بود. پادشاه يونانی لئونيداس توسط کارگردان فيلم زک اسنايدر به عنوان يک ايده*آليست بزرگ*منش معرفی می*شود و کورش، پادشاه ايرانيان، مثل رهبر يک قوم وحشی بربرها.
از ماه مارس که فيلم در ايالات متحده روی پرده رفت، در تهران غلغله شد. محافل دولتی اعلام کردند که فيلم سيصد «جنگ روانی و فرهنگی است». در تلويزيون دولتی گفته شد که «برادران وارنر صهيونيست» سعی دارد که «يک جبهه تبليغاتی عليه ريشه*های تاريخی و قديمی ايران» برپا کند.
هياهو همچنان ادامه دارد. آخرين شماره ماهنامه شهروند به اين فيلم اختصاص يافته است. در يک مقاله فيلم با «بدون دخترم هرگز» اثر بتی محمودی همپايه خوانده می*شود و اين اشاره نيز فراموش نمی*شود که حتی در فيلم «ضدآمريکايی» سيريانا صحنه*هايی وجود دارد که در آن*ها جوانان ايران پارتی*های آن*چنانی برگزار می*کنند که يک مأمور سيا به آنها دعوت شده است.
سيصد در ايران به موفقيتی نادر دست يافته است: توافق بين حکومت و اپوزيسيون، گروه*های متحجر و طرفدار غرب، پير و جوان، راننده*های تاکسی و دانشجوها. يک روزنامه حال و هوا را به خوبی توصيف کرده است: «سيصد عليه هفتاد ميليون».
شاه خود را با کورش مقايسه می*کرد
اما انتقاد پرهياهوی مقامات رسمی در ايران نشانه*ای هم برای قدرت يافتن ناسيوناليسم ايرانی* است: چرا بايد يک حکومت اسلامی از يک پادشاه ايرانی زمان پيش از اسلام حمايت کند؟ ستايش امپراتوری هخامنشی بيش از همه از سوی محمد رضا شاه پهلوی صورت می*گرفت که در پيش مقبره کورش به عنوان «شاه شاهان» تاجگزاری کرد، لقبی که در امپراتوری کهن ايران رواج داشت. پهلوی تقويم اسلامی را نيز با تقويم جديدی جايگزين کرد که شروع آن از پايه*گزاری امپراتوری هخامنشی بود.
ايران بعد از انقلاب نمی*خواست کاری به کار عهد کهن داشته باشد، از نابودی مقبره کورش در آخرين لحظه جلوگيری شد، نام تيم فوتبال تهران از «پرسپوليس» به «پيروزی» تغيير يافت.
اما اين همه در اين بين تغيير کرده است: «پيروزی» مدتی است که دوباره «پرسپوليس» نام دارد، از خود تخت جمشيد به عنوان يکی از آثار ديدنی تمجيد می*شود، علی لاريجانی، کانديد رياست جمهوری مورد حمايت آيت*الله علی خامنه*ای (مذاکره*کننده ارشد مذاکرات هسته*ای) برای يک پلاکارد تبليغاتی جلوی تصويری از خرابه*های تخت جمشيد عکس گرفت.
حکومت مذهبی بايد می*پذيرفت که بيش از همه جوانان به زمان پيش از اسلام علاقه نشان می*دهند. کريستوفر دبلگ Christopher de Bellaigue، ايران*شناس بريتانيايی در New York Review of Books می*نويسد: «اين علاقه تا حدودی نوعی واکنش به اهميتی است که در مدارس ايرانی به يادگيری زبان عربی و فرهنگ اسلامی می*دهند».
نام*های پيش از اسلام محبوبند
در تهران تعداد زيادی کتاب*های جديد به فارسی درباره امپراتوری هخامنشی، ساسانيان و زرتشت وجود دارد، اسامی پيس از اسلام مانند داريوش و يسنا بسيار محبوب هستند و نشانه*ای ديگر از رنسانس ناسيوناليسم ايرانی. حکومت جمهوری اسلامی اينجا نمی*خواهد کنار بماند.
نظر داريوش، ميزبان مهمانی شبانه نيز همين است. اما عصبانيت او از سيصد دليل ديگری دارد: برای او شاهان هخامنشی در شمار بهترين حاکمانی هستند که ايران داشته است - «در کنار محمد مصدق، نخست وزيری که به دست انگليسی*ها با کمک سيا برکنار شد». شاهان پرسپوليس برده*داری را نفی می*کردند و اولين منشور حقوق بشر را نگاشتند. داريوش می*گويد، بايد در غرب اول انجيل را بخوانند: «حتی يهوديان از ايرانيان تنها به نيکی ياد می*کنند. کورش شاه بود که به يهوديان اجازه داد از اسارت بابلی به اورشليم بازگردند». مشکل تنها اينجاست که تاريخ*نگاری ايرانی درباره اين برهه زمانی وجود ندارد، بلکه تنها اظهارات نويسندگان يونانی. داريوش می*گويد: «آن زمان*ها هم رسانه*ها در حق ما بی*انصافی می*کردند» و می*خندد.
شنبه*شبی ولرم است بر پشت*بام خانه*ای در شمال تهران. چراغ*های شهر دوازده*ميليونی می*درخشند، رشته*کوه البرز سايه*مانند در تاريکی جلوه می*کند. تکه*های مرغ بر روی منقل قرار دارند، ودکای خانگی ارزان هست و ويسکی جانی واکر رد ليبل. پاسداران می*توانند هر لحظه مهمانی را که مدعوينش گروه رنگارنگی از هنرمندان، مهندسان و تاجران است برهم*زنند و همه حضار را به زندان بياندازند: مصرف الکل در جمهوری اسلامی اکيداً ممنوع است.
موضوع گپ*ها رکود اقتصادی است و کارت هوشمند سوخت، قيمت*های سرسام*آور املاک، طرح مبارزه با بدحجابی و فيلم سيصد. داريوش، تاجری موفق در اواسط سی*سالگی، چندی پيش يک فراخوان اينترنتی عليه فيلم را امضا کرده است. ميگويد: «اين توهينی به ملت ايران است».
موضوع روايت هاليوودی از داستان مصور فرانک ميلر جنگ ترموفيل در سال ۴۸۰ قبل از ميلاد مسيح است، که در حين آن گروه کوچکی از اسپارت*ها در برابر نيروی برتر ايرانی مقاومت کرده بود. پادشاه يونانی لئونيداس توسط کارگردان فيلم زک اسنايدر به عنوان يک ايده*آليست بزرگ*منش معرفی می*شود و کورش، پادشاه ايرانيان، مثل رهبر يک قوم وحشی بربرها.
از ماه مارس که فيلم در ايالات متحده روی پرده رفت، در تهران غلغله شد. محافل دولتی اعلام کردند که فيلم سيصد «جنگ روانی و فرهنگی است». در تلويزيون دولتی گفته شد که «برادران وارنر صهيونيست» سعی دارد که «يک جبهه تبليغاتی عليه ريشه*های تاريخی و قديمی ايران» برپا کند.
هياهو همچنان ادامه دارد. آخرين شماره ماهنامه شهروند به اين فيلم اختصاص يافته است. در يک مقاله فيلم با «بدون دخترم هرگز» اثر بتی محمودی همپايه خوانده می*شود و اين اشاره نيز فراموش نمی*شود که حتی در فيلم «ضدآمريکايی» سيريانا صحنه*هايی وجود دارد که در آن*ها جوانان ايران پارتی*های آن*چنانی برگزار می*کنند که يک مأمور سيا به آنها دعوت شده است.
سيصد در ايران به موفقيتی نادر دست يافته است: توافق بين حکومت و اپوزيسيون، گروه*های متحجر و طرفدار غرب، پير و جوان، راننده*های تاکسی و دانشجوها. يک روزنامه حال و هوا را به خوبی توصيف کرده است: «سيصد عليه هفتاد ميليون».
شاه خود را با کورش مقايسه می*کرد
اما انتقاد پرهياهوی مقامات رسمی در ايران نشانه*ای هم برای قدرت يافتن ناسيوناليسم ايرانی* است: چرا بايد يک حکومت اسلامی از يک پادشاه ايرانی زمان پيش از اسلام حمايت کند؟ ستايش امپراتوری هخامنشی بيش از همه از سوی محمد رضا شاه پهلوی صورت می*گرفت که در پيش مقبره کورش به عنوان «شاه شاهان» تاجگزاری کرد، لقبی که در امپراتوری کهن ايران رواج داشت. پهلوی تقويم اسلامی را نيز با تقويم جديدی جايگزين کرد که شروع آن از پايه*گزاری امپراتوری هخامنشی بود.
ايران بعد از انقلاب نمی*خواست کاری به کار عهد کهن داشته باشد، از نابودی مقبره کورش در آخرين لحظه جلوگيری شد، نام تيم فوتبال تهران از «پرسپوليس» به «پيروزی» تغيير يافت.
اما اين همه در اين بين تغيير کرده است: «پيروزی» مدتی است که دوباره «پرسپوليس» نام دارد، از خود تخت جمشيد به عنوان يکی از آثار ديدنی تمجيد می*شود، علی لاريجانی، کانديد رياست جمهوری مورد حمايت آيت*الله علی خامنه*ای (مذاکره*کننده ارشد مذاکرات هسته*ای) برای يک پلاکارد تبليغاتی جلوی تصويری از خرابه*های تخت جمشيد عکس گرفت.
حکومت مذهبی بايد می*پذيرفت که بيش از همه جوانان به زمان پيش از اسلام علاقه نشان می*دهند. کريستوفر دبلگ Christopher de Bellaigue، ايران*شناس بريتانيايی در New York Review of Books می*نويسد: «اين علاقه تا حدودی نوعی واکنش به اهميتی است که در مدارس ايرانی به يادگيری زبان عربی و فرهنگ اسلامی می*دهند».
نام*های پيش از اسلام محبوبند
در تهران تعداد زيادی کتاب*های جديد به فارسی درباره امپراتوری هخامنشی، ساسانيان و زرتشت وجود دارد، اسامی پيس از اسلام مانند داريوش و يسنا بسيار محبوب هستند و نشانه*ای ديگر از رنسانس ناسيوناليسم ايرانی. حکومت جمهوری اسلامی اينجا نمی*خواهد کنار بماند.
نظر داريوش، ميزبان مهمانی شبانه نيز همين است. اما عصبانيت او از سيصد دليل ديگری دارد: برای او شاهان هخامنشی در شمار بهترين حاکمانی هستند که ايران داشته است - «در کنار محمد مصدق، نخست وزيری که به دست انگليسی*ها با کمک سيا برکنار شد». شاهان پرسپوليس برده*داری را نفی می*کردند و اولين منشور حقوق بشر را نگاشتند. داريوش می*گويد، بايد در غرب اول انجيل را بخوانند: «حتی يهوديان از ايرانيان تنها به نيکی ياد می*کنند. کورش شاه بود که به يهوديان اجازه داد از اسارت بابلی به اورشليم بازگردند». مشکل تنها اينجاست که تاريخ*نگاری ايرانی درباره اين برهه زمانی وجود ندارد، بلکه تنها اظهارات نويسندگان يونانی. داريوش می*گويد: «آن زمان*ها هم رسانه*ها در حق ما بی*انصافی می*کردند» و می*خندد.


Comment