Economy of Iran

[Rasputin]

روز سوم ارديبهشت*ماه به نام روز "كارآفرين" نام*گذارى خواهد شد كه اين امر به*زودى به تصويب وزارت فرهنگ و ارشاد خواهد رسيد.

به گزارش خبرنگار كار و اشتغال ايسنا، محمد جهرمي* ـ وزير كار و امور اجتماعى ـ عصر روز گذشته (دوشنبه) در جلسه هم*انديشى دفاتر كارآفرينى وزارتخانه*ها و نهاد*ها و سازمان*هاى دولتى گفت: هيچ وزارتخانه و نهادى نمي*تواند ادعا كند كه مي*تواند مشاغل را در بخش خودش ساماندهى كند، لذا اين امر موجب شده است كه دفاتر كارآفرينى در وزارتخانه*ها شكل گيرد و در ساماندهى و ايجاد فرصت*هاى شغلى نقش ايفا كنند.

او افزود: اگر بهمن بيكارى خرد نشده و هر يك به دست يك وزارتخانه سپرده نشود، اين بهمن آب نخواهد شد و در حال حاضر اين تقسيم باعث شد كه پس از گذشت هشت ماه روزانه حدود 3200 طرح به بانك*ها ارائه شود كه با اين وجود روزانه 3500 شغل در كشور محقق مي*شود كه اين روند كشور را در ايجاد فرصت*هاى شغلى جلوتر از اهداف برنامه قرار دهد.

جهرمي* بيان كرد: وزارت كار در طول برنامه سوم 1700 ميليارد تومان از محل وجوه اداره شده و تسهيلات بانكى به افراد پرداخت كرد كه اميدوارم اين روش درست بوده باشد و مسوولان به هدف*گذاري*هاى خود رسيده باشند.

وى تصريح كرد: اگر تنها يك وزارتخانه متولى اشتغال در كشور شود، حداكثر مي*تواند سالانه 300 هزار فرصت شغلى ايجاد كند. اما اگر كل وزارتخانه*ها نقش*آفرينى كنند، باعث مي*شود كه تنها در شش ماه اول امسال 4620 طرح از سوى دانشگاه*هاى علوم پزشكى ارائه شود كه تاكنون نيز بيش از 200 ميليارد تومان به اين طرح*ها اختصاص يافته است.

وزير كار و امور اجتماعى بيان كرد: تا 20 آبان ماه 18 هزار ميليارد تومان طرح به بانك*ها ارائه شد كه هشت هزار ميليارد آن به تاييد بانك*ها رسيده و 4500 ميليارد تومان نيز قرارداد منعقد شده است.

وى با اشاره به لزوم توانمند*سازى بخش خصوصى براى حل مشكل اشتغال و دستيابى به چشم*انداز بيست ساله كشور گفت: بايد در اين راستا سرمايه*هاى خرد و كلان سرمايه*گذاران داخلى و خارجى را جذب كنيم و بخش دولتى نيز خود را رقيب بخش خصوصى قرار ندهد، اما متاسفانه به دليل وجود ساختار*هاى سنتى بخش*هاى دولتى اجازه رشد به بخش خصوصى را نمي*دهند.

[Rasputin]

رهبران آسیا - اقیانوسیه در نشست خود در ویتنام به تلاش برای از میان بردن موانع بر سر مذاکرات تجارت جهانی متعهد شده اند.
پیش نویس بیانیه سران اپک خاطر نشان می کند که رهبران کشورهای حاضر در این نشست، آمادگی خود را برای از میان بردن موانع موجود بر سر به بار نشستن گفتگوها اعلام کرده اند.

مذاکرات سازمان تجارت جهانی در ماه ژوئیه به علت عدم توافق کشورها بر سر موضوع یارانه ها به شکست انجامید.

این پیش نویس خاطر نشان می کند که کشورهای عضو اپک تعرفه های صنعتی خود را کاهش می دهند و از کشورهای صعنتی پیشرفته نیز خواهان آن شده اند که در میزان یارانه های خود به بخش کشاورزی تغییراتی گسترده دهند.

کشورهای عضو همچنین قرار است در مورد آغاز دور جدید گفتگوهای تجارت جهانی اقدام کنند.

عبدالله احمد بداوی، نخست وزیر مالزی از اینکه نشست های اپک طی سال های اخیر تنها به مسایل امنیتی پرداخته ابراز نارضایتی کرده و گفته است که این نشست باید مجددا به مسایل اقتصادی بپردازد.

جورج بوش، رییس جمهوری آمریکا در نشست ویتنام، کشورهای حاضر در این نشست را حمایت از اعمال تحریم ها علیه کره شمالی ترغیب کرده است.

الگوی ویتنام

کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا که به همراه بوش برای شرکت در نشست اپک به ویتنام سفر کرده از برمه و کره شمالی خواسته تا راه ویتنام را در پیش بگیرند.

خانم رایس گفته است که اگر کره شمالی و برمه، قدم های لازم را برای پیوستن به جامعه جهانی بردارند و انتخاب اتراتژیکی بکنند، راه جدیدی به سوی صلح و رفاه برای آنها گشوده می شود.

[Rasputin]

اينجا تهران است، فرمانيه و دزاشيب ، نياوران ، اقدسيه و زعفرانيه، تا به حال سرى به بنگاههاى مسكن اين مناطق زده*ايد؟ از قيمت مسكن در اين مناطق پرسيده*ايد؟ اگر نرفته*ايد براى تفريح هم كه شده سرى بزنيد حتماً متعجب خواهيد شد. فقط مواظب باشيد نااميد نشويد.

باورتان مي*شود كه در همين شهر تهران، شهرى كه برخى براى گرفتن يك سرپناه كوچك به هر درى كه مي*زنند پول پيش و اجاره پيدا نمي*كنند، هستند كسانى كه حاضرند براى يك آپارتمان 3 ميليارد تومان پرداخت كنند؟ بله 3 ميليارد تومان. اما چه باور كنيد و چه باور نكنيد چنين آپارتمانها و چنين مشتريانى وجود دارد.آپارتمانهايى كه به قول ظريفى انسان در آن جوان مى شود.آپارتمانهايى كه ديگردر آن استخر و سونا و جكوزى دمده شده ، در وصف آنها بايد از كارواش و پشت بامهاى به شكل بوستان طراحى شده سخن گفت.بله در همين تهران در كنار خانوارهايى كه به نان شبشان محتاج اند و خريد يك واحد 40_50مترى در پايين ترين نقطه شهر و حتى فرسنگها دور از شهر را هم در مخيله و خواب هاى خود نمى بينند هستند كسانى كه حاضرند ميلياردها تومان براى خريد يك واحد آپارتمانى پرداخت كنند.
*اينجا آپارتمان مترى 6 ميليون تومان است

به گزارش خبرنگار اقتصادى خبرگزارى فارس، داوود خدابنده دارنده يك بنگاه املاك در ميرداماد در مورد آپارتمانهاى گران قيمت به خبرنگار فارس، گفت:آپارتمانهاى شيك به قيمت بالاتر از 5/2 ميليون تومان در هر متر مربع فروخته مي*شوند كه در آن هر امكاناتى مانند پاركينگ، انباري، استخر، سونا و جكوزى وجود دارد.
وى علت قيمت بالاى اين آپارتمانها را به كار بردن مصالح خوب، نماى شيك ساختمان، استفاده از شيرآلات، دستگيره در و شيشه*هاى خارجى دانست و گفت: فقط آشپزخانه اين آپارتمانها بيش از 50 ميليون تومان مي*ارزد كه با اين پول مي*توان يك آپارتمان معمولى براى يك خانواده متوسط تهيه كرد.

**آپارتمانهاى شيك بزرگ هستند

خدابنده بنگاهدار گفت: آپارتمانهاى شيك معمولا دست كم 150 متر مربع و بيشتر وسعت دارند، تعداد اتاق خوابهاى آنها هم 2، 3 و 4 اتاق است.
وى گفت: سازندگان اين آپارتمانها، معماران به نام و مهندسان مشهور هستند، ولى خريداران آن افراد پولدار، بازاري، كارخانه*دار، مديران سياسى و حتى كارمندان مي*باشند.
آپارتمانهايى كه در آن سنگهاى بسيار شيك 60 در 60 سانتي*متر با ماركهاى مختلف خارجي، كليد و پريزهاى خارجي، سنگ گرانيتى بسيار شيك براى نماى ساختمان به كار رفته است.

*رهن آپارتمانهاى اينجا100ميليون تومان است

خدابنده در پاسخ به اين پرسش كه آيا آپارتمانهاى لوكس فقط به فروش مي*رسد يا رهن هم داده مي*شود، گفت: رهن اين آپارتمانهاى 4- 3 خوابه 100 ميليون تومان است.
وى گفت:مالكان آپارتمانهاى شيك حتى مشاوران ويژه در بنگاه املاك دارند، اين مشاوران مشتريان را چندين بار براى بازديد از ساختمان مي*برند تا اگر مورد پسند بود، بخرند.
خدابنده در پاسخ به اين پرسش كه آيا ما را براى ديدن آپارتمانهاى لوكس راهنمايى مي*كنيد، گفت: ما قدم برداريم بايد كنتور درآمد بيندازد، بيهوده كسى را براى ديدن آپارتمان نمي*بريم.

*دوگانگى ويژگى كشورهاى در حال توسعه

در حالى كه در همين پايتخت بسيارى از خانواده ها هرسال براى پيدا كردن يك دستگاه آپارتمان كوچك و جابجايى محل سكونت يكى دو ماه در اضطراب تهيه مكان و پول پيش(وديعه) بيشتر باشند، عده اى هم در خريدن آپارتمانهاى گرانقيمت با هم مسابقه مى گذارند.
شبها كه از خيابان پايتخت مى گذري، افراد فراوانى مى بينى كه در زباله هاى شهر به ويژه زباله هاى رستورانها و اداره ها در جست و جوى يك لقمه پس مانده غذا هستند كه شكم خود را سير كنند، برخى از ساكنان برجهاى عاج در بزمهاى شبانه و پارتى هاى خود ميليون ميليون هزينه مى كنند.

*آپارتمان 8/1 ميليارد تومانى در طبقه 54

گزارش خبرنگار فارس از مسئول فروش برج بين*الملل حاكى است، برج 54 طبقه بين*الملل تهران در تقاطع بزرگراههاى كردستان و حكيم از طبقه نخست با پايه قيمت مترى 2 ميليون و 370 هزار تومان شروع مي*شود و به ازاى هر طبقه كه اضافه مي*شود، بين 40 تا 60 هزار تومان به قيمت هر متر مربع اضافه مي*شود.
بنابراين گزارش، كوچكترين آپارتمان برج ياد شده 160 متر مربع و آپارتمانهاى بالاتر با متراژ*هاى بالاى 200 تا 300 متر مي*باشند.
بنابراين گزارش، قيمت هر متر مربع آپارتمان در طبقه 54 برج بلندمرتبه ايران با احتساب قيمت پايه 73/2 ميليون تومان و افزايش 40 تا 60 هزار تومان به ازاى هر طبقه در نهايت مترى 5 ميليون و 970 هزار تومان يعنى نزديك به 6 ميليون تومان خواهد بود.
براساس اين گزارش، خريد يك آپارتمان 300 مترى بر فراز برج 54 طبقه حدود 8/1 ميليارد تومان هزينه در بردارد.
اكبريان يك جوان بنگاهدار نيز به خبرنگار فارس گفت: آپارتمانهاى 2 و 3 خوابه معروف به Pent house با متراژ*هاى 200 تا 300 مترى هستند كه به قيمت 3 تا 5/3 ميليون تومان به فروش مي*رسند.
وى گفت: در اين آپارتمانها همه گونه امكانات رفاهى مانند درهاى التكرونيك، كليد برق حساس كه خود به خود با حضور انسان روشن مي*شوند، آشپزخانه با سرويس كامل، يخچال دو در سايد باى سايد (پهلو به پهلو)، گازهاى فر، سرخ كن، ماشين لباسشويى ، ماشين ظرفشويي، مايكروفر و هودهاى خارجى آشپزخانه هستند.
اين بنگاهدار در مورد مشتريان آپارتمانهاى لوكس، گفت: خريدار اين برجها كاسبان بازار،* بازرگانان، صاحبان كارخانه، وكيلان دادگسترى و پزشكان متخصص هستند.
شاگرد بنگاهى كه در خيابان نياوران مشغول كار است، در پاسخ به مشترى كه گفت: ببخشيد آقا آپارتمان با قيمت 100 ميليون تومان سراغ داريد، گفت: ارزانترين آپارتمان اين منطقه 150 ميليون تومان است.
اين جوان كه از ترس دعواى صاحبكارش حاضر نشد نام خود را بازگو كند و يا مصاحبه اى داشته باشد، با حسرت در پاسخ به اين پرسش خبرنگار فارس كه ويژگى آپارتمانهاى شيك چيست و نرخ خريد آنها چقدر است، گفت: اين آپارتمانها همه امكانات رفاهى را دارند و قيمت آنها بين مترى 3تا 5 ميليون تومان است.
وى ادامه داد: چه فايده ما كه همه اش كار مى كنيم و آخر ماه 400 هزار تومان بيشتر نمى گيريم، ولى افراد پولدار هرچه بخواهند با پول تهيه مى كنند، اين آپارتمانها را فقط پولدارها مى خرند.

**آپارتمانهايى كه انسان را جوان مى كند

يك بنگاهدار گفت: زندگى در آپارتمانهاى شيك، انسان را جوانتر مي*كند، در پشت بام برخى از اين آپارتمانهاى ويژه شيك، چمن*كاري، درخت*كارى و مانند يك بوستان آذين*بندى شده و انسان در آن لذت مي*برد.
وى گفت: تفريح پولدارها هم با انسانهاى عادى فرق دارد، اينها پولدارن،پولدار.

[Rasputin]

كميسيون اوراق بهادار آمريكا از شركت خودروسازى فورد خواست اطلاعات مربوط به مبادلات تجارى خود با ايران، سوريه و سوان را به اين سازمان ارائه دهد.

به گزارش خبرگزارى رويترز، كميسيون اوراق بهادار و مبادلات آمريكا از شركت خودروسازى فورد خواست جزئيات روابط تجارى خود را با ايران، سوريه و سودان به اين كميسيون ارائه دهد.
اين كميسيون با اعلام اين كه كه سه كشور مذكور از سوى دولت آمريكا به عنوان دولت*هاى حامى تروريسم خوانده مي*شوند از فورد خواسته است شفافيت بيشترى در اين زمينه داشته باشد تا سهامداران اين شركت بدانند تا چه حد در معرض ريسك سرمايه*گذارى قرار دارند.
براساس اين گزارش در اواسط ماه اوت شركت فورد اعلام كرد تعدادى از محصولات خود را به سوريه و سودان فروخته است.
اين شركت همچنين از مبادلات شركت مزدا كه 33 درصد از سهام آن به فورد تعلق دارد با ايران و سوريه خبرداد.
اين شركت در نامه*اى به كميسيون اوراق بهادار حجم مبادلات خود با ايران و سوريه را بسيار اندك دانسته است. اين شركت كه دومين شركت بزرگ خودروسازى در آمريكا محسوب مي*شود در طى سالهاى 2004 و 2005 تنها 60 ميليون دلار خودرو به ايران و سوريه فروخت. حجم كل فروش فورد در سال 2005 بيش از 170 ميليارد دلار بوده است.
براساس قوانين امريكا شركت*هاى آمريكايى نمي*توانند هيچ رابطه*اى با ايران و سودان داشته باشند مگر آن كه از دولت مجوزهاى لازم را دريافت كنند.

[Rasputin]

واحد اطلاعات اكونوميست در تازه*ترين گزارش خود پيش*بينى كرد كه تا سال 87 واردات كشور افزايش 10 ميليارد دلارى و مازاد تجارى كاهش 11.3 ميليارد دلارى داشته باشد.

به گزارش خبرنگار بين*الملل ايسنا، در تازه*ترين گزارش واحد اطلاعات اقتصادى اكونوميست كه "Country Risk Service October 2006" نام دارد ميزان واردات كشور در سال گذشته 40 ميليارد و 969 ميليون دلار برآورد و پيش*بينى شده است كه اين ميزان در سال جارى افزايش 4.5 ميليارد دلارى داشته و به 45 ميليارد و 476 ميليون دلار برسد كه با توجه به افزايش 3.1 ميليارد دلارى صادرات به 63 ميليارد و 183 ميليون دلار، مازاد تجارى كشور كاهش 1.3 ميليارد دلارى خواهد داشت و از 19 ميليارد و 43 ميليون دلار در سال 84 به 17 ميليارد و 706 ميليون دلار بالغ خواهد شد.

سال آينده سالى خواهد بود كه افزايش واردات و كاهش صادرات مازاد تجارى كشور را در حدود 4.5 ميليارد دلار كاهش خواهد داد.

در اين سال وارداتى معادل 47 ميليارد و 864 ميليون دلار براى كشور به ثبت خواهد رسيد كه نسبت به سال 84 افزايش 2.4 ميليارد دلارى خواهد داشت.

پيش*بينى شده است كه صادرات طى سال آينده روند نزولى به خود بگيرد و با بيش از دو ميليارد دلار كاهش به 61 ميليارد و 11 ميليون دلار برسد كه در نتيجه مازاد تجارى 13 ميليارد و 147 ميليون دلارى براى كشور به ثبت خواهد رسيد.

روند افزايش واردات و كاهش صادرات در سال 87 نيز تداوم خواهد داشت به طورى كه واردات با سه ميليارد دلار افزايش به 50 ميليارد و 831 ميليون دلار و صادرات با بيشتر از 2.4 ميليارد دلار كاهش به 58 ميليارد و 515 ميليون دلار بالغ خواهد شد.

در اين سال مازاد تجارى به هفت ميليارد و 684 ميليون دلار مي*رسد كه نسبت به سال 86 از 5.4 ميليارد دلار كاهش برخوردار است.

اين واحد در گزارش پيشين خود عنوان كرده بود كه مازاد تجارى كشور در سال جارى با 700 ميليون دلار كاهش به 18 ميليارد و 300 ميليون دلار برسد.

به گزارش ايسنا، واحد اطلاعات اقتصادى اكونوميست در گزارش ماه اوت خود به بررسى وضعيت تجارت خارجى ايران پرداخته و نوشته بود: مازاد تجارى ايران در سال گذشته افزايش خوبى داشته است كه افزايش بي*سابقه* بهاى نفت و در پى آن افزايش درآمدهاى نفتى دليل اصلى آن بوده است و همين امر منجر به افزايش مازاد حساب جارى به 14 ميليارد دلار شده است. پيش*بينى مي*شود در سال آينده مازاد تجارى كشور به 18 ميليارد و 300 ميليون دلار برسد كه اين ميزان در سال گذشته 19 ميليارد دلار بوده است. در سال گذشته صادرات كشور 60 ميليارد دلار بوده است كه پيش*بينى مي*شود اين ميزان طى سال جارى افزايش سه ميليارد و 800 ميليون دلارى داشته باشد و به 63 ميليارد و 800 ميليون دلار برسد.

در همين حال پيش*بينى شده بود كه واردات در سال جارى با افزايش چهار ميليارد و 500 ميليون دلارى نسبت به سال گذشته به 45 ميليارد و 500 ميليون دلار بالغ شود. در سال آينده مازاد تجارى كشور كاهش پنج ميليارد و 500 ميليون دلارى خواهد داشت كه عمده دليل آن افزايش دو ميليارد و 400 ميليون دلارى واردات و كاهش سه ميليارد و 100 ميليون دلارى صادرات خواهد بود.

بنا بر گزارش پيشين، در سال 86 صادرات كشور به 60 ميليارد و 700 ميليون دلار كاهش و واردات به 47 ميليارد و 900 ميليون دلار افزايش خواهد يافت.

بيزينس مانيتور نيز در گزارش خود اعلام كرده بود كه مازاد تجارى ايران در سال جارى به بالاترين ميزان طى سال*هاى گذشته رسيده و با 700 ميليون دلار افزايش نسبت به سال گذشته به 11 ميليارد و 930 ميليون دلار بالغ مي*شود.

اين موسسه در گزارش سه ماهه سوم سال 2006 خود با توجه به تغيير شرايط اقتصادى پيش*بينى كرد كه ارزش واردات كشور در سال 85 به 46 ميليارد و 360 ميليون دلار برسد كه نسبت به سال گذشته كمتر از پنج ميليارد دلار افزايش نشان مي*دهد.

ارزش واردات كشور در سال گذشته 41 ميليارد و 960 ميليون دلار و مازاد تجارى 11 ميليارد و 250 ميليون دلار برآورد شده است.

با توجه به پيش*بينى بيزينس مانيتور براى صادرات 58 ميليارد و 290 ميليون دلارى در سال جارى انتظار مي*رود كه تراز تجارى بالغ بر 11 ميليارد و 930 ميليون دلار براى كشور به ثبت برسد. در سال 86 واردات افزايش در حدود شش ميليارد دلارى خواهد داشت و به 52 ميليارد و 120 ميليون دلار خواهد رسيد و اين در حالى است كه صادرات در حدود دو ميليارد دلار افزايش مي*يابد كه همين امر منجر به كاهش بيش از 3.5 ميليارد دلارى تراز تجارى كشور به هشت ميليارد و 110 ميليون دلار خواهد شد.

اين موسسه مي*افزايد: واردات در سال 87 معادل 57 ميليارد و 890 ميليون دلار خواهد بود. در اين سال صادراتى 60 ميليارد و 90 ميليون دلارى خواهيم داشت كه با توجه به افزايش بيش از 5/5 ميليارد دلارى ارزش واردات و كاهش اندك ارزش صادرات، تراز تجارى كاهش زيادى خواهد يافت و به دو ميليارد و 200 ميليون دلار خواهد رسيد. در سال 88 به رغم افزايش 4.5 ميليارد دلارى ارزش صادرات، واردات با روند سريعترى رشد خواهد كرد و با افزايش 6.5 ميليارد دلارى به 64 ميليارد و 320 ميليون دلار خواهد رسيد.

مازاد تجارى كشور در سال 88 به 220 ميليون دلار مي*رسد.

[Rasputin]

واحد اطلاعات اكونوميست در تازه*ترين گزارش خود پيش*بينى كرد كه نرخ تورم ايران در سال جارى افزايش يافته و به 15.8 درصد برسد.

به گزارش خبرنگار بين*الملل ايسنا، آمارهاى منتشره در گزارش* ماه اكتبر واحد اطلاعات اقتصادى اكونوميست نشان مي*دهد كه نرخ تورم ايران در سال گذشته معادل 13.4 درصد بوده است كه در دوره پيش *بينى شده از سوى اين واحد (1381 تا 1387 ) كمترين ميزان بوده است.

پيش *بينى شده است تورم در كشور از سال جارى روند صعودى به خود گرفته و با 2.4 واحد افزايش به 15.8 درصد بالغ شود.

انتظار مي*رود طى سال آينده نيز روند صعودى نرخ تورم ادامه يابد و در اين سال ما شاهد تورم 16 درصدى خواهيم بود.

15.5 رقمى است كه پيش *بينى مي*شود در سال 87 براى نرخ تورم كشور به ثبت برسد.

اين واحد در گزارش پيشين خود پيش* بينى كرده بود كه نرخ تورم كشور در سال جارى به 15.3 درصد افزايش *يابد.

واحد اطلاعات اقتصادى اكونوميست در گزارش ماه سپتامبر خود نوشته بود: ميانگين نرخ تورم ايران در سال گذشته از 14.8 درصد در سال 83 به 13.4 درصد كاهش يافت كه اين كاهش تعجب برانگيز بود. اين در حالى است كه گزارش*ها حاكى از افزايش شديد قيمت*ها در كالاها و خدمات ضرورى و افزايش هزينه*هاى وارداتى است و همين امر منجر به افزايش نرخ تورم در سال مالى 2007ـ2006 (85) خواهد شد و پيش *بينى مي*شود ميانگين نرخ تورم در سال جارى به 15.3 درصد برسد.

در همين حال ابزارهاى سياست مالى محدود وظيفه بانك مركزى براى مقابله با تورم را مشكل خواهد كرد و آن را به ميزان زيادى به بحث در خصوص محدود كردن رشد هزينه*هاى دولت وابسته خواهد كرد.

در گزارش قبلى پيش* بينى شده بود كه در سال 86 تورم دوباره افزايش يافته و به 15.4 درصد برسد. از سال 87 به بعد كشور شاهد كاهش نرخ تورم خواهد بود به طورى كه در اين سال نرخ تورم 15 درصدى براى كشور به ثبت خواهد رسيد كه اين شاخص با تداوم روند نزولى در سال 88 و 89 به ترتيب به 14.2 و 13.3 درصد خواهد رسيد.

اين در حالى است كه بانك مركزى چندى پيش در گزارشى اعلام كرده بود كه نرخ تورم در 12 ماهه منتهى به مهر ماه 85 نسبت به 12 ماهه منتهى به مهر ماه 84 به 11.2 درصد رسيد.

[Rasputin]

دوبى همراه با ديگر همسايگانش در امارات در زمينهء سلب امتياز و حقوق از نيروى كار يك الگو و نمونه محسوب مي*شود.

در كشورى كه در سال 1963 برده*دارى الغا شد، اتحاديه*هاى كارگري، بخش اعظم اعتصاب*ها و فعالان كارگرى غيرقانونى بوده و مورد پيگرد قرار مي*گيرند و 99 درصد نيروى كار بخش خصوصي، شهروند اين كشور نبوده و هر لحظه مي*توان آن*ها را فوراً به كشور مبدا خود بازگرداند.

در عمل نيز متفكرانى كه در موسسات تحقيقاتى آمريكايى نظام طبقاتى و نظام اعطاى امتياز در دوبى را تحقير مي*كنند، دهانشان آب افتاده است.

در راس هرم اجتماعي، البته، خاندان ام مكتوم و پسرعموهايشان هستند كه مالك هر ذرهء ارزشمند از شن*هاى اين شيخ*نشين هستند.پس از آن*ها 15 درصد جمعيت بومى (كه بخش اعظم آن*ها عرب زبانان جنوب ايران هستند) قرار دارند كه اطاعت از خاندان سلطنتى را با انتقال درآمدها، آموزش و تحصيل رايگان، مسكن*هاى يارانه*اى و مشاغل دولتى جبران مي*كنند.در ردهء بعد بيش از 100 هزار مهاجر انگليسى (صد هزار شهروند انگليسى ديگر نيز خانهء دومى در دوبى دارند) قرار دارند كه همراه با مديران و متخصصان اروپايي، لبناني، ايرانى و هندى از امتياز كامل انتقال ثروتشان برخوردارند و هر سال دو ماه تابستان را در خارج مي*گذرانند. بريتانيايي*ها تحت هدايت ديويد بكام (كه مالك يك ساحل است) و وارد استوارت (كه مالك يك جزيره است) قرار دارند كه بزرگ*ترين معركه*گيران بهشت آل*مكتوم هستند. بخش بزرگى از جمعيت كارگران قراردادى آسياى جنوبى هستند كه از نظر حقوقى تنها با كافرما طرف هستند و زير كنترل اجتماعى بسيار شديد و فراگيرى قرار دارند.زندگى لوكس و اشرافى دوبى با دوشيزگان فيليپيني، سريلانكايى و هندى رفع و رجوع مي*شود. در حالى كه شكوفايى امر ساخت و ساز (كه يك چهارم نيروى كار را به خود اختصاص داده است) بر دوش نيروى كار هندى و پاكستانى فقير روزمزد است كه بخش اعظم آن*ها از ايالت كرالاى هند به دوبى آمده*اند و شش روز و نيم در هفته و روزى 12 ساعت در گرماى بيابان كه آسفالت را آب مي*كند، كار مي*كنند.

دوبى نظير همسايگانش مقررات سازمان بين*المللى كار را به ريشخند مي*گيرد و از امضاى معاهدهء بين*المللى كارگران مهاجر سرباز مي*زند. ديده*بان حقوق بشر در سال 2003 امارات را به بهره*گيرى از ,نيروى كار اجبارى, متهم كرد. در عمل، همان طور كه اخيراً در روزنامهء اينديپندنت خاطرنشان شد بازار كار بسيار شبيه به نظام كار كهنه*اى است كه بريتانيا، ارباب استعمارگر پيشين به اين كشور آورد. اين روزنامه مي*نويسد: ,امروز نيز كارگران آسيايى نظير پدران بي*چيز و فقيرشان هنگامى كه به امارات متحدهء عربى مي*رسند ناگزيرند قراردادى را كه حكم بردگى براى چندين سال را دارد، امضا كنند. حقوق آن*ها در فرودگاه جايى كه نهادهاى جذب نيرو پاسپورت و ويزاى آن*ها را به منظور كنترل آن*ها ضبط مي*كند، به يك باره محو مي*شود.,

علاوه بر استثمار شديدى كه بر اين كارگران حاكم است، از دوزخيان دوبى-نظير پرولتاريا در فيلم متروپليس فريتزلانگ-انتظار مي*رود كه در انظار عمومى ظاهر نشوند. مطبوعات محلى حق ندارند در مورد كارگران مهاجر، شرايط كار غيرانسانى و خودفروشى زنان گزارش يا مطلبى درج كنند. بنابراين، نيروى كار آسيايى از حضور در فروشگاه*هاى بزرگ پرزرق و برق، زمين*هاى گلف و رستوران*هاى شيك منع مي*شوند. كمپ*هاى كارگران در حومهء شهرها-جايى كه شش، هشت يا حتى دوازده نفر در يك اتاق، بدون سيستم تهويه يا توالت*هايى كه درست كار نمي*كنند زندگى مي*كنند، بخشى از تصوير رسمى توريستى يك شهر لوكس و اشرافى بدون فقر يا حاشيه*نشينى را تشكيل نمي*دهند. گزارش شده در ديدار اخير حتى وزير كار امارات متحدهء عربى از شرايط غيرقابل تحمل در كمپ*هاى كارگران كه در مناطق دورافتاده توسط مقاطعه*كاران ساختمانى برپا شده، شوكه شده است. اما هنوز وقتى كارگران تلاش مي*كنند اتحاديه*اى براى كسب دستمزد بيش*تر و بهبود شرايط زندگي*شان شكل دهند، به سرعت بازداشت مي*شوند.

پليس دوبى بر واردات غيرقانونى طلا و الماس و افرادى كه هويت خود را پنهان مي*كنند و به صورت همزمان 25 ويلا را نقداً مي*خرند چشم مي*بندد اما در ديپورت كردن كارگران پاكستانى كه از عدم پرداخت دستمزدهايشان توسط مقاطعه*كاران شكايت دارند يا به زندان افكندن دوشيزگان فيليپينى به جرم زنا هنگامى كه به پليس گزارش مي*كنند كه توسط كارفرمايشان مورد تجاوز قرار گرفته*اند، بسيار سريع و ماهرانه عمل مي*كنند. به منظور احتراز از انفجار ناآرامي*ها از سوى شيعيان كه بحرين، عربستان سعودي، دوبى و همسايگانش در امارات متحدهء عربى به شدت نگران آن هستند، آنان ترجيح مي*دهند كه از نيروى كار غيرعرب كه از هند غربي، پاكستان، سريلانكا، بنگلادش، نپال و فيليپين آورده مي*شوند، استفاده كنند. اما از آنجا كه كارگران آسيايى به بخش هر چه فزاينده*ترى از جمعيت بدل شده*اند، امارات متحدهء عربى سياست تكثر فرهنگى را در دستور كار قرار داده است.

در عمل شكوفايى ساخت و ساز همراه با قصور در تامين ابتدايي*ترين نيازهاى كارگران منجر به نخستين شورش كارگرى در دوبى شد. بنابه گزارش ديده*بان حقوق بشر در سال 2004 ميلادى 880 كارگر ساختمانى در حين انجام كار دچار سانحه شده و جان خود را از دست داده*اند. اين در حالى است كه بخش اعظم حوادثى كه منجر به مرگ شده توسط كارفرمايان گزارش نمي*شود يا توسط دولت لاپوشانى مي*شود. به صورت همزمان كمپاني*هاى بزرگ ساختمانى و پيمانكارانشان حداقل تسهيلات بهداشتى يا تامين آب شرب كافى را در كمپ*هاى كارگرى دور افتاده در بيابان تضمين نكرده*اند. كارگران همچنين از فاصلهء زياد كمپ*ها تا محل*كار، برخوردهاى تحقيرآميز كه اغلب با تعصبات مذهبى و نژادى سرپرست*ها همراه است و از حضور جاسوس*ها و نگهبانان كمپانى در كمپ*ها و عدم توانايى دولت در مجازات پيمانكارانى كه يك شبه دوبى را ترك مي*كنند يا بدون پرداخت دستمزدها اعلام ورشكستگى مي*كنند، بسيار خشمگين هستند. يكى از كارگران كه از كرالاى هند به دوبى آمده، به نيويورك تايمز گفت: ,اميدوارم ثروتمندان بفهمند كه چه كسى اين برج*ها را ساخته و اميدوارم بيايند و ببينند اين زندگى چقدر سخت و غم*انگيز است.,

نخستين نشانه*هاى ناآرامى در پاييز 2004 نمايان شد. هنگامى كه چندين هزار كارگر آسيايى با جسارت تمام در هشت باند بزرگراه شيخ زايد به سوى وزارت كار راهپيمايى كردند و تنها با پليس ضدشورش و تهديد ديپورت*جمعى مواجه شدند. تظاهرات و اعتصاب*هاى كوچك*تر در اعتراض به دستمزدهاى پرداخت نشده و شرايط كار ناامن طى سال 2005 ادامه پيدا كرد كه الهام*بخش آن*ها، شورش بزرگ كارگران بنگلادش در كويت در فصل بهار بود. در ماه سپتامبر، حدود هفت هزار كارگر براى سه ساعت تظاهرات كردند كه بزرگ*ترين اعتراض در تاريخ دوبى محسوب مي*شود. در 22 مارس 2006 نيز نيروهاى امنيتى شورشى را كه در محل برج دوبى برپا شده بود زير آتش گرفتند.

حدود 2500 كارگر خسته از كار در پايان شيفت، منتظر اتوبوس*ها بودند تا آن*ها را به خوابگاه*هايشان در بيابان بازگرداند كه نگهبانان تعرض به آن*ها را آغاز كردند. طيف گسترده*اى از كارگران كه بيش*تر آن*ها از مسلمانان هندى بودند به سوى نگهبانان حمله*ور شده و آن*ها را مورد ضرب و شتم قرار دادند و به محل مديران و سرپرست*هاى ساختمان حمله كردند. ماشين*ها كمپاني*را به آتش كشيدند و به ادارات خسارت وارد كرده، كامپيوترها را نابود كرده و فايل*ها و پرونده*ها را تكه تكه كردند. صبح روز بعد ارتش كارگران پليس را از بازگشت به سايت ساختمانى برحذر داشت و از رفتن به سركار امتناع كرد، تا آن كه كارفرماى مورد نظر دستمزدها را بالا برد و شرايط كار را بهبود بخشيد، هزاران كارگر ساختمانى نيز در ترمينال فرودگاه جديد به اين اعتصاب پيوسته بودند. اگرچه برخى توافقات حداقلى همراه با تهديدهاى خانمان برانداز بخش اعظم كارگران را ناگزير از بازگشت به كار در برج دوبى و فرودگاه كرد اما خشم و عصبيت آن*ها كماكان در حال رشد است. در ماه جولاى صدها كارگر در پروژهء بزرگ گردشگرى در جادهء امارات به خاطر كمبود مداوم آب براى پخت و پز و شست*وشو در كمپ دست به اعتراض و شورش زدند. كارگران ديگر نيز گردهمايي*هاى تشكيل داده و تهديد به اشغال هتل*ها و فروشگاه*ها كردند.

فرياد جسارت*آميز كارگران نسبت به قبل انعكاس بلندترى در صحراى امارات متحدهء عربى پيدا كرده است. در پايان روز، مكتوم و پسرعموهايش در امارت*هاى ديگر به خوبى آگاهند كه بر سرزمينى حكمرانى مي*كنند كه بر دوش كارگران جنوب آسيا ساخته شده است.

[Rasputin]

سه شرکت ايرانی تفاهم نامه ای را با شرکت نوکيا امضا کرده اند که در صورت نهايی شدن، گوشی های تلفن همراه اين شرکت در ايران مونتاژ خواهد شد.
اگر اين تفاهم نامه به قرارداد نهايی منجر شود، شرکت نوکيا بخشی از محصولات خود را با همکاری شرکت های نيمه هادی عماد، شهرک های هوشمند و سروش رسانه در ايران توليد و به بازار عرضه خواهد کرد.

اين سه شرکت ايرانی چند ماه پيش با امضای قراردادی با وزارت صنايع و معادن متعهد شدند تا پايان سال شش ميليون دستگاه گوشی تلفن همراه توليد کنند.

پروژه توليد گوشی های تلفن همراه در ايران در پی افزايش تعرفه واردات اين کالای مصرفی در دستور کار قرار گرفته است.

دولت ايران در اوايل سال جاری تعرفه واردات گوشی تلفن همراه را از ۴ درصد به ۶۰ درصد افزايش داده و هدف از اين تصميم را استفاده از ظرفيت های توليدی کشور و حمايت از ساخت داخل عنوان کرده بود.

عليرضا طهماسبی، وزير صنايع و معادن، شش ماه پيش در پاسخ به مخالفان افزايش تعرفه گفته بود " تعداد گوشی های مورد نياز کشور در سال آينده ۶ تا ۹ ميليون دستگاه و گردش مالی اين کالا در ايران ۹۰۰ ميليون دلار است و عاقلانه نيست که برای اين رقم فقط چهار درصد تعرفه در نظر بگيريم."

به گفته آقای طهماسبی، با اين ۹۰۰ ميليون دلار می توان دو يا سه خط توليد گوشی تلفن همراه در کشور ايجاد کرد.

مشارکت به شرط امتياز

همان طور که پيش بينی می شد افزايش ناگهانی تعرفه واردات و ۱۵ برابر شدن آن ، باعث گرانی گوشی تلفن همراه و گسترش قاچاق اين محصول در بازار ايران شده است.

دولت برای مقابله با قاچاق اين محصول، برنامه ای را به اجرا گذاشته که بر اساس آن شرکت مخابرات با استفاده از کدهای شناسايی جلوی فعال شدن گوشی های قاچاق را می گيرد.


به عقيده برخی کارشناسان، دولت در افزايش تعرفه گوشی های تلفن همراه عجله کرده و امکانات توليد داخل را در نظر نگرفته و اکنون که وضعيت بازار اين محصول به هم ريخته است سعی دارد هر طور شده محصولات خارجی را به نام توليد داخلی عرضه کند

اجرای اين برنامه وضعيت بازار را بيشتر متشنج کرده و باعث بروز نارضايتی در بين فروشندگان و خريداران اين محصول شده است.

به عقيده صاحب نظران، بعيد به نظر می رسد تا پايان سال جاری خورشيدی اين مشکلات برطرف و بازار گوشی تلفن همراه آرام شود.

به گفته برخی کارشناسان، حتی اگر قرارداد توليد گوشی بين شرکت های ايرانی و نوکيا نهايی شود امکان عرضه محصول توليد شده تا پيش از آغاز سال آينده امکان پذير نيست.

به عقيده اين کارشناسان، دولت در افزايش تعرفه گوشی های تلفن همراه عجله کرده و امکانات توليد داخل را در نظر نگرفته و اکنون که وضعيت بازار اين محصول به هم ريخته است سعی دارد هر طور شده محصولات خارجی را به نام توليد داخلی عرضه کند.

دولت برای متقاعد کردن شرکت های خارجی برای همکاری با ايران، تعرفه واردات قطعات گوشی تلفن همراه را از ۶۰ درصد به ۱۰ درصد کاهش داده است تا شرکت های خارجی را به همکاری با اين کشور متقاعد کند.

در چند ماه گذشته شرکت های ايرانی مذاکرات فشرده ای را با شرکت های صاحب نام توليد کننده گوشی تلفن همراه نظير نوکيا، ال جی و سونی اريکسون انجام دادند اما شرکت های خارجی تا پيش از کاهش تعرفه واردات قطعات گوشی تلفن همراه، حاضر به مشارکت در توليد اين محصول در ايران نبودند.

به نظر می رسد مذاکرات طولانی شرکت های ايرانی وقتی به نتيجه رسيد که دولت حاضر شد از تصميم خود عقب نشينی کرده و تعرفه واردات قطعات گوشی تلفن همراه را کم کند.

با گذشت بيشتر از شش ماه از زمان اعلام افزايش تعرفه واردات گوشی تلفن همراه، به نظر می رسد برخلاف پيش بينی های مقامات دولتی توليد گوشی تلفن همراه چندان هم آسان نيست و شرکت های ايرانی بعد از مذاکرات طولانی در حالی با نوکيا به تفاهم رسيده اند که معلوم نيست اين تفاهم نامه چه زمانی به امضای قرارداد نهايی و توليد گوشی در ايران منجر می شود.

[Rasputin]

وزير نيرو با تاكيد بر اثرات مثبت تحريم بر بخش نيرو از توقف خريد خارجى 10درصدى كالاها در بخش آب و برق با دستور دولت خبر داد.

مهندس پرويز فتاح, وزير نيرو, در پاسخ به سوال خبرنگار خبرگزارى كار ايران, ايلنا, مبنى بر اثرات تحريم اقتصادى ايران در بخش نيرو, اين تاثير را مثبت ارزيابى كرد و گفت: اگر در بخشى از حوزه*هاى آب و برق مبادرت به خريدارى برخى كالاها مي*كرديم ، در حال حاضر اين امر نيز صورت نمي*گيرد.
وى ، با بيان اين كه درصد خريد ما تاكنون زير10 درصد بود, گفت: در حال حاضر با تصميم دولت اين مقدار را نيز متوقف كرديم.
مهندس فتاح، اطمينان داد؛ ايران تحت تاثير منفى تحريم قرار نمي*گيرد و اثرات آن مثبت خواهد بود.

[Rasputin]

به گفته رييس انجمن پزشكان عمومى ايران در حال حاضر قريب به 14 هزار پزشك در كشور بيكار و بدون شغل هستند.

دكتر حسن هويدا در گفت*وگو با خبرنگار ,بهداشت و درمان, خبرگزارى دانشجويان ايران واحد علوم پزشكى ايران ضمن بيان مطلب فوق اظهاركرد: بسيارى از افراد پزشك داراى مطب، به دليل عدم وجود نظام سلامت تعريف شده مجبور به تعطيل كردن مطب*هاى خود شده*اند.

وى همچنين عدم وجود تسهيلات كم بهره براى راه*اندازى مطب و كلينيك*ها را از مشكلات ديگر پزشكان عمومى خواند و گفت: البته در حال حاضر ما در تلاش براى ارائه تسهيلات ويژه راه*اندازى مطب به پزشكان هستيم.

وى با اعلام اين كه در گذشته تسهيلاتى با بهره*هاى 29 و 30 درصدى به پزشكان واگذار مي*شد، عنوان داشت: به اين ترتيب پزشكان مجبور بودند تمام حقوق خود را تا مدت طولانى به باز پس دادن اين تسهيلات اختصاص دهند.

دكتر هويدا با اشاره به اين كه در حال حاضر بهره تسهيلات تا حدودى كاهش يافته است، تصريح كرد: البته اين تسهيلات به دلايل گوناگون به اغلب پزشكان اختصاص نمي*يابد و در حال حاضر تلاش ما بر اين است كه تسهيلات كم بهره به پزشكان تعلق گيرد تا به راحتى بتوانند مطب راه*اندازى كرده و مشكلات خود و خانواده*هايشان حل شود.

[Rasputin]

سایت بیزنس ویک – 30 نوامبر

آینده نگران کننده ای که برای

نفت ایران پیش بینی می شود

برای رفع نگرانی غرب از متوقف شدن صدور نفت ایران، تنها چند کشوردر دنیا قدرت برابری و جانشینی را دارند و این درحالی است که تولید گاز و نفت در ایران دچار مشکلات جدی شده است. مصرف داخلی ایران افزایش روزافزون دارد و این کشور برای صادرات نفت و گازخود دست و پا می زند. یک مشاور انرژی واشنگتن بنام "سعد رحیم" اعتقاد دارد صدور نفت از ایران در عرض 10 سال آینده به صفر خواهد رسید، مگر آنکه تهران روش سیاسی خود را در منطقه تغییر دهد. رحیم مشاور انرژی "پی. اف. سی" در واشنگتن است.

شرکت ملی نفت ایران هنوز نتواسته تجهیزات نفتی خود مدرنیزه کند و حتی بسیاری از تحهیزات نفتی این کشور متعلق به سال 1920 است و همچنان مورد استفاده قرارمی گیرد. این اعتراف وزیرنفت ایران که اعلام کرده، اگر سرمایه گذاری جدیدی روی صنعت نفت ایران نشود سالانه 13 درصد کاهش تولید نفت ایران خواهیم داشت، سخنانی واقع بینانه است و این درحالیست که مصرف تولید محصولات فسیلی، مانند گازولیل در داخل این کشوررو به افزایش است. تنها درسال گذشته این کشور 6 میلیارد دلار گازولیل وارد کرده است، که تامین کننده 40 درصد نیاز داخلی است. ایران قصد دارد 16 میلیارد دلار برای پالایشگاه نفت سرمایه گذاری کند تا ظرفیت آن را 60 % افزایش دهد ولی این برنامه درصورتی عملی است که قیمت نفت افزایش یابد. (روندی که اکنون عکس آن در حال وقوع است)

همزمان با این دورنما، تورم نیز در ایران رو به افزایش است و این کشور، بی تردید نیازمند سرمایه گذاری خارجی است تا بحران صنعت نفت این تحت کنترل در آید. تهران از کمپانی هایی مانند رویال داچ – شل ، کمپانی فرانسوی تی او تی، کمپانی نروژی استااویل تاکنون 20 میلیارد دلارسرمایه گذاری جذب کرده است، اما ادامه سرمایه گذاری ها از بیم حمله نظامی امریکا و جنگ درایران متوقف شده است.

[donsaeid]

سازمان*هاي غيردولتي در نگاه تطبيقي



سازمان غير*دولتي به گروهي مستقل، غيردولتي، غير انتفاعي و داوطلبانه از مردم گفته مي*شود كه با اهداف مشخص و آشكار پيرامون يك نياز اجتماعي مشترك گرد آمده*اند.


چكيده

سازمان*هاي غيردولتي، سازمان*ها و نهادهايي هستند كه در راستاي اهداف صحيح به فعاليتهاي علمي، اخلاقي، اقتصادي، اجتماعي در جوامع مي*پردازند.بر اين اساس، گسترش سازمان*هاي غير*دولتي در كنار اقتصاد، بازار آزاد، خصوصي*سازي، دموكراسي و اطلاع رساني از جمله ابزارهاي غيردولتي هستند كه جايگاهي مهم نزد مردم دارند و از سوي ديگر مي*توانند به برخي نيازها و دغدغه*هاي جوامع كه دولت*ها توانايي يا انگيزه پرداختن به آنها را ندارند، پاسخ گويند، و علاوه بر اين واسطه ميان خواست و اراده عمومي جامعه و حاكميت باشند. در كشور ما، مانند بسياري از كشورهاي ديگر وجود تشكل*ها، انجمن*ها و گروه*هايي كه با ماهيتي غير انتفاعي فعاليت مي*كنند، سابقه*اي دراز دارد.
وجود صندوقهاي قرض*الحسنه، بنيادهاي خيريه، هيأت*هاي مذهبي، موقوفات خاص و عام از مصاديق بارز اين تشكل*ها هستند. نويسنده در اين مقاله سعي بر آن دارد كه سازمان*هاي غيردولتي را مورد ارزيابي قرار داده، انديشه اسلامي را در اين زمينه ارزيابي نمايد و راهكارهايي را هر چند مختصر در اين زمينه پيشنهاد نمايد كه با به كارگيري آنها امنيت سياسي و اقتصادي كشور به طريق اولي حفظ مي*گردد.

واژگان كليدي:سازمانهاي غيردولتي، حيات* اقتصادي، مشاركت زنان، انديشه اسلامي

تعريف سازمان*هاي غيردولتي[2]

سازمان غير*دولتي به گروهي مستقل، غيردولتي، غير انتفاعي و داوطلبانه از مردم گفته مي*شود كه با اهداف مشخص و آشكار پيرامون يك نياز اجتماعي مشترك گرد آمده*اند.

ويژگي*هاي سازمان*هاي غيردولتي

1ـ سازمان*هاي غيردولتي غير سياسي هستند. و از آن جا كه بطور مستقيم به فعاليت*هاي سياسي نمي*پردازند، مي*توانند آزادانه*تر به فعاليت خود ادامه دهند.
2ـ به علت عدم وابستگي به دولت، جزر و مدهاي ناشي از تغيير دولت*ها و مسؤوليت*ها، برنامه*هاي آنها را تحت*الشعاع قرار نمي*دهد و مي*توانند براي خود، سياست*ها و برنامه*هاي دراز مدت تدوين كنند.
3ـ به علت محدوديت بودجه و امكانات مي*توانند افراد كم*تر و كارآمدتر را جذب كنند.
4ـ غير انتفاعي و داوطلبانه عضو مي*پذيرند.
5ـ كم*تر ملاحظه كاري* دارند (مثلا در عملكرد داخلي در برابر قوه قضائيه، رهبران نظام، مراجع مذهبي و نخبگان، در عملكرد بين*المللي مثلاً در برابر سازمان*ملل و اتحاديه اروپايي).
6ـ به علت كوچك بودن، امكان تكثيرپذيري بيشتري دارند، مثلاً با پنج نفر مي*توان يك سازمان غيردولتي تأسيس كرد و پس از جذب تعداد بيشتري از افراد، از دل اين تشكيلات چند سازمان غيردولتي ديگر تأسيس نمود.
7ـ اين سازمان*ها به علت خود جوش بودن مي*توانند افراد هم سليقه را گردهم جمع كنند. بنابراين انسجام تشكيلاتي در اين مجموعه*ها بيش*تر و توان عملكرد آنها بالاتر از مجموعه*هاي دولتي است.
8 ـ در صورتي كه شبكه ارتباطي ميان اين سازمان*ها تشكيل شود، به مثابه يك گروه عظيم و گاه قدرتمند*تر از احزاب سياسي در معادلات فرهنگي، اجتماعي و سياسي وارد مي*شوند.

اهداف سازمانهاي غيردولتي

1ـ در تبيين و تبليغ مفاهيم ديني و ايجاد جريان*هاي علمي و فرهنگي مي*توانند فعال باشند.
2ـ با انتخاب موضوعات جزئي و با محدود كردن موضوع فعاليت خود، مي*توانند سطح كارشناسي خود را در همان موضوع، سرعت بخشند و به نهادهاي حكومتي و سياست*گذاران، طراحان و مجريان سطوح مختلف، مشاوره كارشناسي دهند.
3ـ با ايجاد جريان*هاي فرهنگي و اجتماعي و تكثير آن، مي*توانند زمينه*هاي لازم را براي تحقق اهداف و برنامه*هاي نظام اسلامي فراهم و مطالبات عمومي را هدايت كنند و آن گاه كه نهادهاي دولتي در اجراي وظيفه خود، سهل*انگاري يا بر خلاف اهداف نظام اسلامي رفتار مي*كنند، با آگاه*سازي مخاطبان و ارائه تحليل روزآمد، فشار مطالبات اقشار گوناگون را متوجه نهادهاي دولتي سازند.
4ـ مي*تـوانند بازوي نظارتي نظام اسلامي باشند و به ويژه بـر عملكرد نهادهاي دولتي نظارت كنند.
5ـ اين نهادها از بهترين حلقه*هاي اتصال ميان مردم و مسؤولان هستند و به نظر مي*رسد كه تكيه به گروه*هايي كه بدون انگيزه*هاي قدرت*طلبانه، نقش حلقه اتصال را ايفا كنند، از اتكا بر احزاب سياسي كه در كنار نظام اسلامي، كانون*هاي قدرت سياسي تأسيس مي*كنند، كارآمدتر باشد.
6ـ سازمانهاي غيردولتي مي*توانند در حفظ هويت بومي و ملي و ايجاد جريان*هاي منطقه*اي و بين المللي با محوريت دين فعاليت كنند.
7ـ گزارش*هاي لازم را به نهادهاي بين*المللي ارائه مي*دهند. نهادهاي وابسته به سازمان* ملل، افزون بر آنكه هر چند سال يك بار گزارشي از آخرين اصلاحات در حوزه*هاي مختلف، از جمله درباره زنان، از دولت*ها دريافت مي*كنند، از سازمان*هاي غيردولتي هم مي*خواهند كه گزارشي مستقل از روند پيشرفت وضعيت زنان ارائه كنند. با مقايسه اين گزارش*ها با يكديگر، صحت و سقم اظهارات دولت*ها روشن مي*شود. همچنين گزارش* سازمان*هاي غير*دولتي مي*تواند حاوي اطلاعاتي باشد كه زمينه اقدام سازمان ملل، عليه آن دولت را فراهم آورد. اعمال فشار بازرسان سازمان ملل درباره حقوق بشر، حقوق زنان و حقوق اقليت*ها بيشتر مبتني بر گزارش غير*دولتي*ها است (رضايي قلعه تكي، 1383، ش 5، ص 15).
8 ـ در اجراي پروژه*هاي دولتي مؤثر واقع مي*شوند، در كشورهايي چون ايران كه نهادهاي دولتي در پي*گيري منويات خود ملاحظاتي مانند رهبران نظام، روحانيت، مرجعيت و شوراي نگهبان دارند مي*توان برخي برنامه*هاي مورد نظر را به كمك گروه*هاي غيردولتي اجرا كرد. مثلاً نهادهاي دولتي در پي*گيري علني موضوع الحاق ايران به «كنوانسيون محو كليه اشكال تبعيض عليه زنان» با توجه به مخالفت صريح مراجع تقليد ملاحظاتي داشتند و از برخي سازمان*هاي غيردولتي به منظور فعاليت در اين زمينه حمايت مي*كردند (مركز مطالعات و تحقيقات زنان، 1383، ش 6، ص 4).

[donsaeid]

موضوع فعاليت*هاي سازمان*هاي غيردولتي

فعاليت سازمان*هاي غيردولتي رابطه مستقيم با نيازهاي عمومي جامعه دارد. اين سازمان*ها مخصوص زنان نيست، بلكه يكي از دغدغه*هاي آنها حل مشكلات زنان و حمايت از آنها مي*باشد.

موضوع فعاليت*هاي سازمان*هاي غيردولتي به چهار دسته تقسيم مي*شود:

1ـ فعاليت*هاي فرهنگي؛ 2ـ فعاليت*هاي اجتماعي؛ 3ـ فعاليت*هاي خيريه*اي؛ 4ـ فعاليت*هاي تخصصي صنفي.

آمارها نشان مي*دهد كه از سال 1376 ـ 1379 سازمان*هاي غيردولتي زنان با موضوع فعاليت فرهنگي، اجتماعي 8/3 برابر، با موضوع فعاليت خيريه*اي 4/3 برابر، و با موضوع تخصصي و صنفي 3 برابر رشد را نشان مي*دهد (كمالي، 1383، ص 4 ـ 5).
اين در حالي است كه رشد سازمان*هاي غيردولتي در زمينه فرهنگي و اجتماعي در سال 1380 دو برابر رشد اين سازمان*ها در زمينه خيريه*اي بوده است و 140 سازمان غيردولتي ايجاد شده و در سال 1381 نيز 90 سازمان در زمينه فرهنگي اجتماعي و 23 سازمان در فعاليت*هاي خيريه*اي مشاركت داشته*اند. در حالي كه در كشورهاي توسعه يافته عمده سازمان**هاي غيردولتي در زمينه*هاي خيريه*اي و مددكاري اجتماعي فعاليت دارند. در جامعه ما با وجود مشكلات فراوان اقتصادي، سازمان*هاي غيردولتي با زمينه فعاليت فرهنگي و اجتماعي در حال گسترش هستند و عمده*ترين موضوعات حقوق بشر، حقوق كودكان، حقوق زنان و جوانان و محيط زيست است كه سياست*ها و اهداف و برنامه*هاي سازمانهاي غيردولتي در اين زمينه*ها از مجموع سياست، اهداف و برنامه*هاي سازمان ملل و يونسكو فراتر نمي*رود.

چه عواملي (يا نهادي) سازمان*هاي غيردولتي را حمايت مي*كند؟
از ويژگيهاي بارز يك سازمان غيردولتي مستقل، غير انتفاعي و خودجوش بودن است. در كشور ما نيز دغدغه جدي از سوي برخي دستگاه*هاي عمدتاً وابسته به دولت در تأسيس و گسترش سازمان*هاي غيردولتي وجود دارد؛ البته مي*توان نوعي جهت*گيري خاص را در موضوعات و همچنين گروه*هايي كه از اين حمايت*ها برخوردار مي*شوند، ملاحظه كرد.

دو عامل باعث تقويت و ايجاد سازمان*هاي غيردولتي شده است:

1ـ وضع اقتصاد در ايران؛ 2ـ ملاحظات سياسي

1ـ وضع اقتصاد در ايران؛ به دليل تصدي*گري دولت در بخش اقتصاد و اتكاي حيات اقتصادي كشور به نفت، زمينه*هاي برخورداري افراد و گروه*هايي خاص از امتيازات ويژه اقتصادي و رانت*هاي دولتي وجود دارد. اگر چه دغدغه*اي عمومي در بدنه حاكميت به وجود آمده است كه به تدريج از تصدي*گري دولت در اقتصاد كاسته شود و بخش خصوصي رونق بگيرد، اما اين سياست عملاً باعث تشديد رانت*خواري و سوء استفاده*هاي مالي شده است، در كنار برخي دستگاه*هاي دولتي، بعضي شركت*هاي خصوصي و نيمه خصوصي با امتيازات انحصاري ايجاد شده*اند كه ضررهاي اقتصادي را به بودجه عمومي تحميل و سود آن را به حساب*هاي خصوصي واريز مي*كنند. يكي از قالب*هايي كه براي اين امر مورد استفاده قرار مي*گيرد قالب سازمان*هاي غيردولتي است. الزام برخي نهادهاي دولتي به عقد قرارداد با سازمان*هاي غيردولتي در كنار استقبال جوانان جوياي اشتغال از تأسيس سازمان*هاي غيردولتي با اهداف انتفاعي و اقتصادي اين گمانه را تقويت مي*كند كه برخي سازمان*هاي غيردولتي نه تنها دولتي هستند، بلكه انتفاعي و سودآور نيز هستند.

2ـ ملاحظات سياسي؛ در برخي كشورها به دليل برخي ملاحظات سياسي و وجود دستگاه*هاي نظارتي و افكار عمومي امكان اظهار*نظرهاي تند و افراطي و همچنين فعاليت*هاي راديكال و برانداز مستلزم هزينه*هاي بالايي است كه پرداختن به آنها را براي صاحبان چنين انديشه*هايي عملاً غيرممكن مي*سازد.

سازمان*هاي غيردولتي با برچسب مردمي بودن بالاترين پتانسيل را براي اين گونه اظهار نظرها و انجام اين قبيل فعاليت*ها دارا هستند. اين سازمان*ها از يك سو از نظارت و تعهد كمتري برخوردار هستند و از سوي ديگر علي*القاعده بايد بيانگر دغدغه*هاي عموم جامعه در خصوص مسائل عام اجتماعي باشند؛ به اين ترتيب سازمان*هاي غيردولتي در عمل نقش احزاب سياسي تندرو و گاه برانداز را بازي مي*كنند (مطيع، 1360، ص 10).

موضوع حمايت دولت از سازمان*هاي غيردولتي، در ماده 158 برنامه سوم توسعه جاي داده شد و از ساليان گذشته، بودجه*هايي براي حمايت از اين سازمان*ها اختصاص داده مي*شود. اين كمك*ها در قالب كمك هزينه تأسيس سازمان*هاي غيردولتي، هزينه برگزاري سمينار، توزيع سخت افزار و كمك به طرح*هاي تحقيقي انجام مي*شود. همچنين دوره*هاي آموزشي را با موضوع توانمند*سازي سازمان*هاي غيردولتي، برگزار مي*كنند. هم اكنون بيش از سي و هفت هزار سازمان غيردولتي در ايران ثبت شده است.

دو هزار مورد از سازمان ملي جوانان، هزار و هفتصد مورد از مركز آموزش عالي و صدها مورد نيز از مركز امور مشاركت زنان مجوز گرفته*اند. و بسياري از سازمان*هاي غير*دولتي نيز مجوز ندارند. تعداد سازمان*هاي غير*دولتي به اندازه*اي است كه برخي دهه گذشته را دوران تأسيس سازمان*هاي غيردولتي و آينده را مرحله تحكيم و نهادينه*سازي اين سازمان*ها دانسته*اند (رزاقي، 1383، ص 10).

رئيس مركز امور مشاركت زنان، رشد سازمان*هاي غيردولتي زنان را در سالهاي گذشته 318% اعلام كرده است (معماريان، 1382، ش 14 ـ 15، ص 20).

زمينه*هاي شكل*گيري سازمان*هاي غيردولتي زنان در ايران
برخي انجمن*هاي علني يا نيمه سري زنان پس از انقلاب مشروطيت، از جمله انجمن مخدرات وطن، انجمن خواتين و كانون بانوان را سرآغاز تشكيل سازمان*هاي غيردولتي با مختصات مدرن مي*دانند. اين انجمن*ها در زمان سلطنت پهلوي دوم در قالب سازمان*هاي طرفدار رژيم سلطنتي يا گروه*هاي چپ به فعاليت خود ادامه دادند و پس از انقلاب نيز چندين سازمان غيردولتي شكل گرفت كه چندان فعاليتي در موضوع زنان نداشت. تشكيل گروه*هاي زنانه ايراني در خارج از كشور مربوط به دهه شصت مي*شود؛ در آن زمان مخالفان مقيم خارج همراه با تحليل*گران غربي، به اين نتيجه رسيدند كه مبارزه با نظام اسلامي تنها از راه*هاي فرهنگي و دراز مدت امكان*پذير است. بدين ترتيب موجي از گرايش*هاي زنانه كه تجربه مأيوس*كننده مبارزه سياسي با نظام اسلام را چه در قالب گروه*هاي چپ و چه در گروه*هاي سلطنت طلب، در پرونده خود داشتند، به سمت مطالعات زنان رفتند. هم اكنون ده*ها زن ايراني در رشته مطالعات زنان با درجه دكترا و فوق دكترا در دانشگاه*ها مشغول تدريس*اند و يا از نظريه*پردازان فمينيسم اسلامي، همكاران نهادهاي بين*المللي در موضوع حقوق زنان يا نويسندگان فعال به حساب مي*آيند (پايدار، 1382، ص 18-23).

«در داخل كشور اين حركت با اندكي تأخير و توسط نيروهاي سكولار آغاز شد. فرصت چند ساله دوري از قدرت پس از انتخابات مجلس چهارم به گروهي از سياستمداران يا مسؤولان دولتي چپ*گرا فرصت داد تا با استفاده از بورس*هاي تحصيلي دولتي به دانشگاه*هاي خارج بروند و ادامه تحصيل بدهند و يا اينكه در نهادهاي تحقيقاتي مشغول به كار شوند… در همان سالها گروه*هاي مختلفي از زنان سكولار نيز با تشكيل گروه*هاي مطالعاتي و جلساتي منظم درون خانه*ها، مسائل زنان را از ديد تئوري فمينيستي تحليل مي*كردند. اين گروه*هاي مطالعاتي، متون فمينيستي ترجمه شده يا به زبان*هاي اصلي را مي*خواندند و در جلسات خود پيرامون آنها بحث مي*كردند. بخشي از اين گروه*ها بعدها توانستند با راه انداختن مؤسسات انتشاراتي، قسمتي از مباحث تئوريك فمينيستي را در قالب كتاب منتشر كنند و پس از باز شدن نسبي فضاي اجتماعي*ـ سياسي، گروه پر تعداد*تري از آنها كار در سازمان*هاي غيردولتي را آغاز كردند يا در سازمان*هاي كودكان و محيط زيست كه از قبل در آنها فعاليت مي*كردند، كار درباره مسائل جنسيتي را پر رنگ*تر كردند. اين گروه پشتوانه تئوريك محكم*تري نسبت به زنان اصلاح*طلب داشت و چون از دوران ركود و نداشتن فعاليت اجتماعي براي خواندن و فراگيري تئوريك استفاده كرده بودند، به نظر مي*رسيد مي*توانند عمل اجتماعي حساب شده*تر و مؤثرتري نسبت به ديگران داشته باشند. در عمل، در بسياري از مقاطع و رويدادها، اين گروه توانستند نقش رهبري يا كليدي را بازي كنند» (معماريان، 1382، ش 14ـ 15، ص 24).

گروه*هاي مذهبي تجدد*گرا كه هم اكنون با عنوان فمينيست*هاي اسلامي شناخته مي*شوند، با اندكي تأخير و البته به شكل محدودتر به فعاليت پرداختند و سعي كردند با تركيب ديدگاه*هاي جديد تعدادي از روحانيان، تفسيري نو از متون وحياني ارائه دهند و با انتقاد از قوانين داخلي، به ترويج مفاد معاهدات بين*المللي بپردازند.

[donsaeid]

حمايت*هاي خارجي از سازمان*هاي غيردولتي داخلي

برخي از سازمان*هاي غيردولتي، اين امكان را دارند كه با حمايت*هاي مالي و اعتباري سازمان *ملل و بنيادهاي بين*المللي به عنوان نماينده زن ايراني در كنفرانس*هاي منطقه*اي و جهاني شركت كنند. سمينارها و نشست*ها را با اين حمايت*ها برگزار كنند و مهم*تر از آن با عهده*دار شدن برخي فعاليت*ها (از سوي نهادهاي بين*المللي) اعتبار و موفقيت به دست آورند.

چندي پيش، شش نفر از نمايندگان سازمانهاي غيردولتي داراي گرايش فمينيستي با حمايت همين نهادها، در اجلاس تايلند شركت كردند و به انتقاد از قوانين جمهوري اسلامي پرداختند. مشاور يونسكو در امور سازمان*هاي غيردولتي در اين باره مي*گويند «يونسكو بيش از اينكه اهرم مادي داشته باشد كه البته دارد، به سازمان*هاي غيردولتي اعتبار مي*دهد. مثلاً از سازمان*هاي غيردولتي در همايش دعوت مي*كند و مي*گويد «شما اين كارها را انجام دهيد و از درگير كردن كار با سازمان*هاي غيردولتي گام بزرگ و مؤثري در راستاي اهداف خود برمي*دارد» (مركز مطالعات و تحقيقات زنان، 1383، ش 6، ص 39).



تاريخچه سازمانهاي غيردولتي *در اقوام و ملل ديني و غيرديني
اديان آسماني و پيامبران الهي به ويژه پيامبر اسلام (ص)به انجام دادن كارهاي نيك و احسان و انفاق و دستگيري از مساكين و مستعضفان سفارش بسيار كرده*اند. دين مقدس اسلام بعد از امور اعتقادي و ايماني و اعمال عبادي به انفاق و احسان و تعـاون و صدقات و امور خيريه اهميت خاصي داده است و نيكـوترين نشانه بر صدق ايمان را صدقه جاريه دانسته است.

اسلام از طريق وقف، نذر، هبه، قرض*الحسنه، وصيت و واگذاري، منابع به نفع مستضعفان و عموم افراد جامعه با نفوذ معنوي خود خواسته است در تعميم و تعديل ثروت جامعه گامهايي مؤثر بر دارد و براي مبارزه با تجمل*پرستيها و اسراف و تبذير و انحصار*طلبي به بالا بردن نيروي ايمان و انسان دوستي اهميت دهد. در سيستم قانونگذاري اسلام، قرض*الحسنه نيز اولين گزينش خدا باوري است و رضاي خدا به مردم خدمت كردن است. نويسنده در اين مقاله سعي دارد جنبه*هاي وقف و قرض*الحسنه را كه نمونه سازمانهاي غيردولتي اسلامي است، بررسي نمايد.

وقف كردن از كارهاي پسنديده و نيكويي است كه از ديرباز و حتي پيش از ظهور اسلام در جوامع بشري و عرف عقلاً متداول بوده و نمونه*هاي بسياري از آن را در كتب تاريخي، جامعه*شناسي و … مي*توان مطالعه كرد. آنچه از مطالعه اين مسأله اجتماعي در زمانهاي دور و نزديك به دست مي*آيد، اين است كه اين سيره حسنه همه جا به خاطر انگيزه ديني نبوده؛ بلكه در مواردي انگيزه*هاي ديگري را هم مي*توان ديد كه مردم را به سوي وقف كردن بر* مي*انگيخته است.

سنت وقف ويژه كشورهاي اسلامي و شرقي نيست؛ در كشورهاي غربي و حتي در نقاط دور افتاده جزاير استراليا و آفريقا و در ميان سرخ*پوستان آمريكاي جنوبي اين سنت وجود داشته است؛ اين اقوام براي معابد، پرستشگاه*ها، كليساها، صومعه*ها و ديرهايشان موقوفه*هايي اختصاص مي*داده*اند، به ويژه در عهد باستان در يونان، چين، هند، ژاپن، روم، بابل و فلسطين قبل از اسلام نيز موقوفاتي وجود داشته است (سازمان اوقاف و امور خيريه، 1372، ج 2، ص 41). فقهاي بزرگ ما نيز در آثار خود درباره وقف كردن پيشنيان سخن گفته*اند. مثلاً صاحب جواهر مي*گويد: زرتشتيان بر آتشكده*هاي خود وقف مي*كنند (نجفي، 1981م، *ج 28، ص 31). و جاي ديگر مي*گويد: اگر يهود و نصاري بر كليسا وقف كنند يا براي تورات و انجيل، جايز است؛ بي*آنكه فقيهي در آن اختلاف داشته باشد (نجفي، 1981م، *ج 28، ص 36).

ملل قديم اقوام آريايي، خاصه نژاد ايراني كه از زمانهاي بسيار قديم به پيروي از آيين و كيش خود به كارهاي نيك و آباداني و دستگيري از درماندگان و بينوايان توجه بسيار داشتند، به يقين داراي موقوفات و نذور بسياري براي نگهداري معابد و آتشكده*هاي خود بوده*اند كه پاره*اي از آنها در بعضي از شهرستانهاي ايران مثل يزد و كرمان در نزد زرتشتيان باقي و داير است. از روي قراين مي*توان حدس زد كه آتشكده معروف آذرگشسب در بلخ موقوفات و نذور بسيار داشته است (شهابي، بي*تا، ج 1، ص 2). مردم مصر در قديم با فكر وقف اجمالاً آشنا بودند. املاكي بر خدايان، معبدها و مقبره*ها اختصاص مي*يافت تا درآمد آنها به مصرف تعميرات، نوسازي، اقامه مراسم و خرج كاهنان (رهبران ديني) و خادمان برسد و اين گام به قصد تقرب به خدايان برداشته مي*شد (همو، ص 39). روميان با نظام مؤسسات كنيسه و مؤسسات خيريه آشنا بودند؛ اين مؤسسات به اداره فقيران و ناتوانان مي*پرداخت. و اموالي به اين مؤسسات اختصاص مي*يافت تا به مصرف فقرا و ناتوانان برسد (همو، ص 39).


سازمانهاي غيردولتي بعد از اسلام
از آغاز پيدايش دين مقدس اسلام كارهاي خير جمعي و از آن جمله قرض*الحسنه و وقف جايگاهي رفيع داشت، همه پيشوايان بزرگوار ما در اين راه خير پيشگام بوده*اند و در درياي بيكران علوم فقهي گوهرناب وقف مقامي رفيع دارد. از زمانـي كه استنباط علمـي عميق اسلامي از منابـع چهارگانه كتاب، سنـت، عقل و اجماع شروع و علم *فقه به وجود آمده، بابي به وقف اختصاص يافته است.

نخستين صدقه موقوفه در اسلام زمينهاي مخيريق است. مخيريق آنها را با وصيت در اختيار پيامبر (ص)گذاشت و پيامبر (ص)آنها را وقف كرد (واقد، 405ه*، ج 1، ص 262). مخيريق مردي يهودي بود كه در جنگ احد مسلمان شد و در جنگ نيز شركت كرد. وي در آن جنگ به شهادت رسيد. بنابراين املاك وي از همان زمان به پيامبر (ص)تعلق گرفت. اين زمينها از هفت قطعه باغ تشكيل شده بود كه تا سال هفتم هجرت كارگران پيامبر (ص)باغها را اداره مي*كردند. اما در همان سال آن حضرت باغها را وقف كردند و سنت حسنه اسلامي وقف را تشريع نمودند.

اميرالمؤمنين (س)در مدت چندين سالي كه از كارهاي سياسي كنار گذاشته شده بودند، قهراً در اجتماعات حضور كمتري داشتند و لذا در اين مدت به امور كشاورزي، درختكاري، حفر قنوات و چشمه*ها در اطراف مدينه مشغول شدند و بدين وسيله املاك و باغها و مزارع فراواني درست كردند. حضرت باغها را در راه خدا به صورت زكات و صدقه واجب يا مستحب انفاق مي*كردند و در آخر عمر همه باغها و مزارع را وقف فرمودند؛ اين باغها براي حجاج خانه خدا، فقرا و خويشاوندان وقف شدند (مجلسي، 1403ه*، ج41، ص 43).

از جمله موقوفات حضرت علي (س)صد چشمه آب بود كه حضرتش در ينبع حفر كرده و براي حاجيان خانه خدا وقف فرمودند. ابن*شهر*آشوب موقوفه*هاي ديگري نيز از آن حضرت ذكر كرده* است (مازندراني، بي*تا، ج 2، ص 123).

قيام و شهادت سرور آزادگان حسين*بن*علي (س)علاوه بر آثار شگفت*انگيزي كه در فرهنگ قيام و شهادت به جاي گذاشت، در وقف و ايقاف نيز ابعادي گسترده و تازه به وجود آورد و وقف به چشمه جوشان و پر نور شهادت و ولايت پيوند خورد.

شيفتگان ارزشهاي والاي انساني و عاشقان راه خاندان عصمت و طهارت براي زنده نگهداشتن حماسه خونين كربلا كه عده*اي از دشمنان و بد خواهان در طول تاريخ قصد داشتند آن را به فراموشي بسپارند، در پديده وقف موفق شدند اين حماسه جاويد را تا قيامت همچنان تازه نگه* دارند و با برپايي مجالس عزاداري، آمادگي خويش را براي حضور در صحنه*هاي مبارزه با ستم*كاران تاريخ حفظ كنند. از اين زمان به بعد جلوه*هاي متنوع وقف در همه زمينه*ها به وجود آمد و از زمان خلافت عباسيان تشكيلاتي به نام «ديوان وقف» پديدار شد. در زمان سلطان سنجر تصدي امور وقف به علما و دانشمندان اسلامي واگذار شد و او در تحقق نظر واقفان خيرانديش تأكيد بسيار كرد. پس از حمله مغول و آرامش نسبي اوضاع مسأله وقف بار ديگر احيا شد و وزير دانشمند خواجه رشيد الدين فضل الله اماكن عام المنفعه*اي از قبيل مسجد، مدرسه، رصد*خانه و كتابخانه وقف كرد كه هم اكنون وقف*نامه آن تحت عنوان «وقفنامه ربع رشيدي» موجود است.

در زمان صفوي وقف، گسترش بسياري يافت و حتي براي تصدي و نظم اوقاف تشكيلاتي شبيه به «وزارتخانه» به وجود آورد كه به وسيله مستوفيان و صدور متوليان دقيقاً مورد رسيدگي و مميزي قرار مي*گرفت.

در زمان افشاريان و قاجاريان وقف به صورت نيمه آشفته*اي در آمد و بدان توجه نشد. بعد از قاجاريه بر اثر اقدامات روحانيت آگاه و مردم، بيشتر موقوفات احيا شده و با تأسيس «وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستطرفه» وقف صورتي مدون و قانوني به خود گرفت بعدها در سال 1313 شمسي قانون اوقاف و يك سال بعد نظامنامه آن تنظيم شد. اما در زمان قدرت ظاهري رضاخان و پسرش بتدريج وقف از صورت صحيح خارج گرديد و آنها بسياري از موقوفات را به نام املاك شخصي خود به ثبت رساندند و آنها را بر خلاف اصول فقهي به بهانه اصلاحات ارضي به فروش رساندند.

[donsaeid]

در زمان انقلاب شكوهمند اسلامي كه به رهبري حضرت امام خميني (قدس* سره) به وقوع پيوست، وقف دوباره احيا شد (سازمان حج و اوقاف، 1372، *ص14). درباره وقف آيات قرآني فراواني نازل گرديده است:

1ـ «مثل آنان كه مالشان را در راه خدا انفاق كنند مانند دانه*اي است كه از آن هفت خوشه برويد كه در هـر خوشه صد دانه باشد. خداونـد براي هر كس كه بخواهـد، باز هم بر اين مقدار بيفزايد»[3] (بقره، 261).

2ـ «هرگز به خير و خوبي كامل نمي*رسيد، مگر آنكه آنچه را دوست داريد، در راه خدا انفاق كنيد»[4] (آل عمران،92).

3ـ «نيكوكاري بدان نيست كه روي به جانب مشرق و مغرب كنيد. دارايي خود را در راه دوستي خدا به خويشان و يتيمان و فقيران و در راه ماندگان و سؤال*كنندگان بدهيد و هم در آزاد كردن بندگان صرف كنيد[5] (بقره، 177).

4ـ «آنچه از كارهاي خير پيشاپيش براي خود مي*فرستيد، نزد خدا بهتر از آن را مي*يابيد و با اجري عظيم*تر»[6] (مزمل،20).

در روايات نيز به امور خير بسيار سفارش شده است:

1ـ از حضرت علي(س) روايت شده است «صدقه و حبس دو ذخيره هستند پس آنها را براي روزگار خود حفظ كنيد»[7] (نوري طبرسي، 1411ه*، ج 2، ص 511).

2ـ از امام صادق(س) روايت است كه فرمود: انسان بعد از مرگش ثوابي نمي*برد مگر از سه خصلت: اول صدقه*اي كه در زمان حياتش جاري كرده باشد و بعد از مرگش همچنان در جريان باشد[8]؛ دوم سنت نيكويي كه بنا نهاده و پس از مرگش طبق آن عمل شود؛ سوم فرزند نيكويي كه برايش دعا كند (حرعاملي، بي*تا، ج 13، ص 292؛ صدوق، 1403 ه*، ج 1، ص 151، حديث 184؛ طوسي، 1406 ه*، ج 9، ص 232).

سازمانهاي غيردولتي حتي قبل از اسلام هم بوده است اما تحت اين عنوان نبوده از سازمانهاي غيردولتي بارز، علاوه بر وقف مي*توان قرض*الحسنه را نام برد.

انواع مالكيت
مالكيت بر دو نوع است: 1ـ مالكيت خصوصي؛ 2ـ مالكيت دولتي.

1ـ مالكيت خصوصي

عبارت است از وقف براي شخص يا اشخاص معين از قبيل اولاد و ذريه واقف. اين نوع وقف اختصاص به افراد محصور دارد و بايد براي موقوف*عليه ملكيت داشته باشد؛ يعني از بهره آن استفاده ببرد از قبيل وقف بر اولاد، علما و فقرا طبق آيه «ليس البر ان … و ابن السبيل و السائلين و في الرقاب» (بقره، 177). و همچنين آيه زير به صراحت در زمينه خدمات غيردولتي بيان گرديده است كه به لحاظ مديريت به شخص واگذار مي*شوند. «ان المسلمين و المسلمات و المؤمنين و المؤمنات…» (احزاب، 35) اين آيه ضمن آنكه خصوصيات مؤمنان (چه مرد، چه زن) را بيان مي*كند، اسباب نزول آيه را نيز چنين بيان مي*دارد كه چون رسول خدا(ص) از جنگ خيبر برگشت و در آن جنگ گنجينه*هاي آل ابي الحقيق نصيب مسلمانان شد، و حضرت فرمود كه بر طبق دستور خداي متعال بين همه مسلمانان تقسيم گردد (طباطبايي*،1363، ج 32، ص184).

2ـ مالكيت دولتي
عبارت است از وقف بر جهتي عمومي و مصلحتي همگاني نظير وقف كردن مسجـد، پل، حمايت از زنان بي*سرپرست و كاروانسرا. در اين نوع وقـف، مقصـود نفع تمام مردم است نه گروه خاص يا نوع معين و مشخص (الموسوي الخميني، 1390ه*،* ج 2، ص 123).

اگر كسي مالي را در راه خدا وقف نمود، اين وقف منصرف است به هر چيزي كه باعث نزديكي به خدا شود. مقصود از سبيل الله طريق و راهي است كه از آن به ثواب و پاداش حق تعالي مي*توان نايل شد و از آن طرف رضا و خشنودي حضرت حق تعالي را تحصيل نمود (ذهني، 1370، ج 9، ص 404). امور خيريه از همان آغاز صدور اسلام به عنوان عمل خير و سنت نيكو و پسنديده در شمار صدقه جاريه باقيات الصالحات به حساب مي*آمد و پاداش و اجر فراوان اخروي و شهرت و نام نيك و جاودانگي ياد و خاطره واقف را به همراه داشت. قرض*الحسنه، عملي بسيار پسنديده بود و به شدت مورد توجه عموم پيروان اسلام قرار گرفت هر يك از پيروان اسلام كه بر سرنوشت علمي فرهنگي، و معنوي جامعه اسلامي علاقه داشت، به اندازه استعداد و به قدر امكان خويش به اين كار كه از باقيات صالحات و سنتهاي حسنه بود، اقدام مي*كرد، به اين عمل نيز افتخار مي*نمود و به خاطر رضاي الهي در راه حفظ آثار علما و رساندن آن به نسلهاي آينده و كمك به پيشرفت جامعه اسلامي از هيچ تلاشي مضايقه نمي*كرد. نويسنده بر آن است كه قرض*الحسنه را بعنوان مصداق بارز سازمانهاي غيردولتي در انديشه اسلامي ارزيابي نمايد.

همان طور كه مي*دانيم در قرض**الحسنه، شخص بالفعل مقدار مال خود را داوطلبانه در اختيار ديگري قرار مي*دهد و فقط قصد خدمت دارد. در انديشه ديني اين عمل بايد با قصد قربت صورت پذيرد كه در اين حال، خدمات اين سازمان غيردولتي جنبه عبادي نيز پيدا مي*كند و قصد قربت يكي از شروط آن مي*گردد. اين سيستم قانونگذاري هم به تأمين بودجه و هم اعتبار و هم قصد قربت نياز دارد. اگر بنگريم، در مي*يابيم كه اسلام باز در اين مسأله جلوتر از ديگران است.



بررسي قرض*الحسنه در آيات و روايات

قرض*الحسنه در لغت: قرض[9] در لغت به معناي وام، وام دادن (حسيني دشتي، 1379، ج 8، ص 291) و جمع آن قروض است (جر، 1363، ج2، ص 179). قرض در اصطلاح عبارت است از اينكه مال را به ضمان ملك ديگري نمايند به اينكه به عهده او باشد كه خود آن مال يا مثل يا قيمت آن را بپردازد. به تمليك كننده «مقرض» يا وام دهنده، به قبول كننده ملك «مقترض» يا وام* گيرنده و به وام خواه «مستقرض» گفته مي*شود (الموسوي الخميني، 1365، ج 2، ص 635). همچنين به معني وام دادن بشري به بشر ديگر است (حسيني دشتي، 1379، ج 8، ص 293).

1ـ* «كيست كه خدا را وام (قرض*الحسنه) دهد و خدا بر او به چندين برابر بيفزايد. خداست كه مي*گيرد و مي*دهد و همه به*سوي او باز مي*گرديد»[10] (بقره،245). 2ـ اگر براي خداوند قرضي نيكو بدهيد، خداوند آن را براي شما چندين برابر مي*گرداند[11] (تغابن، 17).

3ـ براي خداوند قرضي نيكو بدهيد[12] (مزمل،20).

4ـ همانا زنان و مردان كه صدقه مي*دهند به خدا قرض نيكو دهند[13] (حديد، 1.