Hazrate Mohammad( ص

[donsaeid]

سيره پيامبر اعظم صلي*الله عليه و آله



سيره به معناي سنت و روش است كه در سيره نبوي دنبال مي*شود. قديمي*ترين سيره بجا مانده، سيره نبوي ابن اسحاق شيعي است كه ابن هشام بعدها آنرا به زبان اهل تسنن برگرداند و به خلفاي سني مذهب زمانش تقديم نمود.


مقدمه:

سيره به معناي سنت و روش است كه در سيره نبوي دنبال مي*شود. قديمي*ترين سيره بجا مانده، سيره نبوي ابن اسحاق شيعي است كه ابن هشام بعدها آنرا به زبان اهل تسنن برگرداند و به خلفاي سني مذهب زمانش تقديم نمود. در هر حال، سيره نبوي از كتاب*ها و آثار مربوط و نزديك به زمان ايشان قابل جمع*آوري است اما چون اكثر وقايع نگاران زمان ايشان روحيه جنگ محوري و رفتار سياسي موثر را داشتند كمتر در سيره فرهنگي، علمي، اقتصادي و ... ايشان اثري بجا گذاشتند. آنها در تقسيم*بندي سيره پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم نيز اين تاريخ*هاي كمابيش موثر را به عنوان سرفصل*هاي كار در نظر گرفتند كه همچنان اين نگاه در جامعه وجود دارد و به صورت الگو دنبال مي*شود. از اين رو، در اين مقاله سعي در ساختار شكني شده، و با توجه به روند قدرت در دوران نبوي به تبيين مناسبات سياسي زمان ايشان پرداخته شده است و به قبل از آن اشاره نگرديده است.

الف- دوران مكّي:

پيامبر گرامي اسلام در سن 40 سالگي در مكه به پيامبري مبعوث گرديد.(1) در حالي كه رفتارش سرآمد همگان بود و از شدت صداقت و امانت*داري به امين معروف شده بود. پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم در شرايطي به رسالت مبعوث گرديد كه جهل در سراسر عربستان بيداد مي*كرد، علم در پايين*ترين حد خود بود با توجه به روايات از شرايط بعثت انبياء نبودن علم در جامعه و وجود گمراهي در آن دانسته شده از اين رو پيامبر اكرم صلي*الله عليه و آْله و سلم كه درياي علم و حكمت ومعرفت بود براي مردمي كه به لحاظ علم و حكمت تهي و نزديك به تهي بودند، بايد تعليم رسالت مي*نمود.

در ابتدا با سطح فردي دعوت آغاز به كار نمود. بسياري سعي كردند اين دوره را دوران مخفي رسالت ايشان بدانند در حالي كه پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم و علي عليه*السلام و حضرت خديجه (س) در كعبه نماز مي*گزاردند البته تا كمي پيش از آن براي عبادت همواره به خارج شهر مي*رفتند نبايد فراموش كرد كه در جامعه مكه هنوز موحدين حنيف زندگي مي*كردند كه از نسل حضرت ابراهيم عليه*السلام و متصديان امور كعبه محسوب مي*شد و اينان نبودند مگر قبيله قريش كه نسب ايشان را به حضرت ابراهيم عليه*السلام مي*رساندند.(2)

تا سه سال شرايط به همين منوال مي*گذشت تا اينكه پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم در جريان عشيره اقربين با دعوت از خويشان هاشمي*اش با ملايمت و مهرباني آنها را به اسلام فرا خواند. (3) نتيجه اين ميهماني مسلمان شدن عده زيادي بود كه جعفربن ابيطالب و عبيده بن حارث از اين شمار هستند. (4) خلاف آنچه كه برخي منابع اشاره كرده*اند به اين ترتيب شمار مسلمانان به خود نظم گرفت و پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم در اين نظام به لزوم مساعدت و همراهي كسي براي شكل دادن يك نظام كارآمد توجه داشتند كه علي عليه*السلام به اين دعوت پاسخ همكاري داد و برخي بخاطر مشاغل فراوان، تجارت و .. كمتر از علي عليه*السلام نوجوان مي*توانستند در راستاي اين اهداف از خود تلاش بروز دهند. مسئوليت*پذيري علي عليه*السلام قبلاً در همراهي*هايش در حراء با پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم جاي شبهه براي اين انتخاب باقي نگذاشت و به لحاظ فكري هم 3 سال بود كه با باورهاي اسلامي خو گرفته بود و با تربيت در دامان پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم با نفس معارف الهي آشنا بود. با اين حال، الگوهاي موجود در نظام قبيله اي باعث خرده گرفتن قوم به ابيطالب شد به اينكه « تو بايد از پسرت اطاعت كني» (5) اما اين الگوهاي رايج باعث ايجاد هيچ تغييري در تصميم پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم نداشت و با باور شايسته محور وبدون توجه به الگوهاي سنت شده ناكارآمد، آنها را عملي مي*نمود.

كم*كم پس از بيان هست*ها و بايدها، سخن از نيست*ها و نبايدها به ميان آمد و انتقاد از خدايان و بت*ها باعث جبهه گرفتن بخشي از قريش و اهل مكه عليه ايشان شد. (6) در راس اين مخالفان ابوجهل – از اشراف بني مخزوم- و بني اميه بودند ابولهب – عموي پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم – نيز به تدريج با تحريكات همسرش و ديگران به جناح مخالف و پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم پيوست.

با بالا گرفتن تعاليم پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم، كم كم شدت مخالفت مخالفان افزوده شد از اين رو در گام*هاي نخستين با وساطت و ريش سفيدي، سعي در حل بحران نمودند. آنها نزد ابوطالب رفتند كه بزرگ قومش بود اما ابوطالب از پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم حمايت كرد و قريش از اين جبهه ناكام گشت.(7) گام بعد استهزاء و تمسخر به ساحت مقدس ايشان بود. اگر چه پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم با سكوت و احترام در مقابل اين بي*احترامي*ها برخورد مي*نمود، با اين حال در اين ساحت، ابوجهل كار را به گستاخي مي*كشاند كه با عكس*العمل حمزه، در تنبيه او و ظاهر شدن اسلام حمزه، جان تازه*اي به دعوت بخشيده شد. (

اين بار قريش كه در مقابل شخص پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم خلع سلاح شده بود، طرفداران ايشان و مسلماناني كه از ساختار قبيله*اي قدرتمندي برخوردار نبودند را تحت فشار و ستم قرار داده سميه و همسرش ياسر در اين مرحله به شهادت رسيدند. عده ديگري هم كه در شرايط مشابه به سر مي*بردند طبق سفارش پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم به حبشه هجرت نمودند. اين جريان در سال 5 بعثت رخ داد. (9) پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم، جعفربن ابيطالب را كه همانند او از جايگاه قبيله*اي خوبي برخوردار بود، با اين گروه و به عنوان امير آنها و جانشين خودش انتخاب نمود. مناظره جعفر با هيئت مسيحي حبشه و نجاشي بيانگر درايت و فهم او در علوم ديني است. (10) مسلماً در جامعه مذهبي و مسيحي حبشه حضور چنين فردي ضروري بود مسيحي شدن يكي از اين مسلمانان بيانگر اهميت جعفر و تدبير خوب پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم در انجام اين مهم بود. قريش سعي در استرداد اين عده نمود كه با حمايت نجاشي از اهداف آنها كه توسط جعفر تبيين گرديد بي*نتيجه و ناكام ماند!!

[donsaeid]

پس از اين جريان، نزول سوره نجم بود. اين آيه سجده واجبه دارد وقتي اين سوره نازل شد و پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم آن را در مكه قرائت نمودند و اين باعث شد تا مسلمانان سر به سجده بگذارند كه در كمال ناباوري، گويي همه اهل مكه سر به سجده گذاشته بودند اين جريان شاهد است به بروز ننمودن اسلام عده*اي از مسلمانان، كه تاثير زيادي در مكه به همراه داشت و خبر آن به حبشه هم رسيد كه بيانگر در ارتباط بودن اين ده مركز و درايت پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم در تسهيل ارتباط با مسلمانان حبشه بود.

رفتن مسلمانان به حبشه باعث كمتر شدن مسلمانان در مكه و بالا گرفتن فشارقريش بر اين عده بود. در اين شرايط بود كه طرح محاصره اقتصادي- فرهنگي بني*هاشم به اجرا درآمد، 3 سال در بدترين وضعيت گذشت بدون كسب و كار تجارتي حضرت خديجه (س)، با درك واقعي رسالت نبوي صلي*الله عليه و آْله و سلم همه ثروتش را هزينه نموده و خرج تسهيل سختي*هاي شعب ابيطالب نمود. ابوطالب مسلمانان را كه بني*هاشم و بني*مطلب بودند جمع كرد تا در اين شمار كم مسلمين بتواند پايگاهي ايجاد نموده و جان پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم را حفظ نمايد. (12) مسلماً قدرت كم مسلمانان باعث اجتماع آنها در شعب بود و ممانعت از خطرات احتمالي و پشتيباني از هم و تسهيل شرايط محاصره اقتصادي در داخل شهر.

پايان محاصره اقتصادي با مرگ بزرگ بني*هاشم- ابوطالب- همراه شد. ستون محكمي در حمايت از او محسوب مي*شد. طي سالهاي شعب كه كارهاي سياسي را كاملاً مخفيانه و با حضور شماري از هاشميان با حفظ شرايط استتار انجام مي*داد در سالهاي سخت شعب، موسم حج موقع خوبي براي تبليغ اسلام و پيدا نمودن جايگاه و پايگاه خوبي در اين دعوت بوده با اعلان حمايت مردم يثرب، دعوت به آنجا كشيده شد. پس از پايان محاصره و وفات ابوطالب و سخت*تر شدن شرايط مسلمانان، اين هجرت آغاز شد. (13)

در ابتدا مسلمانان به تدريج خارج شدند تا آنجا كه مكه از جوان خالي شد اين امر بيانگر نو و پاسخگو بودن حرف*هاي پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم و پاسخگو نبودن انديشه*هاي كهن جاهلي بود. با خالي شدن اين عده نقشه ترور شبانه پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم پايه*ريزي مي*شود كه با ياري علي عليه*السلام اين نقشه قريش نيز نقش برآب مي*شود. (14)

پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم علي عليه*السلام را براي انجام باقيمانده امور مي*گمارد و عباس عليه*السلام را با حفظ ظاهر براي انجام امور خاصي مي*گمارد و حكم چشم و گوش پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم را مي*يابد و اين نبود مگر بخاطر اعتماد به او و اطمينان از دقت و تدبير او. طايفه بني*غفار نيز در اين راستا به او كمك زيادي رساندند.

ب- دوران مدني

پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم منتظر همراهي علي عليه*السلام شد و سپس با او راهي يثرب گرديد. او با رعايت احترام به همگان و نگاه برابر به همه كارش را شروع كرد و سپس با ايجاد عقد اخوت مهاجر و انصار را با هم برابر و برادر ناميد و شروط ارزشي*اي را براي ارجعيت و ارجحيت افراد تعريف كرد. كار فرهنگي بزرگي با كار كلان سياسي به عنوان يك حكومت اسلامي آغاز گشت. تشكيل سپاه در اين مرحله از قدرت جا مي*گرفت در اولين برخورد خبر كاروان تجاري قريش به سركردگي ابوجهل به همراه 300 تن به گوش رسيد. اين تعداد فراوان عجيب به نظر مي*رسيد از اين رو پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم حضرت حمزه عليه*السلام را كه در شجاعت و جنگاوري معروف بود و سابقه شركت در جنگهايي را داشت به فرماندهي سپاهي 30 نفره در مقابل كاروان تجاري قريش فرستاد تا امكان هرگونه تجاوزي را از آنها سلب نمايد. (15)

پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم يكبار ديگر عبيده بن حارص را به فرماندهي سپاهي را همان اهداف پيشين عليه قريش فرستاد. (16) اين عكس*العمل*هاي به موقع و پيشگيرانه و دشمن شناسانه پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم بسيار تحسين برانگيز مي*باشد.

پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم كم كم دومين سال هجرت را سپري مي*كردند كه قريش با سپاهي راهي حمله به مدينه شد. آنها بني*هاشم مكه را كه خاندان پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم بودند، به زور و اكراه مجبور به شركت در جنگ نمودند. (17) تا با اين كار، اعتماد به نفس مسلمانان را از آنجا گرفته و پايگاه آنها را در مدينه به خطر بيندازد. انصار با شركت در جنگ اين هدف قريش را به اسارت مسلمانان درآوردند تا در جنگ شركت نكرده باشند. (1 به اين ترتيب قريش به هيچ يك از اهدافش نرسيد و عليرغم آن بسياري از بزرگان قومش را از دست داده، شكست سختي خورد. پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم با حفظ ظاهر، عباس عليه*السلام و ساير اسرا را با گرفتن جزيه در انظار مردم، دوباره به مكه محل رسالتشان بازگرداند. (19) اين جنگ حيثيت قريش را به بازي گرفت و در همانجا وعده جنگ بعدي را در سال آينده آن گذاشت تا براي تلافي بازگردد. سال بعد، قريش در بدرالموعد حاضر نشد اما پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم براي اطمينان علي عليه*السلام را با سپاهي به بدر فرستاد تا از وقوع احتمالي آن جلوگيري نمايد.

جنگ احد تصميم بعدي قريش بود. آنها، حبشيان، بني كنانه، اهل تهامه و زنان قوم ايشان را با خود همراه ساختند تا هم برخورد حيثيتي با جنگ داشته باشندو هم مردانشان را تهييج به جنگ نمايند. (20) در جنگ عليرغم موفقيت آغازين مسلمانان و فرار قريش در اثر بي*تدبيري عده*اي از مسلمانان نتيجه به عكس گرديد و سپاه اسلام شكست خورد حضرت حمزه عليه*السلام در اين نبرد كشته شد. پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم نيز مجروح گشت.

توطئه اقوام يهودي در حين تك تك جنگ*هاي پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم با قريش بيانگر ارتباط مخفيانه اين دو با هم است و پس از هر جنگ با قريشيان پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم به سركوب يكي از اين طوايف يهودي مي*پرداخت. (21) يهوديان تمكن مالي داشتند و در قلاع محكمي ساكن بودند كه حتي احتمال نفوذ هيچ مسلماني در آن نمي*رفت. همين امر آنها را در خيانت به پيمان هاي پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم گستاخ تر مي نمود. پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم در ابتدا آنها را از مدينه اخراج نمود اما در خيانتهاي بعدي آنها، حتي دستور كشتار آنها را پس از چند بار توطئه و خيانت صادر نمود. اين وضعيت آرامشي را در مدينه با خودهمراه ساخت.

قريش كم كم پي به جايگاه قدرت پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم برد از اين رو براي يكسره كردن كار ايشان بزرگترين تصميم نظامي خود را گرفت. او تمامي هم پيمانانش را در نبردي عليه پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم همراه نمود، تعداد اين گروهها آنقدر زياد بود كه نبرد احزاب نام گرفت. در اين نبرد، خندق كه مسلمانان كنده بودند در مقابل اين سپاه فراوان توانست در تعويق جنگ كارساز باشد. قدرت قريش آنقدر زياد بود كه پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم به آنها پيشنهاد صلح نمود به شرط ثلث محصولات مدينه، كه قريش نپذيرفت. (22) زمان طولاني محاصره باعث ايجاد تفرقه در سپاه دشمن شد و عليرغم قدرت چشمگير قريش مسلمانان را پيروز نمود.

[donsaeid]

سياست پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم به وضوح در همه اين جنگها پيدا است. ايشان همواره در جنگهاي بزرگ علي عليه*السلام را فرمانده سپاه مي*نمود و در ساير جنگها ساير فرماندهان را با ارجحيت بني*هاشم مسلماً جايگاه بني*هاشم، اعتماد به آنها و همراهي ايشان با پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم در شرايط سخت گذشته امكان اين تصميم گيري را براي ايشان آسانتر مي*نمود.

پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم در مدينه، حتي كاروانهاي تجاري مهيا كرده و اموال مسلمانان را به تجارت شام مي*فرستاد. (23)

پس از شكست جنگ خندق (احزاب) قريش ديگر ياراي سربلند كردن نداشت پس از آنها پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم يهوديان خيبر آخرين يهوديان قدرتمند ياغي را نيز سركوب نموده، آنها را نفي*بلد نمود، شرايط خوبي در جامعه حاكم شد ديگر از منافقان كه اكثراً يهودي بودند خبري نبود. مدينه كم كم به آرمان شهر بزرگي تبديل مي*شد كه مهاجرين حبشه وارد آن شدند. (24) آنها با مسلمان نمودن نجاشي و شمار زيادي از حبشيان، پس از پايان رسالتشان وارد مدينه شده بودند. پس از اين زمان، قريش و يهوديان عكس العمل كمتري نسبت به پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم بروز مي*دهند. قريش حتي صلحنامه*اي را با پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم برقرار مي*سازد در حالي كه پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم با سپاه به مكه نرفته بود. مسلماً يهود و قريش سركوب شده بودند و قدرت آنها رو به زوال بود.

در گام بعد پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم با دشمنان رومي هم مرز شد از اين رو سپاهي را به آن ناحيه كه شكست سختي خورد و شهدا زيادي داد، اين جريان باعث شد، قريش كه ديگر ياراي مقابله با پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم را نداشت با خزاعه- هم پيمان پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم – جنگيده و به او ضربه بزند. (25)

اين گستاخي قريش سبب نقص پيمان صلح شد و پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم را با همه سپاه راهي فتح مكه نمود بسياري از بزرگان مكه كه پي به قدرت پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم برده بودند پيش از ورود ايشان به مكه به حضور ايشان رسيده و با او بيعت نمودند و فتح مكه كامل شد و عملاً پيامبر قدرت بلامنازع مكه و مدينه گرديد ايشان امور كعبه را به دست گرفته و خود كارگزاري برآن گماردند.

برخي قبايل سركش ديگر هم باقي مانده بودند كه آنها نيز بوسيله سپاهيان اسلام سركوب شدند. (26) حنين و طائف در اين سير سركوب شدند. پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم امور كعبه را در دست گرفت و سوره*هاي جديد و احكام وارده را به آنها نيز ابلاغ مي*نمود. (27) اما هنوز دشمن بزرگ روم سركوب نشده بود اين بار شخص پيامبر با سپاه آراسته بسيار زيادي راهي مرزهاي آنجا شد و با انجام مانوري نظامي ترس سپاه اسلام را در دل آنها ريخت و توانست امنيت و آرامش را در آن مرزها نيز برقرار سازد.

پس از ايجاد آرامش سياسي، پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم علي عليه*السلام را براي انجام كارهاي فرهنگي به خارج از قلمرو اسلامي فرستاد. علي عليه*السلام به يمن رفت و توانست مسلمانان يمن و بني*همدان كه هريك در تشيع يد طولاني از خود در زمانهاي بعد داشتند، تربيت نمايد. تاثير سخنان علي عليه*السلام برخاستند از نوع تفكر ديني او بود كه مردم اقوام را شيفته خود مي*نمود پس از آن پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم جانشين خود را در غدير خم به مردم معرفي نموده و با دانستن آن سال به عنوان آخرين حج خود به سخنانش جايگاه ويژه*اي مي*بخشد. اينگونه رسالت عظيم پيامبر صلي*الله عليه و آْله و سلم تثبيت و تكميل مي*گردد و پيامبر اعظم صلي*الله عليه و آْله و سلم سپس پايان اين رسالت گرانقدر خود به مقام قرب الهي كه جايگاه واقعي*اش بود، باز مي*گردد

[donsaeid]

پيامبر اعظم(ص) و عدالت اجتماعى




مطابق اين آيات قرآن، در اسلام تحقق عدالت از اهداف مهم و اجتناب ناپذير حكومت نبوى و به طور اساسى بعثت پيامبر(ص) است. ضرورت پرداختن به اين مسئله از آن جهت است كه بدون شك امروز نه تنها جامعه ما كه جهان بشريت دست به گريبان پديده زشتى به نام بىعدالتى و تبعيض است .


مقدمه

«لَقَد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَيِّناتِ واَنزَلنا مَعَهُمُ الكِتابَ والميزانَ لِيَقومَ النّاسُ بِالقِسطِ؛(1) ما رسولان خود را با دلايل روشن فرستاديم و باآنها كتاب و ميزان نازل كرديم تا مردم به عدالت قيام كنند.»
مطابق اين آيه كريمه، در اسلام تحقق عدالت از اهداف مهم و اجتناب ناپذير حكومت نبوى و به طور اساسى بعثت پيامبر(ص) است. ضرورت پرداختن به اين مسئله از آن جهت است كه بدون شك امروز نه تنها جامعه ما كه جهان بشريت دست به گريبان پديده زشتى به نام بىعدالتى و تبعيض است به طورى كه حتى جوامع توسعه يافته نيز با وجود درآمدهاى فراوان از بىعدالتى در توزيع آنها رنج مىبرند. براى مثال، در آمريكا در سال 1973 سهم يك پنجم خانوادههاى پايين جدول درآمدى، 5/5 درصد كل درآمد و سهم يك پنجم بالاى جدول، 1/41 درصد كل درآمد بود و در سال 1991 سهم يك پنجم نخست به 5/4 و يك پنجم دوم به 2/44 رسيد و اين روند با مختصر تغييراتى ادامه دارد(2)؛ يعنى هرچه، زمان پيش مىرود توزيع درآمدها نامتوازنتر مىشود.
يا طبق آمار ديگرى گرچه بين سالهاى 1973-1994 ميزان سرانه توليد ناخالص ملى آمريكا به صورت واقعى بيش از يك سوم افزايش يافته لكن متوسط دستمزدهاى ناخالص براى همه شاغلينى كه در پستهاى مديريت نبودند، يعنى براى سه چهارم نيروى كار، 19 درصد كاهش يافته است.(3) و طبق آمار منتشره، بين 10-15 درصد جمعيت آمريكا (در حدود 37 ميليون نفر) زير خط فقر قرار دارند(4) و كشورهاى ديگر نيز بعيد به نظر مىرسد كه بهتر از اين باشند. اين در حالى است كه به اعتقاد نظريه پردازان توسعه، عامل عمده اين شكاف طبقاتى، فقر و بىعدالتى ناشى از ظالمانه بودن مناسبات و روابط فيمابين عوامل اقتصادى به ويژه كار و سرمايه است.

براى مثال، اقتصاددانانى چون مايكل تودارو(5) ديويد كلمن، فورد نيكسون(6) و نواب حيدر نقوى(7)، توزيع ناعادلانه ثروتهايى مانند زمين، سرمايه مالى، ابزار توليد و وجود آزادىهاى نابرابر را عامل اصلى ناعادلانه شدن درآمدها مىدانند و اين درحالى است كه نظام اجتماعى اسلام، در عين حال كه از تمام ظرفيتهاى وجودى انسانها و طبيعت براى رشد و شكوفايى مظاهر مادى استفاده مىكند، با نهادينه كردن باورهاى الهى و ارزشهاى انسانى و با اتخاذ روشها و قوانين خاص، زمينههاى شكاف طبقاتى و بهرهكشى از انسان را از بين برده، و در عين حال رفاه عمومى را گسترش مىدهد.(

چيستى عدالت

اسلام از يك سوبه همه افراد جامعه حق مىدهد كه از امكانات اجتماعى استفاده كنند و از سوى ديگر، به دنبال متوازن كردن امكانات و فرصتها براى همه است و به وجود آمدن فاصله طبقاتى و تبعيضات اجتماعى را نتيجه عدم تحقق عدالت و ممنوع مىداند. رضايت عمومى نيز از ديدگاه اسلام زمانى حاصل مىشود كه امكانات موجود هر آنچه كه هست ميان همگان به طور مساوى تقسيم گردد. به عبارتى ممكن است براى همگان غنا حاصل نيايد اما استغنا حالتى است كه به احساس درونى انسانها مربوط مىشود. چنانكه امام صادق(ع) در اين باره مىفرمايد: «اگر در ميان مردمان به عدالت رفتار شود همه احساس بى نيازى مىكنند.»(9)
اما اينكه عدالت چيست و معيار آن كدام است مطلبى است كه براى پاسخ به آن به سخن، حكيم بوعلى سينا مراجعه مىكنيم كه مىگويد: «انسان داراى زندگى اجتماعى است و از وضع قوانينى كه بتواند زندگى اجتماعى و بلكه فردىاش را بر اساس عدالت سامان دهد و او را به سعادت شايسته خود برساند، ناتوان است. پس بر خداوند لازم است كه به مقتضاى حكمتش انسان را در اين زمينه هدايت كند.»(10) از اين رو عدالت امرى نسبى نبوده و متعين است و براى شناخت معيار آن بايد به وحى مراجعه كرد.
نكته ديگر اين كه در مكتب اسلام عدالت، توزيع مساوى فقر نبوده نظام عدالت محور اسلام از مبناى سامان جامعه كه بى نيازى و استكمال مادى نيز هست غفلت ننموده و به طور كلى نزد شرايع و حاملان آنها منفورترين پديدهها فقر است، تا جايى كه پيامبر اكرم(ص) در موارد زيادى فقر و تنگدستى را همسان كفر دانسته و از آن دو به خداوند پناه مىبرد.(11) و در روايتى فقر مادى را با فقر فرهنگى پيوند داده بيان مىدارد: «اگر رحمت و شفقت پروردگار شامل فقراى امتم نبود چيزى نمانده بود كه فقر موجب كفر شود.»(12)
و در دعاى ديگرى فرمودند: «اللهم بارك لنا فى الخبز و لا تفرق بيننا و بينه، فلو لا الخبز ما صلّينا و لا صمنا و لا ادّينا فرائض ربّنا؛ يعنى خداوندا، نان را براى ما بابركت قرار ده، و ميان ما و نان جدايى مينداز كه اگر نان نباشد نه مىتوانيم نماز گزاريم نه روزه بداريم و نه ديگر واجبات الهى را انجام دهيم.»
اصولاً به بيان قرآن، فقر و فحشا وعده شيطان، و فضل و مغفرت وعده خداوند است.(13) و پيامبر مكرم اسلام(ص) از حضرت ابراهيم خليل(ع) چنين نقل مىكنند: پروردگارا، فقر از آتش نمرود سختتر است.»(14) يا خود آن حضرت مىگفتند: «فقر سختتر از مرگ است.»(15)
بنابراين پيامبران الهى اگرچه جهت تسكين آلام و كاهش پريشانى درماندگان و تهيدستان با آنان بناى رفاقت مىگذاشتند و زندگى شخصى خود را در سطح فقيرانه قرار مىدادند، لكن در صدد بودهاند با فكر و تدبير، فقر را محو و زندگى شرافتمندانهاى را براى همه انسانها تدارك نمايند.

ريشه بىعدالتى

نكته ديگر آنكه اساساً از ديدگاه اسلام تفكر فقر جبرى طبيعت باطل بوده، ريشه همه بدبختىها نه در كمبود امكانات طبيعت بلكه در اعمال ظالمانه انسانها است. چرا كه خداوند روزى هر جنبندهاى را فراهم مىكند: «وما مِن دابَّةٍ فِى الاَرضِ اِلّا عَلَى اللَّهِ رِزقُها ويَعلَمُ مُستَقَرَّها ومُستَودَعَها كُلٌّ فى كِتابٍ مُبين؛(16) هيچ جنبندهاى در زمين نيست مگر اين كه روزى او بر خداست. او قرارگاه و محل رفت و آمدش را مىدند، همه اينها در كتاب آشكارى ثبت است.»
بنابراين اگر بخشى از جامعه در فقر به سر مىبرند نتيجه اعمال ناشايست خود انسانهاست: «ظَهَرَ الفَسادُ فِى البَرِّ والبَحرِ بِما كَسَبَت اَيدِى النّاسِ لِيُذيقَهُم بَعضَ الَّذى عَمِلوا لَعَلَّهُم يَرجِعون؛(17) فساد، در خشكى و دريا به خاطر كارهايى كه مردم انجام دادهاند آشكار شده است، خدا مىخواهد نتيجه بعضى از اعمالشان را به آنها بچشاند شايد (به سوى حق) بازگردند.»
و بر همين اساس امير مؤمنان على(ع) فرمود: «هيچ فقيرى گرسنه نماند مگر آن كه توانگرى از دادن حق او ممانعت كرد.»(1 و فرمود: «همانا مردم جز در اثر گناه ثروتمندان، فقير و محتاج و گرسنه و برهنه نمىشوند.»(19)
بنابراين اگر فرهنگ كار و تلاش در ميان مردم گسترده شود بر اساس تعاليم اسلام، سنت خداوند بر آن است كه انسانها با كار و تلاش روزى خود را به دست آورند: «هُوَ الَّذى جَعَلَ لَكُمُ الاَرضَ ذَلُولًا فَامشوا فى مَناكِبِها وكُلوا مِن رِزقِهِ؛(20) خداوند كسى است كه زمين را براى شما رام كرد، پس در اطراف آن حركت كنيد و از روزىهاى خداوند بخوريد.»

[donsaeid]

راهكار عدالتگسترى

مهمترين عامل فقر و بدبختى گروهى از انسانها و به وجود آمدن تضاد طبقاتى، ساختار ناسالم نظام اقتصادى حاكم بر جوامع و وجود روابط ظالمانه بين افراد است. نظام اجتماعى و اقتصادى اسلام و مكتب نبوى با عنايت به اين امر و با توجه به آثار سوء تمركز ثروت در دست اغنيا، ساختار ويژهاى در مسئله مالكيت تدبير كرده و ضوابطى را براى آن قرار داده است تا عدالت اقتصادى در جامعه تأمين گردد.
به عنوان مثال بخش زيادى از اموال و ثروتهاى طبيعى چون درياها، رودخانهها، كوهها، جنگلها، دشت و بيابانها، معادن، حيوانات بيابانى، ماهىهاى درياها و رودخانه، درختان جنگلى، علفهاى بيابان و... را از دايره مالكيت خصوصى خارج كرده و همه افراد را با رعايت مصالح اجتماعى كه دولت اسلامى تشخيص مىدهد، در استفاده و بهرهبردارى از آنها يكسان دانسته است.
بر اين اساس در قرآن كريم، پيامبر اكرم(ص) مأمور مىشوند غنايم و ثروتهاى عمومى را بين همه توزيع كنند تا ثروت در دست اغنيا متمركز نشود: «ما اَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسولِهِ مِن اَهلِ القُرى فَلِلَّهِ ولِلرَّسولِ ولِذِى القُربى واليَتامى والمَساكينِ وابنِ السَّبيلِ كَى لا يَكونَ دولَةً بَينَ الاَغنِياءِ مِنكُم؛(21) آنچه را خداوند از اهل اين آبادىها به رسولش بازگرداند، براى خدا و رسول و خويشاوندان او، و يتيمان و مستمندان و در راهماندگان است تا ثروت در ميان ثروتمندان دست به دست نگردد.»
از سوى ديگر تحقق مالكيت خصوصى را براساس كار مفيد و مشروع مىداند و ثروتهاى بادآورده در اسلام مورد مذمت قرار گرفته است. كه احياء موات از آن جمله است.
و از ديگر سوى نظام اقتصادى اسلام با توجه به خصلت حب نفس و زيادهطلبى انسان، و با توجه به قانون كلى «لاضرر و لاضرار فى الاسلام» براى حفظ و دفاع از منافع جامعه، با پذيرش اصل بازار آزاد و آزادى فعاليتهاى اقتصادى، حدود و مقرراتى را براى آن در نظر گرفته است كه مهمترين آنها عبارتند از:

1- منع اجحاف و خيانتگرى

قرآن كريم در خصوص كمفروشى با لحن بسيار شديدى مىفرمايد: «ويلٌ لِلمُطَفِّفين * اَلَّذينَ اِذَا اكتالوا عَلَى النّاسِ يَستَوفون * واِذا كالوهُم اَو وزَنوهُم يُخسِرون * اَلا يَظُنُّ اُولئكَ اَنَّهُم مَبعوثون * لِيَومٍ عَظيم * يَومَ يَقومُ النّاسُ لِرَبِّ العالَمين؛(22) واى بر كمفروشان كه چون از مردم پيمانه ستانند تمام ستانند و چون براى آنان پيمان يا وزن كنند به ايشان كم دهند مگر آنان گمان نمىكنند كه برانگيخته خواهند شد در روزى بزرگ روزى كه مردم در برابر پروردگار جهانيان به پاى ايستند؟»
پيامبر اكرم(ص) فرمود: «تاجران خائن بدترين مردماند»(23)
اميرمؤمنان امام على(ع) براى فرماندار خويش، مالك اشتر، مىنويسند: «وليكن البيع بيعا سمحا، بموازين عدل و اسعار لاتجحف بالفريقين من البايع و المبتاع؛(24) معاملات بايستى آسان، با ترازوهايى صحيح و با قيمتهايى كه به هيچ يك از طرفين (فروشنده و خريدار) ستم نرود، صورت گيرد».
در خصوص نظارت دولت اسلامى بر قيمتهاى بازار از امام صادق(ع) نقل شده است: «اميرالمؤمنين(ع) هيچ گاه بر كالاى كسى قيمتگذارى نكرد ولى هر كس كه در معامله مردم كم مىگذاشت، به او گفته مىشد همانطور كه مردم مىفروشند بفروش وگرنه از بازار خارج شو، مگر در مواردى كه كالاى وى بهتر از ديگران بود.»(25)

2- جلوگيرى از انحصار
به طور كلى بايد گفت سياست اقتصادى و اجتماعى اسلام بر اساس نفى انحصار شكل گرفته است كه در قرآن كريم فرمود: «كَى لا يَكونَ دولَةً بَينَ الاَغنِياءِ مِنكُم»(26) كه بر مبناى آن هدف مهم سياستهاى اقتصادى اسلام بر اساس نفى انحصار در گردش ثروت شكل گرفته است.
امام على(ع) در اين باره به فرماندار خود مىفرمايند: «در چيزهايى كه مردم در آنها برابرند از ويژهسازى و انحصارطلبى پرهيز كن». سپس حضرت در مورد اطرافيان فرصتطلب زمامداران مىنويسد: «بدان براى زمامدار خاصان و صاحبان اسرارى است كه انحصارطلب و دستدرازند، در داد و ستد با مردم عدالت و انصاف را رعايت نمىكنند، ريشه ستم آنان را با قطع وسايل آن از بيخ بر كن، به هيچ يك از اطرافيان و بستگان خود زمينى از اراضى مسلمانان واگذار مكن، بايد طمع نكنند قراردادى به سود آنان منعقد سازى كه مايه ضرر به ساير مردم باشد، خواه در آبرسانى يا هر عمل مشترك ديگر، به طورى كه هزينههاى آن را بر دوش ديگران تحميل كنند.»(27)

3- حمايت از طبقه كارگر
در اسلام غصب دستمزد كارگران يا كمدادن آن در رديف گناهانى چون اختراع دين و انسانفروشى قرار گرفته است. پيامبراكرم(ص) مىفرمايد: «خداوند هر گناهى را مىآمرزد مگر اين كه كسى دينى بسازد، يا مزد كارگرى را غصب كند يا شخص آزادى را به بردگى فروشد.»(2
در روايت ديگرى مىفرمايد: «اى مردم، هر كس مزد كارگرى را كم بدهد بايستى جايگاه خود را در آتش جهنم آماده بيند.»(29)
و در كلام ديگر خطاب به امام على(ع) فرمود: «يا على، مبادا با حضور تو بر كشاورزان ستم رود.»(30)

4- مبارزه با رباخوارى
در راستاى شكلگيرى نظام سالم اقتصادى و به جهت تأكيد بر نظام توليد محور كه بر كار و تلاش تأكيد دارد نه ثروتاندوزى و استثمارگرى، اسلام رابطه حقوقى قرض با بهره را ظالمانه و در رديف پيكار با خدا و رسول دانسته، به شدت با آن مبارزه كرده مىفرمايد: «يااَيُّهَا الَّذينَ ءامَنوا اتَّقوا اللَّهَ وذَروا ما بَقِىَ مِنَ الرِّبوا اِن كُنتُم مُؤمِنين * فَاِن لَم تَفعَلوا فَأذَنوا بِحَربٍ مِنَ اللَّهِ ورَسولِهِ واِن تُبتُم فَلَكُم رُءوسُ اَموالِكُم لا تَظلِمونَ ولا تُظلَمون؛(31) اى كسانى كه ايمان آوردهايد از مخالفت فرمان خدا بپرهيزيد و آنچه از ربا باقى مانده، رها كنيد، اگر ايمان داريد. اگر چنين نمىكنيد اعلام جنگ با خدا و رسول بدهيد، و اگر توبه كنيد سرمايههاى شما از آن شماست نه ظلم مىكنيد و نه بر شما ظلم وارد مىشود.»

[donsaeid]

5- توجه ويژه به ضعيفان و نيازمندان
در هر جامعهاى گروهى از انسانها هستند كه به دليل نداشتن توان فعاليت اقتصادى يا نبودن زمينه فعاليت، قادر به تأمين نيازهاى خود نيستند. افراد جامعه اسلامى نسبت به تأمين نيازهاى حياتى همديگر مسئوليت متقابل دارند كه در حد ساير فرايض لازمالاجرا است و خداوند مؤمنان را در صورت كوتاهى در انجام آن تهديد مىكند و مىفرمايد: «هاَنتُم هؤُلاءِ تُدعَونَ لِتُنفِقوا فى سَبيلِ اللَّهِ فَمِنكُم مَن يَبخَلُ ومَن يَبخَل فَاِنَّما يَبخَلُ عَن نَفسِهِ واللَّهُ الغَنىُّ واَنتُمُ الفُقَراءُ واِن تَتَوَلَّوا يَستَبدِل قَومًا غَيرَكُم ثُمَّ لا يَكونوا اَمثالَكُم؛(32) شما همان گروهى هستيد كه براى انفاق در راه خدا دعوت مىشويد، بعضى از شما بخل مىورزند، و هركس بخل ورزد، به خود بخل كرده است و خداوند بىنياز است و شما همه نيازمنديد، و هر گاه سرپيچى كنيد خداوند گروه ديگرى را جاى شما مىآوردپس آنها مانند شما نخواهند بود (و سخاوتمندانه در راه خدا انفاق مىكنند).»
پيامبر اكرم(ص) نيز در اين باره مىفرمايد: «كسى كه شب سير بخوابد در حالى كه همسايهاش گرسنه باشد، به من ايمان نياورده است.»(33)
در اين راستا دولت اسلامى وظيفه دارد با استفاده از منابعى كه در اختيار دارد، معيشت شهروندان جامعه اسلامى را در سطح مناسب تأمين نمايد.
بر اين اساس پيامبر اكرم(ص) مىفرمايد: «خدا را به ياد هر حاكم اسلامى پس از خود مىآورم... مردمان را فقير نكند (و به فقرشان رضايت ندهد) كه در نتيجه كافرشان خواهد كرد.»(34)
بلال نيز از طرف رسول خدا(ص) مأموريت داشت به وضعيت فقرا و بينوايان رسيدگى و آنان را تأمين كند. حتى او اجازه داشت در صورت نبودن امكانات مالى براى بيتالمال، با قرض كردن محرومان را تأمين نمايد.(35)
در سال پيامبر اعظم(ص) توفيق تحقق اهداف اجتماعى آن حضرت در جامعه اسلامى ايران را از خداى متعال مسئلت مىنماييم.

[donsaeid]

نام هاي پيامبر اعظم (ص) در قرآن

در كتابهاي مختلف كه درباره پيامبر(ص) به جا مانده 300 اسم، لقب و صفات براي آن حضرت، ذكر شده است. نامهايي كه براي پيامبراسلام(ص) در قرآن ذكر شده، از نگاه برخي تا چهل اسم قيد شده و براي هر يك، شاهدي از آيات قرآن ذكر شده است.


مقدمه:

در سالي كه مزين به نام مقدس رسول اعظم(ص) است، بررسي اسماء و صفات آن نبي خاتم، با نگاه قرآني، راهي به سوي شناخت بيشتر آن حضرت مي باشد. در كتابهاي مختلف كه درباره پيامبر(ص) به جا مانده 300 اسم، لقب و صفات براي آن حضرت، ذكر شده است. نامهايي كه براي پيامبراسلام(ص) در قرآن ذكر شده، از نگاه برخي تا چهل اسم قيد شده و براي هر يك، شاهدي از آيات قرآن ذكر شده است. مطلب حاضر به بررسي برخي از اسامي متبرك آن حضرت خواهد پرداخت:

1و 2- محمد و احمد

مشهورترين نام پيامبر، «محمد»(ص) است. لقب مشهور ايشان، مصطفي و خاتم النبيين، و اولين كنيه مشهورش «ابوالقاسم» است. زيرا قاسم فرزند اول حضرت بود. اسم شريف «محمد» در سوره هاي آل عمران (آيه 144)، احزاب (آيه 40)، محمد (آيه 2) و فتح بارها آمده است. نام احمد، فقط يك بار در قرآن، در سوره مباركه صف/ 6 ذكر شده است. در تفسير مجمع البيان آمده است كه خداوند، نام محمد و احمد كه از اسامي مقدس خود برگرفته است، براي او برگزيد. (1) در تفسير نمونه، عنوان شده است كه نام «محمد» را عبدالمطلب، جد پيامبر، براي ايشان انتخاب نموده و نام «احمد» را آمنه، مادر پيامبر، براي او، انتخاب كرد. همچنين ابوطالب، عموي پيامبر، نيز از پيامبر(ص) با نام «محمد و احمد» ياد كرده است. در حديث معراج نيز خداوند يك بار با «يا محمد» و چندين بار، با «يا احمد» رسولش را مورد خطاب قرار داده است. (2)

* معناي «محمد و احمد»

«محمد» از ريشه «حمد» به معناي ستوده و ستايش شده است. «احمد» يعني كسي كه بيشترين حمد الهي را در بين جميع مخلوقات دارد. «محمد» نام زميني پيامبر(ص) و «احمد» نام آسماني آن حضرت مي باشد. در روايتي آمده است كه برخي از يهوديان از آن حضرت پرسيدند. چرا شما به اين دو نام، نامگذاري شده ايد؟ حضرت فرمودند: «همانا من در زمين ستايش شده و در آسمان ستايش شده تر، هستم». (3) يعني در آسمان، بيشتر از زمين، مورد ستايش اهل آسمان قرار گرفته ام. با تأسي به همين معاني است كه دوستداران آن حضرت، نام آن بزرگوار را براي خود بر مي گزينند. همچنين امام رضا(ع) از پيامبر(ص) روايت كرده است: «هرگاه نام فرزند خود را محمد نهاديد، او را گرامي داريد.»

3 و 4- نبي و رسول

واژه رسول و نبي و مشتقات آن دو، در آيات بسياري تكرار شده و در بيشتر اين موارد براي پيامبر(ص) به كار رفته اند.
«نبي» كسي است كه بر او وحي نازل مي شود و حامل خبري از غيب است. پيام الهي را بيان مي كند؛ هر چند مأمور به دعوت و تبليغ علني نيست. «رسول» كسي است كه علاوه بر مقام نبوت، مأمور به دعوت و تبليغ به سوي آيين الهي است. رسالت، مقامي بالاتر از نبوت است. «نبي» كسي است كه در خواب مي بيند، او وحي الهي را از اين طريق دريافت مي كند و صداي (فرشته) را مي شنود، ولي فرشته وحي را نمي بيند. ولي «رسول» كسي است كه هم صدا را مي شنود و هم فرشته وحي را مي بيند و در خواب و بيداري با وحي در ارتباط است. (7)
با توجه به معناي لغوي اين دو، روشن مي شود كه بين آنها، در مفهوم، اشتراكي نيست. نبوت چه به معناي «رفعت» و چه به معناي «باخبر بودن» باشد، به مفهوم رسالت نيست. هر چند لازمه رسالت، كه داشتن پيامي از طرف خداوند است، اين است كه رسول از آن پيام، با خبر باشد. لذا مفهوم نبوت اعم از رسالت است. از نظر مصداق نيز با توجه به آيات و روايات، بين نبوت و رسالت، نسبت عموم و خصوص مطلق است. (
در ميان انبيا، رسول كسي است كه داراي رسالت خاصي باشد، گاه پيامبران به طور كلي به پرستش و اطاعت خدا و پيمودن راه حق كه همان راه بندگي خداوند است، دعوت مي كنند، ولي گاه پيام خاصي را از سوي خداوند، براي امت خويش به ارمغان مي آورند. بنابراين، به كسي كه پيام مخصوصي از طرف خداوند دارد، رسول مي گويند و از آن جهت كه به طور كلي، مردم را به راه حق فرا مي خواند، او را «نبي» مي نامند. (9)
از جمله نكاتي كه مي تواند دليلي بر عظمت پيامبر(ص) باشد، اين است كه خداوند او را با نام خطاب نكرده است، ولي انبياي ديگر را به اسم آنان، مورد خطاب قرار داده است. مانند: «يا موسي، يا داود و...» ولي درباره حضرت محمد(ص) مي فرمايد: «يا ايها النبي»، «يا ايها الرسول»؛ زيرا مقام رسول اعظم(ص) بالاترين مقامها است. لذا اين گونه با عظمت، مورد خطاب الهي قرار مي گيرد. (10)

5- عبد

اين صفت، در سوره هاي متعددي از قرآن كريم، آمده است. از جمله: انفال (آيه 41)، اسراء (آيه 1)، كهف (آيه 1)، فرقان (آيه 1) و... قرآن در ستايش انبيا، بعد از كلمه «عبد» و يا قبل از آن، نام خاص انبيا را مي برد؛ مانند: «عبدنا ايوب» و... ولي درباره پيامبرخاتم(ص)، اين كلمه همواره به صورت مطلق و بدون ذكر نام، يا قرينه ديگري، به كار رفته است. در قرآن كريم، در هيچ موردي: كلمه «عبد» بدون اسم يا قيد ذكر نشده است، جز در مورد پيامبرخاتم(ص). اين شيوه بيان، نشانگر عبد مطلق بودن پيامبر(ص) است. (11) عبد و بنده الهي بودن، از ارزشهاي والاي انساني است؛ بلكه والاترين ارزش انساني است. بندگي خداوند، زمينه ساز دريافت كمالات معنوي است. عبوديت، مقدمه پرواز و عروج است و بدون خروج از صفات رذيله و كسب صفات فضيلت، امكان ندارد. لذا كمال عبوديت، كه به مفهوم كمال رهايي از غير خداست، از مختصات پيامبر(ص) است.

6- خاتم النبيين

اين نام كه در سوره احزاب (آيه 40) آمده، از ريشه «ختم» به معني «پايان» گرفته شده است. «خاتم» چيزي است كه با آن پاي نامه ها، اسناد و دفاتر را مهر مي زدند. از آنجا كه مهر زدن در خاتمه و پايان، قرار مي گيرد، نام خاتم بر وسيله مهر زدن، گذارده شده است. اگر يكي از معاني خاتم، نگين انگشتر است، به خاطر اين است كه نقش مهرها را روي انگشترها نيز مي كندند و به وسيله آنها، نامه ها و رسايل را مهر مي زدند و يا به خاطر آن است كه كار گذاشتن نگين انگشتر، آخرين عملي است كه در ساختن انگشتر انجام مي گيرد و لذا اين اشكال شبهه افكنان كه پيامبر(ص) چون نگين انگشتري در ميان انبيا است، نه پايان بخش آنان، وارد نيست. (13)
در كتاب «التحقيق» آمده است: ختم يعني كامل شدن چيزي و به آخر و انتها رسيدن. نكته جالب اين كه در قرآن مجيد، ماده ختم و مشتقات آن، در هفت مورد ديگر به كار رفته است و بدون استثنا، به معني پايان دادن به چيزي و يا مهري كه در پايان مي زنند، آمده است و اين خود دلالت دارد كه آيه مورد بحث نيز، مفهومي جز اين ندارد كه پيامبرخاتم(ص) پايان بخش سلسله انبيا است و مهري است كه در پايان دفتر رسالت، خورده است. مانند: اليوم نختم علي افواههم و...؛ امروز (روز قيامت) مهر بر دهانشان مي نهيم و دستهاي آنها با ما سخن مي گويند. (14) و ختم ا... علي قلوبهم و علي سمعهم و...؛ خداوند بر دل ها و گوشهاي آنها (منافقان) مهر نهاده و بر چشمهاي آنها پرده اي است.(15)
در همين خصوص جابر از پيامبر(ص)، روايت مي كند: حضرت فرمودند: «مثل من در ميان پيامبران، همانند مردي فرزانه است كه ساختمان پرشكوهي را مي سازد و آن را كامل و جالب مي آرايد و تنها جاي يك خشت طلايي و گران بها را خالي مي گذارد، روشن است كه هر كسي به آن بناي پرشكوه و تماشايي وارد مي گردد، مي گويد: راستي چه كاخ پرشكوهي است، جز اينكه جاي يك خشت طلايي خالي است. آن گاه پيامبر گرامي(ص) فرمود: و من جايگاه آن خشت سرنوشت ساز و آخرين هستم و با آمدن من، براي رساندن آخرين و جاودانه ترين پيام الهي حلقه رسالت و پيامبري تكميل شد و رسالت پايان يافت.» (16)
در اين ميان ممكن است اين اشكال پيدا شود كه قرآن مي گويد: «پيامبر خاتم، پايان دهنده انبيا است، و نه پايان دهنده رسولان، لذا ممكن است سلسله انبيا با ظهور ايشان پايان يابد، ولي سلسله رسولان، پايان نيابد. جواب آن است كه با توجه به اينكه هر رسولي، نبي نيز هست، بنابراين اگر كسي خاتم انبيا باشد به طريق اولي، خاتم رسولان نيز هست.» (17)

7- طه

اين وصف در سوره طه (آيه 1) آمده است. از امام صادق(ع) روايت شده است كه «طه از اسامي پيامبر(ص) است و معني آن، «يا طالب الحق، الهادي اليه» است؛ «يعني اي كسي كه طالب حقي و هدايت كننده به سوي آني» (1 در دعاي ندبه، نيز اين موضوع ذكر شده است، «يابن طه و المحكمات»؛ اي زاده طه و محكمات.»
روايات فراواني در شأن نزول نخستين آيات سوره طه آمده است كه از مجموع آنها، استفاده مي شود كه پيامبراعظم(ص) بعد از نزول وحي و آيات قرآني، بسيار به عبادت و نيايش مي پرداختند، بخصوص ايستاده به عبادت و راز و نياز مشغول مي شدند و آنقدر عبادت مي كردند كه پاهاي ايشان، متورم مي شد.
آيات نخستين اين سوره، نازل شد و به ايشان دستور داد كه اين همه رنج و سختي و ناراحتي را بر خود تحميل نكن: «طه؛ اي پيامبر، ما قرآن را بر تو نازل نكرديم كه به زحمت افتي.»(19)

8- يس

اين اسم در اولين آيه سوره يس آمده است. از امام صادق(ع) نقل شده است كه «يس»، اسمي از اسماي پيامبرخاتم(ص) است و دليل آن اين است كه خداوند بعد از آن مي فرمايد: «تو از مرسلين و بر صراط مستقيم هستي.» (20)
درباره اين اسم گفته اند كه مخفف «يا سيد المرسلين» و يا «يا سامع الوحي» بوده است؛ يعني «اي سرور و آقاي پيامبران و اي شنونده وحي». (21) در دعاي ندبه خطاب به امام عصر(عج) عرض مي كنيم: «يابن يس و الذاريات»؛ يعني اي فرزند يس، يعني اي زاده پيامبر.
علاوه بر اين در تفسير صافي و مجمع البيان از امام صادق(ع) و امام باقر(ع) روايت شده است كه حضرت رسول(ص)، دوازده اسم دارد كه پنج اسم آن در قرآن آمده است: محمد، احمد، عبدا...، يس. (22) همچنين امام باقر(ع) مي فرمايند: اسم رسول خدا در صحف ابراهيم «ماحي»، در تورات «حاد»، در انجيل «احمد» و در قرآن «محمد» است. (23)

[donsaeid]

ازدواجهاى پيامبر (ص)



معاندين اسلام از قديم و نديم خواستهاند با طرح تعدّد ازدواجهاى پيامبر اسلام (ص) آن را دستاويز شديدترين حملات مغرضانه، و تهمتهاى ناروا قرار دهند، و از آن با آب و تاب و رنگ و لعاب افسانهها بسازند، و به پندار خود با اين گونه ترفندها و شگردها، به اسلام ضربه بزنند ، در اينجا با تبيين و تشريح گوشه هايى از فلسفه تعدد ازدواجهاى پيامبر(ص) نظر شما را به بى اساسى اين شبهه و مغرضانه بودن آن از سوى دشمنان جلب مىكنيم.


فلسفه تعدّد ازدواجهاى پيامبر اعظم(ص)

معاندين اسلام از قديم و نديم خواستهاند با طرح تعدّد ازدواجهاى پيامبر اسلام (ص) آن را دستاويز شديدترين حملات مغرضانه، و تهمتهاى ناروا قرار دهند، و از آن با آب و تاب و رنگ و لعاب افسانهها بسازند، و به پندار خود با اين گونه ترفندها و شگردها، به اسلام ضربه بزنند، و گاهى بى شرمى را به جايى رساندهاند كه آن حضرت را داراى حرم سرا با زنهاى متعدد دانسته و وانمود كنند كه آن بزرگوار به امور جنسى اهميت بسيار مىداد، و بخشى از زندگيش در اين راستا خلاصه مىشد. و با القاء چنين شبههاى حريم پاكترين و زاهدترين و كاملترين انسانها را لكه دار سازند، با اين كه خانههاى محقر گلين، و غالباً اجارهاى و غير قابل سكونت، به هيچ وجه به شيوه حرم سرايى اين سازگار نخواهد بود، در اينجا با تبيين و تشريح گوشه هايى از فلسفه تعدد ازدواجهاى پيامبر(ص) نظر شما را به بى اساسى اين شبهه و مغرضانه بودن آن از سوى دشمنان جلب مىكنيم.

ازدواج در بيست و پنج سالگى با بيوهاى چهل ساله

پيامبر اكرم (ص) در ميان قوم خود و مردم جزيرة العرب، زيباترين، با وقارترين، پاكترين و خوش قامتترين انسانها بود، چنان كه پدرش عبدالله و مادرش آمنه، از نظر جمال و كمال زبانزد همه مردم بودند. آن حضرت پانزده سال قبل از هجرت در حالى كه بيست و پنج سال از عمرش گذشته بود، با بانويى بيوه به نام خديجه (س) كه بنا به مشهور قبلاً دو شوهر كرده، و از دنيا رفته بودند، و چهل سال از عمرش مىگذشت ازدواج كرد، و با توجه به اين كه حضرت خديجه (س) در سال دهم بعثت در شصت و پنج سالگى از دنيا رفت، پيامبر (ص) بيست و پنج سال با او زندگى كرد، و تا او بود با هيچ زنى ازدواج نكرد.(1)
تاريخ نويسانى مانند: كلبى، واقدى، ابن سعد، يعقوبى، سبط بن جوزى و... بر اين مطلب اتفاق نظر دارند.(2)
توضيح اين كه آن حضرت در عنفوان جوانى (از پانزده سالگى تا بيست و پنج سالگى) ازدواج نكرد، و از 25 سالگى با يك زن بيوه، حضرت خديجه (س) زندگى را ادامه داد، بنابراين تا پنجاه سالگى تنها يك زن داشت. با توجه به اين كه از نظر كمال و جمالو قبيله در سطحى بود، كه مىتوانست بازيباترين و ثروتمندترين دوشيزگان ازدواج نمايد. حتى مشركان به ويژه از قبيله قريش عالىترين پيشنهادها را كه جنبه مادى از زرق و برق دنيا داشت توسط ابوطالب عموى پيامبر (ص) به پيامبر(ص) نمودند، مشروط به اين كه پيامبر(ص) دست از مبارزه با بتپرستى و... بردارد، اما پيامبر(ص) در عنفوان جوانى در برابر اين پيشنهادها فرمود:
«اى عمو! اگر مشركان خورشيد را در كف راستم و ماه را در كف چپم بگذارند كه دست از كارم بردارم دست بر نخواهم برداشت، تا اين كه خداوند آن را پيروز سازد، يا در اين راه كشته شوم.»(3)
به راستى كسى كه تا اين اندازه در راه پيشرفت اسلام، آرمانى فكر كند، آيا مىتوان به ساحت مقدس چنين كسى نسبت داشتن حرم سرا، و توجه به امور شهوانى و جنسى داد؟!

تعدّد همسران پيامبر(ص)
قبل از آن كه به پاسخ شبهه مذكور بپردازيم، شايسته است به طور خلاصه به تعدد ازدواجهاى پيامبر (ص) اشاره كنيم. چنان كه گفتيم آن حضرت در 25 سالگى با زنى چهل ساله به نام خديجه(س) ازدواج كرد، و زندگى اين دو تا 25 سال ادامه يافت، و پيامبر (ص) در پنجاه سالگى با وفات خديجه (س) روبرو شد، بنابراين تا اين هنگام اصلاً ازدواج با زنى ديگر نكرد. پس از وفات خديجه (س) كه در سال دهم بعثت رخ داد، با اين كه مىتوانست در عصر خديجه (س) و بعد از او تا يك سال ازدواج كند، و هيچ مانعى سر راه آن حضرت براى ازدواج مجدّد نبود. آيا به راستى شخصى كه با وجود امكانات، سى پنج سال از شادمانى عمرش را (از 15 تا 50 سالگى) اين گونه بگذراند، مىتوان به ساحت اقدس او نسبت نارواى شهوت خواهى را روا داشت، زهى بىانصافى.
پيامبر (ص) يك سال بعد از رحلت خديجه (س) در سال يازدهم بعثت با زن بيوهاى به نام سوده دختر ذمعه ازدواج كرد، اين زن شوهرى به نام سكران بن عمر داشت كه در صدر اسلام، مسلمان شده بود، و بر اثر فشار مشركان، همراه عدهاى به حبشه هجرت كرد، ولى در حبشه مسيحى شد، سپس در همانجا از دنيا رفت، سوده بى سرپرست ماند، شرايط به گونهاى بود كه بى سرپرستى اين زن آبرومند مهاجر، به شخصيت و كرامت او لطمه مىزد، پيامبر(ص) براى جبران اين چالش با او ازدواج كرد، و در حقيقت سرپرستى او را بر عهده گرفت، پس از مدتى پيامبر (ص) با عايشه دختر ابوبكر، كه وصلت با او يك نوع رابطه خويشاوندى با قبيله تيم مىشد، و همين موجب پيشرفت اسلام مىگرديد، ازدواج نمود، و در ميان همسران پيامبر(ص) تنها بانويى كه دوشيزه بود(4)عايشه بود، قابل توجه اين كه او وقتى كه همسر پيامبر(ص) شد بسيار كم سن و سال بود، و سالها گذشت تا توانست يك همسر واقعى براى پيامبر(ص) باشد، اين نشان مىدهد كه ازدواجهاى پيامبر انگيزهاى ديگرى، و بيشتر جنبه سياسى داشته است.
پيامبر (ص) در راستاى تثبيت اسلام در شرايطى قرار داشت كه لازم بود از تمام وسايل براى شكستن اتحاد و نا مقدس دشمنان استفاده كند، كه يكى از آنها ايجاد رابطه خويشاوندى از طريق ازدواج با قبايل طوايف مختلف بود، زيرا محكمترين رابطه در ميان عرب جاهلى، رابطه خويشاوندى به حساب مىآمد، و داماد قبيله را همواره از خود مىدانستند، و دفاع از او را لازم، و تنها گذاشتن او را گناه مىشمردند. رسوبات اين تعصب حتى سالها بعد از اسلام ادامه داشت، تا آنجا كه در سال 61 هجرى در ماجراى كربلا، شمربن ذى الجوشن كه با امّالبنين مادر حضرت ابوالفضل(ع) خويشاوندى داشت، در روز تاسوعا براى حضرت عباس و برادران مادريش، امان نامه آورد، كه از طرف آن حضرت به شدّت رد شد.(5)
پيامبر (ص) تا در مكه بود همين دو همسر (عايشه و سوده) را داشت، با توجه به اين كه از هيچ كدام از آنها داراى فرزند نشد. پس از آن كه آن حضرت به مدينه هجرت كرد، تا سال چهارم با زنى ازدواج نكرد، در سال چهارم يك حادثهاى كه بيشتر جنبه عاطفى و رعايت حريم كرامت زن بود، باعث گرديد كه پيامبر(ص) با زن بيوهاى به نام ام سلمه كه داراى چند يتيم بود ازدواج كرد. ماجرا چنين بود كه ام سلمه (هند دختر اميه مخزومى) دختر عاتكه عمّه پيامبر(ص) بود، او كه دختر عمه پيامبر (ص) بود با ابوسلمة بن عبدالاسد ازدواج كرد، ابوسلمه در جنگ احد كه در ركاب پيامبر(ص) با دشمن مىجنگيد به سختى مجروح شد، و پس از گذشت هشت ماه از جنگ احد، بر اثر همان جراحات به شهادت رسيد، روزى پيامبر(ص) به عنوان تسليت به ام سلمه و بچههايش، به خاطر شهادت شوهرش ابوسلمه، به خانه ام سلمه آمد، و او را دلدارى داده و به او تسليت گفت. و در حق او چنين دعا كرد: «خدايا اندوه ام سلمه را برطرف ساز، و مصيبت او را (در مورد از دست دادن شوهرش) به برتر از آن عوض بده.»
وقتى كه عدّه ام سلمه (چهار ماه و ده روز) تمام شد، عدهاى از او خواستگارى كردند، جواب منفى داد، تا اين كه رسول خدا (ص) از او خواستگارى كرد، او كه مايل به رسول خدا (ص) بود، گفت: «من يك زن سالمند هستم، به علاوه چند يتيم دارم...» پيامبر(ص) در مورد سن و سال او فرمود: سن من بيشتر از تو است، و در مورد يتيمان، از آنها سرپرستى مىكنم، غصه آنها را نخور. سرانجام ام سلمه با پيامبر (ص) ازدواج كرد، و همسر پيامبر(ص) گرديد(6) بنابراين ازدواج پيامبر(ص) با ام سلمه، جنبه عاطفى و سرپرستى، و حفظ كرامت و شخصيت دختر عمهاش ام سلمه را داشت.
يكى از ازدواجهاى پيامبر(ص) ازدواج با حفصه دختر عمربن خطاب بود، كه در سال سوم يا چهارم هجرت رخ داد، او قبلاً همسر خنيس بن خدانه، هم سوگند و هم پيمان با آل خطّاب بود، با حفصه دختر عمر ازدواج كرد، او از مسلمانان صدر اسلام بود، و همراه مهاجران به حبشه هجرت كرد، سپس همراه همسرش پس از هجرت رسول خدا (ص) به مدينه، هجرت به مدينه كرد، و در جنگ بدر حضور داشت، و در جنگ احد كه در سال سوم هجرت رخ داد از مجاهدان پر تلاش بود، مجروح شد، سپس بر اثر همين جراحت جنگى به شهادت رسيد.(7)
پيامبر (ص) با اين زن بيوه نيز ازدواج كرد، ازدواج آن حضرت با حفصه، به عمر بن خطاب آرامش داد، و موجب پيوستگى پيامبر(ص) به دودمان عدى شد، كه از نظر سياسى نقش مهمى در پيشرفت اسلام، و نابودى موانع سر راه آن حضرت گرديد.
طبق نقل بعضى خنيس شوهر حفصه در سال سوم هجرت در مدينه از دنيا رفت، پس از اتمام عدّه حفصه، عمر ازدواج او را به ابوبكر پيشنهاد كرد، ابوبكر جواب منفى داد، سپس به عثمان پيشنهاد كرد، عثمان نيز جواب مثبت نداد، عمر به عنوان شكايت به مجضر پيامبر (ص) آمد، پيامبر(ص) براى آرامش عمر (و جذب او و دودمانش) به او فرمود: «شخصى بهتر از عثمان با حفصه ازدواج مىكند.» آنگاه دستور داد تا حفصه را برايش خواستگارى نمودند(بنابراين ازدواج پيامبر (ص) با حفصه نيز جنبه سياسى عاطفى داشت، و با پيشنهاد و درخواست خود عمر، و براى آرامش او انجام پذيرفت.
يكى ديگر از ازدواجهاى پيامبر(ص) كه آن هم جنبه عاطفى و سياسى داشت، ازدواج آن حضرت با ام حبيبه دختر ابوسفيان بود. توضيح اين كه ام حبيبه كه نامش رمله بود، با اين كه دختر ابوسفيان و خواهر معاويه بود، در همان سالهاى اول بعثت، اسلام را پذيرفت، و با شوهرش عبيدالله كه او نيز مسلمان شده بود، بر اثر فشار و آزار مشركان، همراه گروهى به حبشه هجرت نموده و به پادشاه حبشه به نام نجاشى پناهنده شدند. ولى پس از مدتى شوهرش عبيدالله در حبشه به مسيحيت گرويد و مسيحى شد، سرانجام در همان حبشه از دنيا رفت، ام حبيبه بى سرپرست ماند، پيامبر(ص) از بى سرپرستى و رنجهاى ام حبيبه در راه اسلام، آگاه شد، و دريافت كه او نياز به سرپرست مهربان دارد، تا چالش رنجهاى او جبران گردد، نامهاى براى نجاشى شاه حبشه نوشت، و از او خواست كه ام حبيبه را برايش خواستگارى كند.
نجاشى كه پادشاه عادل بود و در باطن مسلمان شده بود، به نامه پيامبر(ص) احترام كرد، و ام حبيبه را براى پيامبر(ص) خواستگارى نمود. ام حبيبه با كمال ميل پاسخ مثبت داد، و خالدبن سعيد يكى از مسلمانان را وكيل نمود كه او را به عقد ازدواج پيامبر (ص) در آورد، عقد اجرا شد، و نجاشى در مراسم عقد به مسلمانان مهاجر وليمه داد. وقتى اين خبر به ابوسفيان رسيد گفت: «محمد(ص) دامادى است كه او را رد نمىكنند.»
جالب اين كه ام حبيبه به قدرى شيفته اسلام و پيامبر(ص) بود، وقتى كه به مدينه به محضر رسول خدا (ص) آمد و به او پيوست، پس از مدتى در ماجراى صلح حُديبيّه (كه در سال ششم هجرت رخ داد) ابوسفيان براى تمديد صلح، به مدينه به خانه پيامبر(ص) آمد، خواست بر روى تشك پيامبر(ص) بنشيند، ام حبيبه از او جلوگيرى كرد، و گفت: «تو مشرك و نجس هستى و نمىتوانى در اين مسند بنشينى، زيرا اين مسند جايگاه پاكترين افراد است»(9)

[donsaeid]

آيا به راستى رواست چنين بانويى رها شود و بر گرامتش ضربه برسد، با اين كه او افتخار مىكرد كه به چنين موقعيتى رسيده و همسر پيامبر (ص) شده است، به علاوه اين ازدواج مىتوانست زمينهاى براى جذب خاندان ابوسفيان به اسلام گردد، و دستكم آزار و كارشكنى اين خاندان را نسبت به آن حضرت و آيين اسلام كاهش دهد.
يكى ديگر از ازدواجهاى پيامبر(ص) با جُويْريه بود، توضيح اين كه در سال ششم هجرت به پيامبر(ص) خبر رسيد حارث بن ابى ضرار (پدر جويريه) رييس قبيله بنى مصطلق در صدد جمع آورى اسلحه و سرباز، براى يورش به مدينه است، پيامبر اكرم (ص) با ياران خود به سوى آن قبيله براى جلوگيرى از گزند آنها حركت كرد، و در كنار چاه مريسيع به جنگ با آنها پرداخت، آنها با دادن ده نفر كشته و مقدارى غنائم جنگى و چند اسير، عقب نشينى كردند.
در ميان اسيران بانويى به نام جويريه دختر حارث به عنوان كنيز، سهميه يكى از رزمندگان به نام ثابت بن قيس شد. ثابت با جويريه مكاتبه كرد، يعنى قراردادى بست كه اگر فلان مبلغ پول به اقساط بپردازد، قيس او را آزاد خواهد كرد. او مقدارى از مبلغ مورد مكاتبه را پرداخت، و از دادن بقيه درمانده شد، به محضر پيامبر مهربان (ص) رسيد، و از او تقاضاى كمك براى آزادى كامل خود كرد. حضرت به او قول مساعد داد كه هم با دادن بقيه بدهكارى او، وى را آزاد سازد، و پس از آزادى، با او ازدواج كند، او خوشحال شد، و همين پيشنهاد تحقق يافت. مسلمانان وقتى كه ديدند جويريه همسر پيامبر(ص) شده به احترام او هر كس سهميه خود از اسيران طايفه او را آزاد نموده، و در نتيجه صد نفر دودمان بنى مصطلق آزاد شدند، پدر جويريه كه براى آزادسازى دخترش به مدينه رهسپار مىشد، پس از ديدن معجزهاى (كه يك خبر غيبى بود) به اسلام گرويد، و به طفيل او و دخترش گروهى از طايفه بنى مصطلق مسلمان شدند.(10)
چنانكه ملاحظه مىكنيد اين ازدواج نيز پربركت براى مسلمين و دودمان بنى مصطلق بود، همين وصلت باعث گرايش جمعى به اسلام، و رفع و دفع شورش گروهى به اسلام گرديد. هم جنبه عاطفى و سياسى داشت و هم جنبه نظامى و آتش بس و صلح. يكى ديگر از ازدواجهاى پيامبر(ص) ازدواج با ماريه قبطيه (به عنوان ملك يمين و كنيز) بود، توضيح اين كه پيامبر اعظم (ص) در سال هفتم هجرت براى شاهان و رؤساى كشورها نامه نوشت و آنها را دعوت به اسلام نمود، يكى از اين نامهها را براى مقوقس رئيس قبطيان كه مسيحى بود و در اسكندريه مصر سكونت داشت نوشت، او به نامه پيامبر(ص) و نامه رسان آن حضرت، حاطب بن ابى بلْتعه احترام شايان كرد، ولى براى حفظ سلطنتش، اسلام را نپذيرفت، و به جاى آن هداياى بسيار نفيس از جمله سه كنيز كه يكى از آنها ماريه قبطيه بود به محضر پيامبر(ص) فرستاد، پيامبر(ص) هداياى او را پذيرفت.(11)
پيامبر(ص) با ماريه كه با برادرش مسلمان شده بود، و افتخار ازدواج با آن حضرت را داشت، ازدواج كرد، و با اين ازدواج شخصيت او را بالا برد، و از كنيزى، به عنوان همسر رسول خدا(ص) ارتقاء يافت و در ماه ذيحجه سال هشتم هجرت از آن پسرى به نام ابراهيم شد، ولى ابراهيم يك سال و دو ماه يا يك سال و شش ماه بيشتر عمر نكرد، و در سال دهم هجرت از دنيا رفت.(12) بنابراين ازدواج با ماريه نيز به عنوان كنيز بود، موجب حفظ كرامت ماريه مىشد، كه از ديار مصر به مدينه آمده بود، و نياز شديد به پناهگاه مطمئن و آرام بخشى داشت.
يكى از ازدواجهاى پيامبر(ص) با ميمونه دختر حارث بن حزن هلالى، خواهر ام الفضل همسر عباس عموى پيامبر(ص) بود. توضيح اين كه ميمونه بيوهاى بود كه قبلاً دو شوهر كرده بود، و آخرين بانويى بود كه در سال هفتم هجرت در حالى كه آن حضرت حدود 59 سال داشت، همسر پيامبر(ص) گرديد. او در مكه مىزيست، و عباس عموى پيامبر(ص) عقد او را براى پيامبر(ص) اجرا نمود. ميمونه و خواهرانش از زنان با ايمان بودند، پيامبر(ص) آنها را اهل بهشت معرفى كرد. ميمونه از محبان حضرت على (ع) بود و رواياتى در شأن آن حضرت، از پيامبر(ص) نقل كرده است.(13)
از قرائن و شواهد استفاده مىشود كه ميمونه پس از مرگ شوهران سابقش، بى سرپرست بود، و نياز به پناهگاهى داشت، عباس عموى پيامبر(ص) او را كه خواهر همسرش بود، به عقد ازدواج پيامبر(ص) درآورد، تا زندگيش سروسامان يابد. يكى از همسران پيامبر(ص) كه در قرآن در شأن او آيهاى نازل شد، ام شريك است، اين بانو كه در صفاء مىزيست، بعد از شوهرش ابوعكر مسلمان شد، ابوعكر به مدينه هجرت كرد، ولى از دنيا رفت، او كه تنها مانده بود، و مشركان فهميده بودند كه ام شريك نيز مسلمان شده، بسيار او را مورد آزار و شكنجه قرار دادند كه داستان طولانى است، سرانجام خود را كه بيوهاى بى سرپرست بود، و نياز شديد به پناهگاه داشت، به مدينه رسانيد، و خدمت پيامبر(ص) رسيد و عرض كرد: «من مدتى است كه شوهر ندارم، اينك به محضرت آمدهام تا خود را به تو ببخشم.»
پيامبر(ص) فرمود: «فعلاً صبر كن تا از طرف خداوند دستورى برسد» طولى نكشيد كه آيه 50 سوره احزاب نازل شد، كه بخشى از آن چنين است: «و امْرأةً مؤمنةً انْ وهبتْ نفسها للنّبىّ انْ اراد النّبىُّ انْ يستنْكحها خالصةً من دون المؤمنين ؛ هرگاه زن با ايمانى خود را به پيامبر(ص) ببخشد (و مهرى براى خود قائل نشود) چنانچه پيامبر(ص) بخواهد، مىتواند با او ازدواج كند، اما چنين ازدواجى تنها براى تو (اى پيامبر) مجاز است، نه ساير مؤمنان.»
در پايان آيه مىفرمايد: «لكيْلا يكون عليك حرج ؛ اين براى آن است كه (در راه رسالت) مشكلى براى تو (اى پيامبر) نبوده باشد. و بتوانى مسؤوليتهاى خود را ادا كنى.» «و دستت براى تأمين نياز نيازمندان، و جواب شادآفرين به آنها باز باشد، و در اين جهت محدوديتى نداشته باشى. البته اين موضوع از مختصات پيامبر(ص) است.»
بدون شك اين گونه زنان مىخواستند به افتخار معنوى همسرى پيامبر(ص) برسند، و اين موضوع تنها براى پيامبر(ص) مجاز شد، كه بيشتر جنبه عاطفى و حفظ كرامت زن را داشته است.
يكى ديگر از ازدواجهاى پيامبر(ص) ازدواج با زينب دختر جحش، دختر عمه پيامبر(ص) است، كه در قرآن به آن اشاره شده است، او بانويى با جمال و با كمالى بود، همراه پيامبر(ص) از مكه به مدينه هجرت نمود. روزى خواهرش را نزد رسول خدا (ص) فرستاد و توسط او به پيامبر(ص) پيشنهاد ازدواج كرد، ولى پيامبر(ص) زيدبن حازثه غلام آزاد شده خود را براى ازدواج با او پيشنهاد كرد. زينب نخست تمايل به ازدواج با زيد را نداشت، ولى پس از نزول آيه 36 احزاب كه بيانگر اطاعت از پيامبر(ص) است، زينب پيشنهاد پيامبر (ص) را پذيرفت، پيامبر(ص) او را به عقد ازدواج زيدبن حارثه درآورد. ولى طولى نكشيد كه زينب كه از خاندان قريش بود، با زيد كه سابقه بردگى داشت، نتوانست زندگى كند، و ناسازگارى بين آنها آشكار گرديد. و زيد خواهان طلاق او شد، چنان كه آيه شريفه «فلمّا قضى زيدٌ منها وطراً؛(14)هنگامى كه زيد به طور كامل از زينب، كامياب و سير شد و بى نياز گرديد.» به اين مطلب دلالت دارد.سرانجام زيد، زينب را طلاق داد. پس از آن كه عده او گذشت، پيامبر(ص) با او ازدواج كرد. قرآن فلسفه ازدواج پيامبر (ص) با زينب را چنين بيان مىكند: «زوّجنا كها لكيلا يكون على المؤمنين حرج فى ازواج ادعيائهم...؛(15) او را به همسرى تو در آورديم تا مشكل براى مؤمنان در ازدواج با همسران پسر خوانده هايشان هنگامى كه طلاق گيرند نباشد.»
بنابراين با توجه به اينكه زيد پسر خوانده پيامبر(ص) بود، و مردم خيال مىكردند كه پسر خوانده در احكام مانند پسر حقيقى است، و نمىتوان با زن طلاق داده او ازدواج كرد. پيامبر(ص) براى شكستن اين سنّت خيالى جاهلى، با زينب ازدواج كرد، تا سنتشكنى كرده باشد.
در عين حال يهوديان به پيامبر(ص) تهمت زدند كه خود مىگويد ازدواج زن پسر حرام است، ولى خودش با زينب زن پسر خواندهاش ازدواج نموده است، در رد آنها آيه 4 و 5 سوره احزاب نازل گرديد، كه ترجمهاش اين است: «خداوند فرزند خواندههاى شما را فرزند حقيقى شما قرار نداده است، اين سخن شما است كه به دهان خود مىگوييد (سخنى بى پايه و باطل) اما خداوند حق را مىگويد و به سوى حق هدايت مىكند، آنها را به نام پدرانشان بخوانيد، كه اين كار نزد خدا عادلانهتر است...»
ازدواجهاى ديگرى نيز پيامبر(ص) داشته كه خداوند به خاطر مصالح و امورى به او چنين اجازهاى داده بود، و هيچ كدام به خاطر مسايل جنسى و امور شهوانى نبوده است، بلكه جنبه انسانى، فرهنگى، عاطفى، سياسى، شكستن سنتهاى باطل، و سرپرستى ايتام و ضعيف نوازى و امورى از اين قبيل بوده است. حتى در بعضى از تواريخ مىخوانيم كه پيامبر(ص) با زنان متعددى ازدواج كرد، و جز مراسم عقد، و يا صرف خواستگارى چيزى انجام نشد، و اين امور به خاطر آن بود كه زنان بى نوا با همين اندازه با پيامبر(ص) احساس افتخار و شخصيت كنند، و روحيه عزّتمندى خود را حفظ نمايند.

نتيجه و جمع بندى
از مجموع مطالب ياد شده چنين نتيجه مىگيريم كه ازدواجهاى متعدد پيامبر(ص) بر اثر يكى يا چندى از شرايط و مصالح زير بوده است.
1- پيامبر (ص) در 25 سالگى با بيوهاى 40 ساله ازدواج نمود، و تا آخر عمر او يعنى 25 سال تنها همسرش بود، و پس از پنجاه سالگى كه دوران كهولت را مىگذراند، با زنان متعدد ازدواج نموده است، و اين خود حاكى است كه جنبههاى ديگر غير از امود جنسى مد نظر آن حضرت بوده است.
2- در ميان همسرانش تنها يكى از آنها (عايشه) باكره بوده است، و ازدواج با او جنبه سياسى داشته است.
3- ازدواج او با همسرانى مانند ام حبيبه دختر ابوسفيان، يا حفصه دختر عمر، به خاطر تقويت اسلام، و حمايت قبيله آنها از آن حضرت، و ايجاد اختلاف در بين صفوف دشمنان و تضعيف آنها بوده است.
4- بعضى از ازدواجهاى آن حضرت جنبه ترحّم و حفظ كرامت و شخصيت زنان بوده است.
5- و بعضى ديگر به عنوان سرپرستى زنهايى كه شوهرشان به شهادت رسيده، و بچههايى داشتند، جهت سرپرستى آنها و يتيمانشان بوده است.
6- بعضى افتخار ازدواج با آن حضرت را داشتند، و وضع آنها به گونهاى بود، كه جواب منفى آن حضرت در آنها عقده حقارت ايجاد مىكرد، و از زندگى فلج مىنمود، خداوند اين محدوديت را از او برداشته بود، و با اجازه به او، موجب رفع مشكلات زنان بى نوا مىشد.
7- بعضى از اين ازدواجها به خاطر شكستن سنتهاى جاهلى بوده است.
8- و بعضى صرفاً در مراسم عفد يا خوستگارى متوقف شده، و همين موجب آثار مثبت براى آن زنان شده است.
9- بعضى از ازدواجهاى آن حضرت براى رفع يك سلسله مشكلات و گره گشايى اقتصادى فرهنگى و اخلاقى و سياسى بوده است، محيط عصر پيامبر(ص)، و سايه افكندن بعضى خرافات جاهلى نيز مىطلبيد كه پيامبر(ص) با سرپنجه تدبير از جمله ازدواج، به تبديل محيط جاهلى بپردازد.
10- بعضى از ازدواجها، براى كاستن عداوت، و طرح دوستى با اقوام، يا گسترش اسلام و جذب دشمنان بود، چنانكه در ازدواج با جويريه از طايفه بنى مصطلق رخ داد، با توجه به اين كه در آن عصر، ازدواجها بسيار ساده و خودمانى، و دور از هرگونه تشريفات و دست اندازها انجام مىشد، و تعدد زن براى افراد يك امر عادى بود، به طورى كه گاهى همسر اول به خواستگارى همسر دوم مىرفت.

[donsaeid]

كتابشناسي پيامبراعظم(ص)



آنچه در ذيل مي آيد منابع تكميلي درباره سيره نبوي مي باشد كه در رابطه با هر يك از كتابهاي معارف اسلامي به صورت مجزا تقديم مي گردد.


آنچه در ذيل مي آيد منابع تكميلي درباره سيره نبوي مي باشد كه در رابطه با هر يك از كتابهاي معارف اسلامي به صورت مجزا تقديم مي گردد.


(كتاب عرفان اسلامي)

1 ـ سيره اخلاقي و رفتاري پيامبر اعظم(ص)


نويسنده :* محدثي ـ جواد ناشر :* انتشارات ام ابيها تاريخ نشر : مرداد 1385


مراكز پخش : 02133907181 02517746445 0512255200 03113367451


چكيده :


گوشه اي از اخلاق عملي و سيره رفتاري پيامبر خدا (ص) *را كه مراقبت هاي دائمي داشته اند با طرح اين موضوعات مطرح كرده : ادب پيامبر (ص) در اجتماع ، جلسات پيامبر (ص)*، ياد خدا ، جلوس مؤدبانه ، كنترل زبان ،* وابسته نبودن به مركب ،*آراستگي و ساده پوشي ، روش متواضعانه ادب و عبوديت ،* محور عبادت حق بندگي ، *ذكر دائم و سنن گوناگون آن حضرت در كتاب آمده است.


2 ـ زندگينامه حضرت محمد (ص)


نوسينده :* ابراهيمي ¬-* جعفر ناشر : صابرين


چكيده :*


در اين كتاب زيبايي و لطافت روح ،* طبع بلند ، خوش خوئي و مهرباني و شخصيت عرفاني آن حضرت توصيه شده است در بيست و سه فصل برخي از عناوين آن عبارت اند از : از خورشيد چرخان ، عروسي خوبان در مكه ، معراج ، غدير خم.


3 ـ شصت و سه سال با پيامبر


نويسنده : افشار ـ اسد ا.. ناشر : مؤسسه تحقيقاتي و انتشاراتي نور (هزار قصه )


چكيده : شامل 92 حكايت درباره پيامبر از منابع معتبر است از قبيل پيامبر (ص) و جهاد با نفس ، پيامبر و مشاركت در كارها ،* پيامبر (ص)*و سوء قصد ابوجهل ، پيامبر و دعوت خويشاوندان به اسلام ،*پيامبر و معراج و نزول قرآن.


4 ـ راه محمد


نويسنده :* العقاد- عباس محمود ناشر : مترجم مبشري ـ اسدا...


چكيده :*


با استناد به مدارك تاريخي و دلايل عقلي به شبهات كشيشان و نويسندگان اروپا درباره اسلام و پيامبر پاسخ مي گويد پس از دكر مقدمه در چهارده فصل فضايل فردي آن حضرت را شرح مي دهد. برخي از عناوين عبارتند از:


1 ـ علامات آن حضرت ،*2 ـ محمد كامل ترين دعوت كننده ، 3 ـ كمال جنگي محمد (ص)* ، 4 ـ كمال سياسي محمد (ص) ، 5 ـ كمال اداري محمد (ص) ، 6 ـ محمد بليغ ،* 7 ـ محمد صديق و جنگ هاي مهم اسلامي و گوشه هايي از زندگي آن حضرت.


5 ـ داستان هايي از معجزات پيامبر


نويسنده : باقريان موحد ـ رضا ناشر : گلستان ادب


چكيده :


حاوي داستان هايي از معجزات و كرامات پيامبر (ص) است كه ذيل عناويني از اين دست تدوين شده مانند اعتراف هبل ، باران شديد ، بلاي گرسنگي و شپش ، شق القمر ، شكايت گرگ ، زنده شدن دختر ، جوشيدن آب ، گسترش سايه و اسلام آوردن مرد اعرابي .


6 ـ استغفار و توبه


نويسنده :* عرب زاده ، مهوش ناشر : *توژ


چكيده :*


مباحثي در باب توبه از ديدگاه قرآن و حديث مطرح شده عناوين فصل ها بر اين قرار است : استغفار پيامبر براي ديگران ،*دستور استغفار از گناهان ، نزول آي? استغفار و ناراحتي شيطان ، تعريف توبه ، اركان توبه ، توبه نصوح و زمان توبه ، توبه حضرت داوود (ع )*،* توبه بهشتيان و نظاير آن.


7 ـ بحر المعارف


مؤلف :* همداني ـ مولا عبدالصمد ناشر : خدمت مترجم* :* استاد ولي ـ حسيني


چكيده :


در باب سير و سلوك و درجات عاليه عرفان تدوين شده در آن عرفان عملي و نظري مراحل آنها تهذيب اخلاق ظاهري ، پيرايش از رذايل ،آرايش درون به فضايل ،آميختن شرع و عقل و در بخش عرفان نظري شواهدي از جنبه هاي عرفاني از زندگي پيامبر اسلام و حضرت علي (ع) آمده است.


8 ـ كيفر بسياري از گناهان


ناشر : لوح محفوظ


چكيده :


ترجمه بخشي از كتاب عقاب الاعمال شيخ صدوق است كه در آن آخرين خطبه هاي پيامبر اسلام (ص) قبل از وفات آورده شده كه به فارسي برگردانده شده در اين خطبه حضرت به مهم ترين مسائل جهان آخرت اشاره فرموده اند مضامين اين خطبه در قالب 117 دستور العمل بازگو شده به عنوان نمونه از آن آمده است هر كس عمل زشتي را بشنود و آن را افشا كند همانند آن است كه آن را انجام داده است.


9 ـ معراج ربّاني *( در معراج روحاني و جسماني خاتم انبياء از نظر قرآن و برهان و عرفان)


نويسنده :* رباني ـ محمد رضا ناشر :*دانا


چكيده :*


نگارنده در اين كتاب معراج روحاني و جسماني حضرت محمد (ص) را از منظر قر*آن ، برهان و عرفان تشريح مي كند در لابه لاي مطالب به آياتي كه دربار? معراج است اشاره شده است همچنين اشعاري در ارتباط با معراج پيامبر(ص) آورده.


10 ـ سفر فضايي و ملكوتي ديده ها و شنيده هاي پيامبر اسلام (ص)


نويسنده :* منصور ـ مهدي ناشر : بخشايش


چكيده :


حاوي روايات و احاديثي است از پيامبر اكرم در زمينه معراج با عناوين ذيل :* مدخل ، آغاز سفر ، ديده هاي آسمان اول ، ديده هاي آسمان دوم تا آسمان هفتم ، ديده هاي پيامبر (ص)* در بهشت ،ابواب بهشت و جهنم ،از عجايب معراج ، بازگشت حضرت رسول (ص) ، و حديث عرشي و قدسي معراج.


11 ـ همگام با پيامبر(ص) در حجه الوداع


نويسنده : واثقي ـ حسين ناشر : نشر دانش حوزه قم


چكيده :*


حاوي سفرنامه حج رسول ا... به همراه مباحثي دربار? تفاوت هاي حج جاهلي با حج اسلامي ،* حج هاي پيامبر پيش از هجرت و عمره هاي او پس از هجرت آداب احرام ، غسل احرام پيامبر* ، جامه احرام پيامبر ، لبيك پيامبر ، خاطره اي از پيامبر در مسير مدينه تا مكه ، چگونگي طواف پيامبر ،* نماز طواف پيامبر ، حضرت محمد (ص)*در زمزم ،* نحو? دعاي پيامبر و در آخر خاطرات مكه از زبان معصومين نقل شده.


12 ـ مرواريد آفرينش ـ سيري در سيره ملكوتي پيامبر اكرم اسلام


نويسنده *: برهاني ـ سيد مجتبي ناشر : انتشارات بيت الاحزان چاپ دوم بهار 1385 تلفن : 02512939680- 02517749169


چكيده :*


حاوي مطالبي است با اين عناوين : سير?* نبوي و آداب الهي حضرت ، خصوصيات فردي پيامبر ،* شمائل پيامبر اكرم ،* سير? رسول ا... در سخن گفتن ، معاشرت هاي حضرت ، پاكيزگي و آراستگي پيامبر ،* آداب حضرت براي رفتن به مسجد ،* سنت او در مسكن و لباس پيامبر ، نيايش و پرستش و نماز رسول خدا (ص) ، دعاي حضرت ، عبادت خالصانه و نماز مخصوص رسول ا... (ص).




( كتاب امامت )



1 ـ الگو هاي فضيلت (*امامت و امام )


نويسنده:* اميني ، ابراهيم ناشر :* شفق


چكيده :


اين نوشتار به منظور شناخت صحيح امامت و امامان تدوين يافته اين مباحث را در بر مي گيرد شناخت امامت ، زمينه سازي پيامبر (ص)*براي شناساندن و معرفي مصاديق امامت و معرفي امامان و شرح حال آنان در ابعاد علم ،* عمل و اخلاق.


2*ـ اسرار غدير ، گزارشي تحليلي از لحظه به لحظ? واقعه غدير


نويسنده :* انصاري ، محمد باقر ناشر : مولود كعبه


چكيده :*


مؤلف كتاب با استناد بر مباحث تاريخي كوشيده است از زواياي مختلف واقعه غدير را ارزيابي كند مباحث كتاب با خروج پيامبر از مدينه آغاز مي شود سپس چگونگي دعوت و حضور مردم در منطقه غدير تشريح مي گردد مباحث بيعت ، تهنيت ، ظهور جبرئيل از ديگر مطالب كتاب است.


3 ـ اجتهاد در مقابل نص ـ ( حقانيت ولايت علي (ع )* )*


نويسنده :* شرف الدين ، سيد عبدالحسين مترجم :* علي دواني


چكيده :*


در اين كتاب اجتهاد هاي صورت گرفته در صدر اسلام نقد و بررسي شده است ، اجتهاد ابوبكر و اتباع وي و اجتهادهاي عمر ، عثمان ، عايشه ، خالد بن وليد ، معاويه و علماي اهل سنت از آن جمله است. بخشي از كتاب به حقانيت ولايت علي (ع)* بعد از پيامبر اختصاص دارد.


4 ـ القياده في الاسلام


نويسنده :* محمدي ري شهري ، محمد ناشر :* دارالحديث


چكيده :*


رهبري در اسلام مقوله اي است كه در اين كتاب با اين مختصات تحرير شده (*فلسفه رهبري ، جايگاه رهبري ، دو توطئه خطرناك يعني تفكيك رهبري و تحريف رهبري ، ويژگي هاي رهبري ، آفات رهبري ،* حقوق متقابل مردم و رهبري و پيشوايان اسلام پس از پيامبر (ص)*.


5 ـ سير?* ائمه اطهار


مؤلف :* متفكر شهيد استاد مطهري ناشر :* انتشارات صدرا


چكيده :*


اين كتاب مشتمل بر هشت فصل است كه حول سيره ائمه اطهار خصوصاً از نظر چگونگي برخورد با مسئله خلافت و حكومت مباحث خود را با اين موضوعات بيان كرده است.


1*ـ مشكلات علي (ع) 2 ـ صلح امام حسن (ع)* 3*ـ درباره امام زين العابدين 4 ـ بحث خرافه سيزده 5 ـ امام صادق و مسئله خلافت 6 ـ بحث ولايت عهدي امام رضا 7 ـ* موجبات شهادت امام موسي كاظم 8 ـ امام حسن عسگري ، *عدل كل ( مهدي موعود )


6 ـ* سيره عملي اهل بيت (ع)* ، حضرت محمد (ص)


مؤلف : ارفع ، سيد كاظم ناشر : تربت


چكيده :*


مجموعه چهارده جلدي سير? عملي اهل بيت (ع)* متضمن شرحي است از زندگي و شيوه چهارده معصوم كه در نخستين جلد آن سي و چهار واقعه از دوران و رسالت حضرت محمد (ص) گردآوري و بازآفريني شده كه در هر يك از وقايع جلوه اي از سيره پيامبر از تولد تا وفات آن حضرت بازگويي مي شود.


7 ـ مخاطبات النبي لعلي (ع)* يا خطاب هاي پيامبر به علي


نويسنده:* رسولي ، محمد علي ناشر :* انصاريان


چكيده :


گوشه هايي از زندگي و سيره هاي اخلاقي و سياسي ، كرامات و معجزات پيامبر (ص) است از مجموعه 110 جلدي بحارالانوار استخراج شده ، شرح كوتاهي درباره حضرت فاطمه زهرا ، امام علي (ع) ، امام حسن (ع )* ، امام حسين (ع)** فراهم آمده و در انتها وصاياي پيامبر (ص) به علي (ع)*، جايگاه ولايت و امامت و آثار و پيامد هاي دوستي و محبت حضرت علي بازگو شده.


8 ـ كوثر ، بحثي در ولايت و امامت


نويسنده :* نيلگون ، شمس


ناشر : عصر رهايي


چكيده :


اين نوشتار حاوي مطالبي است دربار? وفات حضرت محمد (ص) مباحثي درباره امامت و ولايت رهبري و حقانيت شيعه و امامت اهل بيت (*ع )*مطرح شده است.


9 ـ كتاب ولائها و ولايت ها


نويسنده :* استاد شهيد استاد مطهري ناشر : انتشارات صدرا


چكيده :*


اين كتاب در اصل مقاله اي است كه در سال 1347 در كتاب خاتم پيامبران به چاپ رسيده است اين مجموعه حاوي مطالبي درباره توضيحات تعاريفي در مورد ولي ، ولاء منفي ، ولاء مثبت يا اثباتي عام و خاص ، مؤلف سعي كرده با استفاده از آيات و روايات علاوه بر اثبات مقول? امامت شيعه ،*ولايت ائمه اطهار را تبيين نمايد.


10 ـ كتابنام? ائمه اطهار


نويسنده :* ناصرالدين انصاري ناشر :* مركز انتشارات دفتر تبليغات حوز? علميه قم


چكيده :


اين كتاب به جمع آوري اسامي كتاب هايي كه پيرامون امامان شيعه نوشته شده پرداخته و راهنماي خوبي براي يك محقق فرهيخته جهت استفاده و تحقيق مي باشد كه شامل معرفي كتاب هايي درباره امامان ار امام حسن مجتبي تا امام يازدهم امام عسگري است و داراي مجموعه هاي جالبي از زندگي ائمه اطهار است.

[donsaeid]

11- سياهترين هفته تاريخ ( رويداد هاي چهار روز قبل و سه روز پس از از رحلت )


نويسنده علي محدث ( بندر ريگي ) ناشر : انتشارات روح البيان تلفن : 02518829174


چكيده : اين كتاب به رويدادهاي تلخ ايام رحلت رسول خدا اشاره دارد و مباحثي در باره امامت ، ضرورت رهبري و امامت تحت عناوين زير ارائه مي دهد:


خبر پيامبر از رحلت خود ، وصيت پيامبر ، امامت در قرآن – ضرورت رهبري – امامت و تكامل دين ، امامت در حديث – شؤون ولايي پيامبر – واگذاري شؤون ديني – حديث غدير – نقش رهبري و نيز به مسائلي چون حديث كنف (كاغذ و قلم ) – دستور نماز و احضار علي (ع ) – فاطمه (س) در كنار علي (ع) و به مطالبي پس از رحلت رسول خدا اشاره دارد.




(كتاب اخلاق و آيين زندگي )



1- آداب پيامبر (ص) در معاشرت با همنوعان


نويسنده : محمد رضا رضواني ناشر : دار النشر اسلام – قم تاريخ نشر : 28/12/ 1380


موضوع: محمد (ص) پيامبر اعظم و خلق و خوي آن حضرت


2- چهارده نور پاك عليهم السلام : زندگي پيامبر عالي قدر اسلام


نوسنده : عبدالرحيم ، عقيقي بخشايشي ناشر : دفتر نشر نويد اسلام ، قم


موضوع : محمد (ص)*پيامبر اسلام ، زندگي نامه ، تاريخ نشر : 14/10/1381


3ـ اخلاق و رفتار پيامبر برگزيده از حيات القلوب علامه مجلسي


گرد آورنده : ولي ، فاطمي ناشر : فواد ، تهران ، تاريخ نشر : 23/10/1377 موضوع : اخلاق پيامبر اعظم (ص)


4 ـ چهارده تصوير داستاني كوتاه و درخشان از زندگاني حضرت محمد (ص)


نويسنده :* سيد جمال حيدري ناشر : مؤسسه فرهنگي هنري پويا نقش تاريخ نشر: 1385 تلفن :* 02177472938- 09121751399


5 ـ الگوي كامل : نگاهي به سيره اخلاقي پيامبر اكرم


ناشر :* حوزه علميه قم دفتر تبليغات اسلامي مركز انتشارات نويسنده :* سهراب پور ـ همت تاريخ نشر : 28/12/1378


6 ـ اي ابوذر : پند هاي گرانمايه پيامبر اكرم (ص)*به ابوذر غفاري


نويسنده :* طوسي ـ حسن بن فضل مترجم : تجليل تريزي ـ ابوطالب


ناشر : پيام آزادي تاريخ نشر : 11/8/1378 – تهران


7ـ اي علي :*پند هاي گرانمايه پيامبر اكرم (ص) به امام علي (ع )


نويسنده : حسن بن فضل طوسي مترجم :* مير باقري ـ ابراهيم


ناشر: پيام آزادي تاريخ نشر :* 1/2/1370 – تهران


8 ـ بوي گل محمدي : قص?* زندگي پيامبر اسلام


نويسنده : نعيمي ـ جواد ناشر : جليل تاريخ نشر : 29/11/81 – مشهد


9ـ برگزيدگان : سيري كوتاه در زندگي چهارده معصوم ، حضرت پيامبر اكرم (ص)*


ناشر : *بنياد بعثت تاريخ نشر : 17/9/1373 – تهران


10 ـ تاريخ روضه الصفا سيره الانبياء و الملوك و الخلفاء : در شرح حال پيامبر (ص) تا سال هفتم هجرت


نويسنده : محمد بن خاوند شاه ميرخواند مصحح* : كيان فر ـ جمشيد


ناشر : اساطير تاريخ نشر : 28/9/1380 – تهران


11*ـ جستار پژوهشي درباره زندگاني پيامبر اسلام


نويسنده : مهرو (شهيد زاده ) امامزاده ناشر : تابان ، خاقاني تاريخ نشر : 5/2/1379


12 ـ حيوه القلوب : تاريخ پيامبر اسلام (ص)*(مدينه )


نويسنده :* محمد باقر بن محمد تقي مجلسي به اهتمام :*سيد علي اماميان


ناشر : سرور تاريخ نشر :* 21/11/1376 – قم


13 ـ رفتار پيامبر با كودكان و جوانان


نويسنده :* محمد علي چناراني ويراستار :* جعفر شريعتمداري


ناشر :* بنياد پژوهش هاي اسلامي تاريخ نشر : 1/12/1381 – مشهد


14 ـ* زندگاني پيامبر اكرم در قرآن :*تأسيس دولت اسلامي ، زندگي در مدينه ، غزوه بدر


نويسنده *: سميح عاطف الزين مترجم : محمد باقر محبوب القلوب


ناشر : ذكر ، كتاب هاي قاصدك تاريخ نشر :* 29/8/1381 – تهران


15 ـ زندگاني پيامبر اكرم در قرآن :*تحريم و محاصره در طائف ، دعوت به اسلام ، هجرت به يثرب


نويسنده *: سميح عاطف الزين مترجم :* علي چراغي


ناشر : ذكر ، كتاب هاي قاصدك تاريخ نشر :*29/8/1381


16 ـ زندگاني پيامبر اكرم در قرآن : غزوه احد ، سركوبي فتنه ها ، غزوه احزاب


نويسنده *: سميح عاطف الزين مترجم :* علي چراغي


ناشر : ذكر ، كتاب هاي قاصدك تاريخ نشر :*29/8/1381


17ـ زندگاني حضرت محمد (ص)*:*پيامبر اسلام :*ترجمه سيره النبويه


نويسنده :* ابومحمد عبدالملك ابن هشام مترجم :* سيد هاشم رسولي محلايت


ناشر :* كتابچي تاريخ نشر :*31/6/1385- تهران


18 ـ سفر هاي پيامبر (ص)*آخرين سفر


نويسنده :* علي معصومي ناشر :*پيام آزادي تاريخ نشر :*11/12/1380 – تهران


19 ـ سياست خارجي پيامبر اسلام (ص)*


نويسنده :* علي فائزي ناشر : زائر تاريخ نشر :* 21/10/1378


20 ـ سيره تبليغي پيامبر اكرم (ص)*(درآمدي بر سياست تبليغي اسلام در عصر ارتباطات* )*


مترجم : اصغر افتخاري ناشر :* سازمان تبليغات اسلامي ، مركز چاپ و نشر


تاريخ نشر : 25/9/1377 – تهران

[donsaeid]

21 ـ سيره تربيتي پيامبر (ص) و اهل بيت (ع )


نويسنده : علي حسيني زاده ناشر :* پژوهشكده حوزه و دانشگاه تاريخ نشر : 7/12/1380 - قم


22 ـ سيري در سير? پيامبر (ص) 500 سؤال و جواب


نويسنده : محي الدين مستو مترجم : عبدالعزيز تليمي


ناشر : احسان تاريخ نشر : 9/9/1377 – تهران


23 ـ فراز هايي از تاريخ پيامبر اسلام (ص)


نويسنده : جعفر سبحاني تبريزي ناشر : *نشر مشعر تاريخ نشر :*29/9/1377- تهران


24 ـ نگاهي به مديريت اسلامي به انضمام نمونه هايي از مديريت پيامبر اسلام (ص)


نويسنده : مهدي نايه ناشر : *انستيتو ايز ايران تاريخ نشر : 10/4/1382


25ـ هدايتگران راه نور ، زندگان پيامبر گرامي اسلام حضرت محمد مصطفي (ص)*


نويسنده :* سيد محمد تقي مدرسي مترجم : محمد صادق شريعت


ناشر : محبان الحسين (ع) تاريخ نشر :* 26/10/1380 – تهران



بخش پنجم




نام اثر نويسنده ناشر سال نشر


1 سيره علمي و عملي حضرت رسول اكرم آيه الله جوادي آملي اسراء قم 1374


2 سيره محمد رسول الله هاشم موسوي انصاريان ـ قم 1418 ق


3 سيره معصوميان ج 1 محسن امين (مترجم: مجتبي كرماني ) سروش تهران 1373


4 سيره نبوي شهيد مطهري صدرا 1374


5 سيري در سيره نبوي شهيد مطهري صدرا


6 سيره نبوي (دفتر اول ، دفتر دوم ،* دفتر سوم ) مصطفي دلشاد تهراني سازمان چاپ و انتشارات تهران 1373


7 سيري اجمالي در تاريخ تعليم و تربيت علي اكبر حسيني دفتر نشر فرهنگ اسلامي تهران 1373


8 سيماي پر فروغ محمد (ص) شيخ عباس قمي (مترجم : محمدي اشتهاردي ) ناصر ـ قم 1370


9 سيماي محمد در آيينه شعر فارسي محمود شاهرخي ـ مشفق كاشاني وزارت ارشاد- تهران 1374


10 صلح حديبيه صدر بلاغي حسينيه - ارشاد 1369


11 نگاهي بر زندگي پيامبر اسلام محمد محمدي اشتهاردي مطهر - تهران


12 محمد (ص) زندگي نامه پيامبر اسلام كارن آرمسترانگ


مترجم: كيانوش حشمتي حكمت - تهران 1383


13 سيره و سخن پيشوايان محمد علي كوشا سوره مهر- تهران 1383


14 زندگاني پيامبر اكرم در قرآن ج 5 سميح عاطف الزّين


مترجم: محمد باقر مصوب القلوب ذكر ـ تهران 1380


15 زن در زندگي پيامبر اكرم بنت الهدي صدر


مترجم:محمود شريفي امير كبير ـ تهران 1382


16 رسول الله الگوي زندگي حبيب الله احدي مؤلف* ـ قم 1377


17 داستان هايي از زندگي پيغمبر ما غلامرضا سعيدي دفتر تبليغات اسلامي ـ قم 1373


18 رفتار پيامبر با كودكان و نوجوانان محمد علي چناراني بنياد پژوهش هاي اسلامي


آستان قدس رضوي 1380


19 سيره و اخلاق پيامبر اعظم سيد محمد رضا غياثي كرماني حضور قم 1385


20 اخلاق تبليغ در سيره رسول الله سيد مرتضي حسيني مركز جهاني علوم اسلامي ـ قم 1383


21 گوشه اي از اخلاق محمد (ص) ابوالفضل موسوي زنجاني آل عباـ قم 1380


22 از هجرت تا رحلت علي اكبر قرشي دارالمكتب الاسلاميه ـ تهران 1380


23 داستان پيامبران ج 2 علي موسوي گرمارودي قدياني ـ تهران 1374


24 در آستانه سال زاد پيامبر محمد راميار دفتر نشر فرهنگ اسلامي ـ تهران 1358


25 درس هايي از تاريخ اسلام عايشه بنت الشاملي


ترجمه: احمد بهشتي معاونت فرهنگي


دفتر تبليغات اسلامي تهران 1378


26 درس هايي از تاريخ تحليلي اسلام


جلد 1/2/3/4 هاشم رسولي محلاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي- تهران 1373


27 راه محمد ج 1/2 رضا صدر ارغنون *ـ تهران 1370


28 رسول اكرم حسن ابطحي حازق ـ قم 1375


29 زندگاني حضرت محمد (ص) غلامرضا سعيدي سيمان فارس و خوزستان ـ تهران 1339


30 زندگاني حضرت محمد (ص) خاتم النبيين ج 3 هاشم رسولي محلاتي علميه اسلاميه ـ تهران 1397 ق


31 زندگاني محمد محمد حسين هيكل

[donsaeid]

31 زندگاني محمد محمد حسين هيكل


مترجم: ابوالقاسم پايند*ه حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي ـ تهران 1375


32 زندگي و آيين محمد خراساني كتاب فروشي حافظ ـ تهران 1336


33 سيرت رسول الله رفيع الدين اسحاق بن محمد همداني نشر مركز ـ تهران 1373


34 سيره پيشوايان مهدي پيشوايي مؤسس? امام صادق ـ قم 1994


35 سيره خاتم النبيين ابوالحسن علي الحسيني الندوي مؤسس? الرساله ـ* بيروت 1994


36 سيره رسول الله عباس زرياب خويي سروش ـ تهران 1370


37 سيره سيد المرسلين ج 1/2 محمود ابولفيض المستوفي دارلنصر جمهوري 1964


38 تاريخ اسلام از آغاز تا هجرت علي رواني دفتر انتشارات اسلامي ـ قم 1373


39 تاريخ پيامبر اسلام محمد ابراهيم آيتي دانشگاه تهران ـ قم 1366


40 تاريخ تحليلي اسلام محمود طباطبايي اردكاني اساطير ـ تهران 1374


41 تاريخ تحليلي و سياسي اسلام علي اكبر حسيني دفتر نشر فرهنگ اسلامي ـ تهران 1373


42 تاريخ جهان اسلام و روابط خارجي آن محمد حسن كاظمي شيرازي نويد ـ شيراز 1371


43 تاريخ چهارده معصوم علامه مجلسي سرور - قم 1375


44 تاريخ سياسي اسلام ج 1 رسول جعفريان سازمان چاپ و انتشارات تهران 1373


45 تاريخ صدر اسلام اصغر منتظر القائم دانشگاه اصفهان 1373


46 تاريخ مختصر اديان بزرگ فليسين شاله


مترجم : منوچهر خدايار محبي كتابخانه ظهوري ـ تهران 1335


47 تحليلي از تاريخ اسلام جعفر شهيدي نهضت سازمان زنان مسلمان


ـ تهران 1359


48 تحليلي از تحولات فكري و سياسي


پس از رسالت رسول جعفريان مركز فرهنگي نهاد نمايندگي


ـ قم 1376


49 حياه النبي و سيرته محمد قوم الوشنوي مؤلف ـ قم 1412 ق


50 حياه محمد (ص)* محمد حسين هيكل قاهره 1968 م


51 خاتم پيامبران ج 1 محمد ابوزهره


مترجم : حسين صابري بنياد پژوهش هاي اسلامي


- مشهد 1373


52 خبر هاي غيبي چهارده معصوم عليرضا رجايي تهراني نبوغ ـ قم 1370


53 بامداد اسلام عبدالحسن زرين كوب صائب - تهران 1346


54 برهان رسالت جعفر سبحاني كتابخانه صدرا - تهران 1398 ق


55 بشارات عهدين محمد صادقي دار الكتب الاسلاميه ـ تهران 1362


56 پرتو اسلام احمد امين ، مترجم :* عباس خليلي حزب جمهوري 1359


57 پيامبر آگاهي محمد ملكي شركت سهامي انتشار تهران 1367


58 پيامبران ج 1و2 جواد فاضل كتابفروشي علمي - تهران


59 پيامبر رحمت صدر بلاغي حسينيه ارشاد 1359


60 پيامبر و منافقين سيروس سعيدي دفتر نشر فرهنگ اسلامي


61 پيام پيامبر محمد تقي حكيم دفتر نشر فرهنگ اسلامي ـ تهران 1374


62 پيرامون سيره نبوي طه حسين ، مترجم: بدرالدين كتابي انتشار - تهران 1370


63 پيغمبر در صحنه كارزار بدر صدر بلاغي حسينيه ارشاد 1368


64 پيغمبر و ياران ج 1/2//3/4/5 محمد علي عالمي علميه - قم


65 تاريخ اسلام علي اكبر فياض دانشگاه تهران


66 تاريخ مجاهدات پيغمبر اكرم عباس صفائي حائري


67 گذري كوتاه بر زندگي


و زمان حضرت محمد (ص) محمد شيرازي هاشم - قم


68 اديان بزرگ جهان هاشم رضي فروهر


69 اديان زنده جهان رابرت هيوم


*مترجم : عبدالرحيم گواهي دفتر نشر فرهنگ اسلامي


ـ تهران 1372


70 از عاشورا تا غدير محمد عسگري مؤلف - قم


71 اسرار آل محمد سليم بن قيس هلالي


مترجم: زنجاني خوئني الهادي ـ قم 1375


72 اسرار سقيفه محمد رضا المنتظر


مترجم :* محمد جواد حجتي كرماني شفق - قم 1350


73 سيرت پيامبر اعظم و مهربان شيخ عباس قمي


مترجم : محمدي اشتهاردي ناصر - قم 1385


74 سياست خارجي پيامبر اسلام غضنفر علي جعفري زائر - قم 1378


75 خورشيد اسلام چگونه درخشيد محمد باقر علم الهدي سنبله طوس ـ* مشهد 1383


76 خاتميت پيامبر اسلام يحيي نوري مجمع معارف اسلامي - تهران 1360


77 خاتم پيامبران ج 1/2/3 محمد ابو زهره


مترجم :* حسين صابري بنياد پژوهش هاي اسلامي


ـ* مشهد 1373


78 جلوه هاي تقوا ج 1 محمد حسين حائري يزدي آستان قدس رضوي ـ مشهد 1376


79 توتياي ديدگان شيخ عباس قمي


مترجم : هوشنگ اجاقي آفاق ـ تهران 1375


80 پيامبر و يهود حجاز مصطفي صادقي بوستان كتاب ـ قم 1378

[donsaeid]

81 پيامبر و ديوانه جبران خليل


مترجم :*نجف دريابندي كارنامه ـ تهران 1377


82 پيامبر ج 5 شهريار محبت ميثاق امير فجر دفتر نشر اسلامي ـ تهران 1377


83 پيامبر ج 4 رستاخيز جان ها ميثاق امير فجر دفتر نشر اسلامي ـ تهران 1377


84 پيامبر ج2 از كودكي و نوجواني تا حراء ميثاق امير فجر دفتر نشر اسلامي ـ تهران 1377


85 پرواز هاي غيبي اسماعيل محمدي بلوغ ـ قم 1378


86 با پيامبر عايشه بنت الشاطي


مترجم :* سيد محمد رادمنش جامي ـ* تهران 1377


87 آينه در آينه زهرا يزدي نژاد خورشيد باران ـ* تهران 1382


88 اسرار معراج پيامبر اسلام علي قرني گلپايگاني كتابچي ـ تهران 1381


89 اخلاق نبوي جواد محدثي مشعر ـ تهران 1385


90 آخرين نماز پيامبر مرتضي عسگري


مترجم : *محمد باقر اديبي ابرون ـ تهران 1378


91 نظريه دانشمندان جهان درباره قرآن و محمد حسين وجداني عطائي ـ تهران 1362


92 جهان در عصر بعثت محمد جواد باهنر ـ هاشمي رفسنجاني دفتر نشر فرهنگ اسلامي


93 همگام با پيامبر در حجه الوداع حسين واثقي دانش حوزه ـ قم 1383


94 محمد رسول الله عقيقي بخشايشي نويد الاسلام ـ قم


95 غوغاي سقيفه محمد مقيمي سعدي ـ تهران


96 اسرار و آثار سقيفه بني ساعده حشمت الله قنبري همداني اميركبير – تهران 1380


97 وحي محمدي محمد رشيد رضا


ترجمه محمد علي خليلي بنياد علوم اسلامي- تهران 1361


98 مقدمه اي بر شناخت وحي عباس فرخ بخش انجام كتاب - تهران


99 مقدمه اي بر جهانبيني اسلامي وحي و نبوت مرتضي مطهري صدرا - قم


100 مفهوم امي بودن پيامبر جعفر سبحاني توحيد- قم 1360


101 شعاع وحي بر فراز كوه حرا علي دواني حقايق


102 زندگاني پيامبر اكرم در قرآن ج 2 سميح عاطف الزين


ترجمه محمد حسين احمد يار ذكر – تهران 1380


103 داستان ازدواج معصومين ابراهيم بابايي آملي نجبا- قم 1381


104 وضوي پيامبر علي شهرستاني


ترجمه حسين صابري عروج انديشه- مشهد 1382


105 نيروي معنوي پيامبر جعفر سبحاني نشر قدر- تهران 1361


106 نگرشي كوتاه به زندگاني پيامبر اسلام موسسه در راه حق موسسه در راه حق- تهران


107 نقش پيامبران در تمدن انسان فخرالدين حجازي بعثت- تهران 1352


108 نقد و بررسي وقايعي از زندگي پيامبر موسي عزيزي مولف – تهران 1380


109 ناسخ التواريخ ج 1 الي 5 جمشيد كيان فر اساطير- تهران 1381


110 مديريت نظامي در نبردهاي پيامبر اكرم ضاهر وتر


مترجم: اصغر قائدان صرير ـ تهران 1374


111 محمد در مكه سميح عاطف الزّين


مترجم :* مسعود انصاري جامي ـ تهران 1379


112 محمد در مدينه سميح عاطف الزين


مترجم : مسعود انصاري * جامي ـ تهران 1379


113 مباهله داستان رويارويي فرهنگي پيامبر نادر فضلي مهرآوران ـ تهران 1378


114 مالكيت و ملك داري در سنت پيامبر ابوذر وردابي امام ـ تهران


115 گزارش لحظه به لحظه از ولادت پيامبر محمد رضا انصاري دليل ما ـ تهران 1382


116 شيوه همسرداري پيامبر به گزارش قرآن و سنت احمد عابديني هستي نما ـ تهران 1381


117 شيوه فرماندهي پيامبر محمود شيث خطاب


مترجم : عبدالحسين بينش مركز تحقيقات سپاه ـ تهران 1378


118 سيماي پيامبر اسلام شيخ عباس قمي در راه حق* ـ قم 1366


119 سيره و سخن پيامبر اعظم علي هرندي دارالفكر ـ قم 1385


120 سيره صحيح پيامبر بزرگ اسلام ج 1/2 جعفر مرتضي عاملي


مترجم :* حسين تاج آبادي آزاد گرافيك ـ* قم 1373



121 آشنايي با جنگ هاي پيامبر اسلام و امام علي (ع)* آيت الهي ، مهدي جهان آرا 1378


122 آشنايي با سنت پيامبر آزاد ، محمد سليم صديقي 1378


123 آفتاب حكمت ؛ هزار حكمت از رسول رحمت دخيل ،* محمد حسن ذكر 1383


124 اجر رسالت حجازي ،* علاء الدين انصاريان پيليكشنز 1378


125 احاديث خاتم المرسلين موسوي ،* حسين رضا امام حسن مجتبي (ع) 1380


126 والابتهاج بالاسراء و المعراج خالدي ، محمد علي احسان 1380


127 اخلاق پيامبر بي آزار شيرازي ، عبدالكريم دفتر نشر فرهنگ اسلامي 1369


128 اخلاق محمدي ؛*جلوه هايي از اخلاق فردي ، اجتماعي و عبادي رسول اكرم تقوي ،* حسين نورالصفياء 1382


129 ادب نبوت :* مختصر سنن النبي طباطبايي ، محمد حسين دفتر انتشارات انصاري 1381


130 از هجرت تا رحلت قريشي بنايي ،*علي اكبر دارالكتب الاسلاميه 1380

[donsaeid]

131 اسرار مباهله :* ماجراي عظيم مباهله بين پيامبر و مسيحيان نجران و تاريخ انصاري ،* محمد رضا دليل ما 1382


132 اسماءالرسول المصطفي (ص)


و القابه و كناه وصفاته تبريزيان ، عباس ژرف 1381


133 افق اعلي :*سيمايي از معراج پيامبر گرامي اسلام رضوي كشميري ،* علي دارالكتب الاسلاميه 1382


134 الصحيح من سيره النبي الاعظم عاملي ، جعفر مرتضي سحرگاهان 1377


135 الگوي كامل :*


نگاهي به سيره اخلاقي پيامبر اكرم سهراب پور ، همت حوزه علميه قم، دفتر تبليغات اسلامي ، *مركزانتشارات 1378


136 الگوي هدايت صلايي ، علي محمد حرمين 1384


137 النبي محمد (ص) قدره و اسوه مدرسي ، *محمد تقي دارالمحبي الحسين (ع) 1384


138 ياران مهربان : زندگي پيامبر اسلام ج 1 الي 10 كريميان ، حمزه پنجره 1384


139 بامداد اسلام : *داستان آغاز اسلام و انتشار آن تا پايان دولت اموي زرين كوب ،* عبدالحسين امير كبير 1362


140 پژوهشي در تاريخ پيامبر اسلام حسيني ، ابوالحسن انوار الهدي 1375


141 پژوهشي درباره پيامبر و قرآن حجازي ، فخر الدين بعثت 1380


142 پيامبر آگاهي ملكي ،* محمد قصيده سرا 1380


143 پيامبر از زبان علي (ع) جعفري تبريزي ،* محمد تقي دفتر نشر فرهنگ اسلامي 1378


144 پيامبر اسلام و كثرت همسر مولانا ، ابوالحسن ياس نبي 1382


145 جلوه هايي از روش هاي چهارده معصوم (ع): جلوه هايي از روش هاي سياسي ، *فرهنگي ، اقتصادي و... غفاري ،* حسين احسن 1382


146 جوان در چشم و دل پيامبر پور اميني ،* محمد باقر موسسه فرهنگي دانش و انديشه معاصر 1380


147 چكيده تاريخ پيامبر آيتي ،* محمد ابراهيم بنياد پژوهش هاي اسلامي 1378


148 حضرت محمد در ديدگاه علماي غرب ياسين ،* خليل سرزمين خوز 1378


149 حضرت محمد (ص) ارفع ، كاظم نشر تربيت 1380


150 حقوق زن در اسلام ، *زنان پيامبر ، حقوق زن در تاريخ عمادزاده ، حسين نشر محمد


151 خاتميت مطهري ،* مرتضي صدرا 1380


152 خاتميت از نظر قرآن و حديث و عقل سبحاني تبريزي ، جعفر موسسه سيد الشهدا 1369


153 ختم نبوت مطهري ، مرتضي صدرا 1369


154 خشم رسول خدا نيكونام ، علي رضا عروج انديشه 1381


155 خصائص النبي في القرآن افتخاري گلپايگاني،* علي انصاريان 1382


156 خلاصه سيرت رسول الله شرف الدين محمد بن عبدالله شركت انتشارات علمي و فرهنگي 1382


157 درآمدي بر سيره نبوي عاملي ،* جعفر مرتضي موسسه فرهنگي سيره سحرگاهان 1377


158 درس هايي از زندگي پيامبر نور رحمت حائري تهراني ، مهدي كتابخانه مسجد ارك* : ميقات 1374


159 دلائل النبوه بيهقي ، احمد بن حسين شركت انتشارات علمي و فرهنگي 1382


160 ده درس پيامبر شناسي براي جوانان مكارم شيرازي ، ناصر هدف


161 ره توشه :


پندهاي پيامبر اكرم به ابي ذر رضي الله عنه مصباح ، محمد تقي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني 1375


162 خلاصه اي از زندگي و اخلاق نبي اكرم طبرسي ، حسن بن فضل انتشارات امام صادق (ع) 1363


163 رهگشاي انسانيت : سخنان گهربار حضرت رسول اكرم" نهج الفصاحه"


پاينده ، ابوالقاسم ، گردآورنده پارسايان 1382


164 زندگاني پيامبر اسلام حضرت محمد مدرسي ،* محمد تقي محبان الحسين (ع)* 1379


165 زندگاني حضرت محمد قمي ،* عباس مطبوعاتي حسيني 1367


166 سنن النبي طباطبائي ، محمد حسين اسلاميه 1354


167 سيرت رسول الله ( مترجم :*سيرت ابن اسحاق )* ابن هشام ، عبدالملك بن هشام نشر مركز 1374


168 سيرت جاودانه : ترجمه و تلخيص كتاب الصحيح من سيره النبي الاعظم عاملي ،* جعفر مرتضي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي ،* سازمان انتشارات 1384


169 المحمديه دراسه تحليليه للسيره المحمديه علي ضوء الكتاب و السنه و التاريخ الصحيح سبحاني تبريزي ، جعفر آل المرتضي 1378


170 سيره المصطفي نظره جديده حسني ،* هاشم معروف مكتبه الحيدريه 1378


171 سيره المصطفي (ص) محمد ، عبدالزهراء *، عثمان مكتبه الشهيد الصدر 1362


172 النبوه ابن هشام ، عبدالملك بن هشام كتاب فروشي مصطفوي


173 سيره رسول خدا جعفريان ، رسول دليل 1380


174 من سيره النبي الاعظم عاملي ،* جعفر مرتضي نشر پيام مهدي (عج) 1378


175 فروغ ابديت سبحاني ،* جعفر بوستان كتاب 1383


176 سيره پيشوايان پيشوايي ،* مهدي موسسه تحقيقاتي امام صادق (ع)* 1372


177 تاريخ سياسي اسلام جعفريان ،* رسول وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي 1369


178 محمد آخرين پيامبر اسلامي ، حسن سازمان تبليغات اسلامي 1376


179 حيوه القلوب مجلسي ، *محمد باقر علمي ـ تهران 1377


180 تاريخ صدر اسلام زرگري نژاد ، غلامحسين سمت 1378


181 تاريخ اسلام پيشوائي ، مهدي دفتر نشر معارف 1379


182 مادر پيامبر بهشتي ، دكتر احمد سازمان تبليغات اسلامي 136

183 زندگاني حضرت محمد (ص) رسولي محلاتي ، سيد هاشم علميه اسلاميه 1364
184 تاريخ پيامبر اسلام علامه مجلسي
مترجم : سيد علي اماميان سرور 1382
185 تاريخ اسلام (عصر بعثت ) معاديخواه ، عبدالمجيد ذره 1377
186 فراز هايي از تاريخ پيامبر سبحاني تبريزي ، جعفر مشعر 1373
187 تطور خلافت اسلامي فرهمند پور ، فهيمه انتشارات بضعه الرسول 1379

188 از ژرفاي فتنه ها ايوب ،* سعيد مركز بررسي هاي اسلامي غدير 1376