Modernism

Collapse
X
 
  • Time
  • Show
Clear All
new posts
  • donsaeid
    Senior Member
    • Nov 2005
    • 28300

    #16

    5. انتقاد از معرفت‌شناسي‌

    پست‌مدرنيسم‌ اغلب‌ بر حسب‌ ديدگاه‌ انتقادي‌ نسبت‌ به ‌سرشت‌ انساني‌، تاريخ‌ و الهيات‌ و متافيزيك‌، قابل‌ تبيين‌ و تشخيص‌ مي‌باشد. برخي‌ از هواداران‌ و مفسران‌ مدرنيسم‌ بر اين‌ باورند كه‌ جنب?‌ صريحاً انتقادي ‌پست‌مدرنيسم‌، عنصر كليدي‌ اين‌ فلسفه‌ به‌ شمار مي‌رود. بر اساس‌ چنين‌ عنصري ‌است‌ كه‌ فلسف?‌ مزبور، همواره‌ نسبت‌ به‌ هر گونه‌ برداشت‌ ناشي‌ از مدرنيسم‌ به‌ نگاه ‌انتقادي‌ مي‌نگرد. در واقع‌ پست‌مدرن‌ ارزش‌ عمده‌اي‌ را براي‌ تفكر انتقادي‌ در نظر مي‌گيرد. بدين‌ترتيب‌، فرضيه‌هاي‌ بنيادي‌ كه‌ در ارتباط‌ با تماميت‌ و قطعيت‌، هم‌چنين‌ عليت‌ و جامعيت‌ برخي‌ از امور، مورد تأييد فلسفه‌ مدرنيسم‌ بوده‌اند از جانب‌ فلاسفه‌ پست‌مدرن‌، مردود دانسته‌ شده است‌. هنري‌ ژيد يكي‌ از مفسران ‌پست‌مدرنيسم‌، حتي‌ فراتر از اين‌، مدعي‌ شده‌ است‌ كه‌ بايد مقصد و منظور تعليم ‌و تربيت‌ را به‌ عنوان‌ نقطه‌ وفاق مدرنيسم‌ و پست‌مدرنيسم‌، مورد بازنگري‌ قرار دهيم‌.

    6. ارائه‌ جريان‌ فكري‌ تركيبي‌

    انديشه‌ها و ايده‌هاي‌ برگرفته‌ از پست‌مدرنيسم‌ نشان ‌مي‌دهد كه‌ فلسفه‌ پست‌مدرن،‌ تركيبي‌ از چندين‌ مكتب‌ و فلسفه‌ و نظريه‌ است‌ و يا مي‌تواند حاصل‌ گرايش‌هاي‌ فكري‌ متعددي‌ باشد. در اين‌ صورت‌، چنين‌ فلسفه‌اي‌ از مبنا و منشأ فلسفي‌ واحدي‌ برخوردار نيست‌. اين‌ خود نشان‌ مي‌دهد كه‌ چرا فلسفه ‌انتقادي‌ پست‌مدرن‌ بر ضرورت‌ از بين‌ بردن‌ مرزهاي‌ از پيش‌ تنظيم‌ شده‌ و يكنواخت ‌سنتي‌ در راستاي‌ اتخاذ خط‌مشي‌ چندگرايشي،‌ تأكيد مي‌ورزد. اصول‌ و ويژگي ‌پست‌مدرنيسم‌ به‌ آنچه‌ بيان‌ شد خلاصه نمي‌گردد، در عين‌ حال‌، مهم‌ترين‌ اصول‌ اين‌ فلسفه‌ ذكر شد و نيز به‌ اذعان‌ برخي‌، انديشمندان‌ نگرشي‌هاي‌ فوق، پست‌مدرنيسم‌ را دچار پارادوكس‌ و تناقص‌گويي‌ كرده‌ است‌. روتي‌، از نظريه‌پردازان‌ پست‌مدرنيسم‌، بر اين‌ باور اصرار مي‌ورزد كه‌ در عصر كنوني‌، ما انسان‌ها با فرهنگ‌ فرافلسفي‌ روبرو هستيم‌. روتي‌ در حالي‌ اين‌ انديشه‌ را ابراز مي‌دارد كه ‌پست‌مدرن‌ مي‌رود تا شكل‌ و ساخت‌ فلسفي‌ به‌ خود بگيرد. بدين‌ ترتيب‌، از جهت ‌فلسفي‌ يا فرافلسفي‌ بودن‌، تمايزي‌ بين‌ مدرنيسم‌ و پست‌مدرنيسم‌ باقي‌ نمي‌ماند. روتي‌ تصور مي‌كرد مي‌تواند با نظريه‌ فرافلسفي‌ خواندن‌ فرهنگ‌ مردم‌، روشنفكران ‌پست‌مدرن‌ را از قيد و بند فلسفه‌ و ايمان‌ فلسفي‌ و روبرو شدن‌ با سؤالات‌ به‌ ظاهر غيرقابل‌ پاسخي‌ كه‌ از جانب‌ باورهاي‌ فلسفي‌ برانگيخته‌ مي‌شود، بِرَهاند. در صورتي‌ كه‌ نگرش‌ روتي‌ يك‌ تصور واهي‌ بيش‌ نبود و چنين‌ نگرش‌هايي ‌پست‌مدرنيسم‌ را به‌ نوعي‌ سردرگمي‌ و تناقص‌گويي‌ مي‌كشاند، آن‌چنان ‌كه‌ راهي‌ براي‌ فرار از اين‌ تناقص‌گويي‌، جز به‌ انكار اصول‌ مزبور نمي‌ماند. پست‌مدرنيسم‌ در اين‌ صورت‌ هر چند به‌ ظاهر، برخلاف‌ آنچه‌ كه‌ نظريه‌پردازانش‌ مي‌پندارند، شكل‌ كليت‌نگر‌، ساختار ايدئولوژيك‌ و وضعيت‌ تعيّن‌يافته‌ به‌ خود مي‌گيرد و اين‌ درست‌ برعكس‌ چيزي‌ است‌ كه‌ معماران‌ پست‌مدرنيست‌ دنبال ‌مي‌كنند.

    نقدي كوتاه

    انديشه‌هاي‌ پست‌مدرنيسم‌، جنبه‌ ايده‌آليستي‌ بسيار قوي‌ دارند. برخي‌ نيز بر اين ‌باورند كه‌ بين‌ ظهور پست‌مدرنيسم‌ و رمانتيسم‌ قرن‌ 18 ارتباطي‌ وجود دارد. از اين‌رو، به‌ سختي‌ مي‌توان‌ زمينه‌ خاصي‌ را براي‌ تكوين‌ و تدوين‌ فلسلفه‌ پست‌مدرنيسم‌ در نظر گرفت‌. در انديشه‌ نظريه‌پردازان‌ پست‌مدرن‌، تمامي‌ پديده‌ها و زمينه‌ها مي‌تواند بستر مناسبي‌ براي‌ طرح‌ افكار پست‌مدرني‌ قرار گيرد. شايد به‌ اين‌دليل‌، پست‌مدرنيسم‌ مي‌رود تا آثار حضور خود را در تمام‌ زمينه‌هاي‌ فرهنگ‌، معماري‌، زيست‌شناسي‌، جغرافيا، تاريخ‌، حقوق و ادبيات‌ و سياست‌ و فلسفه ‌برجاي‌ گذارد. در هر صورت‌، معماران‌ فلسف?‌ پست‌مدرن‌ مايلند ايده‌هاي‌ فلسفي‌ و ايدئولوژيك‌ خود را در مواردي‌، همچون‌ اقتصاد، اخلاقيات‌ و متافيزيك‌، كلام‌، روش‌شناسي‌ و تعليم ‌و تربيت‌ و سيستم‌ ارتباطات‌ جاري‌ و ساري‌ ببينند. با وجود اين‌، هنوز نمي‌توان‌ يك‌ جهت‌ روشن‌ با اصول‌ و مواضع‌ تبيين‌يافته‌ از فلسفه‌ پست‌مدرن‌ ارائه‌ كرد؛ هر چند نظريات‌ فلسفي‌ كه‌ مربوط‌ به‌ دوره‌ جديدي‌ تحت‌ عنوان‌ دوره‌ پست‌مدرن‌ مي‌باشد، مدعي‌ است‌ كه‌ مي‌تواند بسياري‌ از جوانب‌ حياتي‌ مردم‌ مغرب‌ زمين‌ را تحت‌ پوشش‌ ايدئولوژيك‌ و فلسفي‌ خود قرار دهد. در مجموع‌، خواه‌ پست‌مدرنيسم‌ را تداوم‌ مدرنيسم‌ و بخشي‌ از آن‌ بدانيم‌ و خواه‌ آن‌ را فلسفه‌اي‌ نو و متفاوت‌ از مدرنيسم‌ ارزيابي‌ كنيم‌، پست‌مدرنيسم‌ در مقايسه‌ با مدرنيسم‌ به‌ عنوان‌ انقلابي‌ در محتوا و تحولي‌ بر ديدگاه‌ و شيوه‌ تفكر و زندگي،‌ بر آن‌ است‌ تا سطوح‌ جامع‌تر و وسيع‌تري‌ از فرهنگ‌ را در معرض‌ پوشش‌ خود قرار دهد.

    پست‌مدرنيسم‌ و دين‌

    مطالعات‌ اديان‌ يكي‌ از گستره‌هاي‌ رايج‌ پست‌مدرنيسم‌ است‌. در مورد نگرش‌ پست‌مدرنيسم‌ و تأثيرات‌ آن‌ بر انديشه‌ ديني‌، سه‌ نظريه‌، وجود دارد.

    1. نظريه‌اي‌ كه‌ پست‌مدرنيسم‌ را به‌ منزله‌ مرگ‌ خدايان‌، نابودي‌ دين‌ و ارزش‌ها مي‌بيند؛

    2. نظريه‌اي‌ كه‌ اين‌ مكتب‌ را بازگشت‌ به‌ ايمان‌ و الزامات‌ ديني‌ مي‌داند؛

    3. در نظريه‌ سوم‌، چنين‌ فلسفه‌اي‌ بيانگر امكان‌ بازسازي‌ ايده‌هاي‌ مذهبي‌ فراموش‌شده،‌ فرض‌ مي‌شود. به‌ بيان‌ مفصل‌تر، يكي‌ از ويژگي‌هاي‌ روشن‌ مدرنيسم‌ اين‌ بود كه ‌به‌ نام‌ تأمين‌ استقلال‌ انسان‌ و كشف‌ واقعيات‌ و توانايي‌ها، همچنين‌ در راستاي ‌تحقق‌ اميال‌ و آرزوهاي انساني‌، زبان‌ به‌ نقد دين‌ و اصول‌ و مباني‌ ديني‌ مي‌گشود. در مدرنيسم‌ مفاهيم‌ و مضامين‌ متعالي‌ و مقدس‌، معنايي ندارد؛ در حالي‌ كه‌ در پست‌مدرنيسم،‌ آموزه‌هاي ديني، كمي مورد توجه است‌. بنابر نظريه‌ غالبي‌ كه‌ وجود دارد، پست‌مدرنيسم‌ در تقابل‌ با مدرنيسم‌ و منتقد آن‌ به‌ شمار مي‌رود؛ پست‌مدرنيسم‌ در واقع‌ نوعي‌ واكنش‌ در برابر اومانيسم‌ مدرنيسم‌ است‌. اومانيسم‌ مذهب‌ و ارزش‌ها را از زندگي‌ انسان‌ طرد مي‌كند و به‌ اين‌ طريق‌ است‌ كه‌ بازگشت‌ تقدس‌ و معنويت‌ در انديشه‌ پست‌مدرن،‌ نمود پيدا مي‌كند. بعضي‌ از طرفداران‌ نظريه ‌پست‌مدرنيسم‌ در تبيين‌ اين‌ نظريه‌ مي‌گويند: استقلال‌ و ثبات‌ انسان‌ بر اين‌ بينش‌ مبتني‌ است‌ كه‌ مفهوم‌ خود - self - موضوعي‌ است‌ كه‌ از مفهوم‌ خدا نشأت‌ گرفته‌ و بدون‌ ارتباط‌ با خدا، ثباتي‌ نخواهد داشت، همانگونه‌ كه‌ چنانچه‌ بي‌ارتباط‌ با اهداف‌ متعالي‌، باشد خود از بين‌ مي‌ر
    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور

    Comment

    • Sepideh_UK
      Senior Member
      • May 2006
      • 2226

      #17
      Thanx.


      Comment

      • donsaeid
        Senior Member
        • Nov 2005
        • 28300

        #18
        تجدّدگرايى

        تجددگرايى عبارت است از يك جريان و روند فرهنگى در زمينه هاى اقتصادى، سياسى، اجتماعى، علمى و... كه با محوريت انسان و تكيه بر آزادى همه جانبه او و نيز اعتماد به عقل بشرى و اصالت دادن به فرد، درصدد تحليل همه اشياء اعم از طبيعت، ماوراء طبيعت، ارزش ها و... برآمده است و درصدد تغيير و نو كردن دايمى و همه جانبه حيات انسانى مى باشد.

        در تعريف «تجدّد» (مدرنيته) (Modernity) مى توان گفت: تجددگرايى عبارت است از يك جريان و روند فرهنگى در زمينه هاى اقتصادى، سياسى، اجتماعى، علمى و... كه با محوريت انسان و تكيه بر آزادى همه جانبه او و نيز اعتماد به عقل بشرى و اصالت دادن به فرد، درصدد تحليل همه اشياء اعم از طبيعت، ماوراء طبيعت، ارزش ها و... برآمده است و درصدد تغيير و نو كردن دايمى و همه جانبه حيات انسانى مى باشد و بدين جهت، هرچه را كه در مقابل او واقع مى شود ـ چه دين و چه آداب و ساير سنّت ها ـ نفى مى نمايد.

        براى پى بردن به مدلول واژه «مدرنيسم» (تجدّدگرايى) لازم است مفهوم روشنى از واژه هاى «مدرن» و «مدرنيته» و مفاد پسوند «ايسم» در ذهن داشته باشيم. واژه «جديد» يا «مدرن» (Modern) در كاربرد معمولى به امر (شخص يا فعل يا شىء) «امروزى (Upto date) در برابر امر كهنه و متعلق به گذشته اطلاق مى شود. در اين كاربرد معمولى مى توان آن را مترادف واژه «معاصر» (Ontemporary) دانست. اما در محافل علمى به امرى اطلاق مى شود كه علاوه بر اين كه از لحاظ تاريخى جديد و امروزى است، در قالب فرهنگى اجتماعى خاصى مى گنجد. اين قالب فرهنگى اجتماعى همان فرهنگ تجدّد يا مدرنيته است.1

        با توجه به تعريف مذكور از «مدرنيته» و توضيحات مربوط به واژه «مدرن» از يك سو و با توجه به مفهوم پسوند «ايسم»2 در واژه «مدرنيسم»، مبنى بر اين كه واژه مشتمل بر آن مشير به يك مكتب است و مقتضى است كه عده اى به آن گرويده، معتقد به آن شوند، از سوى ديگر، مى توان گفت: «مدرنيسم» حيث مكتبى و اعتقادى «مدرنيته» ـ يعنى فرهنگ و تمدن جديد ـ است كه در بخش هايى از جهان حاكم مى باشد. «مدرنيسم» مكتبى است كه براساس آن، انسان به چيز نو و فرهنگ تجدّد، گرايش دارد و مؤلّفه ها و ويژگى هايش را مى پذيرد و به دنبال تحصيل آن ها مى رود. از اين رو، اگر بخواهيم ويژگى ها و عناصر مكتب «مدرنيسم» را بشماريم، بايد به ويژگى ها و عناصر «مدرنيته»، كه همان فرهنگ و تمدن حاكم بر جوامع اروپايى و امريكا مى باشد، توجه كنيم. بدين سان، «مدرنيته» و «مدرنيسم» از حيث جوهرى، تفاوتى با همديگر ندارند، جز اين كه «مدرنيسم» به حيث گرايشى و مكتبى فرهنگ «مدرنيته» اشاره دارد.
        اگر «مدرنيسم» بدون توجه به تعريفى كه از «مدرنيته» ذكر شد، ملاحظه شود، اصطلاحى مى شود كه كاربردش عمدتاً به هنر و ادبيات از يك سو و بخشى از تاريخ كليساى كاتوليك از سوى ديگر، مربوط مى شود.

        تجددگرايى در هنر و ادبيات

        در حال حاضر، واژه «مدرنيسم» به عنوان تعبيرى جامع و فراگير جا افتاده است كه ناظر به گرايشى بين المللى در شعر، داستان، نمايش، موسيقى، فيلم، نقاشى معمارى و ديگر رشته هاى هنرى غرب در سال هاى پايانى قرن نوزدهم است; گرايشى كه بر بخش اعظم هنر قرن بيستم نيز تأثيرات شگرف و چشم گيرى داشته است.

        تجددگرايى كه بيانگر سبك خاصى است، جامع و مانع شمار وسيعى از جنبش هاى كوچك ترى است كه معمولاً بايد آن ها را در زمره طبيعت گرايى (ناتوراليسم) تاريخ گذشته دانست كه ضديت با اثبات گرايى (پوزيتيويسم) و تمايلات متضاد با بازنمايى در بسيارى از هنرمندان و انديشمندان اواخر قرن نوزدهم ويژگى بارز اين جنبش هاى كوچك تر به شمار مى رود، از اين رو، مى توان آن را شامل جرياناتى همچون نمادگرايى (سمبوليسم)، امپرسيونيسم، دوره زوال و انحطاط در حوالى پايان قرن نوزدهم «فاويسم»، «كوبيسم»، «پسا امپرسيونيسم»، «فوتوريسم»، سازه گرايى، تصورگرايى و «ورتيسيسم» در دوره اى كه تا جنگ جهانى اول و پس از آن ادامه مى يابد، دانست. علاوه بر اين، در خلال جنگ و پس از آن، سه جريان عمده ديگر نيز سر برآوردند كه آن ها را نيز مى توان در زمره جريانات متأثر از سبك «مدرنيسم» رده بندى كرد: «اكسپرسيونيسم»، «دادا»، «سور رئاليسم».

        ويژگى مشتركى كه مورد توجه منتقدان تجدّدگرايى بوده، حضور عنصر «آفرينش زدايى» (به تعبير فرانك كرمود) در اشكال نوگرايانه آن است; آفرينش زدايى از درون گرايى فنى يا از خود آگاهى استعارى و كنايى.

        تجددگرايى سراسر قارّه اروپا را درنورديد و در زمان هاى متفاوتى در كشورهاى گوناگون به اوج فعاليت و دستاوردهاى خود رسيد.

        تجددگرايى داراى عناصر سازنده و مقوّم زيبايى شناختى و شكلى خاص خود بوده و غالباً مى توان آن را به مثابه جنبشى دانست كه درصدد حفظ قلمرو زيبايى شناسى در برابر نيروهاى تهديد كننده فكرى، اجتماعى و تاريخى است كه حيات آن را از هر سو مورد تهديد جدّى خود قرار داده اند. رابطه آن با تفكّر و انديشه نوين و تكثرگرايى (پلوراليسم) نوين و با جابجايى ها و تغيير و تحوّلات عظيم نظامى، سياسى، اقتصادى، اجتماعى و عقيدتى قرن حاضر بسيار جدّى و در خور تأمّل است. عده اى معتقدند كه اشكال گوناگون تجددگرايى هر كدام با عناصر و اجزاى خود; همانند تجزيه، پراكندگى، درون گرايى و بحران ـ سقوط و فروپاشى كلّ سنّت هنرها را در تاريخ بشرى، ثبت كرده اند

        با توجه به توضيحاتى كه درباره تجددگرايى هنرى بيان شده، آشكار گرديده است كه «مدرنيسم» در اين اصطلاح، هرچند كاملاً بى ارتباط با «مدرنيته» به معناى مذكور نيست و بلكه شايد بتوان آن را زير مجموعه پديده فرهنگى اجتماعى تجدّد دانست، اما غير از «مدرنيسم» در اصطلاحى است كه حيث مكتبى و اعتقادى فرهنگ نوين جوامع اروپايى را تشكيل مى دهد. «مدرنيسم» ـ معناى مكتب اعتقادى فرهنگ متجدّد اروپايى ـ اصطلاح رايج و جاافتاده اى در متون خارجى نيست، برخلاف اصطلاح اول كه عمدتاً واژه «مدرنيسم» در آن به معناى سبك ادبى و هنرى خاصى به كار مى رود.

        تجددگرايى در كلام و الهيات

        يكى ديگر از عرصه هاى مهمى كه تجددگرايى در آن منشأ تحولات و جهت گيرى هاى تازه اى بود، حوزه دين و علم كلام يا به عبارت بهتر، عرصه الهيات است. در اين زمينه، تجددگرايى به صورت نهضتى براى ايجاد تغيير و تحوّل يا نو كردن آراء و عقايد كلامى، دينى و كنار گذاشتن يا دست كم جرح و تعديل برخى از اعتقادات رايج و غالب در حوزه كليسا و در بين روحانيان درآمد. در اين زمينه، سردمداران اين جريان سعى داشتند اهداف مزبور را از طريق به خدمت گرفتن نتايج و دستاوردهاى «نقد متعالى»، كشفيات علمى و بهره جستن از شرايط فرهنگ نوين عملى سازند. در انگلستان و امريكا، تعبير «مدرنيسم» در اطلاق به روحانيان متجدّد و ديگر حاميان و هواداران ليبراليسم دينى به كار گرفته شده، اما كاربرد اصلى آن به صورت عنوانى بود براى ديدگاه ها و نقطه نظرات گروهى از انديشمندان و متفكران كليساى كاتوليك رومى. اين عده از سوى پاپ پيوس دهم مرتد اعلام شدند. آنان فراخوانى پروتستانتيزم ليبرال مبنى بر بازگشت به خاستگاه هاى اصيل، ناب و مقدس را رد نمودند و در مقابل، از روند گسترش و تكامل مسيحيت در تاريخ استقبال كردند. در نظر آنان، جزميات، اصول خشك و متعبّدانه و مراسم نيايش و آيين هاى عبادى كليساهاى كاتوليك رومى نشانه مفيد، مؤثر و ارزشمندى ايمان و حيات معنوى به شمار مى رفتند. اما معتقد بودند كه كاتوليسيزم جديد و كامل ترى در حال ظهور است.4 اين عده از روش هاى عمل گرايانه (پراگماتيسم) و روش هاى انتقادى قرن نوزدهم متأثر بودند و در صدد بودند در مسائلى كه تا آن زمان بى چون و چرا تلّقى شده بودند و خارج از سيطره دخل و تصرّف آن ها و به عبارت ديگر، در هاله اى از تقدّس قرار داشتند، به كنكاش و چون و چرا بپردازند. اين واژه در توسعه هاى هم زمان با نهضت يادشده در كاتوليك، در پروتستانتيزم و يهوديت اصلاح شده نيز كاربردهايى دارد. با توجه به همه توضيحاتى كه ذكر شد، مى توان دريافت كه اين نهضت دينى در برخى از ارزش هاى اين دوره از تاريخ فرهنگى، كه معمولاً با «مدرنيته» يا «مدرنيسم» به آن اشاره مى شود، سهيم است، اما كاملاً غير از آن است. «مدرنيسم» در اصطلاح نهضت دينى مذكور، دايره اى مضيّق و مفادى دينى دارد، اما «مدرنيسم» در اصطلاح مكتبِ فكرى گرايشىِ جامعه نوين دايره اى بسيار گسترده دارد، به گونه اى كه شايد بتوان گفت: حتى خود دين و حوزه هاى مربوط به آن را نيز شامل مى شود و مفاد آن اساساً غيردينى و يا ضدّدينى است.

        اشتراكات مظاهر گوناگون تجددگرايى

        اگر بخواهيم به چند ارزش كلى، كه بيش تر مظاهر تجددگرايى ـ اعم از هنر، فرهنگ و تمدن، فلسفه، علم، دين و... ـ را در بر مى گيرد، اشاره كنيم، بايد به شوك معرفتى توجه كرد. پيش از عصر جديد، انسان ها بر فهم عرفى واقع گرا و اثبات پذير خويش تكيه مى كردند و بدين سان، از نوعى آرامش خاطر در مقام معرفت برخوردار بودند، اما در عصر حاضر گويا انسان به اين نتيجه رسيده كه معرفت هاى او واقع گرايى و واقع نمايى ندارند و يا ـ به اصطلاح ـ يك شوك معرفتى ايجاد شده است. بر همين اساس، «شك» يك ارزش مى شود و جزم و يقين از قدر و ارج مى افتد و دين نيز از واقع گرايى و واقع نمايى باز مى ماند، به گونه اى كه مسائلى مانند خدا، قيامت و فرشتگان در نهايت ساخته و پرداخته ذهن و روان انسان و به تعبيرى ديگر، انسانى به شمار مى روند. اين ديدگاه حتى دين را نيز امرى دنيوى و نامقدّس مى شمارد كه به عنوان يكى از مظاهر «سكولاريسم» در جاى خود مورد بحث و پژوهش قرار مى گيرد.
        نكته مهم ديگر ـ كه مى تواند برآمده از نكته قبلى باشد ـ اين است كه فرهنگ تجددگرايى از قبول «واقعيت عينى» مستقل از فهم انسان ولى قابل دسترس آن، شانه خالى مى كند و به بعد انسانى ادراك يا مشاهده روى مى آورد. در واقع گرايى (رئاليسم) سنّتى، هنرمندان و منتقدان، متفّكران اجتماعى و دانشمندان و علماى دين فكر مى كردند كه درباره واقعيتى طبيعى يا اجتماعى يا روان شناختى يا ماوراى طبيعى به طور مستقيم و بلاواسطه اظهارنظر مى كنند، اما تجددگرايى از اين عمل واقع گرايانه اساساً روى گردان است. به مثال ذيل توجه كنيد: در علوم طبيعى، الگوى بزرگ جهان عينى ثابت و خارجى مبتنى بر مكانيك نيوتنى بود. انيشتين اين ساختار عقلانى و منجسم را با تغيير توجه از ذات واقعيت به ذات متحيّث (به حيثيت مدرك بودن) و از آنچه ارتباط بلاواسطه ما با طبيعت تلقى شده بود، به مشاهده ما از آن طبيعت، به تدريج تضعيف كرد. انيشتين در سال 1905 در مقاله اش درباره «نسبيت خاص» نپرسيد كه زمان چيست، بلكه پرسيد: ما چگونه زمان را اندازه مى گيريم؟ او پرسيد كه منظور ما از زمان يك حادثه چيست. در نظريه «نسبيت»، بُعد و حيثيت مورد مطالعه، نه يك انطباع ذهنى است و نه يك توصيف ضرورى و ثابت يك شىء يا حادثه خارجى. در مقابل مى توان آن را به عنوان وضعيتى بينابين ـ و از حيث ادبى يك واسطه ـ بين مشاهده گر و پديدار مورد مشاهده در نظر گرفت. اين وضعيت بينابين موقعيت معرفت شناختى مختص به تجدد گرايى است. اين وضعيت نه بر فاعل شناسا (سوژه) تأكيد مى كند و نه بر متعلّق شناسايى (ابژه)، بلكه بر عمل مشاهده انسانى، كه به يك واقعيت مفروض تعلّق گرفته است، تأكيد مى كند، اما هرگز ثابت نشده است كه آن واقعيت مفروض بايد خارج از مشاهده گر واقعيت داشته باشد. اين مثال بيانگر موقعيت معرفت شناختى «مدرنيسم» در علم است. در هنر نقاشى، «كوبيسم» به جاى اين كه به شيئى كه متمثل مى شود توجه كند، به چگونگى تمثّل آن توجه مى كند. به عنوان فلسفه تجدّدگرا مى توان از نهضت «پديدارشناسى» نام برد (چرا كه اين مكتب واقعيت خارجى را بين الهلالين قرار داده از آن بحث نمى كند و به آنچه براى ذهن پديدار مى شود، بذل توجه مى كند.)

        نكته قابل توجه ديگر اين كه در اين دوران، فرهنگى ارزشمند و محترم شمرده مى شود كه پيشرو، سنّت شكن، غيرمعمول و نامتداول باشد. فرهنگ متجدّد نه تنها رايج نمى باشد، بلكه ضدّ امر رايج و شايع است و از اين رو، همواره در تغيير مى باشد
        نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


        «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
        صادق هدايت؛ بوف کور

        Comment

        • donsaeid
          Senior Member
          • Nov 2005
          • 28300

          #19
          تجربه دينى، مدرنيته و پست مدرنيسم



          نگارنده اين مقاله ابتدا به چگونگى پيدايش بحث تجربه دينى پرداخته است. زمينه پيدايش بحث تجربه دينى، مدرنيته است، كه در دو نكته تلخيص شده است: خودبنياد انديشى بشر و عقل‏گرايى افراطى. مدرنيته دو رويه براى بحث تجربه دينى پديد آورده است: رويه پديدار شناختى، كه پيشرو اصلى آن شلاير ماخر است; و رويه معرفت‏شناختى، كه در عصر حاضر نيز اذهان بسيارى از فلاسفه دين را به خود مشغول ساخته است.


          چكيده: نگارنده اين مقاله ابتدا به چگونگى پيدايش بحث تجربه دينى پرداخته است. زمينه پيدايش بحث تجربه دينى، مدرنيته است، كه در دو نكته تلخيص شده است: خودبنياد انديشى بشر و عقل‏گرايى افراطى. مدرنيته دو رويه براى بحث تجربه دينى پديد آورده است: رويه پديدار شناختى، كه پيشرو اصلى آن شلاير ماخر است; و رويه معرفت‏شناختى، كه در عصر حاضر نيز اذهان بسيارى از فلاسفه دين را به خود مشغول ساخته است. نگارنده در بخش ديگرى از مقاله به برخى ادعاهاى پست‏مدرنيستم پرداخته و تاثيرهاى آن را در دو رويه بحث تجربه دينى بر شمرده است; و سرانجام، به برخى نظريات مخالف با نگرش پست مدرنيسم پرداخته است.

          توجه به حالات دينى، پديده‏اى نو در تاريخ اديان نيست. بيشتر دينداران حالات خاص دينى در خود سراغ دارند و معمولا امورى از اين دست را براى ديگران نقل مى‏كنند. از همه بالاتر، عرفا براى حالات و شهودهاى خود اهميت قائل بوده‏اند. كتابهاى عرفانى اديان مختلف، مشحون از تجارب و احوال درونى عرفاست. از اين گذشته، آنها كتابهايى تدوين كرده‏اند كه اين حالات را در آنها ضبط نموده‏اند. تذكرة الاولياء عطار و مقامات العارفين افلاكى از اين جمله‏اند. بسيارى از شعرا، كه گرايشها و تمايلات دينى دارند، اشعار خود را ترجمان و گزارشهايى از تجارب عرفانى خود مى‏دانند. اين بحثها شباهت‏بسيارى با مباحث تجربه دينى در دين‏پژوهى معاصر دارند، ولى بحثى كه عنوان «تجربه دينى‏» را به خود گرفت، انديشه ويژه‏اى است كه در مغرب زمين تولد يافت، و رشد و باليدن گرفت. به عبارت ديگر، توجه دين شناسان به اين بحث، معلول تحول فكرى‏اى است كه در دوره معينى رخ داده است. داستان نشو و نماى اين تحول فكرى بدين قرار است:

          دوره مدرنيته ,(Modernity) كه در قرن شانزدهم و شايد هم اندكى قبل از آن در اواخر قرون وسطا پا به عرصه نهاد، ويژگيهايى داشت; مهمترين آنها «خود بنياد انديشى بشر» (Subjectivism) و «سلطه بلامنازع يافتنى عقل‏» به همراه برداشت‏خاصى از عقل است كه به شرح هر يك مى‏پردازيم:

          1. خود بنياد انديشى به اين معناست كه انسان در دوره مدرن مركز مختصات قرار مى‏گيرد، و به هر چيزى از منظر فرد انسان نگريسته مى‏شود. سنگ بناى حقيقت هم در درون انسان جاى داده مى‏شود; مثلا در فلسفه مى‏توان به كوجتيوى دكارت، يعنى «مى‏انديشم پس هستم‏»، اشاره كرد. سنگ بناى فلسفه دكارت اين گزاره است كه از حقيقتى درونى بر مى‏خيزد. دكارت به هر چيزى از منظر اين فرد انديشنده مى‏نگرد و وجود جهان و خدا را از درون اين فرد انديشنده بيرون مى‏كشد. (1)

          2. برداشت مدرنيته از عقل: در دوره مدرن تصوير خاصى از عقل وجود داشت. عقل در اين تصوير نمى‏تواند از محدوديتهاى شخصى فراتر رفته و به كل حقيقت نايل شود و روايتهاى بزرگ (grand narrative) را در باره جهان هستى و عالم واقع دريابد. اصطلاح روايتهاى بزرگ نوعى كنايه است، و فلاسفه پست مدرن تعابير مختلفى، مانند «برداشتهاى مطلق درباره جهان‏» و «فرا روايتها»، را به جاى آن به كار مى‏برند. گاهى تعبير «نگريستن از ناكجا آباد» (2) را به كار مى‏برند. مقصود همه تعابير اين است كه عقل مى‏تواند فارغ از محدوديتهاى فرهنگى و زبانى، در نقطه‏اى بى‏طرف بايستد و كل داستان واقعيت و جهان را بخواند; آن‏گاه تصاوير بزرگ و روايتهاى كلى از واقعيت و جهان را تدوين كند. عقل نقشه تمام واقعيت را ترسيم مى‏كند و اندك چيزى را فرو نمى‏گذارد. اين تصوير، تصوير عقل‏گرايى افراطى در دوره مدرن است.

          فلاسفه پست مدرن منكر چنين برداشتى از عقل‏اند; مثلا ريچارد رورتى (Richard Rorty) مى‏گويد: «هيچ تصوير بزرگى وجود ندارد.» و ليوتار (Lyotard) مى‏گويد: «ديگر فرا روايتى وجود ندارد.» مقصود همه آنها اين است كه عقل تنها از چشم‏اندازهاى خاصى به واقعيت راه دارد، و همچون ناظر بى‏طرفى نيست كه بتواند كل داستان واقعيت را بخواند. (3)

          هر يك از دو مؤلفه اصلى مدرنيته، خود بنياد انديشى بشر و سلطه بلامنازع يافتنى عقل، به گونه‏اى در پيدايش بحث تجربه دينى نقش داشته‏اند، كه اينك به توضيح آنها مى‏پردازيم:

          1. شكست عقل‏گرايى افراطى در حوزه دين

          بسيارى از فلاسفه مدرنيته، كه بعد از دكارت به عرصه فكرى غرب پا نهادند، عقل‏گرايى افراطى را در حوزه دين نمى‏پذيرفتند. شايد در اين باره هيوم (David Hume) بيشتر از همه پافشارى كرده باشد. تمام فلسفه دين هيوم حول اين محور مى‏چرخد كه دين با عقل‏گرايى افراطى سازگار نيست. هيوم و ديگران براهين اثبات وجود خدا را ناتمام مى‏دانستند و آموزه‏هاى اصلى مسيحيت، مانند تثليث، را قابل اثبات با عقل نمى‏دانستند. تعارض علم با آموزه‏هاى مسيحيت هم مزيد بر علت‏شده بود. علم نوين، كه با آزمايشهاى گاليله و نظريات ابداعى وى باليدن گرفت، روى خوشى به تعاليم رسمى كليسا نشان نمى‏داد.

          2. ظهور تحويل‏گرايى كانت

          كانت‏با هيوم بر سر اين نكته همداستان بود كه دين با عقل‏گرايى افراطى ناسازگار است; و آموزه‏هاى دينى با عقل قابل اثبات نيستند. عقل در محدوده ويژه‏اى كارايى دارد; و اگر پا را از آن فراتر بگذارد، به تناقض و تعارض دچار مى‏شود. راه حل كانت اين بود كه دين را بايد به حوزه اخلاق ارجاع داد. وجود خدا پيش‏فرض عقل عملى و اخلاق است. دين فراهم آمده از نظرياتى نيست كه با عقل اثبات شود. دين همان اخلاق است. نظريه كانت تحويل گرايانه (Reductionist) است، و حقيقت دين را با اخلاق يكى مى‏داند. (4)

          3. رمانتيسم

          عقل‏گرايى افراطى چهره‏اى خشك و نگاهى بى روح به مباحث داد; و رونق آن در فلسفه هگل به اوج رسيد. اين امر موجب ظهور مكتب رمانتيسم شد. در رمانتيسم احساسات و عواطف به جاى عقل مى‏نشيند; و هنر، جايگزين فلسفه و علم مى‏شود.

          متكلم مشهور آلمانى و پروتستان مشرب، فردريك شلايرماخر ,Friedrich Schleiermacher) م‏1768-1834) عقل‏گرايى افراطى در دين را نمى‏پذيرفت. به نظر وى گوهر دين مجموعه‏اى از قوانين اخلاقى و باورها نيست تا نظامى عقلى را طرح كنيم كه عهده‏دار اثبات عناصر اين مجموعه شود. او با تحويل‏گرايى كانت‏به مخالفت‏برخاست; و معتقد بود حقيقت دين را بايد در وراى اين دو جست و جو كرد; جايى كه اخلاق و باورها از آن نشئت مى‏گيرند. شلايرماخر، تحت تاثير رمانتيسم، گوهر دين را نوعى احساس در نظر گرفت. البته او در كتاب درباره دين، نوعى احساس را گوهر دينى معرفى مى‏كند، ولى در كتاب ايمان مسيحى صراحتا اين احساس را احساس «وابستگى مطلق‏» مى‏داند. در آثار شلاير ماخر واژه «تجربه‏» و «تجربه دينى‏» در اشاره به اين احساس به كار نرفته است، بلكه او واژه حال (moment) را به كار مى‏برد. (5) تجربه دينى، آن گونه كه امروزه به كار مى‏رود، از اصطلاحاتى است كه ويليام جيمز در كتاب انواع تجارب دينى مطرح كرده است. البته قبل از جيمز، تعداد زيادى از نويسندگان اين عبارت را به كار برده‏اند، ولى كار برد امروزى اين عبارت ريشه در آثار وى دارد. (6) جيمز در همان سنتى قرار دارد كه از شلايرماخر به ارث رسيده است; هر دو گوهر دين را تجربه و احساس مى‏دانند، و باورها و اعمال دينى را ترجمان آن.

          يكى از كسانى كه سنت فكرى شلايرماخر را ادامه داد، شرق شناس آلمانى، ردولف اتو (Rudolf-Otto) بود. اتو بيشتر بر جنبه عرفانى دين تاكيد مى‏ورزيد. او در كتاب مشهور مفهوم امر قدسى (Das Heilige) مى‏خواهد آشكار سازد كه گوهر مسيحيت در زير مباحث عقلانى انباشته شده، و در هاله‏اى از ابهامات فرو رفته است. بحثهاى كلامى و اخلاقى و جنبه عقلانيت‏مسيحيت موجب شده كه گوهر اصلى آن به فراموشى سپرده شود. حكومت مطلقه را از آن عقل دانستن، انديشه‏اى است كه تا امروز بر مطالعات و پژوهشهاى دينى سايه افكنده است. گوهر دين را بايد در جنبه غير عقلانى آن جست و جو كرد، كه از مقوله احساسات و عواطف است. (7)

          دو ويژگى اساسى را كه براى مدرنيته بر شمرديم، هر يك به طريقى در پيدايش بحث تجربه دينى و گسترش آن تاثير داشت. از يك جهت، شكست عقل‏گرايى افراطى و الهيات طبيعى (عقلى) متكلمان مسيحى را به اين سو سوق داد كه گوهر دين بايد امرى غير از استدلالها و فرمولهاى كلامى باشد. از جهت ديگر، در مدرنيته انسان محور حقايق قرار مى‏گيرد و منظومه‏اى از حقايق بر انسان مبتنى مى‏شود. همچنان كه دكارت مى‏گفت: «مى‏انديشم پس هستم‏»; و اين را بنياد تمام تفكرات و باورهايش مى‏دانست، كالون (Calvin) هم در دوره مدرن مى‏گفت: «هر فرد انسان، براى ارتباط مستقيم درونى خود با جهان فراطبيعى، وسيله‏اى را دارد.» سنگ بناى نجات و حقايق در درون انسان قرار دارد. هم دكارت و هم كالون اصل خود بنياد انديشى بشر را اعلان كردند، اما دكارت در زمينه فلسفه، و كالون در قلمرو دين. (
          نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


          «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
          صادق هدايت؛ بوف کور

          Comment

          • donsaeid
            Senior Member
            • Nov 2005
            • 28300

            #20


            ويژگى نخست (عقل‏گرايى افراطى) نقش منفى، و ويژگى دوم (خودبنياد انديشى بشر) نقش ايجابى در بحث تجربه دينى ايفا كرد. به عبارت ديگر، عقل‏گرايى افراطى، به دليل ناسازگار بودنش با دين، موجب شد متكلمان مسيحى استدلالهاى كلامى و فلسفى را گوهر دين ندانند، اما خود بنياد انديشى بشر باعث‏شد كه آنها به تجارب و احساسات دينى روى بياورند.

            گفتنى است كه در ميان متكلمان مسيحى، پيروان مذهب پروتستان، بر خلاف كاتوليكها، به تجارب دينى بيشتر اهميت مى‏دهند، زيرا پروتستانها به دستگاه كليسا و مقام پاپ عنايتى ندارند. بنابراين، تجارب دينى در مذهب پروتستان همان نقشى را ايفا مى‏كند كه دستگاه كليسا و پاپ در كاتوليك بر عهده دارد. پروتستانها بر آن‏اند كه نجات مسيحى را نه پاپ تعيين مى‏كند نه كليسا، بلكه راه نجات در درون هر فرد قرار دارد. از اين رو، كالون مى‏گفت: «پاپ هر فردى در د رونش قرار دارد.» (9)

            رويه پديدار شناختى بحث تجربه دينى

            در مباحث پديدار شناختى ادعاى صدق و كذب باورهاى دينى بين الملالين قرار داده مى‏شود; و به سرشت تجارب دينى و اقسام آنها و ارتباط آنها با گوهر اديان پرداخته مى‏شود.

            بحث گوهر دين و ارتباط آن با تجارب دينى، از مهمترين مباحث پديدارشناسى دين است. قبل از اين كه به بحث تجربه دينى و پيوند آن با مدرنيته بپردازيم، انديشه شلايرماخر و نقد آن را اجمالا مطرح مى‏كنيم. شلايرماخر گوهر دين را نه باورها و اعتقادات و اعمال دينى، بلكه احساس وابستگى مطلق مى‏دانست. گوهر دين (احساس وابستگى مطلق) از باورها و اعمال استقلال دارد. زبان دين هم امرى متفرع بر گوهر دين و تعبيرى از آن است. شلايرماخر با اين نظريه، دين را از نقاديهاى روشنفكران مصون مى‏سازد. مسئله تعارض علم و دين هم از اين ميان رخت‏برمى بندد، زيرا علم فقط ممكن است‏با باورهاى دينى و نظريه‏هاى كلامى تعارض يابد; و همه اين امور جزو گوهر دين و حقيقت آن نيستند. همچنين نقادى متون مقدس برديندارى تاثير نمى‏گذارد; چرا كه دين امرى درونى است. البته اگر گوهر دين، كه همان احساس خاص است، از باورها و اعتقادات مستقل نباشد، نقاديهاى روشنفكران باز دامنگير اين احساس خاص خواهد شد. از اين رو، شلاير ماخر گوهر دين را امرى مستقل از باورها و اعتقادات در نظر مى‏گيرد. انتقادات گوناگونى بر نظريه شلايرماخر وارد شده است، كه به برخى از آنها اشاره مى‏كنيم:

            1. استقلال گوهر دين و گرانبار بودن تجارب از تفاسير

            نقاديهاى روشنفكران و تعارض علم و دين، باعث‏شد كه شلاير ماخر گوهر دين را، كه نوعى تجربه است، از باورها و اعتقادات مستقل بداند. براى اين كه اين امر مهم عملى شود، گوهر دين بايد دو نوع استقلال داشته باشد: الف) استقلال از مفاهيم و باورهاى دينى; ب) استقلال از ادله كلامى و فلسفى. معرفت‏شناسان تاكيد مى‏ورزند كه هيچ تجربه‏اى بدون تفسير وجود ندارد. صورت خاصى از اين مسئله در فلسفه علم مطرح مى‏شود، كه مشاهده‏اى گرانبار از نظريات است. يكى از اصولى كه اغلب پست مدرنها به آن اعتراف دارند، معرفت‏شناختى است. بنابراين، گوهر دين تنها از ادله كلامى و فلسفى مستقل است، نه از مفاهيم و باورها.

            2. رابطه زبان و تجارب دينى

            چنان كه گفتيم، شلايرماخر زبان دين را تعبيرى از گوهر دين (احساس وابستگى مطلق) مى‏دانست. فرد ديندار، هنگامى كه مى‏خواهد از احساس وابستگى مطلق براى ديگران تعابيرى بياورد، اين تعابير را در قالب زبان مى‏گنجاند; و زبان دين از اين تعابير فراهم مى‏آيد. فلاسفه و معرفت‏شناسان متاخر، از جمله پست‏مدرنها، بر اين تصوير از رابطه زبان و تجربه مهر صحت نمى‏نهند. به نظر آنها زبان ويژگى اصلى وجود انسانى است، كه در متن تجارب نيز دخيل است. از اين رو، تجربه‏اى فارغ از زبان وجود ندارد.

            3. نقد تاريخ

            بدون شك عواملى كه بر شمرديم، شلايرماخر را به ابداع اين نظريه سوق داد كه گوهر دين نوعى احساس و تجربه است. البته بايد توجه داشت كه پيامبران الهى در تعاليم خود بر بعضى باورها تاكيد مى‏ورزيدند و پيروان خود را به رعايت امورى دعوت مى‏كردند، اما تاكيد برتجارب دينى در تعاليم پيامبران به چشم نمى‏خورد. به جرئت مى‏توان گفت موجهاى مخالفتى كه در مقابل عقل‏گرايى افراطى در اديان برخاسته، نظريه پردازان را به سوى تجارب دينى كشانيده است. گرايش به تجارب دينى، عموما، و تجارب عرفانى، خصوصا، پديده‏اى تاريخى است كه در واكنش به عقل‏گرايى افراطى، و امورى از اين قبيل، در تاريخ يكايك اديان ظاهر شده است. (10)

            گرايش به تجارب دينى را نبايد با توجه به باطن و روح اعمال خلط كرد. مسلما روح و باطن اعمال مد نظر پيامبران الهى بوده است; و پيروان اديان هم بايد به باطن اعمال توجه كنند، ولى نشاندن اين حالات و تجارب در مقام گوهر دين، پديده‏اى است كه با واقعيت تاريخ اديان همخوان نيست.

            استيس و تجربه عرفان

            استيس گونه جديدى از انديشه شلاير ماخر را با اندكى تفاوت در كتاب عرفان و فلسفه پيش كشيده است. وى بر اين باور است كه گوهر اديان همان تجارب عرفانى است. بى شك، تفاوت بسيارى ميان تجارب عرفانى در اديان مختلف وجود دارد، ولى استيس همه اين تفاوتها را در مرحله تفسير تجارب قرار مى‏دهد; و به وحدت گوهرى تجارب عرفانى قائل است. به نظر وى، تجارب هسته مشتركى دارند كه در اديان گوناگون تفسيرهاى مختلفى از آن ارائه شده است. استيس تفكيك تفاسير از تجربه را مى‏پذيرد، لذا هسته مشترك تجارب عرفانى را از تفاسير آن جدا مى‏سازد و تفاوتها را در مرحله تفسير قرار مى‏دهد. به تعبير دقيقتر، گوهر دين، تجارب عرفانى نيست، بلكه هسته مشترك تجارب عرفانى است.

            كتز (Katz) با استفاده از اين اصل معرفت‏شناختى كه هيچ تجربه‏اى فارغ از تفاسير وجود ندارد، به نظريه هسته مشترك انتقاد كرده است. كتز بر اين نكته اصرار مى‏ورزد كه در سنتهاى دينى گوناگون، باورها و اعتقادات دينى بر تجارب تقدم دارند.از اين رو، تجارب نيز رنگ و بوى اين باورها را دارند. او در تبيين نظر خود چنين مثال مى‏زند: بالاترين تجربه‏اى كه عارف يهودى مى‏تواند داشته باشد، تجربه التصاق (devdkuth) است; يعنى در نهايت‏حالت عرفانى هم عارف خود را غير خدا مى‏بيند، لذا در سنت‏يهوديت هيچ گاه عارف وحدت با يهوه را تجربه نمى‏كند. اما در مسيحيت عرفا غالبا از وحدت دم مى‏زنند. ريشه اين اختلاف را بايد در باورهاى يهودى و مسيحى جست و جو كرد. در باور يهوديان يهوه هميشه غير از مخلوقات خود است; و اين جنبه غيريت را هميشه بايد در نظر داشت. اما آموزه‏هايى از قبيل تجسد در مسيحيت راه را بر تجربه وحدت هموار مى‏سازد. كتز از اين گونه مثالها نتيجه مى‏گيرد كه باورها و آموزه‏هاى دينى در متن تجارب دخيل‏اند. (11)

            رويه معرفت‏شناختى بحث تجربه دينى

            كاخ رفيعى كه فلاسفه مدرنيته براى معرفت‏بنا نهادند، داراى ساختار ويژه‏اى بود. اين ساختار در معرفت‏شناسى عنوان مبناگروى (Foundationalism) را به خود اختصاص داده است. طرح عظيمى كه فلاسفه مدرنيته براى بناى اين كاخ داشتند، اين بود كه تعدادى باورها را به منزله پايه‏هاى اين كاخ در نظر مى‏گرفتند، و ديگر باورها را بر اين پايه‏ها استوار مى‏ساختند. بنابراين، باورهايى كه در بناى كاخ معرفت‏سهيم‏اند، به دو دسته اساسى تقسيم مى‏شوند: 1. باورهاى اساسى، كه در توجيه خود به باورهاى ديگر نيازى ندارند; 2. باورهاى غير اساسى، كه توجيه خود را از باورهاى ديگر كسب مى‏كنند. ويژگى ديگر مبناگروى، اين است كه باورهاى غير پايه در توجيه خود به باورهاى اساسى نيازمندند. (12)

            دكارت، بهترين نمونه مبناگروى در دوره مدرن است. دكارت كوجيتو (مى‏انديشم پس هستم) را باور اساسى در نظر گرفت; و تمام باورهاى ديگر را از اين باور بيرون كشيد. البته مبناگروى گونه‏هاى مختلفى دارد، ولى همه آنها در اين دو ويژگى شريك‏اند. با ظهور ايده‏آليستهايى همچون هگل، رقبايى براى اين نظريه پيدا شد.

            مدرنيته با اين سؤال مواجه بود كه آيا تفكيك باورهاى دينى به اساسى و غير اساسى درست است؟ اگر پاسخ مثبت است، باورهاى پايه دينى چه ويژگى‏اى دارند كه خود موجه هستند و توجيه ديگر باورها را تامين مى‏كنند. در دوره مدرن، به اين سؤال پاسخهاى گوناگونى داده شده است، ولى ما تنها به بحث تجربه دينى مى‏پردازيم. برخى از فلاسفه دين در پاسخ به اين سؤال تجارب دينى را پيش كشيده‏اند; يعنى گزارشهاى مستقيم از تجارب دينى را باورهايى اساسى دانسته‏اند كه ديگر باورهاى دينى را توجيه مى‏نمايند.

            اين مطلب كه «تجارب دينى باورهاى دينى را موجه مى‏سازند»، صورت كلى مسئله‏اى معرفت‏شناختى و مربوط به دين است; و بخش قابل توجهى از فلسفه دين را به خود اختصاص داده است. حالت‏خاصى از اين مسئله برهان تجربه دين نام گرفته است. اين برهان مى‏گويد: «تجربه و يا تجارب دينى دليلى بر وجود خدا را فراهم مى‏آورند.» گفتنى است كه صورت كلى از اثبات وجود خدا نيز فراتر مى‏رود و به توجيه ديگر باورهاى دينى مى‏پردازد.

            يكى از معرفت‏شناسان بنام در بحث تجربه دينى ويليام آلستون (William Alston) است، كه تجارب دينى را با تجارب حسى يكسان مى‏داند. در نتيجه، اعتبار تجارب دينى همانند تجارب حسى است. آلستون به اين اندازه هم قانع نيست و مى‏خواهد با نظريه معرفت‏شناختى‏اش آموزه‏هاى مسيحيت را نيز اثبات كند. (13)
            نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


            «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
            صادق هدايت؛ بوف کور

            Comment

            • donsaeid
              Senior Member
              • Nov 2005
              • 28300

              #21

              پست مدرنيسم و تجربه دينى

              پست مدرنيستها تفسيرى سياقمند از انسان و عقل وى ارائه مى‏دهند. انسان موجودى نيست كه خود در مركز عالم ايستاده باشد و فرهنگ و زبان و ديگر امور را از آن خود ساخته باشد، بلكه انسان از آن فرهنگ و زبان است. هر انسانى در ميان محدوديتهاى فرهنگى و زبانى پيچيده شده است. تجارب انسانها هم اين محدوديتها را به همراه دارند.

              پست مدرنيستها در برداشت مدرنيته از عقل مناقشه كرده‏اند. آنها از نظريه شلايرماخر نيز فراتر رفته‏اند و عقل‏گرايى افراطى را در هيچ زمينه‏اى نمى‏پذيرند. در اين جا فقط به برخى از ادعاهاى پست مدرنيستها مى‏پردازيم كه با بحث ما ارتباط دارند:

              الف) هر تجربه‏اى بر تفاسير و نظريات قبلى مبتنى است

              مراد از اين مدعا اين است كه هيچ تجربه خام و عارى از پيش‏فرضهاى نظرى ما وجود ندارد; و هيچ تجربه‏اى وجود ندارد كه در قبال جهان‏بينيها و نظريات مختلف ساكت‏باشد، لذا گزارشهاى ما از تجاربمان نيز هميشه تابع باورها و نظريات پيشين ماست.

              گاهى اين اصل چنين بيان مى‏شود كه هيچ تجربه تفسير نشده‏اى وجود ندارد; و هر تجربه‏اى گرانبار از تفاسير ماست. تفاسير در متن تجارب ما دخيل‏اند، نه اين كه ابتدا تجربه‏اى خام و تفسير نشده داشته باشيم و سپس تفاسير را بر آن بار نماييم.

              ب) هيچ مبناى مطمئنى براى معرفت وجود ندارد

              اين ادعا از ادعاى اول به دست مى‏آيد. اگر هر تجربه‏اى بر تفسير مبتنى است، هيچ نقطه شروع خنثايى وجود ندارد كه بناى معرفت را بر آن استوار سازيم. معرفتى كه ما داريم، بر گزارشهاى مستقيم ما از تجاربمان مبتنى است، ولى در تجارب ما تفاسيرمان نيز دخيل‏اند; و در حقيقت گزارشهاى ما ريشه در تفاسير و نظرياتى دارند كه از پيش پذيرفته‏ايم.

              تفاسير و نظريات ما از خطا مصون نيستند، لذا معارفى هم كه بر آنها مبتنى شده‏اند، قابل اطمينان نيستند.

              ج) هر زبانى چشم‏اندازى خاص دارد و بشرى است

              بنا به اين ادعا، هيچ زبانى نمى‏تواند همه واقعيت را وصف كند و از آن گزارش دهد. زبانها چشم‏اندازها و منظرهاى خاص بشرى‏اند كه انسانها نمى‏توانند اين چشم‏اندازها را پشت‏سر نهاده و فارغ از آنها به واقعيت‏بنگرند.

              ادعاى سوم بر تمايز ميان واقعيت از چشم‏انداز بشرى و واقعيت فى نفسه (فراتر از چشم‏اندازهاى بشرى) متكى است. زبانها به تفكرات شكل مى‏دهند و چشم‏انداز خاصى را فراهم مى‏آورند. (14)

              همان گونه كه تجربه مستقل از باورها و مفاهيم وجود ندارد و هر تجربه‏اى بر باورها و مفاهيم مبتنى است، زبان نيز در متن تجارب و احساسات ما دخيل است. تجارب و احساسات خنثا در قبال زبان وجود ندارد، لذا تجارب چشم اندازهايى از واقعيت‏اند.

              پيامد مستقيم اين ادعا اين است كه گوهر دين نمى‏تواند از باورها و اعمال دين مستقل باشد. باورهاى دينى بر تجارب دينى مقدم‏اند; گرچه برخى از باورها از تجارب متاخرند. تجارب دينى در بستر باورها و اعمال دينى متولد مى‏شوند و رنگ اين باورها و اعمال را به خود مى‏گيرند. زبان هم امرى متفرع بر تجارب دينى نيست، بلكه زبان جزو تفاسير تجربه است كه در متن تجربه دخيل‏اند. در حقيقت ادعاهاى پست مدرنيستها به ضرر شلاير ماخر و همفكرانش تمام مى‏شود.

              اما ادعاهاى مذكور در نظر برخى آسيب جدى به رويه معرفت‏شناختى بحث تجربه دينى مى‏رساند. بنابر ادعاى نخست، تجارب بر تفاسير و باورهاى سابق ما مبتنى هستند، لذا اين تجارب توجيهى براى باورهاى دينى نخواهند بود. بنا بر ادعاى دوم، كل نظريه مبناگروى در هم مى‏ريزد، زيرا هيچ مبناى مطمئنى براى معرفت وجود ندارد.

              براى اين كه نشان دهيم ادعاهاى پست مدرنيستها ناتمام است، بايد به نظريات مختلفى كه درباره تجربه دينى وجود دارد، اشاره كنيم:

              1. نگرش واقع گرايانه ( Realist طرفداران اين نگرش برآن‏اند كه همه تجارب دينى مادامى كه دليلى بر خلاف آنها نباشد، واقعى و عينى هستند. سوينبرن (Richard Swinburne) جزو اين دسته از فلاسفه است. سوينبرن به پيش‏فرض مهم متعارف در تجارب دينى متوسل مى‏شود، ومى‏گويد: چنان كه در دادگاه، شاهد بايد مورد اطمينان واقع گردد - مادامى كه دليلى بر خلاف او نباشد - تجارب دينى هم مادامى كه دليلى بر خلاف آنها نباشد بايد معتبر و عينى درنظر گرفته‏شوند. بسيارى از مردم اظهار مى‏كنند كه شخصا حضور خدا را تجربه كرده‏اند. در چنين مواردى شكى در عينيت اين تجارب وجود ندارد، و مردم هم در قبال اين تجارب واكنش نشان‏مى‏دهند.

              2. نگرش نيمه واقع گرايانه Semi-realist) عده‏اى از فلاسفه كه تحت نفوذ ايده‏آليسم آلمانى از كانت تا هگل - و نيز افكار جامعه‏شناس مشهور، اميل دوركيم - بوده‏اند، اين نكته را مسلم انگاشته‏اند كه افكار و باورها به تجارب دينى شكل مى‏دهند. دين در هر فرهنگى واژگان خود را از آن فرهنگ عاريه مى‏گيرد. تجارب دينى هم در اين فرهنگها رخ مى‏دهند و شكل اين فرهنگها را به خود مى‏گيرند. واقع گرايان به تاثير عوامل اجتماعى و فرهنگى بر تجارب دينى توجه نداشتند، اما نيمه واقع‏گرايان به اين عوامل توجه مى‏كنند.

              3. نگرش طبيعت گرايانه Naturalist) اين نگرش مجموعه‏اى از نظريات را شامل مى‏شود. در گونه‏اى از اين نگرش، طبيعت مادى در تجارب به جاى خدا و يا امر متعالى مى‏نشيند; مثلا فرد در تجربه به جاى اين كه با خدا ارتباط برقرار كند، با طبيعت‏به گفت و گو مى‏پردازد. در گونه ديگرى از طبيعت‏گرايى، به طبيعت انسان توجه مى‏شود; و تجارب دينى، انعكاس عوامل درونى انسان، مانند عقده‏ها، به شمار مى‏آيند; و يا اين كه تفسيرى مبتنى بر جنسيت انسان از تجارب دينى ارائه مى‏شود. طبيعت گرايان، بر خلاف پست مدرنيستها، تفسيرى نمادين از تجارب دينى ارائه مى‏دهند، و اين تجارب را نمادهايى از طبيعت و يا سرشت‏بشرى مى‏دانند. (15)

              پس از طرح اين نگرشها، پرسش اين است: آيا همچنان كه پست مدرنيستها ادعا مى‏كنند، تاثير عوامل فرهنگى و اجتماعى و زبان در تجارب دينى، آنها را بى اعتبار مى‏سازد؟ پاسخ نيمه واقع گرايان به اين پرسش منفى است. به نظر آنها در تمام تجارب دينى هسته شهودى حقيقى‏اى هست‏به شكل ريك فرهنگ تجلى مى‏كند. گونه‏اى از اين پاسخ را جان هيك در كتاب تفسيرى از دين مطرح كرده است. هيك ميان حق فى نفسه (The Real initself) و حقى كه در خلال تجارب انسانى ظهور مى‏كند، فرق مى‏گذارد. حق فى نفسه از دسترس بشر دور است و در چنگال هيچ تجربه‏اى گرفتار نمى‏شود. اما حق جنبه‏هاى مختلفى در تجارب انسانها مى‏يابد: گاهى جنبه شخصى دارد و به صورت شخص ظهور مى‏كند. در اديان ابراهيمى حق چنين ظهورى دارد; گاهى هم به صورت مطلق و غير شخصى تجلى مى‏كند. حق در برخى از اديان آسياى شرقى، مانند تائوليزم، چنين ظهورى دارد. (16)

              تقرير نيمه واقع گرايانه هيك با اين مشكل مواجه است كه پيروان اديان يا واقعا به خدا و يا امر متعالى (حق) معرفت دارند و يا ندارند. اگر حق در محدوديتهاى فرهنگى و زبانى براى پيروان اديان متجلى مى‏شود و آنها با مفاهيم متعلق به فرهنگهاى خود به حق مى‏رسند، آيا به حق و امر متعالى معرفت دارند؟ اگر هيچ معرفتى به حق و امر متعالى ندارند و كور محض هستند، اين خلاف تعاليم و باورهاى تمام اديان است; و به تعطيل عقول از فهم امر متعالى مى‏انجامد. ولى اگر ما و ديگر پيروان اديان معرفتى داريم، اين امر با محدوديتهاى فرهنگى و زبانى انسانها چگونه قابل جمع است؟ چاره‏اى جز اين نيست كه دست كم بخشى از مفاهيم و باورهاى متعلق به فرهنگها از واقعيت‏برخوردار باشند و حقايقى درباره امر متعالى را نشان دهند. گونه‏هاى ديگرى از تقرير نيمه واقع گرايانه از تجارب دينى مى‏كوشند كه اعتبار برخى از تجارب دينى را، على رغم تاثير عوامل فرهنگى و اجتماعى، نشان دهند. برخى از معرفت‏شناسان هم تقريرهاى ديگرى از مبناگرايى ارائه مى‏دهند، و درصدد تلفيق نيمه واقع‏گرايى با تقريرهاى نوين از مبناگرايى هستند. (17)

              پى‏نوشتها:
              1. Cupitt Don, Mysieism after Modernity, P.12, 1988, Blackwel.
              2. View From Nowhere.
              3. Luntley Michael, Reason, truth and Self, PP.10 - 11, 1995, Routledge.
              4. Proudfoot Wayne Religous Experience, 1985,University of California.
              5. Schleinmacher ririch, On religion, 1985, Newyork.
              6. Mysticism after modernity , P.21.
              7. Otto Rudolf, The idea of The Holy, trans. by John Harway, 1950, Newyork.
              8. Mysticism after Modernity, P.23.
              9. Ibid, P.23.
              10. Kaufmann Walter, Gritique of religion and philosophy, P.322, 1985, princetonuni versitypress.
              11. Mysticism and philasophical analysis, ed. steven Katz, PP.32- 37, Oxford, Newyork, 1978.
              12. Dancy Johnathan, An introduction to contemporary Epitemology, PP.43 - 65, BasilBlack Well.
              13.Alston William P. , Perceiving Gool,1991, cornell university.
              .17 - 15. 14. Reason, truth and Sel, PP
              15. Mysticism after Mordernity, PP.36 -43.
              16. Hick John, An interpretation of religion, 1989, Vale university press.
              17. Yandel Keith, The Epistemology of religious experience, 1993, Cambridge, Newyork; Davis Caroline Franks, The Evidential force of religious experience, 1989 Newyork
              نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


              «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
              صادق هدايت؛ بوف کور

              Comment

              • donsaeid
                Senior Member
                • Nov 2005
                • 28300

                #22
                گفتمان معنويت



                از مهمترين بحران هاي عقلي و احساسي انسان عصر مدرنيسم (يا پسامدرنيسم) بحران معنويت (Crisis of Spirituality) است. معنويت (Spirituality) و معنوي (Spiritual) واژه گاني جهانشمول و پر كاربرد در ادبيات ديني وعلمي اين عصرمحسوب مي شود ؛ حتي اخيرا همنشيني واژه معنويت با سياست و مديريت را نيز شاهديم.


                هزاره سوم ميلادي را با عناويني چون «عصر ايمان و معنويت» و «عصر دانايي و اطلاعات» مي شناسيم و اين عناوين نشان دهنده نگاه اجماعي بشريت به مقوله انديشه هاي مورد توجه و دغدغه وي مي باشد.
                از مهمترين بحران هاي عقلي و احساسي انسان عصر مدرنيسم (يا پسامدرنيسم) بحران معنويت (Crisis of Spirituality) است. معنويت (Spirituality) و معنوي (Spiritual) واژه گاني جهانشمول و پر كاربرد در ادبيات ديني وعلمي اين عصرمحسوب مي شود ؛ حتي اخيرا همنشيني واژه معنويت با سياست و مديريت را نيز شاهديم. علومي مانند الهيات ، عرفان ،فلسفه ، كلام ، تاريخ و غير آن ، تبيين معنويت را از ديدگاه خويش رقم زده اند و در گفتگوهاي بين الاديان ، مفهوم معنويت ، يكي از مفاهيم كليدي براي دست يافتن به «فهم مشترك» و «زبان مشترك» بين فعالان اين عرصه بين المللي است. اين نوشتار، درآمدي بر «گفتمان معنويت (Discourse of Spirituality)با محوريت كتب مقدس (تورات ، انجيل و قرآن) و مرجعيت (authority) آنها، به عنوان چارچوبي مدرن ، نوين و امروزي براي تعامل و همكاري سازنده اديان ابراهيمي ، اين پيام آوران واقعي امنيت و صلح جهاني ، خواهد بود. كتب مقدس اديان ابراهيمي به ويژه قرآن مجيد، از معنويتي برخوردار هستند كه اگر مورد مراجعه مستقيم و بي غرض قرار گيرند، و آموزه هاي آنها بي دخالت ذهنيت ها و پيش فرضهاي مادي ، به گفتگو گذاشته شوند، ما شاهد همگرايي و همدلي بيشتر نخبگان اديان ابراهيمي خواهيم بود ؛ و اين همگرايي به گفتگو و گفتماني منتهي خواهد شد كه منطق ، استدلال و نوآوري بر آن حاكم خواهد بود و نمونه بارز تحقق ارتباطات فرهنگي بين المللي و زمينه ساز گفتگوي سازنده نمايندگان تمدنهاي توحيدگرابه شمارخواهدرفت.

                معنويت چيست؟

                از آنجايي كه واژه معنويت در زمينه هاي گوناگوني به كار مي رود، تعريف آن مشكل است. «معنويت» درمسيحيت ، واژه اي جا افتاده براي نظريه و تحقق «زندگي در روح القدس» يا تحقق مريد و شاگردي است. اما اين لغت در معناي كنوني ، تاريخ نسبتا كوتاهي دارد. كتاب دايره المعارف كاتوليك ، كه قبل از جنگ جهاني اول منتشر شد، هيچ اشاره اي به «معنويت» نداشت ، در حالي كه دايره المعارف جديد كاتوليك ، كه در دهه 1970 منتشر شد، داراي هشت مدخل درباره جنبه هاي مختلف اين موضوع بود. در كتاب هاي مرجع معتبر مانند لغت نامه آكسفورد و لغت نامه بين المللي وبستر فقط يك تعريف از شش تعريفي كه با معنويت به عنوان يك حوزه تحقيق ديني مطابق است ، عرضه شده است. اما اين امر مويد تقابل دوگانه بين تعلق خاطر به «امور روحي» و «علايق مادي» است. (فيليپ شلدراك ، معنويت و الهيات ، ص 1، حسن قنبري) به نظر مي رسد كه امروزه «معنويت» در سنت اسلامي ، واژه اي براي بيان گوهر و باطن دين اسلام (لباب و جوهر) است ، كه مي توان تاريخ پيدايش آن را همزمان با نزول آغازين آيات قرآن كريم بر قلب رسول الله ص دانست.
                قرآن كريم از هنگام نزول تا زمان حاضر، منبع و مرجع اصلي معنويت بخشي به عقل و قلب مخاطبينش بوده است ؛ قرآن كريم ، هم معنويت به معناي روحانيت و قدسيت را داراست و هم معنويت به معناي معنادهي و معنابخشي به زندگي مسلمين را.

                مهمترين مباني معنويت كتب مقدس

                1- اعتقاد به «عالم غيب»: ما به عنوان انسان عصر پسامدرنيسم ، به هر ديني كه از اديان ابراهيمي پايبند باشيم ، چه بخواهيم چه نخواهيم ، از يك فاصله تاريخي با زمان نزول كتب مقدس و حيات پيام آوران الهي ، برخورداريم ؛ مثلا يك مسيحي امروزي ، 2006 سال و اندي و يك مسلمان معاصر 1427 سال و اندي از زمان حيات پيامبران خدا (سلام الله عليهم اجمعين) و نزول كتب مقدس فاصله زماني دارد. اگر از ما سوال كنند كه مبناي اعتقادتان به پيامبران و كتب گذشته چيست؟ آنها كه ازشما غايب شده اند؟ مهمترين مبناي مشروعيت و حجبيت كتب مقدس ارائه «توجيه معرفتي ( ©Epistemic Justification پيرامون «عالم غيب» يا «ماورائ الطبيعه» (متافيزيك) است. كليد شناخت معنويت كتب مقدس ، معرفت شناسي (epistmology) عالم غيب از ديدگاه آنهاست. اگر «ماورائ الطبيعه» تبيين علمي كتب مقدس محور، بيابد، سخنان افرادي مانند ديويد هيوم كه «متافيزيك» را «سفسطه» يا كانت كه «ماورائ الطبيعه» را «بولفضولي هاي عقل نظري» مي دانند، سست و بي بنياد مي گردد و برهان از دست كساني كه با اتكائ به «رساله فلسفي منطقي ويتگنشتاين» ماورائ الطبيعه را «مهمل ، ياوه و فاقد معنا» شمرده اند، گرفته مي شود. (امير عباس زماني ، زبان دين ، ص 4 نكته بسيار مهم در معرفت شناسي معنويت كتب مقدس اديان الهي ، توجه به آسيب شناسي معرفتي آن است.
                مهمترين مبناي آسيب شناختي معنويت كتب مقدس اديان براي تحقق صحيح يك گفتمان سازنده ، توجه به فرآيند شيطاني «دنيوي كردن مفهوم معرفت» در عصر حاضر است كه به نظر نگارنده ، ريشه يابي تاريخي اين فرآيند، در امر آسيب شناسي معنويت ، بسيار حياتي است وخود تحقيقي مفصل مي طلبد ونگارنده براين اعتقاد است كه اين فرآيند در نگاه نخبگان وبسياري ازپيروان اديان ابراهيمي نفوذ كرده است وراه حل آن نيز به قول شاعر نازك انديش ايراني ، سهراب سپهري ، اين است چشم ها را بايد شست ، جور ديگر بايد ديد و صداي كفش ايمان را در كوچه شوق بايد احساس كرد. عليرغم ديدگاه هاي متفاوت و متنوع اديان ابراهيمي درباره خداشناسي و معاد شناسي ، همه آنها بر غائب بودن (= در عالم غيب بودن) آموزه هايي مانند خداوند متعال ، انبيائ الهي و... هم داستانند ؛ حتي در «خداشناسي طبيعي (deism)، كه خدا تاثيري بر روند جهان ندارد، مي بينم كه مي گويند «خدا در جهان ما غائب است» (عبدالرحيم سليماني اردستاني ، درآمدي بر الاهيات تطبيقي اسلام و مسيحيت ، ص 39،)1382.

                2- اثبات «وحياني» بودن: در عصر معاصر مهمترين ملاك براي تمايز معنويت متعالي اديان الهي از معنويت هاي مصنوعي و مجعول ، اثبات وحياني بودن گزاره هاي كتب مقدس اديان است ؛ اعتقاد به وحي ، به معني آسماني بودن كتب مقدس و غير بشري بودن ، اصل و مبناي اين كتب است ووجود هر گونه خلل درآن ، موجب كاهش اعتباراين كتب خواهدشد. «در دو سنت مسيحيت و اسلام ، وحي و مكاشفه آموزه اي زيربنايي است... در سنت مسيحي سخن از كشف است. خدا خود را به انسان نشان مي دهد و بدين طريق او را هدايت مي كند... به عقيده آنان (مسيحيان) كامل ترين وحي ، نه در كتاب ، بلكه در انسان منعكس شده است (عبدالرحيم سليماني ، درآمدي بر الاهيات تطبيقي اسلام و مسيحيت ، ص 39،1382)دراسلام نيز وحي بر كاملترين انسان در قالب كتاب (كلام) عرضه شده است و پيامبر گرامي اسلام ص وحي قرآني مجسم بود ؛ البته با نگاهي عميق تر مي توان گفت كه گرچه انبيائ الهي مانند موسي ع و عيسي ع و محمدص از بين ما رفته اند اما «قوام هر ديني بر دوش بنيانگذار آن است و پيروان هر دين مدارجي كه طي مي كنند و فضايلي كه كسب مي كنند از بركت بنيانگذار آن است ؛ اين كه حضرت عيسي ع در انجيل فرموده است ، «تا روز قيامت با شما هستم» منحصر به ايشان نيست» (مجله هفت آسمان ، مصاحبه به دكتر محمود بينا مطلق ، شماره 1، ص20)بنابراين اثبات وحياني بودن كتب مقدس و اعتقاد به آن ، از ديگر مباني حجبيت و مشروعيت معنويت كتب مقدس است و راه را براي ايجاد گفتمان سازنده اديان در موضوع معنويت هموار مي كند.

                3- اثبات اتصال تاريخي: شناختن «ماخذ» و «منبع» افكار و انديشه ها، براي انسان عصر مدرنيسم اهميت بسياري دارد. امروزه تاريخي نگري از مشخصه هاي اصلي ارزيابي اعتبار يا بي اعتباري انديشه ها است. براي پيروان اديان الهي بسيار مهم است كه پيوستگي تاريخي عقايد و احكام خودشان را با حال و هواي زمان پيامبرانشان بدانند ؛ بنابراين تنها راه براي ايشان مراجعه به كتب مقدسشان است. اتصال تاريخي كتب مقدس و پيوستگي زماني آن نقش كليدي در ارائه معنويتي منسجم و عميق دارد. قرآن كريم ، تنها كتاب ديني است كه به دليل دو سنت الهي و بشري ، پيوستگي تاريخي خويش را كاملا و به گونه اي اعجاب آور حفظ كرده است ؛ نخست سنت الهي حفظ (انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون) و ديگري سنت بشري تلاوت و قرائت قرآن كريم. پيوستگي تاريخي كتب مقدس ، رابطه اي مستقيم با مشروعيت معنويت اين كتب دارد و هرچه انسجام تاريخي الفاظ و معاني آن ، منسجم تر باشد، هيمنه معنوي آنها نيز بيشتر است. به نظر مي رسد قرآن كريم ، تنها كتاب مقدسي باشد كه از انسجام لفظي و معنايي اعجاب آوري در طول تاريخ برخوردار است. و زمينه هاي هرمنوتيكي آن ، در مقايسه با ديگر كتب مقدس اديان الهي ، كمتر مي باشد.

                معنويت كتب مقدس

                مراد از معنويت كتب مقدس ،ازيك سو ، روحانيت و قداست اين كتاب ها را شامل مي شود كه علومي مانند روانشناسي مي توانند به عنوان علوم كمكي به تبيين علمي - كاربردي اين بعد از معنويت كتب مقدس ياري رسانند ، بعدي كه بسياربراي نخبگان وعموم پيروان اديان ابراهيمي مهم وحياتي است وبه خاستگاه آسماني و وحياني داشتن كتب مقدس اشاره دارد ، وازسوي ديگر هم معناداري و معنادهي به انديشه وزندگي اتباع اديان را مدنظر قرار مي دهد. بنابراين ، مفاهيم سكولار و ماترياليستي و آن جنبه از آموزه هايي پزيتويستي كه تلاش دارند، گزاره ها و آموزه هاي كتب مقدس را بي معنا و مهمل جلوه دهند، جايي در اين نوشتار نخواهند داشت. نگارنده معتقد است كه اثبات بي معنايي و مهمل بودن آموزه هاي كتب مقدس ، فقط در فضاي معنوي كتب مقدس قابل پيگيري است و به عهده خود كتب مقدس پژوهاني است كه باپيش فرضها وذهنيت هاي نزديك تر به كتب مقدس ، به فعاليت علمي مشغول هستند.مقايسه معنويت اين كتب ، بهترين راه براي ارزيابي آموزه هاي آنها در موضوع معنويت است.
                نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                صادق هدايت؛ بوف کور

                Comment

                • donsaeid
                  Senior Member
                  • Nov 2005
                  • 28300

                  #23
                  جهانى شدن مدرنيته در ايران و پيامدهاى آن



                  هر چند كه با آمدن مدرنيته و جهانى شدن آن در ايران، پيشرفت و رشد ايجاد شد، امّا اين پديده يك بحران تمدن در ايران و ماهيت ايرانيان ايجاد كرد و تحولات اساسى در بخش هاى گوناگون به وجود آورد البته به گونه اى نامحسوس. اين پديده، ايران را در مسيرى قرار داد كه بازگشت به قبل برايش غير ممكن است.



                  پرسش محورى ما در طول اين نوشته، سنجش و درك ماهيت ايران و مدرنيته است. كه براى پاسخ به آن چهار پرسش پايه اى ديگر را طرح مي كنيم.

                  نخست آنكه: جهانى شدن چيست؟ دوم اينكه: مدرنيته چسيت؟ و چگونه مي توان از آن تعريف ديگرى كه به ايران مربوط باشد، به دست داد. سوم اينكه: پديده ى جهانى شدن مدرنيته كدام است؟ و چگونه مي توان از جهانى شدن دريافتى فراتر از مفهوم صرفاً اقتصادى عرضه كرد. و چهارم اينكه: اثرات مدرنيته ى جهانى شدن در ايران چه بوده است؟

                  بيشترين پديده اى كه ايران را تحت تأثير خودش قرار داد و در واقع تحول اساسى در ماهيت ايران ايجاد كرد، پديده ى مدرنيته و جهانى شدن آن بود، كه پيامدهاى مثبت و منفى زيادى از خود در ايران به جا گذاشت. البته به نظر مي رسد كه پيامد منفى آن بيش از پيامد مثبت آن بود. هر چند كه با آمدن مدرنيته و جهانى شدن آن در ايران، پيشرفت و رشد ايجاد شد، امّا اين پديده يك بحران تمدن در ايران و ماهيت ايرانيان ايجاد كرد و تحولات اساسى در بخش هاى گوناگون به وجود آورد البته به گونه اى نامحسوس. اين پديده، ايران را در مسيرى قرار داد كه بازگشت به قبل برايش غير ممكن است.([2]) انتخاب اين موضوع، به دليل اساسي ترين اثراتى است كه اين پديده در ايران داشته است. تا ابعاد گوناگون و پيامدهاى مختلف اين پديده بررسى و شناخته شود (هر چند به طور مختصر) و با شناسايى پيامدهاى منفى آن جلوى ضرر بيشتر گرفته شود. اميد است كه اين اثر، مفيد واقع شود.

                  فصل اول: جهانى شدن

                  ـ مقدمه

                  جهانى شدن به مثابه يك واژه، عبارت، اصطلاح و يا حتى فكر و انديشه، از جمله مفاهيم و اصولى است كه امروزه در كمتر حوزه اى از حوزه هاى علمي، سياسي، اقتصادي، فكرى و فلسفى است كه مورد بحث و گفتگو و يا چالش و مناقشه نباشد و با آنكه عمر آن ـ به منزله ى يك تئورى يا نظريه ـ چندان زياد نيست و هنوز سال هاى آغازين عمر واقعى خود را سپرى مي كند از چنان وسعت و گسترش برخوردار شده كه بسيارى از تئوري هاى قديمى و با سابقه ى حوزه هاى علمى و فكرى بشر را از رونق انداخته و بيش از همه ى آنها در عالم فكر و فرهنگ، مورد توجه و نظر واقع شده است و حتى چنان بر حوزه هاى معرفتى سايه انداخته كه كمتر اصطلاح، تئورى و يا پديده اى باقى مانده كه بدون فهم دقيق ارتباط آن; پديده ى جهانى شدن، قابل فهم و تبيين و يا حداقل قابل طرح باشد.

                  برخوردهايى كه با جهانى شدن صورت گرفته و هنوز هم ادامه دارد. برخوردهايى اكثراً احساسى و ايدئولوژيك بود. و ميان دو طرف افراط و تفريط در دَوَران و نوسازى دائمى و همواره قرار داشته است. اين است كه امروزه كمتر نوشته اى را مي توان پيدا كرد كه بدون در نظر گرفتن ديدگاه هاى جناحى و يا فرا رويهاى مهيج و احساسى به تبيين جوانب اين مسأله پرداخته باشد و همين امر موجب شده كه پديده ى جهانى شدن با وجود شهرت و اعتبارى كه پيدا كرد، هنوز به صورت دقيق و عميق تعريف نشده است. به طورى كه مفهوم بنيادين و اصيل آن براى اكثر حوزه هاى فكرى و فرهنگى و يا حتى سياسى و اقتصادى قابل فهم باشد.

                  از سوى ديگر عدم احاطه ى كامل طراحان و طرفداران اين نظريه بر ميزان تأثير دقيق و گستره ى آن نيز به نوبه ى خود موجب تعدد آراء و كثرت تعابير و تعاريف موجود شده و همين امر نه تنها حاكى از ابهام و ناگويايى خود مسأله است، بلكه موجب غموض و پيچيدگى مضاعف آن نيز شده است. قبول بى چون و چرا و يا ردّ كامل، راهكار درستى نيست; پس بهترين راهكارى پيشنهادي، شركت در جريان جهانى شدن است. بنابراين با كاوش در بنيادهاى اين پديده، فهم جان مايه هاى آن، بررسى همه جانبه ى پيامدهاى ذاتى و اجتماعى آن از يك سو، و احياى توانمندي هاى ذاتى خويشتن، و به كارگيرى نيروهاى مفيد و مؤثر براى انجام امور لازم و پيش برنده، درك اقتضاى زمان و مكان، و از همه مهم تر توجه به نوع رسالتى كه بر عهده داريم، مي تواند به ما اين جسارت را بدهد كه در اقيانوس سر و ته ناپيدايى كه به نام جهانى شدن بر سر زبان افتاده است، با گام هاى استوارترى حركت نماييم و بايد توجه داشت كه هيچ گونه برخورد «جزيره اي» يا «گزينشي» نظير برخوردهاى صرفاً سياسى يا اقتصادى و يا فرهنگى و... نمي تواند پاسخ آگاهانه و خردمندانه براى برخورد با پديده ى جهانى شدن باشد. زيرا اين پديده پروژه اى است كه حتى اگر در پيدايش خود از اين مايه ها بهره نگرفته باشد. امروز به صورت مرموز و پر اسرارى با همه ى اين حوزه ها در ارتباط است.

                  با اين مقدمه مشخص شد كه بررسى مقوله ى جهانى شدن در يك مجموعه ـ تحقيق، مقاله يا كتاب نمي گنجد و پرداختن به آن نيازمند به تلاش هاى جدي تر و جديدترى نياز دارد كه هر امت و يا ملت خردمندى خود را مكلف مي داند در برابر اين مسئوليت سهل انگارى و اهمال نكند. زيرا بدترين بلايى كه در دراز مدت يك فكر و عقيده را به كام مرگ و نابودى مي كشاند «توهم استغنا» و «ساده كردن مسائل جدي» است. و ما اميد داريم كه چنين امرى رُخ ندهد.

                  الف) تاريخچه ى جهانى شدن

                  وقتى جهانى شدن به عنوان ظهور فوق قلمروگرايى تلقى شود، پديده اى عمدتاً جديد در تاريخ معاصر است. فقط پس از دهه ى 1960 م. جهانى شدن در بخش هاى بزرگى از زندگى انسان نقش محوري، جامع و مداوم پيدا كرده است. در مجموع آهنگ جهانى شدن با گذشت زمان شتاب فزانيده اى پيدا مي كند. شايد گسترش فوق قلمروگرايى در قرن 21، با سرعتى كه طى دهه ى 1980 م. و 1990 م. شاهد آن بوده ايم، ادامه پيدا نكند; امّابيشتر نشانه هاى جارى حاكي، از گسترش هر چه بيشتر قلمرو زدايى در سال هاى آينده است.

                  جهانى شدن، همه ى مردم را به يك اندازه تحت تأثير قرار نداده است. به علاوه، ظهور فوق قلمروگرايى بر مراكز شهرى ـ به ويژه شهرهاى به اصطلاح جهانى ـ بيش از مناطق روستايى تأثير گذاشته است. اين گرايش بيشتر در طبقات مرفه و متخصصان ديده مي شود تا در طبقات فقير و كم سواد. زنان و افراد رنگين پوست به طور كلى كمتر از مردان و سفيد پوستان بر فضاى جهانى دسترسى دارند. بنابراين جهانى شدن معاصر از جنبه هاى گوناگون اغلب ناديده انگاشته شده است.([3])

                  ـ دوره ى قبل از قرن 18

                  تعيين دقيق نقطه ى آغازين جهانى شدن دشوار است و از اين لحاظ، جهانى شدن خاستگاه ندارد. دوره ى تكوين اين روند بسيار طولانى بوده است، امّا لحظه ى دقيق شكل گيرى آن مشخص نيست. تكنولوژى لازم براى ايجاد فضاى اجتماعى فرا مرزى مادى از قرن 19 فراهم نشده است. با اين وجود، هشيارى جهانى مدت ها پيش از اين دوره وارد برخى از تصورات مردم شده است.([4])

                  ـ مرحله ى آغازى جهانى شدن: دهه ى 1850 تا دهه ى 1950

                  امكانات تبديل جهان گرايى از تصور به روابط اجتماعى مستقل تر از اواسط قرن 19 به تدريج فراهم شده است. حدود يك قرن پس از دهه ى 1850، شاهد ظهور نخستين تكنولوژي هاى ارتباطات جهاني، تحكيم نخستين بازارهاى جهانى برخى از عناصر سرمايه گذارى جهاني، و بخشى از جهان گرايى در سازمانى خاص هستيم. اين جهانى شدن از نظر وسعت به هيچ وجه با پديدار شدن فوق قلمروگرايى سريع كه از اواسط قرن 20 شاهد آن بوده ايم قابل مقايسه نيست. به علاوه زنجيرهاى توليد برون مرزى و مشكلات زيست محيطى فرا جهاني، در اين سال هاى اوليه به هيچ وجه وجود نداشتند. با اين وجود، در فاصله ى ميان اواسط قرن 19 و اواسط قرن 20 براى جهانى شدن در مقياس وسيع اقدامات مقدماتى زيادى انجام شد.([5])

                  ـ جهانى شدن كامل: دهه ى 1960 تا امروز

                  اگر جهانى شدن را به عنوان توسعه ى فضاهاى فوق قلمرو تلقى كينم. شكوفايى آن عمدتاً از دهه 1960 م. آغاز شده است. اگر چه روابط فرا جهاني، پديده ى كاملا جديدى نيست. طى چهار دهه ى پايانى قرن 20، آهنگ و مقياس گسترش آن به لحاظ كيفى بيشتر شده است. طى سالهاى ياد شده افزايش بسيار زيادى را در تعداد، تنوع، شدّت، تثبيت آگاهى و تأثير پديده هاى فرا مرزى شاهد بوده ايم.([6])

                  ب) تعريف جهانى شدن

                  اصطلاح جهانى شدن، ترجمه ى عبارت «Globalization» انگليسى است و اين عبارت از مصدر «to Global» گرفته شده كه با توجه به فرهنگ لغت هاى موجود، بر معانى و مفاهيمى نظير گرد مثل توپ يا هر چيز كروى ديگر، كره ى زمين و... اطلاق مي شود. فعل اين مصدر هم به صورت متعددى و هم لازم بيان شده است. از اين رو بايد به خاطر ترجمه ى دقيق آن به فرا خور حوزه ى مورد استفاده از معادل هاى دقيق استفاده شود.([7])

                  جهانى سازى از نظر لغوى به معنى عملكرد يا اقدام براى جهانى كردن تعريف شده است و از نظر مفهومي، هم به يك پارچگى جهان و هم به تراكم آگاهى نسبت به جهان به عنوان يك كل دلالت مي كند اين فرآيند و يا تمايل، با وجود برخى گسست ها در طول تاريخ بشر وجود داشته و امروزه به يك موضوع مهم در كانون توجه سياست مداران و پژوهشگران در زمينه هاى مختلف و يكى از پراستفاده ترين و رايج ترين مفاهيم علوم انسانى تبديل شده است و از نيمه ى دوم دهه 1980 م. به چنان اعتبار علمى دست يافته كه ديگر، نه رديابى نحوه ى انتشار آن در سراسر جهان ممكن است و نه مي توان ادعاى كنترل آن را كرد.

                  جهانى سازى در كنار و پس از نظريه هاى مشهودى هم چون نظريه ى امپرياليسم هابسون ولنين وابستگى فرانك، نظريه جهانى والر شتاين، نظريه نوسازى پارسونز، آلموند و وربا و همچنين نظريه تجدد گيدنز، از جمله نظريه هاى كلان اجتماعى و روابط بين الملل است كه در واكنش به كوتاه بيني ها و ايرادهاى آن ها مطرح گرديده است.([8])

                  ادعاى اصلى جهانى شدن، حذف موانع و مرزهاى موجود بر سر راه نقل و انتقال كالا و خدمات و كوتاه كردن فاصله ى زمانى و مكانى ميان مبادلات انسانى است. در مسير جهانى شدن، علاوه بر انتقال كالاها يا خدمات منطقه اى به منطقه ى ديگر، افكار و عقايد نيز منتقل مي شوند; پس نمي توان در اين گير و دار، فكر و فرهنگ را به صورت دست نخورده و بكر تصور كرد; پس پديده ى جهانى شدن، فقط فاصله ى نقل و انتقال كالاها و خدمات را نزديك نمي كند، بلكه فرهنگ ها را نيز به هم مي پيوندد پس، نمي توان نتايج و پيامدهاى ذاتى و اجتماعى آن را ناديده گرفت.

                  مسأله ى جهانى شدن كه ظاهراً به عنوان يك تئورى در عالم اقتصاد مطرح شده است هرگز نمي تواند با سياست و فرهنگ چنان قطع رابطه كرد. باشد كه هيچ حرف و حديثى در رابطه با پيوند و يا تأثير و تأثرات آن ها قابل طرح نباشد. برعكس اقتصاد به عنوان يكى از امور مربوط به انسان، بى گمان با ساير مسائل انسانى ارتباط تنگاتنگى دارد. به طورى كه هر گونه اثر و تأثيرى در آن، بر ساير موارد زندگى انسان مؤثر است.([9])

                  نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                  «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                  صادق هدايت؛ بوف کور

                  Comment

                  • donsaeid
                    Senior Member
                    • Nov 2005
                    • 28300

                    #24
                    ج) علل جهانى شدن

                    جهانى شدن از چهار علل ناشى مي شود: 1. گسترش عقل گرايى به عنوان چارچوب دانش غالب، 2. برخى چرخش ها در تحول سرمايه داري، 3. نوآورى تكنولوژيكى در ارتباطات و داده پردازي، 4. تشكيل چارچوب هاى نظارتى توانمند.([10])

                    جهانى شدن به عنوان فرآيندى ساختارمند ظاهر شده است; يعنى جهانى شدن مستلزم رابطه ى متقابل نيروهاى ساختارى و ابتكار عمل نيروهاى تأثيرگذار بوده است. از اين ديدگاه، جهانى شدن، از رابطه ى متقابل محرك هاى ساختارى و تصميمات عامل ناشى شده است. نيروهاى ساختارى مرتبط با عقل گرايى و سرمايه دارى چند صد سال قبل به ايجاد امكانات و فرصت هايى براى جهانى شدن اقدام كرده اند. بازرگانان، مخترعان و دانشمندان براساس اين امكانات اقدام كردند و در نتيجه نخستين فضاهاى فرا جهانى را گشودند. در ميان اين ابتكارهاى عاملان، تعدادى از نوآوري هاى تكنولوژيكى و اقدامات نظارتى از اهميت سرنوشت سازى برخوردار بودند. اين گام ها همراه با تحولات ديگر در عقل گرايى و سرمايه داري. در اواسط قرن 20، پويايى هايى را براى گسترش عمده ى فوق قملروگرايى فراهم آورده اند. طى دهه هاى بعدى پيشرفت هاى تكنولوژيكى بيشتر شوند و قوانين زمينه ساز، جهانى شدن پرشتاب كردند.([11])


                    عقل گرايي

                    عقل گرايي، پيكربندى كل دانش است كه تفكر جهانى و از آن طريق، روند وسيع تر جهانى شدن را گسترش داده است. اين چارچوب دانش چهار ويژگى اصلى متمايز دارد. نخست اينكه; عقل گرايى جنبه ى سكولار دارد; يعنى واقعيت را بر حسب دنياى فيزيكى تعريف مي كند. دوم; عقل گرايى جنبه ى انسان مدارانه دارد; يعنى واقعيت را عمدتاً بر حسب علايق و فعاليت هاى انسان قرار مي دهد. سوم; عقل گرايى مشخصه ى دانشمند را دارد; يعنى معتقد است كه پديده ها را مي توان بر حسب واقعيات مسلم قابل كشف، به وسيله ى كاربرد دقيق روش هاى پژوهش عينى درك كرد. چهارم; عقل گرايي، جنبه ى ابزارى دارد; يعنى بينش هايى را داراى بيشترين ارزش مي داند. كه به مردم امكان مي دهند تا مشكلات را بلافاصله حل كنند.


                    عقل گرايى مانند هر ساختار اجتماعي، پديده اى تاريخى است كه در زمان و مكان هاى خاص، تحت شرايط ويژه اى ظاهر شده است. در واقع مي توان مواردى از تفكر سكولار، انسان مدارانه، علمي، ابزارى را در دوران هاى گوناگون باستان پيدا كرد. با اين وجود، ساختار اجتماعى عقل گرا ـ يعنى ساختارى كه به طور نظام مند ساير شكل هاى دانش را كنار مي زند ـ مشخصه ى تاريخ نوين است.

                    تفكر عقل گرا به شيوه هاى مختلف موجب ترغيب رشد تصور جهانى و فعاليت هاى فوق قلمرو مادى گوناگون كه تفكر جهانى عامل مروج آن بوده، شده است.([12])


                    ـ سرمايه داري

                    سرمايه دارى جهانى شدن را تا جايى تقويت كرده است كه عوامل موجود در فضاى فوق قلمرو مادى فرصت هاى عمده ى زيادى را براى انباشت مازاد فراهم مي كند. انباشت مازاد، انگيزه هاى نيرومند مادى را براى ظهور فوق قلمروگرايى فراهم كرده است، يعنى سرمايده دارى به هيچ وجه به خودى خود، جهانى شدن را پديده نياورده است. اين نوع ساختار توليد، به وجود ساختار دانش عقل گرا بستگى دارد كه موجب نگرش سكولار، انسان مدارانه و ابزارى مي شود و سرمايه دارى از طريق آن عمل مي كند به علاوه عاملان گوناگون مي بايست نوآوري هاى تكنولوژيكى و چارچوب هاى نظارتى را فراهم كنند كه انباشت مازاد فوق قلمروى ميسر كرده است. البته بايد متذكر شويم كه چهار علت اصلى جهانى شدن متقابلا به هم وابسته اند و ورى يكديگر تأثير مي گذارند.([13])

                    ـ نواوري هاى تكنولوژيكي

                    نواوري هاى تكنولوژيكي، تا كنون بخش بزرگى از زيربناى جهانى شدن را فراهم كرده است. آينده، نويد پيشرفت بيشترى را مي دهد كه امكانات روابط فوق قلمروى را چندين برابر افزايش خواهد داد. براى مثال راديوهاى ديجيتالى كه از طريق ماهواره ها امواج را دريافت مي كنند، امكانات جديدى براى پخش برنامه هاى برون مرزى كم هزينه و با ظرفيت بالا فراهم خواهند كرد. بدون ترديد روند تغييرات تكنولوژيكى به عنوان نيروى تقويت كننده ى فرا روندگى جغرافياى قلمروگرا ادامه خواهد يافت.


                    ـ قوانين و مقررات

                    قوانين و مقررات به چهار شيوه اصلي، جهانى شدن را تقويت كرده اند: استاندارد كردن روش هاى اجرايى و فني; آزادسازى جابه جايى برون مرزى پول; سرمايه گذراي ها، كالاها و خدمات تضمين هاى حقوق مالكيت براى سرمايه ى جهاني; و قانونى شدن سازمان ها و فعاليت هاى جهاني. تشكيل اين زيربناى قانونى تنها عامل جهانى شدن نبوده است. برعكس، ساير نيروها و عوامل، سياست گذاران را براى فراهم آوردن اين امكانات به شدّت تحت فشار قرار داده اند. با اين وجود، فوق قلمروگرايى بدون وجود چارچوب هاى نظارتى و حمايتى نتونست گسترش پيدا كند.([14]

                    د) نتيجه گيري

                    به نظر مي رسد كه جهانى سازي، برآيندى غير ارادى از يك سرى طرح هاى ارادى و از پيش تعيين شده است كه برخى آثار آن در هر بعد از ابتداى تاريخ شناخته شده ى بشر وجود داشته و از همان زمان نيز تأثيرات آن رو به فزونى بوده است. امّا تا اواسط هزاره ى دوم، توسعه ى اين ابعاد، پيوسته و منظم نبوده است. در اواخر اين هزاره به ويژه در اوايل قرن بيستم است كه تأثيرات، پيوسته و منظم شده و در اواسط قرن بيستم هم يك شتاب ناگهانى پيدا كرده كه با نوگرايى و توسعه ى سرمايه دارى هم زمان شده است. هم چنين به نظر مي رسد كه با سقوط بلوك كمونيست و تكميل پيوستگى آن به اردوگاه سرمايه دارى پديده ى جهانى شدن با فرآيندهاى اجتماعى ديگرى نظير فرا صنعتى شدن و فرا نوگرايى نيز شتاب بيش از پيش به خود بگيرد.


                    پيامدهاى جهانى سازى مختلف و متفاوت است و تنها در يك معادله ى قدرت است كه مي توان مزايا و معايب يا نفع و ضرر اجتماعى آن را براى جوامع، دولت ها، سازمان ها، ارزش ها و افراد انسانى تخمين زد و ارزيابى كرد.([15])

                    به هر حال از ديد ما تحليل جهانى شدن تنها از زاويه ى رشد و تسلط اقتصاد بازار در جهان، نگاهى يك جانبه و پاسخ گوى ضرورت ها و نيازهاى جهانى غربى است. حال آنكه جهان غير غربى و نيز شرق (ايران)، غرب را تنها در اقتصاد خلاصه نمي بيند و در طول حيات خود تنها محمل اقتصاد، غرب نبوده است.


                    براى آنكه از سوى شرق به تحليل جهانى شدن بپردازيم، بايد از زاويه ى آنچه بر سر شرق آمد. به پديده ى جهانى شدن بنگريم. اين، كارى ساده نيست.

                    اگر از اين زاويه، يعنى از زاويه ى جايگاه و منافع شرقى به پديده ى جهانى شدن نظر اندازيم، مقدمتاً در مي يابيم كه نه مي توان رابطه ى غرب و شرق را به حدود 20 سال اخير محدود كرد، و نه بايد احساس، خصوصاً نتايج آن را در اقتصاد خلاصه نمود.


                    چرا كه بهره بردارى اقتصادى فراوان، مستقيم و استثنائى كه غرب در 20 سال اخير از جهانى شدن كسب كرد. اساساً يك سويه بوده جهان شرق و جوامع آن اساساً از ثمرات پديده ى جهانى شدن به گونه اى ديگر، به گونه اى كاملا متفاوت استفاده كردند. منطق استفاده از جهانى شدن از سوى شرقيان و غربيان متفاوت است و توجه ما هم به اين نكته اساسى است.

                    مركز توجه ما جهانى شدن اقتصاد نيست، بلكه جهانى شدن مدرنيته است. اين پديده اى است كه كليت جهان غير غربى و خصوصاً شرق و ايران را دست خوش حادثه اى تاريخى كرده است. حادثه اى برگشت ناپذير است!([16])
                    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                    صادق هدايت؛ بوف کور

                    Comment

                    • donsaeid
                      Senior Member
                      • Nov 2005
                      • 28300

                      #25

                      فصل دوم: مدرنيته

                      ـ مقدمه

                      ادبيات ايرانى پيرامون مفهوم «مدرنيته» هنوز كم عمر و اندكى سطحى است. نخستين مشكل اين ادبيات غالباً توضيحى است و نه انتقادي. و از آنجا كه انتقاد كردن، بيشتر به سطح تعاريف كل يا شايد شعار نزول كرده است. از آن جا كه ما از بيرون به غرب نگاه مي كنيم، پس بايد بتوانيم غني تر از غربيان به غرب نظر كنيم و آن را بشناسيم، همان طور كه غربيان تعريفى جامع تر از خود ما، از ادبيات، هنر، باستان شناسي، تاريخ و فلسفه ساختند و به ما و ديگران عرضه كردند.

                      الف) تعريف مدرنيته

                      تعريف هايى كه تا كنون از مدرنيته ارائه شده است چندان فراوان، متنوع و حتى گاهى با هم متضادند كه اگر بگوييم اين واژه اى بسيار رايج در علوم است، يكى از مبهم ترين اصطلاح ها نيز به شمار مي آيد تا كنون هيچ كس نتوانسته تعريفى يكه و نهايى و كامل از واژه ى «مدرن» و از مفاهيمى كه همراه با آن مطرح مي شوند همچون «مدرنيته»، «مدرنيزاسيون» و «پسامدرن» ارائه كند و به نظر مي رسد كه حتى ارائه ى يك تعريف براساس فصل مشترك تعريف هاى موجود از مدرنيته نيز ممكن نيست.([17])

                      به هر حال مجبوريم براى بحث تعريف كاملى ارائه كنيم. بنابراين چند تعريف كامل را ارائه مي كنيم. مدرنيته يعنى «مدرن بودن» و به همين دليل مدرنيت را به عنوان برابر اين واژه از زبان فارسى پيشنهاد كرده اند.([18])

                      مدرنيته از «Madernus» لاتين هم مي آيد. به طور مختصر، مي توان آن را چيزى چون «نو كردن قاعده مندانه و هدف مند» تعريف كرد. اين سخن از فيلسوف فرانسوى هانرى لوفور است.([19])

                      بسيارى از تاريخ نگاران هنگامى كه از «روزگار مدرن» ياد مي كنند، فاصله اى را ميان رنسانس و انقلاب فرانسه در نظر دارند. امّا كسانى هم هستند كه آغاز صنعتى شدن جوامع اروپايي، پيدايش وجه توليد سرمايه دارى و تعميم توليد كالايى را آغازگاه مدرنيته مي دانند. از سوى ديگر نويسندگان نيز، حدّ نهايى مدرنيته را ميانه ى سده ى بيستم حتى امروز مي شناسند. نكته ى اصلي، شناخت مشخصه هاى اصل «مدرنيته» است. به اين مسأله كه مي رسيم با شگفتى متوجه مي شويم كه از شدّت اختلاف ها كاسته شده است. بسيارى باور دارند كه مدرنيته يعنى روزگار پيروزى خرد انسانى بر باورهاى سنتي، رشد انديشه ى علمى و خرد باوري، افزون شدن اعتبار ديدگاه فلسفه ى نقادانه. كه همه با سازمان يابى تازه ى توليد و تجارت، شكل گيرى قوانين مبادله ى كالاها، و به تدريج سلطه ى جامعه مدنى بر دولت همراهند. به اين اعتبار، مدرنيته مجموعه اى فرهنگي، سياسي، اقتصادي، اجتماعي، فسلفى است كه از حدود سده ى پانزدهم تا امروز ادامه يافته است.([20])

                      بيشتر انديشمندان امروز وقتى از مدرنيته ياد مي كنند، اين معنا را در نظر دارند: «مجموعه اى پيچيده و فرهنگى كه امكان نفى را فراهم مي آورد و راه گشاى سلطنت عقل و برقرارى آزادى است».

                      پس جا دارد در مورد اين معنا بيشتر درنگ كنيم. جامعه اى را مدرن بخوانيم كه بنابه «قوانين انساني» اداره شود و نه بر اساس قوانين آسماني. نظامش استوار بر خردباورى و كنش هاى حساب شده، در راستاى دستيابى به هدفى باشد، يعنى كنش هاى علمى و تكنولوژيك. حضور عناصر كهنه و سنتي، شكل عوض كردن آن ها و تداوم زندگى شان كنار عناصر امروزى و نو، بنيان مدرنيته است. خلاصه اينكه، مدرنيته يك رويكرد عقلانى است، و مأمور تجدد، نه طبقه اى خاص است و نه آيين ويژه، بلكه خرد و عقلانيت است.([21])

                      ب) مدرنيته، مدرنيسم و مدرنيزاسيون

                      در ابتداى بحث مدرنيته، تفكيك چند اصطلاح از هم لازم و ضرورى به نظر مي رسد. در اينجا سه اصطلاح شبيه هم يعنى مدرنيته، مدرنيسم و مدرنيزاسيون را مطرح مي كنيم. اين اصطلاح ها هر چند به لحاظ ظاهرى شبيه هم هستند ولى به لحاظ معنايى و عملى باهم فرق هاى اساسى دارند و نبايد آنها را به جاى هم به كار گرفت. ما با مطرح كردن يك سؤال اين سه اصطلاح را از هم تفكيك مي كنيم و فرق هاى آنها را بيان مي كنيم. سؤال اساسى كه با آن مواجهيم، اين است كه: در ايران مدرنيته اتفاق افتاده يا مدرنيزاسيون؟

                      بزرگترين خطر در بررسى و شناخت غرب كه در ميان ايرانيان به چشم مي خورد تقليل مدرنيته به مدرنيسم است. جنبش «غرب شناسي» در ايران بايد بتواند فراتر از سطح و نمودهاى بيرونى غرب گام نهد و به عمق اين تمدن نقاب جدى زند. چنانچه «شرق شناسي» با ما چنين كرد. نظريه اى كه مطرح مي شود اين است كه: مدرنيته، مدرنيسم نيست.

                      مدرنيسم بر پايه ى عناصر قابل رؤيت و بيرونى تمدن غرب چون، ارتش، دولت سياسي، اقتصاد و... استوار است. عناصر كاربردى كه چون ابزار استفاده مي شوند مدرنيسم اند; حال آنكه مدرنيته، مجموعه اى از يك رشته مفاهيمى است كه از حدود ابزارى فراتر مي روند و پايه و اساس قدرت نظامي، دولت سياسى و توليد اقتصادى را بنا مي ريزند. مدرنيته بنا و شالده ى اصلى تمدن غرب است و مدرنيسم ساختمان بيرونى آن است.
                      در اين باره، انسان شناس معروف فرانسوى «ژرژ بلانويه» مي نويسد: «مدرنيته در عمق شكل مي گيرد و جنبش اعماق است. به كاروند اصلى جامعه و فرهنگ مرتبط است، حال آنكه مدرنيسم، كه كاملا از مدرنيته متفاوت است، خود را در شكل بيرونى نمود مي دهد.» به اين ترتيب مدرنيته «جنبش عمق» و مدرنيسم «جنبش در سطح» است.([22])
                      پرسش اصلى اين است كه اگر مدرنيسم از مدرنيته به واسطه ى اتصال اولى به سطح و رابطه ى دومى به عمق، جدا شود، در امر جهانى شدن كدام يك جهانى مي شوند يا زودتر واقعيت جهانى را بنا مي كنند؟
                      مدرنيته از مدرنيسم، تنها در حوزه و محدوده ى داخلى تمدن غرب جدا نمي شود نظريه ى اساسى اين است كه: در مسأله ى مربوط به جهانى شدن، آنچه جهانى مي شود ابتدا مدرنيسم است، كه با خود لزوماً و به طور هم سطح و هم زمان، مدرنيته را به همراه ندارد.

                      جهانى شدن غرب، نخست جهانى شدن مدرنيسم است. يعنى گستره ى همگانى آلات و ابزار بيرونى و قابل رؤيت تمدن غربي. يعنى جهانى شدن اقتصاد، تكنولوژى و غير; مدرنيته يعنى مفاهيم پايه گذار، ديرتر و به سختى و لزوماً به طور ناقص جهانى مي شوند و به شرق مي رسند.
                      در امر جهانى شدن، غالباً و نخست با فراگير شدن اقتصاد و تكنيك غرب روبروئيم. سياست و ضرورت هاى سياسى و اجتماعى نيز كم و بيش هر زمان يا گاه ديرتر در كشورهاى غير غربي، گسترده مي شوند. امّا رفورم فرهنگي، تحول واقعى در آموزش و پرورش، ايجاد جنبش هاى فرهنگي، نوگرائى در ادبيات، شعر و هنر، تحول در پايه هاى فكري، دگرگونى در ارزش هاى اجتماعى و پس فردى پديدار شدن مكاتب فلسفى و روشنگرى و بالاخره پديده ى نمايش، تئاتر، سينما، بعداً و بسيار تدريجى متحقق مي شوند. نخستين تحول در تكنولوژي، اقتصاد و سياست، هم قابل رؤيت است و هم سريع تر متحقق مي شود; چرا كه انتقال فوري تر را برطرف مي كنند. امّا دومين تحول از طريق تغييرات پايه اى و فكرى ـ فرهنگي، غيرقابل رؤيت تر و ديرتر، كاملا تدريجى و سخت عمل مي كند.
                      واقعيت آن است كه تكنيك و اقتصاد، سريع تر از فكر تكنيك ساز و اقتصاد ساز قادرند از فضاى جغرافيايى غربى خارج شوند و شبكه هاى خود را سراسرى كنند و فضاى جديد ارتباطى در سطح جهان بنا سازند. اين پديده هاى قابل رؤيت ايجادگر ضرورت هاى جديدند كه بناى نوگرايى يا مدرنيزاسيون را در كشورهاى غيرغربى ريخته اند. بنابراين، مدرنيزاسيون فاكتور سومى است كه در اين بحث وارد مي شود، و آن عبارت است از تحولات نو كه در كشورهاى غيرغربى در حوزه هاى ساختارى ـ و رو بنايى ـ ايجاد مي شوند.([23]) مدرنيزاسيون در ايران در ارتش، در دوره ى عباس ميرزا (1789 ـ 1832 م.) باز مي گردد; امّا تحول در قدرت سياسى به واسطه ى جنبش مشروطه (1906 م.) متحقق شد. در حوزه ى ادارى و اقتصادى حكومت رضا شاه (1941 ـ 1921م) گام مؤثّر در اين زمينه بود.([24])

                      در يك نگاه، مدرنيزاسيون مجموعه تحولاتى است كه در امر روبنايى جامعه، در اقتصاد نظام ادارى سياسى صورت مي گيرد. اينها همه مستقيماً با مدرنيسم مرتبط اند و هم غيرمستقيم تحت اثرات مدرنيته اند. مدرنيزاسيون به اين فضاها مربوط است. حال آنكه مدرنيته، ديرتر و بالاخره به گونه اى غيرقابل رؤيت به جوامع غيرغربى مي رسند. پديدار شدن گرايش هاى فكري، فلسفى نوگرا، تغييرات پايه اى در تعليم و تربيت، نوگرايى فكر مذهبي، پيدايش سينما در ايران، مجموعه تحولاتي اند كه ديرتر و بسيار تدريجي تر از تحول در ارتش، اقتصاد و صنعت پديد آمدند و كمتر به تصميم هاى سياسي، دولتى و يا فردى شبيه و يا مرتبط اند.([25])

                      ج) نظريه نوسازي

                      بعد از روشن شدن معنى و جايگاه سه اصطلاح مدرنيته، مدرنيسم و مدرنيزاسيون، حال نظريه نوسازى را بررسى مي كنيم كه چرا نظريه ى نوسازى در غرب مثبت بود و باعث پيشرفت و توسعه ى جوامع آنها شد ولى در جوامع شرقى نتيجه ى مثبتى نداشت و حتى بر عكس نتيجه ى منفى در برداشت و باعث بحران در جوامع آنها شد.
                      در سال هاى بعد از جنگ دوم بين المللى «نظريه ى مدرنيزاسيون» به عنوان يك مدل اقتصادى و فرهنگى براى توسعه، طرفداران بسيار پيدا كرد. در آن زمان چند اصل كلى مورد قبول غالب اقتصاد دانان بود و اين نظريه با آن اصول هماهنگى داشت: نخست آنكه; براساس برداشت تك خطى از تاريخ، فرض بر آن بود كه همه ى جوامع، ناگزير بايد از همان مراحل بگذرند و همان هدف هايى را داشته باشند كه كشورهاى پيشرفته ى امروزى طى كرده اند.
                      دوم آنكه; نتيجه ى چنين روندي، به دست آوردن انديشه هايى است كه جوامع پيشرفته را ساخته اند مانند روحيه ى ابتكار و نوآوري، جستجوى سود، نيل به موفقيت شخصى در امور، اعتقاد به دموكراسي، اعتقاد به جدايى دين از سياست و... .
                      و سوم آنكه; اعتقاد به كاربرد صحيح ابزار سياست اقتصادى كه لزوماً جوامع را به اين اهداف خواهد رساند. در واقع نظريه ى مدرنيزاسيون، دو قطبى است و جامعه ى مدرن را در برابر جامعه ى سنتى قرار مي دهد و بدون آنكه تعريف جامع و كلى ارائه دهد، جوامع غربى را مدرن مي شناسد و جوامع جهان سوم را پاى بند سنت، معرفى كند. طبق اين نظريه در كشورهاى جهان سوم، موانعى وجود دارند كه امر توسعه را دشوار مي كنند، پس نظريه ى مدرنيزاسيون در جستجوى دلايلى درونى براى توجيه عقب ماندگى است. ريشه هاى اين نظريه را مي توان در آثار كارل ماركس ماكسوبر و دوركيم جستجو كرد.([26])
                      ايران نيز مانند اكثر كشورهاى در حال توسعه در دهه هاى اخير، بدون آنكه صريحاً اعلام كند برنامه هاى توسعه ى اقتصادى خود را براساس نظريه ى مدرنيزاسيون بنا نهاد و رشد اقتصادى را هدف قرار داد. تكنوكرات هاى برنامه ريز «بعد فرهنگي» توسعه را از ياد بردند و تب توسعه گرايى كه به اكثريت كشورهاى جهان سوم سرايت كرده بود به مرحله ى بحرانى رسيد.
                      در ايران، على رغم برخى تجربيات محدود، به نظريه ى توسعه درون زا توجه زيادى نشد و اصولا بعد فرهنگى در برنامه ريزى اقتصادى و اجتماعى ايران جاى مناسبى بدست نياورد.([27])
                      بنابراين توجه صرف به بعد اقتصادى نظريه ى نوسازى باعث شد كه كشورهاى جهان سوم و از جمله ايران نتوانند مانند غرب توسعه يابند و در نتيجه، در جريان نوسازى به بحران برسند.

                      نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                      «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                      صادق هدايت؛ بوف کور

                      Comment

                      • donsaeid
                        Senior Member
                        • Nov 2005
                        • 28300

                        #26
                        د) نتيجه گيري: مدرنيته همچون پديده ى جهاني

                        براى نتيجه گيرى اين مبحث به دو نكته اشاره مي كنيم كه در واقع نتيجه ى مباحث مطروحه است. بنابراين به دو نظر كه شايد در ابتدا متضاد به نظر آيند اشاره مي كنيم.

                        1. «مدرنيته در اساس خود غربى است.» اين نظريه در بنياد هگلى است. به اين معنا كه فضايى كه به پيدايش مدرنيته امكان حيات داد، فضاى جغرافيايى و تاريخى اروپاى غربى بود. كل تمدن غرب در اين فضا ريشه دارد. از قرن هفدهم ميلادي، تحولاتى تدريجى به شكل كم وبيش به هم پيوسته در علم، فلسفه، سياست، اقتصاد و تكنيك صورت گرفت و يكى در رابطه با ديگري، تركيب تمدن به تمام معنا را داشت كه فقط در جغرافياى تاريخى غرب قابل فهم بود.([28])
                        با اين حال اين امر نافى آن نيست كه خارج از تماميت غربي، برخى عناصر سازنده ى مدرنيته در حوزه هاى مختلف از فضاهاى جغرافيايى ديگر از جمله شرق، نيامده باشند. بنابراين مدرنيته، غربى و متصل به گذشته ى تاريخي، مذهبي، هنري، فلسفي، سياسى و اقتصادى اين فضاى جغرافيايى است; امّا در آن گذشته هم عناصر شرقى ديده شده است.

                        2. مدرنيته در ماهيت نانگاشته و در ضمير ناپيدايش، ماهيتى جهانى دارد و به فضاى جغرافيايى غرب خلاصه نمي شود. چنان چه اشاره شد، اين امر نافى اين اصل اساسى نمي شود كه مدرنيته، اساس غرب است، امّا آن، تنها در توليد و رشد درونى اش، غربى است. ارائه ى حيات مدرنيته آن را به ناگزير از فضاى محدود اوليه اش به جهان پرتاب مي كند و اين موضوع اساسى است كه نتايج آن به انديشه ى مجدد نياز دارد
                        نظرى كه ما از اين دو نكته ى به ظاهر متضاد استخراج مي كنيم آن است كه، هر چه بيشتر مدرنتيه به جهان رو آورد، از غربى شدنش كاسته مي شود و به همگانى بودنش افزوده مي گردد. به اين ترتيب، مدرنيته هر چه بيشتر همگانى شود، كمتر غربى مي ماند، زيرا هر چه بيشتر در دسترس ديگران قرار گيرد، بيشتر در ممالك غيرغربي، محيط را براى تمدن از نوع خود آماده مي كند.([29]) حال بايد جوامع شرقى از جمله ايران از اين فرقى كه پيش آمده استفاده كنند و تحول مدرنيته را به نفع خود بهره بردارى كنند تا اثرات منفى مدرنيته به اثرات تا حدى مثبت تغيير يابد. در واقع بايد سعى كنيم مدرنيته را شرقى كنيم.

                        فصل سوم: جهانى شدن مدرنيته

                        ـ مقدمه: «وضعيت عدم بازگشت تاريخي»

                        در ابتداى اين بحث لازم است يك بحث مقدماتى را درباره ى جهانى شدن مدرنيته ارائه كنيم، كه با اين بحث مقدماتى مباحث جهانى شدن مدرنيته راحت تر تبيين مي شود. در مقدمه، نظريه ى «وضعيت عدم بازگشت تاريخي» را بحث مي كنيم، كه در جوامع شرقى و به خصوص ايران، اين وضعيت به وقوع پيوست. اين نظريه را در سه نكته ى اساسى بيان مي كنيم.
                        خروج مدرنيته از فضاى جغرافيايى غرب، جهانى شدن آن رابطه ى آن با كشورهاى غيرغربي، شرقى و بالاخره ايران، شرايطى را پديد آورده است كه در آن، امكان هرگونه بازگشت قطعى به گذشته، به طور گسترده، و به صورت يك حركت اجتماعى و تاريخي، يك بار براى هميشه در اين كشورها از بين مي رود; چرا كه مدرنيته به فضايى از درون دست مي يابد كه ريشه دارترين عوامل را دست خوش حادثه اى برگشت ناپذير مي كند. اين نظريه، تحت عنوان «پيدايش شرايط عدم بازگشت تاريخي» مطرح مي شود.([30]) بحث از شرايط عدم بازگشت تاريخى در ايران، تحليل مفصلى را مي طلبد، در اينجا فقط سه كيفيت اساسى آن را مطرح مي كنيم.

                        1. نخست آنكه: شرايط جديد با شرايط پيشين به كلى متفاوت است و از يك تحول كيفى در جامعه ى ايران نشان دارد. به اين معنا كه پيدايش شرايط جديد در ايران كه از پيش از انقلاب مشروطه گسترش يافت، در واقع در پرتويك بُرش تاريخى متحقق شد. چرا كه از نگاه ما، انقلاب مشروطه در ايران نشان از آغاز يك بُرش تاريخى است. امّا اين برش تاريخى نشان از آن ندارد كه ما به كلى از گذشته و داده ها و علائم زيستى اش، يعنى سنت، خارج شده ايم. بلكه اين امر به آن معناست كه در زيست جديد تاريخى مان، معيارهاى ارزشى جديدى درما راه يافته اند. به اين ترتيب كه در امر قضاوت درباره ى معناى زندگي، گذشته، آينده و حيات امروز، ديگر كاملا معيارهاى ارزشى سنتى را به كار نمي بريم. و در واقع بريدن از سنت و پيوست به مدرنيته مانده ايم! و اين خود پيامد شرايط بى سابقه اى است. ما ميان دو هويت و دو آهنگ ناپايدار از زمان رها شده ايم، و شرايط بحرانى را با خوب و بد آن ادامه مي دهيم. آنچه نقاط ارجاع روحى و فكرى ما را متحول كرد. فقط مدرنيته بود، يعنى آن آگاهى كه در پس و در بنياد تكنيك، اقتصاد و برنامه ريزى ادارى و نظامى نهفته است و بالاخره در ادامه ى مدرنيزاسيون مي آيد و معناى آن ها را پى ريخته مي ريزد.

                        2. خود اين شرايط جديد، اگر چه بحرانى است، امّا يك خصوصيت اصلى دارد و آن، اينكه اساساً نه ديگر توسط معيارهاى ارزشى سنت و نه كاملا توسط معيارهاى ارزشى مدرن قابل توضيح اند. شرايط جديد، خود پديده اى نو، اصيل و كاملا نايافته است. اين شرايط، پديده اى تركيبى اند و هويتى بر پايه ى تركيب سنت و مدرنيته دارند. يعنى خود، مجموعه اى جديداند كه دو خصوصيت دارد. از يك سو نه كاملا سنتى و نه كاملا مدرن است و از سوى ديگر و در عين حال عميقاً از آن ها تأثير گرفته است.

                        3. اين خصوصيات هنوز به كمال، توضيح دهنده ى واقعيت شرايط جديد نيستند. پيدايش شرايط نوين كه ماحصل بُرش تاريخى از گذشته و پديد آورنده ى يك مجموعه ى ارزشى تركيبى است، اساساً برگشت ناپذير است. يعنى پس از ايجاد شرايط نوين ديگر امكان درهم ريختن كامل و همه جانبه ى آن. و بازسازى كامل گذشته به طور واقعى و خصوصاً اجتماعى براى هميشه از ميان مي رود.([31]) اين نكته هاى اساسي، جمع بندى ما از پيدايش شرايط نوين در ايران است. با توجه به اين مقدمه، به تعريف مفهوم جهانى شدن مدرنيته مي پردازيم.

                        الف) تعريف جهانى شدن مدرنيته

                        با توجه به مقدمه اى كه بيان شد، و تعريف جهانى شدن مدرنيته، به يك تعريف اجمالى و مختصر بسنده مي كنيم و سپس نتايج جهانى شدن مدرنيته را بيان مي كنيم كه اين نتايج، خود، معنى جهانى شدن مدرنيته را واضح تر و ساير مسائل را از اين مبحث جدا مي كنند.
                        جهانى شدن مدرنيته عبارت از سراسرى شدن اقتصاد غرب، ولى نه تنها آن، بلكه فرهنگ، آموزش و پرورش، سياست، تكنولوژى و... غرب در جهان است. اين پديده، مجموعه ى تمدن غرب مدرن را در نظر دارد. به اين واسطه آن را «جهانى شدن مدرنيته» مي خوانيم. اين پروسه از كلونيزاسيون (استعمار) آغاز گرديد; امّا پس از جنگ جهانى دوم و خصوصاً در طول دو دهه ى اخير دو چندان تسريع يافته است. در اين دو دهه ى اخير، تصوير جهان به كلى متحول شده و كيفيت رابطه ى غرب و شرق نيز تغيير نموده است. ما در تحليل جهانى شدن مدرنيته به همين دو دهه ى اخير اشاره داريم، با علم به آن كه اين آثار و نتايج در گذشته ريشه دارد. جهانى شدن از زاويه اى كه ما مطرح مي كنيم نتايجى دارد كه اساساً در فضاى محدود يك تحليل صرفاً اقتصادى نمي گنجد.([32]) در واقع جهانى شدن از وضعيتى تجربى سخن مي گويد; ارتباط پيچيده اى كه در هر جاى جهان امروز جديد است. امّا اين وضعيت نه در شكل ناب مشاهده ى مستقيم و ساده، بلكه هميشه از طريق مقدمات و نظريه هاى وساطت گرى بر ما ظاهر مي شود. نبايد نيرومندترين اين ها، مقوله ى مدرنتيه است.([33])

                        ب) نتايج جهانى شدن مدرنيته

                        1. انفكاك غرب از مدرنيته: يكى از نتايج اصلى جهانى شدن كه اساساً بسيارى از پژوهشگران غربى به آن بى توجه بوده اند. تسريع پروسه ى جدايى مدرنيته از غرب است. اين نظر بر پايه ى اين مشاهده استوار است كه خصوصاً در طول بيست سال گذشته ـ پا به پاى پديدار جهانى شدن، غرب هرچه بيشتر از كنترل مناطق نفوذى خود ناتوان شده است. ديگر هر جا كه تكنولوژى مدرن، فرهنگ، آموزش و پرورش و اقتصاد مدل غربى نفوذ نمود، ما لزوماً شاهد تسلّط سياسى يا نظامى غرب نبوديم. ديده ايم كه در طول سال هاى اخير، كشورهاى آسيايى به خوبى عناصر مدرن را از غرب به عاريت گرفته اند و در فضاى اقتصادى و فرهنگى و حتى سياسى خود پياده كرده اند. بى آنكه ديگر تحت سلطه ى سياسى مستقيم كشورهاى غربى باشند. به اين ترتيب، يكى از نتايج جدايى مدرنيته از غرب آن است كه كشورهاى آسيايى چون گذشته ديگر، نه به دنبال غرب كه گاه در كنار و يا در مقابل غرب قرار دارند.

                        2. رشد تضاد سنت و مدرنيته:

                        جهانى شدن جدا از آن كه به گسترش اقتصاد و بازار و رشد ليبراليسم در جهان مي انجامد و به تدريج غرب را از مدرنيته جدا مي كند، به ويژه باعث تسريع تضاد ميان سنت و مدرنيته در كشورهاى شرقى مي شود، امّا عصر حاضر ما را در برابر رو در رويى هر چه جدي تر ارزش هاى سنتى ـ شرقى و مدرن ـ غربى قرار داده است و تسريع اين پروسه ى بى سابقه تنها نتيجه ى جهانى شدن مدرنيته. يعنى ورود همگانى فرهنگ غربى در كشورهاى شرقى و نه فقط نتيجه ى سراسرى شدن اقتصاد بازار است. با اين حال تضاد سنت و مدرنيته در پايه اي ترين و اساسي ترين جوانب زندگى كشورهاى آسيايى ـ شرقي، پديده اى تازه نيست. عصر كلونيزاسيون در طول چهارده قرن عمر طولانى اش ما را به تدريج به سوى تقابل سنت و مدرنيته كشاند. در ايران نمونه هاى اين درگيرى خصوصاً در طول صد سال اخير فراوان بوده اند، كه نتايج اصلى رودررويى سنت و مدرنيته، ايجاد مجموعه ها و ارزش هاى تركيبى است.([34])

                        ج) جهانى شدن، پيامد مدرنيته

                        در اين بحث از اين زاويه به بحث نگاه مي كنيم كه اصلا پيامد مدرنيته، جهانى شدن بود. در حقيقت جهانى شدن در دوران تاريخى مدرنيته به وقوع نپيوسته، بلكه پيامد مدرنيته است. برخى از محكم ترين استدلال ها در مورد خاصيت هاى جهانى ساز مدرنيته را در آثار آنتونى گيدنز مي توان يافت كه با رساله ى تأثيرگذارش به نام پيامدهاى مدرنيته شروع مي شود. وى در اين رساله، مفهوم جهانى شدن را به نظريه ى اجتماعى اش وارد و آن را تقويت مي كند. مناسبات اجتماعى جهانى كه محل هاى دور از هم را چنان به هم ربط مي دهد كه هر واقعه ى محل تحت تأثير رويدادى است كه با آن فرهنگ ها فاصله دارد، شكل مي گيرد و بر عكس تعريف مي شود. با اين ادعا، ارائه مي شود كه مدرنيته ذاتاً جهانى ساز است. امّا مدرنيته به چه معنايى ذاتاً جهانى ساز است؟ تعبير ضعيف اين ادعا از بحث گيدنز درباره ى چهار بعد نمادى اصلى مدرنيته ناشى مي شود: سرمايه داري، نظام صنعتي، نظارت به ويژه كنترل سياسى دولت ملى و قدرت نظامي. او اين انماد را به چهار بعد جهانى شدن ربط مي دهد: اقتصاد سرمايه دارى جهاني، تقسيم بين المللى كار، نظام دولت ملى و سامان نظامى جهان. گيدنز به اجمال درباره ى ماهيت اين ابعاد نمادى بحث مي كند و بر وابستگى متقابل و پيچيده ى آنها و در عين حال ويژگى مستقل و تبديل ناپذيرى هر يك از آنها به يك اصل جهانى ساز واحد تأكيد ميورزد.([35])

                        نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                        «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                        صادق هدايت؛ بوف کور

                        Comment

                        • donsaeid
                          Senior Member
                          • Nov 2005
                          • 28300

                          #27
                          د) نتيجه گيري

                          ايران در روند جهانى شدن مدرنيته، وارد شرايط عدم بازگشت تاريخى شده است. شرايطى كه ديگر نمي شود ايستاد و به عقب بازگشت. چون مدرنيته در درون خودش، عوامل و مسائل را دگرگون و در آنها تغيير و تحول ايجاد مي كند كه اساسى هستند و از طرف ديگر تحولات ايجاد شد. هم، بنيادين و اساسي اند. اين حرف به اين معناست كه در ايران تحول كيفى رخ داده است. بنابراين در اين شرايط نوين: در هم ريزى و تحول ايجاد نمي شود و يا به شرايط گذشته به طور كامل نمي توان برگشت، چون جهانى شدن مدرنيته يعنى سراسرى شدن غرب از تمام جنبه هايش و گسترش تمدن غرب در جهان. نتايج اصلى جهانى شدن مدرنيته، تضاد بين سنت جوامع و مدرنيته و حتى جدا شدن غرب از آن است.

                          فصل چهارم: پيامد جهانى شدن مدرنيته در ايران

                          ـ مقدمه: فاكتورهاى تحول بحرانى در ايران

                          جهانى شدن مدرنيته براى ايران بحران تحولى را ايجاد كرد. كه پيامدهاى مختلفى به همراه داشت. بنابراين ابتدا فاكتورهاى تحول بحرانى و چگونگى ورود ايران به آن را در مقدمه توضيح خواهيم داد و سپس به بحث اصلى يعنى پيامد جهانى شدن مدرنيته در ايران مي پردازيم.
                          هر شكلى از مدرنيزاسيون، نوگرايى است. ولى نه مستقيماً به مدرنيته كه نخست به مدرنيسم متصل است. با اين حال، هر جا كه مدرنيزاسيون تحقق يافت. پديده هايى چون تكنيك و صنعت نوين بنا شدند و دولت، قانون، مجلس و دستگاه ادارى و نظامى منظم ايجاد گرديد به تدريج و به شكلى ناديده و نانوشته، عناصر مدرنيته، يعنى عناصر بنيادين فكرى و ارزشى نيز به ميان مي آيد; چرا كه اين عناصر در نيت ان تحولات موجودند. پشت تكنيك، فكر تكنيك ساز نهفته است. اين عناصر، بناى انسان را از درون تحت تأثير قرار مي دهند.([36])

                          ـ پيدايش شبكه ى نامرئى تحول (چگونگى ورود ايران به بحران تحول)

                          نفوذ عناصر مدرنيته از طريق جنبش مدرنيزاسيون تحقق مي يابد. اين جنبش، شبكه اى را ايجاد مي كند كه انسان شرقي، ناخودآگاه درون آن جاى مي گيرد، دستخوش تحول مي شود و خود به خود جزئى از مجموعه ى آن شبكه مي گردد. شبكه ى نامرئي اى كه ماحصل مدرنيزاسيون در تكنيك و اقتصاد و سياست بود. و فضاى نوين را ايجاد كرده است كه كار را بالاخره و در طول زمان به تحول در بنيادها و ريشه ها مي كشاند. اين شبكه، انسان متعلق به جامعه ى سنتى را از زمانى كه در آن جاى مي گيرد. در مركزي ترين نقاط حيات و حساس ترين بُعد نگاهش به جهان، به خود مشروط مي كند. انسان متعلق به جامعه ى سنتي، از زمانى كه در رابطه با اين شبكه قرار گرفت، ديگر نظير انسان گذشته نيست. اين تحول، يك جا به جايى فيزيكى و قابل رؤيت نيست. مدرنيزاسيون توليدگر جنبش قابل رؤيت و مشهورات و مي توان وجود آن را از دور يا نزديك حس كرد. وى آنچه در نگاه تحت قابل رؤيت نيست تحولاتى است كه در پس اين تغييرات رد بنايى ايجاد مي شود و به آگاهى و روح انسان كار دارد. و به گونه اى كاملا تدريجى نمايان مي شود. در اينجاست كه با مدرنيته روبروئيم; مدرنيته اى كه در پس عناصر تكنيك، اقتصاد و سياست و از طريق ايجاد كردن آن، شبكه ى نامرئي، روح و فكر ايرانى را دستخوش تحول مي كند. مدرنيته تكنيك نيست، بلكه فكر تكنيك ساز است. بنياد اقتصاد و پايه ى سياست مدرن است.([37])


                          الف) جنبش مدرنيزاسيون در ايران (بحران تحول در ايران)

                          پيامد جهانى شدن مدرنيته رااز دو جهت بررسى مي كنيم: يكى از جهت بحران تحول در ايران كه نتيجه ى جنبش مدرنيزاسيون است. و ديگري، از جهت هويت ايرانى و بحران آن كه در اثر جهانى شدن مدرنيته در ايران ايجاد شد.
                          در ايران، جنبش مدرنيزاسيون با حكومت رضاخان يك عمر تازه يافت. در طول 80 ساله، اگر امروز، ايران را با ان روزها مقايسه كنيم، به راحتى در مي يابيم كه عناصر در هيچ حوزه اى قابل قياس با گذشته ى 80 سال پيش خود نيست. همه چيز در همه ى ابعاد، متحول شده است. نه جامعه، نه سياست، نه اقتصاد، نه آموزش و پرورش در ايران امروز، ديگر همچون گذشته نيست. آنچه ما را دستخوش اين تحول بى سابقه كرد. تنها رابطه ي مان با خارج از فضاى تاريخي مان يعنى با مدرنيته و غرب بوده است. ما هرگز بدون واسطه با جهان خارجي، به اين ميزان متحول نمي شويم. به عبارت روشن تر مي توان نشان داد كه پديد آورند، و موتور اصلى تحول در طول قرن اخير بيشتر عناصر خارجى بوده است نه داخلي. عناصر داخلى عموماً و در غالب موارد، در تابعيت و تحت تأثير آن عناصر خارجى متحول شده اند.([38]) بنابراين از اين ديدگاه به جنبش مدرنيزاسيون يك تحول مثبتى را در ايران داشته، ولى به طور كلى نتايج منفى را هم دربر داشته است.
                          بى شك ما در ايران دولت همگون، قانون تحقق يافته، نظام ادارى موزون و عقل گرا و تكنيك تمام نداشته ايم. بر مجموعه ى اين عوامل پس از ورود به فضاى زيستى و اجتماعى ايران، با گذشته و حال كشور، رابطه اى هماهنگ و موزون بنا نكردند. زيرا در ميانه ى سير تحول تاريخى ايران وارد آن فرآيند شده اند. به اين دليل اين عوامل را در واقع بايد «فاكتورهاى توليد كننده ى تحول بحرانى در ايران» ناميد. اين فاكتورها كه در پيوند و هم آوازى با تاريخ فكرى و سنتى ايرانى بنا نشده اند بحران را پديد آورده اند; چرا كه اساساً از بيرون فضاى تاريخى ما آمده اند و نتوانسته اند پس از ساليان دراز يك مجموعه ى كم و بيش هماهنگ و بى تضاد را در فضاى زيست ايرانى پايه ريزند. و همين فاكتورها، نوعى تحول اساسى را، كه ما از آن در تحول بحراني، نام مي بريم، خود به خود به ايران سنتي، در طول صد سال اخير تحصيل كرده اند. تحولى كه از ظرفيت فرهنگى و سنتى كشورها فراتر مي رفت، در رابطه با تحولى كه در صد سال اخير بر ايران تحميل شد. به اين دليل كه اساس آن از بيرون آمد، ما ندانستيم و نتوانستيم بفهميم، چرا متحول شديم؟ ما به طور واقعى و از درون آن تحول را نمي خواستيم و نياز آن را حس نمي كرديم و قادر به فهم چيستى آن نبوديم. تحول مزبور «انديشه ى انتقادي» را در ما ايجاد نكرد. و ما را به سنجش و نقد نوشته مان تشويق ننمود.
                          ما در تحول صد سال گذشته مان با كاركردهاى عمل امور بسنده كرديم و نگران بر پايى يك انديشه ى نو و يك فرهنگ نو پا، همگام با رشد اقتصاد و تكنولوژى نبوديم. بنابراين هرگز در ايران، فكر تكنيك ساز ايجاد نشد و ما هميشه در اين حوزه نه تنها به دنبال متخصص غربى بلكه به دنبال تخصص غربى بوده ايم. در ايران، برپايى دولت ملي، پديده اى در اصل، غربى بود. دولت رضاشاه مجموعه ى عواملى چون كابينه، قانون اساسي، نظام ارتشى و سپس نظام ادارى و تربيتى خود را اندكى از عصر مشروطه، اندكى از رفورم هاى آتاتورك و بالاخره از خود غرب، مستقيماً به عاريت گرفت. فاكتورهاى بحران در ايران چند كاركرد اساسى داشته اند.
                          اول آنكه، رابطه ى ما را با گذشته مان مسأله ساز كرده اند; چرا كه بدون نقد گذشته و بدون توضيح چرايى آن وارد فضاى زيستى ما شده اند. و ما هرگز در نيافتيم كه چرا اين عناصر نتوانستند در كنار و در مقابل ما قرار گيرند و چگونه قادر شدند به جزئى از زندگى روزانه و حيات واقعي مان بدل شوند.
                          دوم آنكه، اين فاكتورها، سازمان دهنده ى شبكه اي اند كه ما خود به خود و به تدريج در آن جاى گرفته ايم. به صورتى كه نيازهاى آن شبكه به نيازهاى ما تبديل شده اند. توليد اين نيازهاى جديد در ما، حداقل در طول صد ساله ى اخير، آن قدر تدريجى و آرام صورت گرفته كه امروزه حتى در ايران اسلامى انديشه ى زيست طبيعي، يا به شكل سنتى و قديمي، بدون عناصر جديد (مدرن) ناممكن و غريب به نظر مي رسد.
                          عناصر مدرنيته چنان با موذى گرى در كنار، درون و وجود ما جاى گرفته اند كه گويا حضور آنها آزارى به ما نمي رساند، به شكلى كه حتى به كلى فراموش كرده ايم كه اساس آنها از آن ما نبوده و نيست. بنابراين فاكتورهاى بحران، توليد كنندگان يك شرايط زيستى در ايرانند. شرايطى كه كليت تاريخ ايران را به دوران تازه و بى سابقه اى سوق داده اند. ما به تدريج از دوران قاجار و خصوصاً پس از عصر مشروطه وارد اين دوران جديد شده ايم. دورانى كه خصوصيت اساسى آن، عدم بازگشت به گذشته است.([39]) يعنى هر گاه پديده اى از آن ما شد، يعنى ما در زيست آگاه يا خودآگاهمان، آن را به هر حال «خودي» تلقى نموديم، حتى اگر ما مخترع آن نبوده ايم، ديگر دفع و نفى آن از وجود و عمل مان غير ممكن خواهد بود. كه اين وضع را شرايط برگشت ناپذير مي ناميم.
                          در اين شرايط، در رابطه ى ميان سنت و مدرنيته، معادله اى ايجاد مي شود كه فاكتور تعيين كننده ى آن مدرنيته است. در ايران از زمان استقرار نظام نوين ارتش، دولت، مجلس، اقتصاد سرمايه دارى دولتي، تكنولوژى جديد و بالاخره نظام ادارى و تربيتى مدرن، هر قدرت سياسى كه به حكومت رسيد، سرانجام دريافت كه براى ادامه ى حيات خود بايد در نهايت با اين نهادها راه بيايد. و با آنها و نه بر عليه آنها حكومت كند. در ايران در طول صد سال اخير، هيچ قدرتى در تلاش واقعى براى نابودى اين نهادها نبوده است. و اين، شرايط بازگشت ناپذيرى است.([40])
                          نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                          «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                          صادق هدايت؛ بوف کور

                          Comment

                          • donsaeid
                            Senior Member
                            • Nov 2005
                            • 28300

                            #28
                            تعريف هويت

                            براى تبيين بحران هويت در ايران، ابتدا هويت ايرانى را تعريف مي كنيم و سپس پيامد جهانى شدن مدرنيته را در هويت ايرانى بررسى مي كنيم.
                            ما پيش از تماس با غرب كسى بوده ايم ما پس از تماس با غرب كس ديگرى شديم. از آن جا كه هويت، چيزى جز يكسانى و برابرى نيست، در موضوع مربوط به هويت، مطرح مي شود؟ زمانى كه مي پرسيم «ما كيستيم؟» پرسش ديگرى در پس آن نهفته است; كه آيا ما چون گذشته و يا همچون گذشتگانمان مانده ايم؟
                            از تعريف هاى متعدد هويت در اين بحث مختصر چشم مي پوشيم و تنها به تعريفى ساده و كلى از هويت بسنده مي كنيم. هويت (Identiy - Identitإ) با «يكساني»، «شباهت» و «برابري» همراه است. به اين ترتيب هنگامى كه از هويت يك وجود سخن مي گوييم، (ءtre) از نقطه نظر واژه نگري، هويت را همان «خوديت» (mءmete) گرفته ايم.([41])

                            ـ هويت ايرانى و بحران آن

                            در اينجا زمانى پرسش درباره ى هويت ايرانى طرح مي شود كه نفوذ مدرينته از پيش، پايه و مايه و جوانى پايه اى از هويت ايرانى را از ميان بركنده است. ما ديگر نمي توانيم از هويت ايراني، همچون مقوله ى ثابت و پايدارى ـ حداقل در حوزه ى خاطره ى قوى و تاريخى مان ـ سخن بگوييم. ما تنها مي توانيم از بحران هويت ايرانى سراغ بگريم. تعلقات ذهنى و تاريخى مان به تدريج صورت هاى جديدى در خود مي يابد. به تدريج واقعيت هاى جديد در ما شكل مي گيرد. واقعيت هاى غلتان، در نوسان جارى به سوى مسيرى كه چگونگى هويت بعدى آن را انتخاب انتهاى آن از دست خود ما نيز خارج است. واقعيتى كه هر چه كمتر بومى و هر چه بيشتر جهانى است. از آن جا كه غرب، خود نيز، ديگر مسير جهانى شدن و نهايت آن را نمي داند، پس، از اين جهت، مدرنيته و جهانى شدن آن تأثير منفى در هويت ايرانى دانسته و باعث بحران در آن شده است.
                            در اينجا هوشمندى ما تنها در پيوستن سنجيده مان به مسير حركت جهانى است. بحران هويت درمانشان پيوست قبلي مان به اين مسير است. پيوست تدريجي مان به مسير جهاني، براساس پديدارى نيازهاى جديد درونى قوام مي يابد. بحران هويت پديده اى است دفاعى كه اساساً به جهت دورى جستن و نفى جهان كه درست برعكس، در پى يك تمايل ناخودآگاه براى پيوست هر چه بيشتر به جهان پديدار شده است. امّا پيوست كوركورانه راه نجات نيست. جهان امروز، ديگر از آن غرب نيست، از آن همه است. بحران هويت در ايران نمودار پيوست ما به مدرنيته اى است كه در دوران جهانى شدن قرار دارد. البته پيوست ما به جهان به معناى غربى شدن مان يا رها كردن هويت ملي مان نيست. اما هنوز به طور طبع نتايج علمى اين مسيرى را كه از قبل در آن قرار گرفته ايم، مي توانيم به تمام درك كنيم. چرا كه پيوست ما به جهان آشكارا و به اراده ى ما عمل نشده، بلكه به تدريج و از طريق پيدايش ناخودآگاه و درونى نيازهاى جديد هويدا گرديده است. ما هنوز به چيستى و چرايى اين نيازها آگاه نيستيم. درك و ايده ها و طرح هاى جديد را براى آن ترسيم كنيم. در اينجا، چون همه جا، حداقل براى ما، عمل از ايده پيشي گرفته است.([42])

                            ب) جهانى شدن مدرنيته و بحران هويت در ايران

                            جهانى شدن غرب نه يك امر حاشيه اى و فرعى كه نياز درونى آن بود، نيازى اقتصادي، سياسى و تكنولوژيك، امّا اين جهانى شدن اساساً در حوزه ى اقتصادى ـ سياسى و تكنولوژيك نتوانست بماند.
                            اگر از مدرنيته طريق نفوذش در ايران، خلل هاى فكري، فرهنگى ماندگارى در ما ايجاد نمي كرد، و سامان فكرى پيشين مان را به بى سامانى ريشه اى نمي كشاند پديده اى حاشيه اى در تاريخ ما بود. امّا مسأله آن است كه نفوذ مدرنيته در ايران، كاركردهاى طبيعي، تاريخى و مشخصه هاى هويتى ما را دچار اختلال جدّى كرد. اين نفوذ، از طريق ابزارهاى تكنولوژيك و اقتصادي اش، شرايط تاريخى ساز كشورهايى نظير ما را به شرايطى پيچيده بدل كرد. از آن جا كه ايران پديده اى را در خود پذيرا شد كه در نحوه و روشن از بيرون و در چگونگى جا گيريش در درون، كوچكترين دخالتى نداشت. رابطه ى آن با گذشته اش، بغرنج گشت. اين گونه بى دخالتى ما را اصولا به پديده هاى حاشيه اى و مدرنيته را به پديده ى تعيين كننده در تاريخ ايران تبديل كرد.
                            به اين ترتيب از آن جا كه ما در شكل گيرى وضعيت نوين كشورمان دخالتى نداشتيم، در هويت تاريخى ما بحران ايجاد شد يعنى ايرانى بودن ما مسأله دار گشت. اين شرايط رابطه ى ما را با گذشته مان دچار آشفتگى نمود و تعريف ما را از خودمان پيچيده، يا ناممكن كرد. نه آنكه پيچيدگى هميشه در اصول تعريف ناشدنى است، بلكه در واقع شرايط جديد و هويت بحراني، ايرانى بودن ما را به شكل تاريخى گذشته، از ما سلب و ما را با كيستى و چيستي مان دچار مسأله كرد.
                            هويت ما، فقط در هويت ملي مان خلاصه نشده، بلكه داراى يك خاطره ى جمعى و قومى است و در برگيرنده ى ارزش هاى فردى و اجتماعى است. البته هويت نژادى و مذهبى ما، على رغم رابطه با غرب، كم و بيش استوار مانده است. امّا هويت تاريخى و جمعي مان، مشخصه هاى فكري مان درباره ى هستي، زمان، تاريخ، جامعه، سياست و مجموعه ى ارزش هاى فردى و اجتماعي مان دچار تزلزل هاى جدّى شده اند. بحث «هويت ما چيست؟» كه مطرح شد، خود، پرسشى لغزنده پر ابهام است و ما را در مقابل پرسش قرار داده كه سرچشمه اش غرب است. در حالى كه در پاسخ به آن پرسش، از سلاح انديشه ى غرب بى بهره ايم. ما پرسشى مي كنيم كه نسبت به روش فهم و تحصيل آن بى خبريم.([43])

                            ج) ارزيابى نهايي

                            پرسش اساسى ما در اين نوشته، سنجش و درك ماهيت مدرنيته، جهانى شدن آن و بحران تحول و چگونگى آمدن مدرنيته به ايران و پيامدهاى آن بود.
                            تلاش ما در اين نوشته كه البته برخى مطالب آن به خلاصه و فشرده مطرح شده است. آن بود كه قرائت ديگرى از مدرنيته و جهانى شدن عنوان كنيم، قرائتى كه از يك سو تنها در محدوده ى فلسفى باقى نماند، و از سوى ديگر مطالعه ى تكامل درونى تمدن غرب را با درك تحولات بيرونى و جهانى آن به هم بياميزد. به اين ترتيب در اين نوشته، تنش بيرونى مدرنيته با پديده ى جهانى شدن پيوند خورده و سعى شده است كه جهانى شدن نه به گونه اى تجديدى و نه تنها از بعد اقتصادي، كه در پيوند با فاكتورهاى تحول در ايران بررسى شود.
                            در ابتدا تعريف هايى از جهانى شدن و مدرنيته ارائه كرديم و سپس دريافتيم كه مدرنيته با مدرنيسم فرق اساسى دارد و هر دو از مدرنيزاسيون متفاوت هستند. و بيان كرديم آنچه در طول صد سال گذشته در ايران رُخ داد، در اساس مدرنيزاسيون بوده است. و تحليل گران ايرانى اين را «تجدد» خوانده اند. فاكتورهاى تحول در ايران را، از آن رو كه در سطح مدرنيزاسيون باقى مانده اند، «فاكتورهاى تحول بحراني» خوانده ايم. در ايران تكنيك بدون فكر تكنيك ساز وارد شد. امّا به هر حال از آن جا كه هيچ مدرنيزاسيوني، جدا از مدرنيته صورت نمي گيرد، هر گونه نفوذ تكنيك جديد، شكل از اشكال حاصل عناصر بنيادين، ناديده و موزى مدرنيته هستند.
                            تعدد تكنيك و فرهنگ مدرن در هر كشوري، محيط، روابط ميان انسان ها سازمان اجتماعى و قدرت سياسى و نظام آموزش و پرورش را دستخوش تمدن مي كند. تحولى كه چون به تدريج صورت مي گيرد. نه به چشم همگان مي آيد و نه در نگاه نخست از نظر همگان قابل فهم است.
                            به اين ترتيب ما در طول صد سال گذشته شاهد شكل گيرى بسيار تدريجى يك دسته از ارزش هاى جديد در سطح اجتماعى و فردى بوديم. ارزش هايى كه كليت ساختار فرهنگي، اجتماعى و سياسى ما را به طور بى سابقه اى دگرگون كرده اند. هيچ چيزى در ايران امروز با ايران صد يا صد و پنجاه سال گذشته قابل قياس نيست. انقلابات سياسي، ارزش هاى بنيادين يك فرهنگ را به سرعت دگرگون نمي كنند، بلكه آن انقلابات غالباً در دل آن ارزش ها، شكل مي گيرند و از طريق آن ها قابل فهم اند. شهرسازى مدرن، آموزش و پرورش جديد، دانشگاه ها و مدارس، نظام ارتش و نظام ادارى امروز ايران در هيچ بعدى با صد سال و يا در مواردى حتى با پنجاه سال گذشته نيز قابل قياس نيستند. اين تغييرات كه توليد كننده ى ارزش هاى تركيبي اند. پديد آورنده شرايطي اند كه ما از آنها در اين نوشته به عنوان «شرايط بازگشت ناپذيرى تاريخي» نام برده ايم.([44]) مدرنيته و جهانى شدن آن در ايران علاوه بر اثرات مثبت، اثرات منفى زياد هم به جاى گذاشت. جهانى شدن مدرنيته، يك بحران تحول و يك بحران هويت در ايران ايجاد كرد. كه ايران را در وضعيتى قرار داد كه ديگر به طور قطعى و كامل برگشت به گذشته نيست. البته اين آثار منفي، نتيجه ى زاويه ديد برداشت ما از مدرنيته است كه صرفاً به ظواهر آن نگاه كرديم و به بعد درونى و فرهنگى و ريشه هاى مدرنيته توجهى نداشتيم و از طرفى ديگر ما همواره در نگاه به مدرنيته و فرهنگ ملى ديد كليشه اى داشته ايم كه يا مدرنيته را ديده ايم و يا سنت را، و هرگز به امكانات تركيبى اين دو نيانديشيديم.
                            نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                            «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                            صادق هدايت؛ بوف کور

                            Comment

                            • donsaeid
                              Senior Member
                              • Nov 2005
                              • 28300

                              #29
                              پيامدهاى منفى مدرنيسم چيست؟



                              از آن جا كه مدرنيسم، همه عرصه هاى زندگى بشرى را درنورديده است، پي آمدهاى آن نيز در يك زمينه محدود نمي شود. البته جدا كردن عرصه هاى گوناگون و بحث جداگانه درباره هر يك از اين موضوع*ها در توان اين گفتار نيست، ولى اشارهاى گذرا به برخى پي آمدهاى آن، سودمند خواهد بود.


                              از آن جا كه مدرنيسم، همه عرصه هاى زندگى بشرى را درنورديده است، پي آمدهاى آن نيز در يك زمينه محدود نمي شود. البته جدا كردن عرصه هاى گوناگون و بحث جداگانه درباره هر يك از اين موضوع*ها در توان اين گفتار نيست، ولى اشارهاى گذرا به برخى پي آمدهاى آن، سودمند خواهد بود. هرچند پي آمدهاى مثبت مدرنيسم مانند: افزايش رفاه در زندگى بشر و پيدايش سازمانهاى خيريه همچون پزشكان بي مرز و... را نمي توان انكار كرد،[1] در اين گفتار برآنيم تا به پي آمدهاى منفى مدرنيسم بپردازيم. پي آمدهاى ياد شده بدين*قراراست:
                              1. تزلزل فكرى در عرصه انديشه و فلسفه با پيدايش پديده مدرنيسم، سيل انديشه ها و ايسمهاى گوناگون به فلسفه و ايده هاى بشر هجوم آورد. بدينگونه، هر مكتبى در دورهاى تأثيرگذار بود، ولى نمي توانست به عنوان مكتبى چيره و ثابت بر انديشه بشر حكومت كند. به طور كلى، جهان پيشرفته را مي توان جهان تازگى، گونهگونى و تعارض انديشه ها و مكتبهاى فلسفى دانست. در اين ميان، فلسفه غرب در يافتن ملاكى معتبر و معقول براى ارزيابى درستى يا نادرستى انديشه ها ناكام مانده است.
                              2. ترويج انديشه هاى مادى گرايانه انديشه هاى فلسفى، منبع تغذيه فكرى جامعه ها هستند. اگر جامعه، انديشه فلسفى يك پارچهاى نداشته باشد، كمبود فكرى بزرگى پديد خواهد آمد. البته توده مردم و آنان كه از دانش تخصصى بي بهره اند، جذب انديشهاى خواهند شد كه با تمايل آنها سازگارتر باشد و از محسوسات دم بزند. به همين دليل، در دوران مدرنيته، انديشه هاى مادي گرايانه در شكلهاى گوناگون پديد آمده و گاهى در جنبه هاى گوناگونى، شهرت فراوانى به دست آورده اند.
                              3. تزلزل باورها تزلزل انديشه ها، مرز باورهاى سنتى و دينى جامعه را در مي نوردد. پس شگفت نيست كه در جهان مدرن، انديشه ها و مكتبهاى شكگرايانه بي شمارى پديد آيند و گاه به انكار پايهاي ترين اصول اخلاقى بشر حكم دهند. در اين دوران، سست شدن باورهاى دينى و گرايش شديد به بي دينى، الحاد و انكار امور مقدس و مسايل دينى ابتدا گريبان دانشمندان غرب را گرفت و پس از آن به ميان مردم گسترش يافت. گفتنى است نبود پايه هاى ثابت فلسفى و عقلى در انديشه انسان غربى همواره به چشم مي خورد و انديشه فلسفى غرب همچون كشتى كوچكى در ميان امواج خروشان از سويى به سوى ديگر مي رود.
                              4. بردگى فكرى و خودباختگى پرنمودترين پي آمد مدرنيسم، پيشرفت صنعتى و افزايش استانداردهاى زندگى بود. به همين دليل، كشورهاى غيرصنعتى بدون توجه به تفاوت عرصه هاى گوناگون مدرنيسم، به زودى در برابر انديشه هاى مدرنيته تسليم شدند. اين شيفتگى كوركورانه و بي انديشه به گونهاى بود كه حتى سران برخى از اين كشورها، پيشرفت سطح زندگى مردم خود را در گرو دلسپارى كامل به انديشه هاى غربى مي دانستند. بدين گونه غربگرايى و غربپرستى به زودى كشورهاى جهان سوم به ويژه اسلامى را فراگرفت. براى نمونه، زمامداران برخى كشورهاى اسلامى بديهي ترين اصول اسلامى مانند حجاب را براى تقليد كوركورانه از غرب، زير پا گذاشتند. شايد گفته شود هدف آنان دستيابى به تكنولوژى و سطح زندگى بالاى غربى بوده است، ولى بايد پذيرفت كه آنان براى رسيدن به اين هدف هيچگونه برنامهاى نداشتند و هيچ گاه در پى يافتن ريشه هاى اصلى پيشرفت غرب بر نيامدند.
                              5. گسترش مصرف گرايى پيشرفت شتابناك صنعت و رقابت شديد شركتهاى توليدى با يكديگر فراوانى و انباشت كالاها را در بازار به دنبال داشت. در اين حالت، تبليغات گسترده درباره كالاها كار گريزناپذيرى بود كه شركتهاى توليدى بدان روى آوردند. آنان همچنين تا مي توانستند،بهاى قيمت كالاهاى خود را كاهش دادند. نتيجه طبيعى اين كار، رشد زياد مصرفگرايى و لوكسگرايى بود.
                              6. شكاف شديد طبقاتى گرايش به مصرف روزافزون، مردم را به سوى فقر ناخواسته كشاند و در ميان سرمايهداران و شركتها، رقابتى سخت و بي رحمانه پديد آورد. در اين ميان، شركتهاى كوچكى كه توانايى رقابت با شركتهاى بزرگ را نداشتند از بين رفتند و اين روند به طور طبيعى به قدرتمندتر شدن شركتهاى بزرگ انجاميد. اين وضعيت روز به روز، سطح زندگى و چشم داشت توقعات مردم را افزايش مي داد. در مقابل، محدوديت سرمايه ها سبب مي شد گروه بيشترى از مردم در فقر و بدبختى فرو روند. از اين رو، گرچه گاه رشد اقتصادى و ثروت ملى و سرانه كشورهاى صنعتى بسيار بالا بود، ولى اين ثروت به گونهاى ناعادلانه توزيع شده و در اختيار اندكى سرمايهدار بود. در حقيقت، هر روز بر شكاف طبقاتى ميان فقير و غنى افزوده شد و جهان مدرن هرگز نتوانست اين مشكل را برطرف سازد.
                              7. سستى بنيان خانواده دلبستگى شديد به رفاه مادى در دوره مدرنيته، انسانها را بيش از پيش از عواطف و احساسات معنوى دور كرد. حرص شديد براى به دست آوردن رفاه مادى كه گاه شكل بسيار پست و غير انسانى به خود گرفت، سبب شد انسان غربى هر چه بيشتر از همنوعان و حتى خانواده خود فاصله بگيرد و به ماده و ظواهر لوكس زندگى صنعتى روى آورد. افزون بر آن، انسان مدرن غرب به خانواده كه محكمترين نهاد طبيعى انسان اجتماعى است، پشت كرد و برآوردن خواستهاى جنسى خود را نيز در بيرون از آن جست و به مصداق آيه شريفه «كلا ان الانسان ليطغى ان رآه استغنى»، به طغيانى بي سابقه دست زد. وجود و گسترش جرم و جنايت در دنياى امروز نشان دهنده پوكى و پوچى فرهنگى است كه تجددهاى بي بند و بار را در خود پذيرفته و هضم كرده است.[2]
                              8. كمرنگ شدن ارزشها انسان فريفته مدرنيته هنگامى كه با جلوه هاى بسيار دلكش و خدعهگر ماديات و جاذبه ايسمهاى گوناگون مادي گرا روبهرو شد، خود را به موج مادي گرايى و ظاهربينى سپرد و هرگونه ارزش فراطبيعى و الهى را انكار كرد. امروزه مدرن بودن نزد بسيارى از مردم به معناى ترك ارزشهاى انسانى و اخلاق است. از نظر انسان مدرن غرب، مسايل اخلاقى به مسخره گرفته مي شود و افراد در برابر آن چه زشت و زيبا خوانده مي شود، بي اعتنا شده و به چيزهاى موهوم سرگرماند.[3]

                              پى آمدهاى منفى مدرنيته درسخن تيلر
                              در اينجا مناسب است به سخن تيلر[4]، فيلسوف برجسته معاصر درباره پى آمدهاى منفى مدرنيته اشاره كنيم. تيلر از سه پيامد به عنوان نقطه ضعف اصلى مدرنيته ياد مي كند، كه عبارتند از:
                              1ـ فردگرايى افراطى[5]; فردگرايى افراطى به احساس بي معنا بودن زندگى و كمرنگ شدن افقها و ارزشهاى اخلاقى مي انجامد. اين آزادى نوين بر پايه رد سلسله مراتبى است كه در گذشته تعيينكننده نقش افراد در زندگى بود. تمركز بر فرد كه در مدرنيته بسيار برجسته است، سبب كم شدن هرچه بيشتر توجه فرد به ديگران و در نتيجه پديد آمدن خودبينى مي شود.
                              2ـ چيرگى عقلانيت آلى[6]; چيرگى عقل آلى هنگامى است كه ساختار مقدس جامعه رخت بر بندد و برنامهريزى نظام اجتماعى و شيوه هاى كارى آن بر اساس نظام جهانى يا هدف الهى نباشد در اين صورت، كيفيت فداى كارآيى و سود بيشتر خواهد شد و اين وضعيت به معناى نابودى اهداف عالى بشرى است. البته همين وضعيت، گرايشى است كه براى بازار، دولت، بوروكراسى نوين و شيوه نوين توليد، امرى ذاتى به شمار مي رود; همان چيزى كه ماكس وبر[7] از آن به قفس آهنين[8]تعبير مي كند.
                              3ـ استبداد آرام[9]; نخستين بار توكويل[10]، انديشمند فرانسوى در كتاب «دموكراسى در آمريكا» استبداد آرام را براى اشاره به دموكراسى موجود در آمريكا به كاربرد. اين وضعيت هنگامى رخ مي دهد كه شهروندان مصرف كننده به قدرى در زندگى خود غرق باشند كه به فكر دخالت در امور سياسى و مزاحمت آفرينى براى دولت نيافتند. تيلر پس از برشمردن اين سه پى آمد مدرنيته مي كوشد از هواداران پروپا قرص مدرنيته و مخالفان شديد آن فاصله بگيرد و به انصاف و ميانهروى در نقد روى آورد. از ديد وى، بايد از جنبه هاى پست و انحراف يافته مدرنيته دور شده و به جنبه هاى خوب و عالى مدرنيته اوليه و اصيل روى آورد.[11]
                              نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                              «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                              صادق هدايت؛ بوف کور

                              Comment

                              • donsaeid
                                Senior Member
                                • Nov 2005
                                • 28300

                                #30

                                يكى از رخدادهاى دوران مدرنيته، دين گريزىِ مشهودى بود كه پس از قرون وسطى و در عصر روشنگرى و مدرن پيش آمد. از اين رو، برخى ديندارى را با واپسگرايى برابر دانستند. همچنانكه پيشتر اشاره شد اين امر اثر خود را در ديگر كشورها نيز بر جاى گذارد و به تبع آن، شيفتگان تمدن مادى غرب، پيشرفت و توسعه را در نفى احكام دين جستجو كردند. مدرنيسم، ويژگى فرهنگى يك دوران تاريخى اروپا است كه پس از رنسانس آغاز شد. بعضى نيز آغاز صنعتى شدن جامعه هاى اروپايى را نقطه آغازين مدرنيته مي دانند. برترى خرد انسانى بر باورهاى سنّتى (اسطوره هاى دينى، اخلاقى، فلسفى و...)، گسترش علم تجربى جديد، پديد آمدن نهادهاى نوين اجتماعى، سياسى و آموزشى، جدايى مذهب از نهادهاى سياسى و گسترش نظامهاى مردم سالارانه، نمادهاى اصلى اين دوران هستند. انديشه ها و شيوه هاى نوين، جايگزين انديشه ها و شيوه هاى سنتى شده و همه جنبه هاى فردى و اجتماعى انسان غربى به ويژه جنبه هاى مربوط به دين، معرفت دينى، هنر و زيبايى او را در برگرفته است. دين گريزى، تزلزل اعتقادى، جايگزينى انديشه هاى مادّى به جاى باورهاى دينى، سستى انديشه و فلسفه، گسترش مصرف گرايى و شكاف شديد طبقاتى از جمله پي آمدهاى منفى اين دوران به شمار مي آيد. در اين بخش، براى آشنايى بيشتر خوانندگان با مبحث نوگرايى، به موضوعهاى زير پرداخته مي شود:
                                1ـ ويژگي هاى مدرنيسم;
                                2ـ پي آمدهاى منفى مدرنيسم;
                                3ـ رابطه دين گريزى با پيشرفت علمى و صنعتى در غرب;
                                4ـ عوامل دينزدايى در دوره نوگرايى.

                                مدرنيسم چه ويژگي هايى دارد؟

                                در بيان ويژگي هاى مدرنيسم، گروهى از انديشمندان به بيان ويژگي هاى كلى آن بسنده كرده اند،[12]ولى برخى ديگر به طور مشخصتر و جزئي تر، ويژگي هاى مدرنيسم را در شاخه هاى گوناگون، همچون معرفت شناسى، انسانشناسى و جامعه شناسى برشمرده اند. روشن است كه اين رويكرد بسيار روشنتر و گوياتر از رويكرد نخست است. ما نيز بر همين اساس، به پاسخ اين پرسش خواهيم پرداخت.

                                الف ـ ويژگي هاى معرفتشناسى مدرنيسم
                                1. مدرنيسم مدعى است كه انسان تنها توانايى شناخت ظواهر و پديده ها را دارد و نمي تواند به واقعيتها دست يابد.
                                2. مدرنيسم با اصالت دادن به علم تجربى، آن را از ديگر شناختها برتر مي داند و در امور گوناگون زندگى بر آن تكيه مي كند.[13] در حقيقت، پس از رنسانس هنگامى كه انديشه اروپايى در پى گريز از ساختارها و سختگيري هاى حكمت مدرسى برآمد، شكلگيرى دو الگوى برجسته در انديشه فلسفى; يعنى عقلگرايى و تجربهگرايى آغاز شد. بدين گونه، عقلگرايان و تجربه گرايان با جديت درصدد ارايه ويژگي هاى جايگزين براى ويژگي هاى ارسطويى فلسفه قرون وسطى برآمدند و فهم ارسطو از استدلال و معرفت و علم را مورد انتقاد قرار دادند. تجربه گرايان با تأكيد بر نقش تجربه حسى در شناخت معرفت به سيطره كامل علم تجربى بر انديشه غربى كمك كردند. به همين دليل، پيشينه همه علوم از فيزيك و زيستشناسى گرفته تا روانشناسى و اقتصاد، را نمي توان بدون توجه به تأثير انديشه تجربه گرايى بر پيشرفت اين علوم، بررسى كرد.[14]
                                3. مدرنيسم در معرفتشناسى، رويكردى غايتگرايانه[15] و ابزارگرايانه[16] را در پيش گرفت و آن را با ملاك بيرونى يعنى خرد ارزيابى كرد. به همين دليل، فراهم ساختن قدرت و سود براى زندگى دنيوى انسان را ملاك معرفت قرار داد. بر همين اساس، بازگشت منبع شناخت، موضوع شناخت و هدف آن به جهان محسوس و دنيوى و به ديگر سخن، واقعيت اين جهانى است.[17]

                                ب ـ ويژگي هاى هستى شناسى مدرنيسم
                                ويژگي هاى انديشه مدرنيسم در باب ساختار كلى جهان و چگونگى ارتباط عناصر آن با يكديگر بدين قرار است:
                                1. ماوراءالطبيعهزدايى از جهان: انديشه مدرنيسم هرگونه رويكرد، اسطوره محور يا ماوراءالطبيعهگرا را رد مي كند و منكر تأثير هرگونه امر ماوراءطبيعى بر امور زندگي است.[18]
                                2. دگرگون كردن انديشه رابطه انسان، جهان و خدا: براساس تفكر سنتى، خداوند حاكم مطلق و انسان، فرع دانسته مي شد، ولى مدرنيسم، خدا را از حاكميت مطلق بر انسان و جهان به زير آورد و با اصالت دادن به انسان، وى را بر طبيعت، چيرهدانست.[19]

                                ج ـ ويژگي هاى انسان شناسى مدرنيسم
                                1. تأكيد بر فردگرايى و اصالت انسان: مدرنيسم، ذهن[20] يا حيثيت درونى انسان را در استقلال و آزادگى كامل وى تعيينكننده مي داند. كانت در پاسخ به اين پرسش كه «روشنگرى چيست؟» مي گويد: «برداشتن قيموميت از انسان، تكيه مطلق بر داوري هاى خود انسان و به رسميت شناختن وجود او است ...».[21] در بستر مدرنيسم، ليبراليسم پديدار شد و بر حقوق فردى انسانها و رعايت بىچون و چراى آنها پافشارى ورزيد. همه گونه هاى ليبراليسم در اين ويژگى مشترك هستند كه با فشارهايى مقابله مي كنند كه قدرتى بيرونى ـ با هر خاستگاه و غايتى ـ براى خنثى كردن تعينات فردى به كار مي برد.[22]تيلر، فيلسوف برجسته معاصر هنگام بحث از پي آمدهاى برجسته مدرنيته، فردگرايى افراطى[23] را يكى از ضعفهاى مدرنيته مي شمارد، و آن را عاملى مي داند كه به احساس بي معنا بودن زندگى و كمرنگ شدن افقها و حدود اخلاقى مي انجامد. در ديدگاه او، تمركز بر فرد كه در دموكراسى بسيار برجسته است، كم شدن توجه فرد به ديگران و پديد آمدن خودبينى را در پى خواهد آورد.[24] بايد دانست فردگرايى، گونه هاى بي شمارى دارد[25] كه در جاى خود بايد به آن پرداخت.
                                2. تعريف رستگارى انسان به سعادت دنيوى: در انديشه مدرنيسم انسان هنگامى رستگار است كه از رفاهى هرچه بيشتر در اين جهان برخوردار باشد. اين رويكرد لذتگرايانه بر همه بخشهاى مدرنيسم حاكم است.[26] اين ويژگى مدرنيسم در رويكرد ليبراليستى آن ريشه دارد; زيرا ليبراليسم در عرصه سعادت بشرى كاملا فردگرا و لذتجو و در پى فراهم آوردن رفاه فردى است. از نظر جان لاك كه از پيشوايان ليبراليسم به شمار مي رود، سعادت به معناى تام كلمه عبارت است از حداكثر لذتى كه به دست آوردن آن از ما ساخته باشد.[27]
                                3. تأكيد بر جنبه مادى انسانشناسى: گرايش شديد به برآوردن لذتهاى دنيوى، ايشان را در جنبه هاى مادى متمركز مي سازد و از شناخت ديگر جنبه هاى وجودي اش باز مي دارد. بدين گونه، شناخت ناقص، بسيار جزئى و دروغين از انسان به دست مي دهد. پي آمد پافشارى بر اين شناخت دروغين افزون بر پيدايش خودبينى ـ كه تيلر به آن اشاره مي كند ـ پديدار شدن خود فراموشى است. در حقيقت، انسانِ غربى براى برآوردن هرچه بيشتر لذتهاى مادى، با تكيه بر علم تجربى، به شناخت جهان طبيعت و مهار آن روى مي آورد و بدين گونه خود را فراموش مي كند. از اين رو، بايد اين فرهنگ را فرهنگ جهان آگاهى و خودفراموشى دانست. انسان در اين فرهنگ هرچه بيشتر به جهان آگاه مي شود، بيشتر خويشتن را از ياد مي برد و راز اصلى سقوط انسانيت در غرب نيز همين نكته است.[28]
                                نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران


                                «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                                صادق هدايت؛ بوف کور

                                Comment

                                Working...