Book & Persian Literature

Collapse
X
 
  • Time
  • Show
Clear All
new posts
  • Rasputin
    Senior Member
    • Jan 2005
    • 63906

    #301
    On the most superficial level, Hafez’s ghazals deal with the worldly satisfaction of human appetites. He seems to have a keen eye for beautiful faces and an appreciation of the “flirtation” of the beloved, a word that he uses frequently (naaz, kereshmeh, and such). One can be quite satisfied with his worldly wine and beloveds -- even appreciate Hafez’s rarified sensuality. It seems to me that Hafez reached a tremendous individuation and discernment; that is, if we are to talk about the divine and the mystical, our starting point must be the physical. It is in the real flesh-and-blood lovers and consummation of love that we begin our initiation into the ranks of the elect.

    Hafez argues that the transcendent can be only understood through the flesh because flesh gives spirit a house, and the understanding of the nature of the house is imperative for an understanding of the content, the spirit. Not for a moment do I think Hafez considers his debauchery a terrible state of mind. On the contrary, it is from there that one slowly approaches a window at the end of the room and very slowly looks through the opening to see the other side. Without this flesh and blood awareness, spiritual awareness is at best difficult, at worst, misunderstood.

    On the first level of writing, Hafez provides the reader a table of delights to be consumed, experienced, and enjoyed, but one cannot remain in this place of delight for long. One must move on for better understanding of the world on the other side of the window. Therefore, the second level of expression is a painting of the transcendent. Ordinary wine becomes an element of God, beloved is the divine Person, and “Peereh Moghan” or “Tavern Keeper,” a manifestation of the divine. Without the literal tavern, understanding the metaphorical tavern is impossible. No wonder, Hafez has been considered both a “lout,” ready to corrupt the minds of men and “a spiritual,” who is conversant with the divine through his art, conflicting stances! He is both, of course, and unless we see the whole of the poet, we will only have access to a part of his mind.

    Fortunately, there are English poets who have a similar mind set. Keats considers this metaphor of window in his idea of “negative capability,” and Wordsworth talks about the attainment of the mystical through exposure of the body to the physical (nature). In this sense, then, my task as a translator becomes easier than I had anticipated. Not that I have substituted English metaphors for the metaphors of Hafez, but my awareness of English poetry makes it easier to deal with the task of translation with foreknowledge.

    Persian poetry enjoys such a variety of form and structure that discussing the style of even one poet will require an extended exploration. Since this book is a translation of the ghazals of Hafez, a few words should suffice here.

    Structurally, as in Anglo-Saxon poetry (e.g. Beowulf), all traditional Persian poetic lines are divided into two half-lines with a caesura in the middle. I suggest that most Persian poetry, as the traditional poetry of any other culture, was composed not so much to be recited as sung -- even without accompanying musical instruments -- either as chanting or straight singing. The caesura technically affords a singer to catch his breath -- certainly most singers were men -- in the middle of the line and then continue to the second half; Persian music is commonly in minor key and uses quarter-tone notes and trill, the rapid alternation of two tones either a whole or a half tone apart in the voice, requiring a great amount of exhaling breath.

    Some scholars use the term sonnet -- from sonata, meaning a song -- to refer to ghazal. Ghazals are certainly sonata, but this is not exactly an accurate naming because sonnet has a definite form of fourteen lines, both in the Pertrarchan and Shakespearean forms. An English sonnet is divided into three quatrains and an ending couplet; a Petrarchan sonnet is composed of two sections, the first with eight lines and the second with six. They both require definite rhyming schemes, which are consistent and syllabic.

    However, Hafez composes his ghazals in a varying number of lines and often uses whole words -- one could consider them as word refrains -- for his rhyming, which come at the end of all second half-lines and the two halves of the first line, a good reason for the editors of Hafez in Persian to arrange his poetry alphabetically and according to these end-words.

    The narrative voice in both English and Latin sonnets remains somewhat constant, which allows the poet to propose a theme in the first section of a sonnet and then go to a conclusion in the second part. Hafez has a clever twist to his ghazals. He commonly uses at least two voices, one in the main body of the ghazal, with varying conversational or descriptive tones, the voice remaining constant, as if an observer is making comments and is not necessarily involved with the content of the poem.

    Yet, when the final couplet is reached, often the voice changes, and it is Hafez’s turn to make a comment openly or be addressed by another mysterious voice, which could be the voice of his inner self, consciousness, or reason. I assume this device allows Hafez to say more than he is willing to say, at the same time escaping even a harsher censor from his critics. After all, when his voice is heard, it is all reason and circumspection. In the 202 ghazals that I have translated, rarely does Hafez leave himself open to criticism in the final couplet. If anything, he is self deprecatory and evasive
    .

    iran

    Comment

    • Rasputin
      Senior Member
      • Jan 2005
      • 63906

      #302
      استاد ايراني دانشگاه ليسبون، ترجمه پرتغالي گزيده‌اي از «مثنوي معنوي» را در دست انجام دارد.

      به گزارش خبرنگار بخش كتاب خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، سپيده رادفركه بيش از 11 سال است به تدريس ادبيات تطبيقي مشغول است، 40 داستان از مثنوي را با استفاده از نسخه‌هاي ايراني از جمله تصحيح زنده‌ياد بديع‌الزمان فروزانفر و نيز كتابي به زبان انگليسي درباره‌ي تحقيقات نيكلسون بر روي اين اثر بزرگ زبان فارسي، انتخاب كرده است كه آن‌ها را در حال ترجمه به زبان پرتغالي دارد.

      او اين اثر را با عنوان احتمالي «برگزيده‌اي از مثنوي مولوي» توسط يك ناشر پرتغالي به چاپ مي‌رساند.

      رادفر كه در مقطع دكتري آموزش زبان تحصيل كرده است، تصميم دارد تعدادي از آثار برگزيده‌ي ادبيات پرتغال را كه در ايران بيش‌تر با ترجمه از زبان‌هاي انگليسي و فرانسه به خوانندگان فارسي‌زبان معرفي شده‌اند، با ترجمه از زبان اصلي معرفي كند.

      «ليلي و مجنون» به زبان پرتغالي از تازه‌ترين آثار منتشرشده‌ي رادفر به شمار مي‌رود.


      iran

      Comment

      • Rasputin
        Senior Member
        • Jan 2005
        • 63906

        #303
        به تازگی ديوان عايشه درانی، از شاعر زنان مشهور عصر درانی ها در شهر هرات به کوشش و هزينه جليل نهيک فلاح، از ادب دوستان اين شهر چاپ شده است.
        آقای فلاح در نبشته کوتاهی که در آغاز ديوان آورده می گويد که ديوان چاپی عايشه را به طور تصادفی نزد يکی از کتابفروشان شهر هرات ديده و به بازچاپ آن اقدام کرده است.

        ظاهراً ساليان بسيار دور ديوان عايشه درانی در کابل چاپ شده بود که اينک ناياب شده است.

        آقای فلاح در آغاز اين ديوان، تحقيقی را از مرحوم غلام فاروق فلاح، برادرش آورده که از استادان ادبيات دری دانشگاه کابل بود.

        به نظر می رسد ديوان عايشه درانی بايد کامل باشد چرا که شامل قصايد، غزليات، رباعيات و قطعات برجای مانده از اين شاعر است.

        'ستاره ادب'

        عايشه درانی دختر يعقوب علی خان توپچی باشی يک تن از رجال عصر درانی های افغانستان است و خود نيز در زمان تيمور شاه درانی به سرايش شعر آغاز کرده است.

        آقای فلاح در نبشته تحقيقی خود در مورد عايشه، او را يکی از "ستارگان ادب و شعر افغانستان" در نيمه دوم قرن سيزدهم خورشيدی خوانده است.

        اين درست مصادف با زمانی است که به نوشته آقای فلاح، "احمد شاه درانی در قندهار توانست بر آشوب های حاکم در افغانستان غلبه کند و بنياد يک نظام نيرومند را در اين کشور بگذارد."

        احمد شاه نيز به شعر و ادب علاقه داشت و به سرايش شعر به زبانهای پشتو و دری می پرداخت.

        از او ديوانی به زبان پشتو و ديوانی ديگر به زبان دری در دست است.


        سه دوره شاعری
        شاعری عايشه شامل سه مرحله است، نخست مرحله غزلسرايی و سال های جوانی که در عهد تيمور شاه درانی گذشت. دوم مرحله سرايش شعرهايی با رنگ و بوی تصوف و عرفان است که مصادف با دوران جنگ های داخلی پسران تيمور شاه و حمله انگليس به افغانستان است.سومين مرحله نيز، شامل مرثيه سرايی های پس از شکست سلسله درانی ها در افغانستان می شود


        جليل نهيک فلاح، بانی چاپ ديوان
        طوری که از ديوان عايشه بر می آيد او مطالعات گسترده ای در صرف، نحو، معانی، بيان، تجويد، فقه و علم کلام داشته است

        حافظ و جامی

        آنگونه که روايت می کنند، عايشه نخستين شعر خود را در حضور تيمور شاه درانی، در تمجيد از "افق گلفام" کابل خوانده است:

        شفق را لاله گون ديدم نماز شام در گردون
        مگر خورشيد را کشتند که دارد دامن پر خون

        عايشه اين شعر را به گفته آقای فلاح در بيست سالگی سروده است.

        به نوشته آقای فلاح در دوره ابدالی ها و درانی ها بيشتر شاعران از حافظ و جامی پيروی می کردند و دنباله رو مکتب عراقی بودند.

        عايشه نيز به شعر حافظ علاقه داشت و می کوشيد اشعارش به سبک و سياق لسان الغيب باشد.

        نمونه ها

        حافظ:
        ساقی به نور باده بر افروز جام ما
        مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما

        عايشه:

        ساقی بيار باده و پر کن به جام ما
        تا نه رواق چرخ بگردد به کام ما

        حافظ:

        صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را
        که سر به کوه و بيابان تو داده ای ما را

        عايشه:

        اگر به خواب ببينم جمال رعنا را
        سر از سرور به افلاک می رسد ما را

        سه مرحله متفاوت

        آقای فلاح شاعری عايشه را شامل سه مرحله می داند:

        شاعری عايشه شامل سه مرحله است، نخست مرحله غزلسرايی و سال های جوانی که در عهد تيمور شاه درانی گذشت.

        دوم مرحله سرايش شعرهايی با رنگ و بوی تصوف و عرفان است که مصادف با دوران جنگ های داخلی پسران تيمور شاه و حمله انگليس به افغانستان است.

        سومين مرحله نيز، شامل مرثيه سرايی های پس از شکست سلسله درانی ها در افغانستان می شود

        نمونه ای از شعر عايشه در نخستين مراحل شاعری او در زير می آيد:

        بی تو ای مونس جان تخت سليمان چه کنم
        عمر خضر ار بودم حشمت خاقان چه کنم

        با تو در دوزخ سوزان بتوان زيست مدام
        بی تو با حور جنان روضه رضوان چه کنم

        گرچه ابر کرم از چشمه حيوان بارد
        بس ببارد به سر و لوُ لوُ و مرجان چه کنم

        نيست بر لوح بصر غير خط زنگاری
        چون نبينم رخ تو يوسف کنعان چه کنم

        روز شب کردم و شب روز نيامد يارم
        عمر بر باد شد اکنون سر و سامان چه کنم

        هر کسی کشته خود می درود آخر کار
        هستم از فعل بد خويش پشيمان چه کنم

        عايشه درد تو بگذشته ز قانون شفا
        چون علاجی نبود سعی به درمان چه کنم


        iran

        Comment

        • Rasputin
          Senior Member
          • Jan 2005
          • 63906

          #304
          سوم نامه‌های جلال آل احمد و سيمين دانشور برای کسب مجوز نشر ارايه می‌شود.

          به گزارش خبرنگار بخش کتاب خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، اين مجلد مربوط به سال‌های ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۴، نامه‌هايی را که اين دو نويسنده‌ی معاصر در سفرهای کوتاهشان به برخی نقاط دنيا ازجمله اروپا، شوروی سابق و آمريکا به هم نوشته‌اند، شامل می‌شود.

          کتاب در حجمی حدودا ۶۰۰ صفحه‌يی تدوين شده و به گفته‌ی مسعود جعفری - گردآورنده‌ی مجموعه - نامه‌ها تقريبا شبيه يادداشت روزانه هستند و به موضوع‌هايی همچون اصلاحات ارضی، انقلاب سفيد و غربزدگی می‌پردازند.

          جلد نخست اين مجموعه، نامه‌های سيمين دانشور به همسرش - جلال آل ‌احمد - (در مسافرت آمريکا در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۲) و جلد دوم، نامه‌های جلال به سيمين (در فاصله‌ی شهريور ۱۳۳۱ تا خرداد ۱۳۳۲) بود که جلد سوم، نامه‌های هر دو اين نويسنده‌ها را به‌هم شامل می‌شود.

          جعفری همچنين بخش دوم پايان‌نامه‌ی دکتری خود را با عنوان «سير رمانتيسم در اروپا» که به ايران اختصاص دارد، منتشر می‌کند.


          iran

          Comment

          • Rasputin
            Senior Member
            • Jan 2005
            • 63906

            #305
            بعدازظهر آخر صادق چوبک، مهستی شاهرخی
            وصیت کرد که جسدش را بسوزانیم و خاکسترش را به اقیانوس بدهیم،... حس می کرد دیگر رفتنی است... می گفت سعی نکنید مرا با دوا درمان نگه دارید. باید بروم

            چهارده تیرماه ۱۲۹۵(۵ جولای ۱۹۱۷). بوشهر - تولد: صادق چوبک. فرزند آقا اسماعیل (بازرگان) و رقیه سلطان
            کودکی من،
            جوانی من،
            و زمدگی من، زیر بالشم با من خفته
            و هر گه که بخواهم
            نگین زهرآگین آن را
            برمی مکم (آه نسان)
            ۱۳۰۱/۱۳۰۳. تحصیل دوره ابتدایی تا کلاس سوم در مدرسه سعادت بوشهر (با مدیریت میرزا احمدخان دریابیگی)
            زندگی من
            گذشتهءمن
            بیمار و گندگرفته
            نخل های گر گرفته، ریشه به دریا دریده کوهی
            الف دو زیر "اٌن" و دو زیر "آٌن" و دو پیش "اٌن" (آه انسان)
            "شاگردها با صورت ترس آلود و کتک خورده، شق و رق، ردیف پشت سر هم نشسته بودند و با چشمان وق زده و منتظر خودشان به معلم نگاه می کردند... نگاه ها بی نور بود بیشتر به توله سگ شبیه بودند تا به آدمیزاد..." (بعدازظهر آخر پاییز)
            ۱۳۰۲. زمستان - ابتلا به بیماری مالاریا و سفر به شیراز برای معالجه
            "نشسته بودیم سر سفره و ننم می خواس روزه ش رو واز کنه. یه زن عمو داشتم که اسمش رباب بود و خیلی با ننه م بد بود؛ برای این که او بچش نمی شد و ریختش مثه دیب منگلوسی بود. اومد تو ارسی ما وایساد کنار سفره؛ هنوز توپ افطار در نرفته بود. گفت:"باید بچه هات رو ورداری از این خونه بری. شوورت رفته شیراز زن گرفته و تو رو طلاق داده." ننم مثه این که برق گرفته باشدش، چشماش رو کاسه ی فرنی خشک شد. یه ساعت بعد عموم اومد تو اتاق ما. ننم سرش دستمال بسته بود و رو پلک چشم چپش یه تکه کاه با تف چسبونده بود برای این که پلک چشمش از زور گریه می پرید." (سنگ صبور. ص ۲۰۲)
            پدر که در کنار همسر دومش در شیراز زندگی می کند برای سرگرمی او میمونی به نام مخمل می خرد. پدر شب ها برایشان یکی بود یکی نبود جمالزاده و هزار و یک شب را می خواند و صادق چوبک در همان ایام بخش هایی از "سه مکتوب" میرزاآقاخان کرمانی را از زبان پدر می شنود.
            ۱۳۰۳. تابستان - نقل مکان به شیراز
            علاقه به عکاسی. مطالعه: دیوان سعدی و حافظ و شمس. قاآنی. منطق الطیر. فارس نامه ناصری. تاریخ سرجان ملکم خان (میرزا ملکم خان) و بخصوص: نقطه الکاف اثر میرزا جانی کاشی و بیست مقاله ی قزوینی و قصیده بلند امیر معزی "ای ساربان منزل مکن در دیار یار من". تحصیل در دبستان های: شفاعیه و باقریه و سلطانیه تا نیمه کلاس ششم. آموزش زبان انگلیسی در کلاس فاضل زاده بدیع و زبان عربی به کمک معلم سر خانه (ملا عباس) در منزل و مطالعه جامع المقدمات به عنوان کتاب درسی
            ۱۳۱۰. چاپ اولین نوشته های صادق چوبک در روزنامه محلی بیان حقیقت
            در این سالها چوبک جز چند مقاله برای این روزنامه هنوز داستان ننوشته است
            ۱۳۱۳/ ۱۳۱۲ - تحصیل در کالج آمریکایی در تهران و قبول شدن در کلاس هشتم کالج هم زمان با تحصیل در دبیرستان حیات در شیراز
            "سال ۱۳۱۳ من از مدرسه آمریکایی تهران به شیراز برگشتم که تصدیق سیکل اول را از یک مدرسه دولتی بگیرم. در این زمان که سخت مشتاق فلسفه و حکمت اسلامی بودم در مسجد نو شیراز نو در محضر محمد علی حکیم حاضر می شدم. این میرزا بعدها به تهران آمد و در مدرسه سپهسالار و دانشگاه معقول و منقول از اجله ی مدرسین حکمت الهی شد. در محضر او بود که من با یک سید شیرازی الاصل هندی شده آشنا شدم. مردی بود با لباس سفید کتان پاکیزه که می گفت از هندوستان آمده و طالب کسب معنوی ست. چون انگلیسی او خیلی خوب بود با من شاگرد مدرسه آمریکایی بودم. خیلی زود اخت شد و ساعت ها با هم حرف می زدیم و وقت می گذراندیم. روزی که او را به جرم قتل گرفتند، برای من روز عجیبی بود. زیرا با محاسبه ی روزهایی که او مرتکب قتل زنان شده بود، می دیدیم که او یا این قتل ها را انجام می داده و به مدرسه می آمده و یا بلافاصله بعد از درس به سراغ قربانی خود رفته بوده است."
            "گفتم:"سید! اگه این جا از این حرفا بزنی چوب تو آستینت می کنن..." بعد فکر کردم نکنه خود یارو جاسوس نظمیه باشه. تو پشتم لرزید و از ترس گفتم:"میدونی سید چیه؟ این جا هندسون نیست، این جا ایرونه. خدا رو شکر که همه چی داریم. ما لازم نداریم که یه بوگندویی مثل تو از هندسون بیاد واسمون کمیته آدمکشی راه بنداره..." (سنگ صبور. ص ۴۷)
            نوشتن گزارشی درباره سیف القلم، جانی معروف و قاتل زنان روسپی شیراز و چاپ آن (به همراه مقدمه ای دربارهع توانایی های نویسندگی صادق چوبک جوان به کوشش حسین شجره سردبیر روزنامه (و هم چنین معلم چوبک در کالج آمریکایی) در چند شماره روزنامه ایران (صاحب امتیاز: زین العابدین رهنما)
            "تازه مگه میذارن؟ من باید از هفت بند دیو زشت بادیه نشین بگذرم و لگد مالش کنم. باید بادیه رو آتش بزنم و دمل های پر از چرک و خون و لونه های مار و عقرب رو از بین ببرم. باید بادیه رو با آتش پاک کنم و جاش گندم بکارم." (سنگ صبور، ۴۷)
            ۱۳۱۳ تحصیل در کلاس سوم دبیرستان حیات در شیراز
            "جنایت و مکافات مرا دیوانه کرد. دنیای جنایت و مکافات دنیای تازه ای بود که گاه آدم از به یاد آوردنش به خود می لرزید." در این دوران چوبک داستان های بسیاری از از نویسندگان غیر ایرانی می خواند: چخوف. موپاسان. اوهنری. مارک تواین. توماس مان... چوبک سلما لاگرلوف را دوست دارد و عاشق فالکنر است. :"نویسنده باید بخواند. زیاد بخواند، دائماً بخواند و مصالح کار خود را با خواندن، فکر کردن، به یاد آوردن و منظم ساختن آنها آماده کند."
            ۱۳۱۳ خرداد - گواهی دولتی سیکل اول متوسطه در شیراز
            ۱۳۱۴ - بازگشت به تهران و کالج آمریکایی ها
            آشنایی با قدسی خانم (که همزمان به کالج دخترانه آمریکایی ها می رفت) آشنایی با مسعود فرزاد. آشنایی با پرویز خانلری از طریق مسعود فرزاد
            ۱۳۱۵. زمستان - آشنایی با صادق هدایت (که تازه از سفر هندوستان برگشته) توسط مسعود فرزاد
            هدایت به نظر من یک انسان کامل بود در همه چیز، در انسان دوستی، در جوانمردی، در وطن دوستی وبی طرفی، انسانی بی نظیر بود. اما... اگر منظورتان درباره ی آثار اوست باید اعتراف کنم که هدایت در نویسندگی بزرگ تر از آن است که بتوان آثار او را نقد کرد."
            ۱۳۱۶ خرداد - دریافت دیپلم دولتی در زشته ادبی همزمان با فارغ التحصیل شدن از کالج آمریکایی ها
            مرداد - ازدواج با قدسی خانم(متولد ۱۲۹۶)
            ۱۳۱۶ مهرماه - استخدام در وزارت فرهنگ و هنر و آغاز کار تدریس در دبیرستان شرافت خرمشهر
            ۱۳۱۷ نوروز - سفر پرویز ناتل خانلری در همراهی با علی اصغر حکمت وزیر فرهنگ وقت به خوزستان و اقامت چند روزه خانلری در منزل جدید چوبک در خرمشهر در آغاز دوستی عمیقی بین آن دو
            ۱۳۱۷ خرداد - بازگشت به تهران
            ۱۳۱۷ - خدمت نظام در دانشکده افسری
            جوخه ها،
            دسته ها،
            گروه ها،
            گردان ها،
            هنگ ها،
            لشگرها،
            سپاه ها،
            در میان خاک و خل بی خانمان!
            و در هم جوشان (آه انسان)
            ۱۳۱۸/۱۳۱۹ - سال دوم سربازی در رکن سوم ستاد ارتش (به خاطر نسلط اش بر زبان انگلیسی به عنوان مترجم)
            همانان که در بنای
            اهرام
            باغ آویزان
            آپادانا
            و بنگلوهای آفریقایی
            نقش بر گرده می کشیدند
            اکنون
            دنبال پازوکاها
            و خمپاره اندارها
            و ۷۵ ها
            و ۱۰۵ ها
            عرق ریزان
            با چشمان خون چکان (آه انسان)
            ۱۳۱۹ پاییز - پایان دوره سربازی. استخدام قراردادی با سمت تحویل دار در اداره کل ساختمان وزارت مالیه (دارایی)
            ۱۳۲۰ فروردین - سفر چوبک و هدایت به مازندران (ساری و آمل)
            ۱۳۲۰ پاییز - انتقال به بخش زبان خارجی وزارتخانه و کار ترجمه به عنوان کارمند قراردادی
            ۱۳۲۴ - منتظر خدمت شدن با حفظ حقوق از وزارت مالیه. تنظیم و چاپ: خیمه شب بازی
            "بزرگ علوی پس از خواندن داستانهایم مرا تشویق به چاپ آنها کرد و گفت یا به ایرج اسکندری نشان بده و یا به خامه ای."
            چاپ اولین داستان چوبک "نفتی" در هفته نامه مردم برای روشنفکران (نشریه ی هنری به ظاهر آزادی که در کنار نشریات ارگان حزب توده انتشار می یافت و انورخامه ای و احسان طبری از اعضای اصلی هیئت تحریریه آن بودند.) منتظر خدمت شدن به او فرصتی می دهد تا یادداشت هایش را تنظیم کند و اولین مجموعه داستان خود را منتشر کند. شب ها ساعتها، با مدادهای تراشیده روی صفحه ای می نوشته و پاک می کرده و دوباره می نوشته تا صورت مطلوب خود را پیدا کند.

            iran

            Comment

            • Rasputin
              Senior Member
              • Jan 2005
              • 63906

              #306
              نویسنده مثل یک بنا باید به کمک مداد و تردیدش مرتب کار تراز و شاغول را دنبال کند. تا پی دیوار اثر کج گذاشته نشود و ناگریز دیوار تا ثریا کج نرود." در این دوران چوبک برای تأمین مخارج زندگی به تدریس زبان انگلیسی در اماکن مختلف می پردارد. تدریس زبان انگلیسی در کالج البرز و مدرسه دارالفنون. شبها) انجمن فرهنگی ایران و بریتانیا (دوره عالی) و باشگاه افسران برای (افسران ارشد) (۱۱-۱۲ شب). منشیگری موقت در تجارتخانه صادق ایپکچی در سه دالان ملک در بازار.
              چاپ یکی دو داستان دیگر در هفته نامه مردم برای روشنفکران. برای چاپ کتاب خیمه شب بازی، احمد مهران پسر حاج معتضدالدوله رفاهی مالک عمده ی کوچه های مهران و رفاهی در لاله زار، هزار تومان به چوبک قرض داد و قرار شد که این قرض را خرد حرد از او پس بگیرد. و به این طریق خیمه شب باری در هزار نسخه و با خرج هزار تومان چاپ شد.
              " و بعد سجده دوم می نشینند و تشهد می خوانند. تشهد این است که آدم ایمان و یگانگیشو بخدا و رسول خدا تجدید کنه. تشهد این است: اشهد ان لا الا الا الله وحده لا شریک له... بعدم اومدیم خونه رفتیم قلعه بگیری بازی کردیم…
              "... شب ماه بود... تابسون چه خوبه... گور پدر مدرسه هم کردن چقدر پای کوره ها لیس پس لیس بازی کردیم... قاب بازی کردیم "و اشهدان محمداً عبده و رسوله"... و اونروز چقدر علی یه چش سپلشک آورد. همش یه خر و دو پوک آورد. همش یه خر و دو جیک آورد. چقدر مش رسول سربه سرش گذاشت. کاشکی حالام می شد بریم واسیه خودمون بازی کنیم.
              "الهم صل علی محمد و آل محمد"... (بعدازظهر آخر پاییز)
              "کتاب در همان چاپخانه ای چاپ می شد که مجله صبا در آن به چاپ می رسید. روزهای سه شنبه، روز آخر صفحه بندی مجله بود و کارگرها باید مجله را می چیدند."
              "یک زن جوان خوش هیکل، شهوت انگیز و اشراف منش، از آنهایی که برای امثال مراد در تمام عمر ممکن نیست حتا در دکان لباس شویی به پارچه لباسش دست بزنید، تند از پهلویش رد شد و بوی عطر مرفینی ملایمی به دنبال خودش پخش کرد. آناً یکی از احتیاجات مراد، مثل برق اعصابش را تکان داد، و این بوی را، تا آنجا که ریه اش جا داشت بالا کشید." (گلهای گوشتی)
              چوبک تصادفاً هر سه شنبه تکه ای از کتاب را به چاپخانه می فرستاد.
              "... مرد گردن کلفت سبیل از بناگوش دررفته تا او را دیده بود، بی معطلی قرص و قایم گرفته بود تو بغلش و حاجیه خانم هم به زور قربان صدقه روبنده را از روی او برداشته بود. آنوقت بغلش خوابیده بود... و آنوقت که کارشان تمام شده بود، آن تاجر یک پنجهزاری زرد مظفرالدین شاهی گذاشته بود کف دستش و روانه اش کرده بود..." (پیراهن زرشکی)
              "کارگرها چیدن صبا را کنار می گذاشتند و قصه ها را که برایشان جالب بود دست می گرفتند.
              "... فرورفتگی های بدنش (بدن جسد بر روی سنگ مرده شورخانه) زیبا و پر کشش بود کپلش با حرکت زمخت کیسه زنده می شد... لبهایش پیش آمده و نیمه باز بودند... برهنگیش حالت زنی را داشت که پس از یک لذت جنسی در بعدازظهر تابستانی در مکانی امن و دور از نظر، به خواب شیرین پر فسونی فرو رفته باشد." (پیراهن زرشکی)
              بالاخره ابوالقاسم پاینده چوبک را راضی می کند که روز ارسال قصه هایش را به چاپخانه عوض کند. "همان کارگران چاپخانه اولین خوانندگان کتاب بودند... آنها چندین نسخه کتاب را مجانی بردند و خواندند و خوردند."
              "مراد در نشئه این افیون زبون کننده زندگی {عطر تن زن عابر} فرو رفت و از دسترسی به آن دلش مالش رفت. پیش خود فکر کرد"خوب تیکیه ها... اینا رو کیا میگان؟ من نمی دونم چیشون از ما بهتره. اگه اون خداییکه میگن این تقسیما رو اون کرده بدسم میافتاد می فهمیدم چکارش کنم. مثه اینکه ما اهل این دنیا نیسیم." (گلهای گوشتی)
              "حقیقتش را بخواهید کارگران ساده چاپخانه ی مهران بزرگترین مشوقان من در کار نویسندگی بودند."
              چاپ خیمه شب بازی (مجموعه یازده داستان: نفتی. گلهای گوشتی. عدل. زیر چراغ قرمز آخر شب. مردی در قفس. پیراهن زرشکی. مسیو الیاس. اسانه ادب {تقدیم شده به صادق هدایت}. بعدازظهر آخر پاییز {تقدیم شده به مسعود فرزاد}. یحیی) علیرغم محبوبیت بسیاری که این کتاب در مدت کوتاهی به خاطر داستان "اسانه ادب" این مجموعه تا ده سال بعد اجازه تجدید چاپ نداشت.
              نجف دریابندری: "من گمان می کنم نخستین بار صدای مردم چنان که هست در مجموعه ی داستان های کوتاه صادق چوبک به نام خیمه شب بازی به گوش رسید. در این داستان ها برای نخستین بار آرمهایی از قبیل نفت فروش و کلفت و مرده شور و لات آس و پاس و فاحشه و پسربچه ی شاگرد مدرسه و کارمند عالیه به زبان خودشان حرف می زنند و نویسنده با دقت و مهارت غریبی عین صدای آنها را ضبط می کند."
              رضا براهنی: "تخیل چوبک دوزخی است، به دلیل این که محیطی که او در آن زندگی می کند دوزخی است که آتش طمع و فقر و وخشت و گرسنگی و شهوت دمار از روزگار انسان در می آورد. دوزخ، زبانی می طلبد و امکان نداشت دوزخ با زبانی که معمول بهشت منزه طلبان حقیر است، نشان داده شود."
              محمدعلی سپانلو: "در خیمه شب بازی چوبک قوی ترین نقاشی ها را از دقایق و جزئیات موضوع عرضه کرده است. او واقعیت ها را، جدا از آرمانهای اصلاحی، زیر ذره بین حساس نهاد و ده ها مرتبه درشت تر نمود. پس اگر بپرسیم چرا محیط فساد و تعفن و پلشتی، حاکم بر این قصه هاست؟ جواب اینست" محیط اجتماعی اثر را بنگر. این اهتمام چوبک ساخت ویژه ای به کارهایش داد. ساختی عکاس وار، بیرحم، بی توضیح. شبکه ای خشن که در آن شئامت نهان از طریق بزرگ نمایی {آگراندیسمان} عیان صورت می بندد. "
              "مراد... زیر لب گفت: "مادرجنده! اگه مام تو این ملک شانس داشتیم که روزگارمون از این بهترا بودش" همان طور که رویش به طرف جوی آب بود و به جعبه سیگار شناور نگاه می کرد، سرش به تنه ی درخت چناری خورد. "خواهر تو گاییدم." (گلهای گوشتی)
              جمالزاده در نامه ای خطاب به چوبک: " این هم خود فکری است و شاید نکاتی در آن باشد که بر نکته سنجان پوشیده نخواهد بود و شاید واقعاً در میان مردم رود و در محیطی که به اسم عفت و عصمت یوغ ستمگری بر روح و عواطف دختران و پسران ما زده اند، بی اثر نماند. خدا می داند."
              دکتر پرویز ناتل خانلری: "در بعضی از داستان های این کتاب مانند (چراغ قرمز) و (گلهای گوشتی) و (پیراهن زرشکی) توجه دقیق به منظره خارجی و رفتار و حرکات اشخاص که نتیجه و نماینده حالت روحی خاص آنهاست، نویسنده و هنرمند را در کار خود استادی زبردست معرفی می کند. بعضی از قطعات این کتاب حاوی هیچ گونه حادثه یا داستان جالب و و غیرعادی نیست و بلکه فقط یک گوشه ای از زندگی طبقه و دسته ای را بی اظهارنظر و استتنتاج از آن نمایش می دهد. اما در همین قسمت ها زبردستی نویسنده آن منظره عادی و ساده را که در همه روز با نظایر آن روبرو می شوند چنان زنده و برجسته نشان می دهد که خواننده را مجذوب می سازد. نمونه قطعات: نفتی. عدل. آخر شب. یحیی. و بعدازظهر آخر پاییز است. شیده خاص و ابتکار نویسنده در آن قطعات ظاهر می شود."
              دکتر رضا براهنی: " با انعکاس یافتن زبان و زندگی مردم در قصه، مردم هر چه بیشتر به سوی قصه روی خواهند آورد. همانطوریکه در مورد سه نویسندهء برجستهء روزگار ما، هدایت و چوبک و آل احمد این کار را کرده اند."
              ۱۳۲۴ زمستان - چاپ داستان "فردا" از صادق هدایت در پیام نوین
              "هدایت در یک روز زمستانی ۱۳۲۴ در کافهء فردوسی به من گفت: "چوبک به جنگت رفته ام." نفهمیدم مقصودش چیست. شب که داشتیم می رفتیم کافهء ماسکوت عرق بخوریم، باز گفت: "پیام نوین را بگیر. ببین چطور به جنگ "بعدازظهر آخر پاییز" ت رفته ام. مجله را گرفتم، دیدم هدایت داستان "فردا" را بر اساس گرتهء تکنیکی "بعدازظهر آخز پاییز" نوشته است. داستان "بعدازظهر آخر پاییز" قدم اولی از نوع داستانهای واقعی بود که راوی از درون خود حکایات و حوادث بیرون میدید و نقل می کرد. هدایت در "فردا" کارگر چاپخانه را به همین صورت درآورده بود... داستان "فردا" داستان ضعیفی از هدایت است."
              ۱۳۲۶ - کار به عنوان مترجم در اداره روابط عمومی سفارت انگلیس به دعوت اٍلٍول ساتن (شرق شناس انگلیسی). نوشتن داستانهای کوتاه
              انورخامه ای: "سال ۱۳۲۷ با زنده یاد خلیل ملکی و انشعابیون دیگر، ماهنامهء اندیشهء نو را منتشر می کردیم که باز کار انتخاب و ویرایش مقالات آن بر عهدهء من بود. به چوبک مراجعه کردم و داستانی از او خواستم. داستان "قفس" را در دو صفخه ماشین کرده بود از کیفش درآورد و به من داد. اگر آن را خوانده باشید (در مجموعهء انتری که لوطیش مرده بود چاپ شده است) می دانید که گذشته از تصویرگری بسیار ماهرانه، دارای محتوای عمیق فلسفی است. ماجراهای هستی و نیستی انسان در میان است. منتهی در اینجا نیز واقع نگری چوبک، مانند بسیاری از داستانهای دیگرش، رنگ بدبینی دارد، رنگی که غیر از آن نمی توانست داشته باشد. از این دو هنگامی که آن را برای چاپ به هیئت تحریریه ماهنامه دادم، اکثریت آنها با انتشار آن مخالفت کردند. و دلیل دیگری جز این که بدبینانه است و ایدئولژی سوسیالیسم با بدبینی سازگار نیست نداشتند! به هر حال چاپ نشد و نسخهء ماشین شده آن نیز در میان اوراق دیگر ماند و از میان رفت.
              "{مرغ ها} جایشان تنگ بود. همه تو هم تپیده بودند. مانند دانه های بلال بهم چسبیده بودند. جا نبود کز کنند. جا نبود بابستند. جا نبود بخوابند. پشت سر هم تک می زدند و کاکل هم را می کندند. جا نبود. همه تو سری می خوردند. جای همه شان تنگ بود. همه گرسنه شان بود. همه با هم بیگانه بودند. همه جا گند بود. همه چشم براه بودند. همه مانند هم بودند، و هیچکس روزگارش از دیگری بهتر نبود." (قفس)
              ۱۳۲۸ - چاپ انتری که لوطیش مرده بود ۰مجموعه سه داستان: "چرا دریا طوفانی شده بود". "قفس". "انتری که لوطیش مرده بود" و نمایشنامه "توپ لاستیکی")
              "باز هم از همان راهی که آمده بود، از همان راهی که فرار پیروزمندانه و در جستجوی آزادی از آن شده بود، برگشت. نیرویی او را به پیش لاشه تنها موجودی که تا چشمش روشنایی روز دیده بود، او را شناخته بود می کشانید. حس کرده بود که بودنش بی لوطیش کامل نیست. با رضایت و خواستن پر شوقی رفت به سوی کهنه ترین دشمن خودش که هنوز پس از مرگ نیز زنجیر او را به سوی خود می کشید. زنجیرش را به دنبالش می کشانید و می رفت. ولی این زنجیر بود که او را می کشانید." (انتری که لوطیش مرده بود)
              ۱۳۲۸ - کار ترجمه در شرکت نفت ایران و انگلیس (که در دوره مصدق تبدیل به شرکت ملی نفت ایران شد)، زندگی در طبقه چهارم آپارتمانی مشرف به خانه دکتر مصدق، ترجمهء یکی از قصه هایش به انگلیسی
              "نه. هیچ چیز بدی نگفتم. همش از ترقیات روز افزون کشور گفتم. یعنی چیز بدی وجود نداره که ازش حرف بزنم. مثلاً تو خیال می کنی امروز روی تمام کره زمین بگردی مملکتی به خوبی و فراوانی نعمت و نظم و امنیت ایرون پیدا میشه؟ به کوری چشم دشمن همه آن ها را تحت سرپرستی قائد اعظم الاشأن داریم." (توپ لاستیکی)
              ۱۳۲۸/۱۳۲۹ نامهء تحسین آمیز بلندبلایی از دکتر خانلری برای چوبک دربارهء کتاب انتری که لوطیش مرده بود از پاریس به تهران

              iran

              Comment

              • Rasputin
                Senior Member
                • Jan 2005
                • 63906

                #307
                شتابزده پا شد فرار کند. خواست از مرده لوطیش فرار کند. اما کشش و سنگینی زنجیر نیرویش را گرفت و با نهیب مرگباری سر جایش میخکوب کرد. گویی میخ طویله اش به زمین کوفته شده بود. (انتری که لوطیش مرده بود)
                ۱۳۲۹ همکاری با مجلات مختلف ادبی (به خصوص سخن دوره اول)
                محمود عنایت: "یک بار آل احمد کار عجیبی کرد. مقاله ای چاپ کرد که عنوانش را از چوبک وام گرفته بود: "انتری که لوطیش مرده بود" و این قصه را تطبیق داد با وضع انگلوفیل هایی که با رفتن انگلیسی ها یتیم شده اند در حالی که این شباهت فقط در ظاهر امر بود و قصه چوبک مفهوم عمیق تری از این حرف ها دارد. دوران خروش و خشم و هیاهو بود و کار چوبک بی آن که شاید خودش بخواهد وارد جار و جنجال سیاسی شد."
                "از جایش بلند شد و رفت پیش لوطیش و خیلی نزدیک باو نشست: صورت لوطیش باو هیچ نمیگفت برو. نمیگفت بنشین. نمیگفت چپق چاق کن. نمیگفت لنگ رو سرت بپیچ. نمیگفت شمع شو. نمیگفت جای دوست و دشمن کجاست. نمیگفت چشمهاتو ببند. نمیگفت "بارک الله شمشیری، درس بگیر شمشیری" نمیگفت. نمیگفت "سوار سوار اومده" نمیگفت "آی حلوا حلوا حلوا داغ و شیرینه حلوا"، به او هیچ نمیگفت. هز چه تو چهره او دقیق میشد چیزی ازش دستگیرش نمیشد..." (انتری که لوطیش مرده بود)
                رضا براهنی: "چوبک گفتار را به صورت گفتار و زمان وصل را به صورت کتابی می آورد و معلوم است که این نوع طرز بیان را در نتیجه تمرین و ممارست و دقت در صحبت مردمی که عامیانه حرف می زنند یاد گرفته است و میداند که مردم عادی در کجاها حروف ، صداها، کلمات را ادغام میکنند و در کجاها کش می دهند و در کجاها ضرب المثل ها را به کار می برند و کجاها نتیجه مطلوب می گیرند. چوبک نه فقط از طریق شخصیت هایی که خلق کرده خود را نویسندهء مردم بدبخت نشان میدهد، بلکه با تقلید از زبان مردم بر خلق هنرمندانه آن زبان در قصه ها و اندیشه متعلق به آن طبقه میماند."
                ۱۳۳۲ پاییز - نقل مکان به ساختمانی ناتمام از زمینهای وقفی حاجی مخبرالسلطنه هدایت در دروس
                بختکی که در این کابوس مرگبار
                بر ما افتاده
                سنگین است.
                متعفن و چرکین است.
                کشنده است
                باید کاری کرد کارستان (آه انسان)
                ۱۳۳۴ چاپ دوم خیمه شب بازی (با حذف داستان "اسائه ادب" و اضافه کردن داستان "آه انسان") و ترجمه پینوکیو به نام "آدمک چوبی" اثر کارلو کولودی
                "من فکر کرده ام بچه های این مملکت که آینده سازان ما هستند، فاقد کتاب خوب و آموزنده می باشند. در کشورهای دیگر بیشترین رقم را برای چاپ کتاب های کودکان در نظر می گیرند. متأسفانه در کشور ما کسی به فکر فرزندان ما و آینده آنها نیست. به همین خاطر با بررسی آثار بسیاری از نویسندگان خارجی، کار برجستهء "کارلو کولودی" را بیشتر پسندیده ام و آن را برای بچه های ایرانی ترجمه کرده ام."
                گریهء زیر دندان جویدهء شما را می شنوم
                چرا نمی گویم؟
                چرا نمی نویسم؟
                نمی توانم؟
                هوشم، حواسم، روحم، مرده؟
                نه! (آه انسان)
                ۱۳۳۴ تابستان - سفر چند ماهه ای به آمریکا برای شرکت در سمیناری در دانشگاه هاروارد، سفر به بوستون و نیویورک و واشنگتن. پیشنهاد مدیریت بخش فارسی "صدای آمریکا" که نپذیرفت.
                سفر به مسکو و سمرقند و بخارا و تاجیکستان به دعوت کانون نویسندگان اتحاد جماهیر شوروی
                ۱۳۳۶ ترجمه و چاپ انتری که لوطیش مرده بود توسط پیتر اوری در "دنیای جدید نویسندگی"
                ۱۳۳۸ ترجمه شعر "غراب" اثر ادگار آلن پو در: کاوش (مجله انتشارات شرکت نفت)
                ۱۳۴۱ اقدام به تهیه فیلم "دریا" بر مینای داستان (چرا دریا طوفانی شده بود)
                "نه چه ترسی داره؟ از چه بترسم؟ باد و تیفون که ترس نداره. همیشه دریا اینجوری نیس. گاهی وختی که قرآن یا بچیه حرومزده توش میندازن دیونه میشه." (چرا دریا طوفانی شده بود)
                "دریا" اولین فیلم بلند ابراهیم گلستان است که به تحقق نپیوست. بازیگران: فروغ فرخ زاد (نقش اول)، تاجی احمدی، پرویز بهرام، زکریا هاشمی، اکبر مشکین و رامین فرزاد (دو سکانس باقیمانده از این فیلم نشاندهنده این است که گویا تست های مقدماتی فیلم انجام شده ولی از اجرای طرح منصرف شده اند.)
                "موجهای سنگین قیرآلود به بدنهء ساحل میخورد و برمیگشت تو دریا و پف نم های آن توی ساحل می پاشید و صدای خراب شدن موج ها منگ کننده بود و آسمان و دریا مست کرده بودند و دل هوا بهم می خورد و دل دریا آشوب میکرد و آسمان داشت بالا می آورد و صدای رعد مثل چک تو گوش آدم میخورد و از چشم آدم ستاره می پرید و موجها رو سر هم هوار می شدند." (چرا دریا طوفانی شده بود)
                شیشهء فانوس خورشید
                زنگار گرفته
                روغن پیه سوز ماه
                ته کشیده
                خم نیلی آسمان چرک ناک شده
                اما این جاودانه نیست (آه انسان)
                ۱۳۴۲ مرداد - چاپ تنگسیر (این رمان به قدسی خانم تقدیم شده است)
                "هیچ چیز نیس که بقد شرف و حیثیت آدم برابر باشد... حتی زن و بچهء آدم، درسه که چشمشون به دس ماس و ما باید بفکرشون باشیم و زیر پر و بال خودمون بزرگشون کنیم. اما نه با پررویی. این خوبه که فردا که بچه هامون بزرگ شدن مردم بشون بگن،باباتون نامرد بود!" (تنگسیر، ۹۰/۹۱)
                رضا براهنی: "{چوبک برای غنای زبان خویش} بیشتر از تخیل خود و برای منابع بعد، از حافظهء کلامی خود استفاده میکند. کلمات احساساتی پوک و بی هدف را به کار نمی گیرد. کلمه مثل برچسبی است روی مفهوم و جهت و انرژی و تحرک آن را نشان میدهد."
                احسان طبری در نامه ای به فهیمه راستگار: "تنگسیر نخستین رمان ایرانی است که نه فقط فانتزی نویسندگی در آن، آن هم به حد جدی وجود دارد، بلکه دارای تکنیک صحیح و مدرن نویسندگی است. بر خلاف شوهر آهو خانم که باید اعتراف کنم نتوانستم جز کمتر از ثلث آن را بخوانم - و اثری است که مسلماً نویسندهء با استعدادی آن را نوشته تنگسیر به علت تکنیک و مبتکرانه بودن زبان، کنکریت بودن محاوره ها، احساس ها، و واکنشهای انسانی چهره ها و غیره برای من نیروی جاذبهء واقعی داشت. روشن است که چوبک نویسندهء پخته ایست و یکی از یهترین پروردگان مکتب هدایت (ولی بدون شک با مختصات و ویژگی های original خود.) تنگسیر در ادبیات معاصر ما منزلگاهی است (چند کلمه خوانده نمی شود) خود این رشد نویسندگی است. این یک موفقیت شایان آفرین نویسنده، و ارزش نسبی آن در ادبیات ایران (نه ارزش مطلق آن در ادبیات جهان) بالاست. روح اجتماعی تنگسیر: طغیان مرد غول پیکری مانند محمد بر ضد پلیدی، مثبت است. رمان درخور آن است که درباره اش یک اتود وسیع نوشته شود. جوهر رمان در زبان nuances و کنکرت آنست که شاید، گاه به سوی آنومالی می رود ولی خیلی بندرت ولی همیشه به حد شگرفی بلیغ، کوتاه، تصویرانگیز و کوبنده است و مانند مشتی ریگ خشک و براق، با جسمیت و حجم روشن و معین روی هم صدا میکند."
                "{محمد خطاب به گاوی که بر آن مهار میزند} اگر تو هم جای من بودی ناچار بودی همین کارو کنی. اگه ولت کرده بودم میترکیدی. اما بدیش اینه که تو نمی دونی آدمیزاد چقدر بدجنسه. اگه تو از آدمیزاد بدجنس تر بودی این تو بودی که می باس به دماغ آدمیزاد مهار بزنی." (تنگسیر)
                "برای این که تنگسیر را بهتر بفهمی باید بدانی آنچه در آنجا به عنوان داستان میخوانی واقعیت بیرحم و عریانی است که من خود شاهد آن بوده ام."
                "ما تنگسیرا مردم بدبختی هستیم." (تنگسیر: ۱۱۲)
                "برای درک این واقعیت باید به شن زارهای جنوب، به دریا، به مردمی که هسته خرما میخورند متعلق باشی."
                آمد از در خانهء ما گذشت و من نخستین بار برای زمان کوتاهی او را دیدم. آدم گنده ای بود با چهرهء تافته و چشمان خونبار. آرام و بی تشویش راه میرفت. من داشتم تو کوچه خودمان با چند بچهء دیگر "تنگسیه" بازی میکریم. تو سوک دیوار آب ریخته بودیم و گل سفتی درست کرده بودیم و در آن چوبهای کوتاهی که "تنگسیه" نام داشت فرو می کردیم. وقتی که محمد از پیش ما گذشت تنها بود و هیچکس پشت سرش نبود و من نمی دانم چطور شد که ناگهان چشمانم تو چشمان او افتاد. و من در آن دم نمی دانستم که کیست و چکار کرده. خیلی بچه بودم شاید شش سالم بود آنوقت ها تو بوشهر زیاد تنگسیر آمدورفت می کرد و ما آنها را از زلفان بلند و اندام یغور و کلاه نمدیشان میشناختیمشان و به آنها "صحرایی" می گفتیم و از فروشندگان دوره گرد آنها کنار و گز و منگک می خریدیم. مهربان و پر حوصله بودند. زمان کوتاهی در کوچهء ما بود و بعد رفت ته کوچه و آنجا ناپدید شد." (تنگسیر، ۱۴۸)
                رضا براهنی: "حسن بزرگ تنگسیر در این است که نثر از ابتدا تا پایان کاملاً یکدست است. زیباترین نمونهء نثر توصیفی چوبک را باید در تنگسیر جست. حتی نثر سنگ صبور، تا این حد یکدست و قرص و زیبا و درخشان نیست."
                ۱۳۴۲ مرداد - چاپ روز اول قبر (مجموعه ده داستان کوتاه: گورکن ها. چشم شیشه ای . دسته گل. یک چتر خاکستری. پاچه خیزک. روز اول قبر. همراه. عروسک فروشی. یک شب بیخوابی. همراه "شیوهءدیگر" و نمایشنامه هفتخط)، این کتاب به روزبه چوبک، پسرش تقدیم شده است.
                ۱۳۴۲ اسفند - چاپ چراغ آخر (مجموعه هشت داستان کوتاه: چراغ آخر. دزد قالپاق. کفترباز. عمرکشون. بچه گربه ای که چشمانش باز نشده بود. اسب چوبی. آتما، سگ من بود. ره آورد (شعر بی وزن). پریزاد. دوست)
                مسعود فرزاد در نامه ای خطاب به صادق چوبک: " "ره آورد" را خواندم. قطعه ای درخور ادگار آلن پو یافتمش."
                شیشهء فانوس خورشید
                صیقل گیرد
                روغن پیه سوز ماه
                افزون گردد
                و چرکی رخسارهء نیلی سپهر
                زدوده شود (آه انسان)
                ۱۳۴۵ چاپ سنگ صبور (این رمان به زادگاهش بوشهر تقدیم شده است.)
                "من حرفای که بتو می زنم به هیچکه نمی تونم بزنم. تو آخه... سنگ صبور منی، هر چی دارم به تو می گم. آخرش یا تو باید بترکی یا من. اما اگه گوهر پیداش بشه منو تو بغل بگیره. اونوخت دیگه باید تو بترکی. من گوهرو دوسش می دارم." (سنگ صبور: ۲۰۷-۲۰۸)
                رضا براهنی: "تکنیک تمام قصه های چوبک، به استثناء ("بعدازظهر آخر پاییز" پیش از رسیدن به سنگ صبور) قراردادی است... چوبک هرگز رئالیسم را کنار نمیگذارد، ولی در آن دو قصه میکوشد به واقعیت از یک زاویه دیگر بنگرد و شاید میکوشد به واقعیت یک بعد دیگر نیز بدهد و تجربه ها را طوری به روی یکدیگر سوار کند که هرمی از تجربه ها برای شخصیت ایجاد شود، و این تقریباً همان کاری است که پیش از چوبک (هنری جیمز) کرده است..."
                "سنگ صبور قرار بود داستان دوازدهم کتاب خیمه شب بازی باشد. طرح این داستان را من در سال ۱۳۲۰ ریختم. اول اسم آن را گذاشته بودم "لعان" یعنی فرزندی که پدر در حلال زادگی او شک می کنند و در حقیقت با نفی و انکار ابوت خود، فرزندی را که به او منسوب است طبق قوانین اسلامی از آن خود نمی داند. اصل داستان حکایت زنی ست که بر سر چهار زن دیگر وارد خانه ای می شود و مرد خانه که در حسرت فرزند میسوزد از او صاحب اولاد ذکوری میشود. اما یک اتفاق به همراه توطئه چهار هوو سبب میشود که این بچه "لعان" بشود. اتفاق همان است که در سنگ صبور آمده. یعنی بچه در شلوغی "حرم شاه چراغ" به علت خوردن آرنج زائری به دماغش خون دماغ میگردد و بر اساس یک خرافه که میگوید اگر حرامزاده ای وارد حرم شاه چراغ بشود، خون دماغ خواهد شد، انگ حرامزادگی بر پیشانی طفل میخورد. این داستان که قرار بود داستان دوازدهم خیمه شب بازی باشد، یازده بار نوشته شد، ماشین شد، آماده شد که به مطبعه برود، ولی چون راضی نبودم، دوباره از سر نوشتم و بالاخره صورت دوازدهم آن به چاپ رسید."

                iran

                Comment

                • Rasputin
                  Senior Member
                  • Jan 2005
                  • 63906

                  #308
                  انورخامه ای: "بحث دربارهء سنگ صبور نیاز به کتابی جداگانه دارد چون یک رمان به تمام معناست، آن هم رمانی عمیق و بسیار باارزش. تعدد تم ها و تعدد شخصیت ها و قهرمان ها، صحنه های بسیار حساس و تصویرگری ماهرانه چوبک از آن ها، و مهم تر از همه توصیف حالت روانی هر کدام و جنگ درونی با خویشتن خویش، این کتاب را یکی از بهترین رمان های زمان ما ساخته است. رمانی که با داستان های برجسته ترین نویسندگان جهان برابری میتواند کرد."
                  "ننم رف رف تا تاریک شد. یه هو دیبو از پشت درختا در اومد و قاپش زد و بردش تو کته زغالی. ننم دیگه نمیادش. در اتاق ننم بسه. ننم با دیبو رف تو اطاق خودمان. بعد آقا دیبو تنوره کشید رف هوا. ننم رف تو کته ی زغالی سر دیبو بجوره؛ رشک و شپشاش بگیره. دیبو افتاد رو ننم. اووخ ننم دردش اومد گفت:"آخ مردم." کچل اومدتش ببره، مرده شور مکش و ببره. یک، دو، سه، چهار. چقده ماهی تو حوض هس. مثه النگوای دس ننم تو آفتاب برق میزنن. مثه خون سر مرغ. همیه این ماهیا مال خودمه. احمد آقا گفت" "همش مال خودت باشه." میگیرم میبرم شب تو بغل خودم میخوابونمشون. حالا که ننم نیس. تو بغل ماهیا میخوابم." (سنگ صبور، "کاکل زری"، ۳۶)
                  جمالزاده در نامه ای خطاب به چوبک: " سنگ صبور داستان چند تن مرد و زن و کودک بینوای خودمانی است که مظهر جماعت کثیری و بلکه اکثریت هموطنان ما هستند. در جهل و بی خبری و خرافات و گرسنگی و کثافت و دروغ و فریب غوطه ورند و معهذا چندان گله و شکوه ای از خالق و مخلوق و خلقت ندارند و تریاق توکل و رضا دل خود خوش میدارند. بی نهایت استادانه از عهدهء کار برآمده اید و همچنان که گویا سابقاً معروض داشته ام آنچه را گوش می شنود و آنچه را به چشم می بیند - (و گاهی آنچه را خاطر احساس میکند) همه را مانند دستگاه عکاسی و جعبهء صوت صدا با قدرت و بصیرت کامل منعکس ساخته اید... املاء عوامانه علت دیگری هم ممکن است داشته باشد که هموطنان ما را از باسواد شدن و با فارسی صحیح و فصیح و درست آشنا شدن تا اندازه ای باز بدارد. ولی این ها را شاید بتوان امر ذوقی دانست و شاید مباحثه در آن زیاد مفید واقع نگردد و موضوعی نداشته باشد. لکم دینکم ولی دینی.
                  ساختمان کتاب هم که فرانسوی ها آن را structure میخوانند تازگی دارد و میتوان احتمال داد که از سبک و شیوهء رمان نویسی جدید الهام گرفته باشید... چرا نباید زود معلوم شود که متکلم کیست. چرا خط گاهی درشت تر و گاهی بلافاصله ریزتر میشود. چرا دیروز و امروز و فردا درهم آمیخته است. البته به این سئوال ها و ایرادها میتوان بسیار جواب داد و لابد خودتان بهتر از هر کسی میتوانید جواب بدهید. آن چه مربوط به شخص من است ... با اینکه میدانم و اعتقاد دارم که دنیا باید به جلو برود و ترقی کند... فن رمان نویسی تازه در مملکت ما رواجی گرفته است و شاید در تمام این نیم قرن اخیر بیشتر از ۵۰ (پنجاه) الی صد رمان نوشته نشده باشد. در این صورت باید قدری حوصله به خرج داد و سنگ صبور را در بغل گذاشت تا مردم خواننده قدری با طرز معمولی رمان آشنا یشوند آن وقت باز یک قدم تازه برداشت. در هر صورت چوبک عزیز ما سالک راه دیگری است و وجودش دستخوش جوش و خروش های دیگری است و این حرف ها برای او معنی ندارد و ما هم با نهایت خلوص و حسن نیت و صفا می گوییم "خدا به او قوت بدهد""
                  محمود عنایت: "تا وقتی سنگ صبور را نخوانده بودم نمی دانستم فقر هم می تواند مثل ثروت، شکوه و جلال داشته باشد. این اثر به سنفونی غریبی می ماند که از تک صداهای رنج آلود و دردآلود بوجود آمده و در گرماگرم همهمه و طنطنه ای که سطور خاموش کتاب از آمیزه استیصال و درماندگی مشتی انسان در گوش تو ایجاد میکند ناگهان متوجه می شوی که شوکت فقر کم از کوکبهء ثروت نیست."
                  جمالزاده در نامه ای خطاب به چوبک: "چوبک از پیش کسوتان ما در میدان ادب و داستان سرایی است و خودش رتبهء استادی یافته است و اگر چون من آدم عقب مانده ای بخواهم او را راهنمایی کنم مضحک خواهد بود. ممنونم که مرا فراموش نفرموده اید و جسارت ورزیده میگویم در چاپ دوم سنگ صبور داستانهای "انوشیروان و بوذرجمهر" و "یعقوب لیث و ازهرخر" و "زروان و اهریمن" را از داستان جهان سلطان و کاکل زری و شیخ محمد و احمدآقا و بلقیس و گوهر که بدون مبالغه بسیار عالی و ممتاز است جدا بکنید. زیاد با هم جور نمی آیند. میدانم که تازگی دارد ولی زیاد در پی تازگی هم نباشید. مراعات حال و ذوق خواننده را بکنید. ما برای مردم چیز می نویسیم نه برای خودمان. آن هایی که خیلی بزرگ بودند و واقعاً بزرگ بودند مثل بودا و سقراط و عیسی چیزی ننوشتند."
                  "سنگ صبور بر خلاف نوشته های دیگر چون شعر دارای کلید مفتاح است. باید سمبل ها را شناخت. باید از گذشته آگاه بود. باید گذشته، زمان و مکان و فضا همه چیز را در نظر گرفت.در هر خط صفحهء آن گرهی خفته است. کلید مفتاح در خم این سمبل ها، این گره هاست. پس از این چنین شناختی آنوقت رمز ناآشنای آن، آشنا خواهد شد. تازه آنوقت است که خواهی فهمید سنگ صبور یعنی چه... اگر من به کتابی ببالم به سنگ صبور است."
                  انورخامه ای: "با این همه به نظر من سنگ صبور به صورتی که منتشر شده یک نقص عمده دارد که از ارزش بزرگ آن میکاهد و این بی تناسبی نمایشنامه آخر کتاب با تمام شدن داستان است. این نمایشنامه هم از حیث شکل و هم از جهت محتوی با اصل داستان تفاوت فاحش دارد. مثل اینکه آن را با یک سنجاق، آن هم سنجاق قفلی به بقیه داستان وصل کرده باشند..."
                  "این ایرادها را کسانی میگیرند که روح سنگ صبور را نشناخته اند، مخصوصاً نمایشنامهء آخر کتاب، حکایت درخت دانش است که در باغ سنگ صبور روییده..."
                  ۱۳۴۶ چاپ مصاحبه ای از صدرالدین الهی با دکتر پرویز خانلری (درباره چوبک)
                  ۱۳۴۸ چاپ درازنای شب پرگو از نصرت رحمانی (درباره چوبک) در روزنامه آیندگان
                  نصرت رحمانی: "خانه چوبک یکپارچه از چوب ساخته شده است. همه چیز شکلی روستایی دارد، و بس زیباست، مخصوصاً کتایخانه اش، حسن قائمیان نویسنده و دوست قدیمی هدایت و چوبک برایم گفته بود که چوبک این خانه را سالها پیش در جوانی خودش طرح ریزی کرد و همه چیز آن را به سلیقه خود ساخته و پرداخته است.... از میان خیابان کوتاهی که در دو طرفش دو سرو یله داده بود... از کنار سروها... گذشتم و وارد ساختمان شدم. صادق را در کتابخانه اش یافتم. کتابخانه صادق تنها پناهگاهی ست که صادق را هنگامی که به کلی از یافتنش مأیوس شدی در آنجا پیدا خواهی کرد {سالن پذیرایی} جالب توجه بود. اجاقی چون آتشگاه در کنار آن شعله سر می کشید. وجود خانم آرامش و صمیمیتی به محیط داده بود. اولین چیزی که توجه مرا جلب کرد عکس جالبی از صادق هدایت بود که سالها پیش با پسر کوچک چوبک گرفته بود. کتابخانه بسیار مرتب، تابلوهای جالب، اما سخت خودمانی، دل پسند..."
                  "ازش {از صرت رحمانی} خوشم آمد که نشستم حرف هایم را با وی در میان نهادم. اما قرار نبود اینها چاپ شود. من اهل مصاحبه نیستم... شعرهای رحمانی را خوانده بودم. پسندبده بودم. به این جهت به خلوت خود راهش دادم ولی چرا این کار را کرد؟ چرا؟"
                  ۱۳۴۹ تدریس در دانشگاه یوتا به عنوان استاد مهمان (سال تحصیلی ۱۹۷۱/۱۹۷۰)
                  ۱۳۵۱ شرکت در کنفرانس نویسندگان آسیایی و آفریقایی در آلماآتا در قزاقستان شوروی. چاپ برگزیده آثار چوبک به زبان روسی توسط خانم زویا عثمانووا و آقای جهانگیر دری زیر نظر پروفسور کمیساروف. چاپ ویژه صادق چوبک در روزنامه اطلاعات
                  ۱۳۵۳ نمایش عمومی فیلم تنگسیر (بر اساس رمان چوبک) به کارگردانی امیر نادری در سینماها. ترجمه انگلیسی داستان "مسیو الیاس" توسط پروفسور ویلیام هانوی (استاد زبان فارسی دانشگاه پنسیلوانیا)
                  ۱۳۵۳ بازنشستگی چوبک و سفر او به انگلستان و آمریکا. فوت پدرش در سن هفتاد و نه سالگی در لندن
                  ۱۳۵۵ ترجمه انگلیسی داستانهای "نفتی" و "آه انسان" در مجله ادبیات شرق و غرب
                  ۱۳۵۸ ترجمه انگلسی سنگ صبور توسط محمدرضا قانون پرور (چاپ ۱۹۸۹، انتشارات مزدا، کالیفرنیا)
                  ۱۳۵۹ ترجمه انگلیسی روز اول قبر توسط مینو ساوت گیت
                  ۱۳۶۱ ترجمه انگلیسی برگزیده ای از آثار چوبک با مقدمه ای از باگلی
                  "نه من هنوز باور نمی کنم که نمی بینم. هر روز صبح که از خواب بلند می شوم، فکر می کنم که بیناییم را بازیافته ام."
                  ۱۳۶۹، ۱۹ فروردین (۸ آوریل) - بزرگداشت چوبک توسط بنیاد و مرکز مطالعاتی دانشگاه برکلی، کالیفرنیا
                  در این دوران چون فقط یک هشتم نیروی بینایی برایش باقی مانده است دیگر نمی بیند. پس دیگر نمی تواند بخواند. از این رو همسرش به جای او می خواند و می نویسد و گاهی هم چوبک از کتابخانه کنگره نوارهای ویژه نابینایان را برای شنیدن به امانت میگیرد و گوش میدهد.
                  "اگر در کتابخانه نوار ترجمهء انگلیسی Antimémoires یا La Condition Humaine مالرو را داشته باشند خوبست."
                  محمود عنایت" "اکنون وقتی کتاب های چوبک را ورق می زنی می بینی جای نوشته های چوبک طنینی از ... فریادهاست و او از گواهان عادلی است که بر معرکه زمان خود شهادتنامه نوشته اند."
                  ۱۳۷۰ چاپ ترجمه مهپاره (ترجمه از سانسکریت به انگلیسی توسط "ف. و. بین" و از انگلیسی به فارسی توسط صادق چوبک)، انتشارات نیلوفر، تهران. مهپاره شانزدهمین بخش از نسخهء کهن متن مفصل سانسکریتی است که به نام "جوهر اقیانوس زمان" معروف است. مهپاره با اینکه حکایت عشق است ولی لبریز از اندرزهای والای انسانی و حکمت و فلسفه است.
                  کاوه گوهرین: "متن {مهپاره} را زنده یاد استاد مسعود فرزاد در اواخر پاییز ۱۳۲۵ میخواند و آن را به زیبایی غزلی از حافظ می یابد و چون برای ترجمه آن فراغتی پیدا نمی کند، آن را جهت ترجمه به صادق چوبک می دهد. دریغا که روزگار کج مدار چنان بازی می کند که قصه نویس ایران فراغتی نمی یابد که ترجمهء کامل این اثر سترگ را در همان زمان به انجام رساند."
                  ۱۳۷۱ جلسه ای درباره داستان نویسی چوبک در کنفرانس مطالعات خاورمیانه در شهر پورتلند
                  "به ظاهرکارهای من نگاه نکنید. این کارها را باید با حوصله و با توجه به زمانی که نوشته شده خواند."
                  صدرالدین الهی: "گاه ساعتها با دفترهای جالبی که از روزگار گذشته دارد خلوت می کند. گاه تکه ای از آن را برای محرمی فرو می خواند. چوبک شاید اولین و تنها نویسندهء ایرانی ست که روزنامهء خاطرات نوشته به طریق دقیق روزانه. تنی چند از ما این دفترها را دیده ایم. وقتی اوقاتش تلخ است می گوید" :می خواهم آتششان بزنم" وقتی ملامتش می کنی، می گوید: "برای کی چاپ کنم؟ این دفترها را من در شرایط دشوار تهران می نوشتم. داده بودم از آهن سفید صندوقی برایم درست بودند توی حیاط خانه چال کرده بودم و با این همه شب از ترس این که اگر بیایند و اینها را پیدا کنند و مرا آزار بدهند خوابم نمی برد. به هزار حقه آنها را آورده ایم این جا و حالا وقتی به آنها برمی گردم، به ایران برمی گردم، دلم تنگ می شود و حالم بد." پیرمرد دلش برای خانه، دروس، حیاط و باغچه و دفترش تنگ شده و ساعت های سختی را در خیال خانه می گذراند. چونان همهء ما."
                  "... این همه دفتر و کاغذ سفید، حالم را بد می کند. از این که نمی توانم سیاهشان کنم. فکرها و قصه هایی در سرم میجوشد، خیلی قشنگ و وقتی نمی توانم بنویسم، از این ناتوانی عصبانی می شوم..."

                  iran

                  Comment

                  • Rasputin
                    Senior Member
                    • Jan 2005
                    • 63906

                    #309
                    ۱۳۷۲ انتشار مجله ایرانشناسی (بنیاد کیان) شماره ویژه صادق چوبک به همت صدرالدین الهی
                    صدرالدین الهی: "{چوبک} از چند حکایت که در ذهنش جولان دارد حرف میزند و این با تقریر، کار تحریر را نمی توان انجام داد. در فکر است که دربارهء دامهایی که در زندگی پیش پای او گسترده شده چیزی بگوید. بر سبیل خاطره میگوید: "میخواهم اسم این کار را بگذارم "دام ها و دانه ها". این کار را شاید بشود روی نوار گفت و بعد پیاده کرد.""
                    ۱۳۷۴ چاپ دفتر هنر ویژه صادق چوبک (نیوجرسی) چاپ شش صفحه از دفتر خاطرات صادق چوبک با عنوان "دیروز" در همین دفتر و قطعه شعر داستان گونه "مبادا" در همین دفتر
                    ۱۳۷۵ مهرماه چاپ هشت صفحه از دفتر خاطرات چوبک با عنوان "سفر مازندران و چند یاد دیگر" در دفتر هنر ویژه صادق هدایت، نیوجرسی، سال سوم، شماره ۶
                    قدسی چوبک: "یک روز مرا نشاند کنار شومینه و هر چه که قبلاً نوشته بود را سوزاند. من نمی توانستم مانع او شوم و جلو او را بگیرم. می گفت تمام شد هر چه بود تمام شد. وصیت کرد که جسدش را بسوزانیم و خاکسترش را به اوقیانوس بدهیم،... حس می کرد دیگر رفتنی است... می گفت سعی نکنید مرا با دوا درمان نگه دارید. باید بروم... به خواهرش می گفت بیا به دیدن ما، ما دیگر وقت نداریم همدیگر را ببینیم..." قدسی چوبک در گفتگو با مرتضا میرآفتابی، مجله سیمرغ، ۷۳ و گردون در تبعید، کلن، ۵۹، ۷، ۱۹۹۹/۱۳۷۶
                    قدسی چوبک: "... حالش خوب نبود. دکترها گفتند باید جایی باشید که از شما پرستاری کنند. صادق از خانه سالمندان بدش می آمد. این اواخر وضع بدی داشتیم... در بیمارستان نه حرفی می زد و نه چیزی می گفت. گوشش هم دیگر نمی شنید. بیماری، فشار خون، قند، کلیه اش هم ضعیف بود. ریه های صادق... سه چهار ماه بود حس کرده بود. گاه چرت می زد. وقتی شب ها بسیار دیروقت، ساعت یازده دوازده می خوابید، دو ساعت بعد از خواب بلند می شد و دیگر نمی توانست بخوابد خیلی کم حرف شده بود. فقط نگاه می کرد." قدسی چوبک در گفتگو با مرتضا میرآفتابی، مجله سیمرغ، ۷۳ و گردون در تبعید، کلن، ۵۹، ۷، ۱۹۹۹/۱۳۷۶
                    جمعه سوم ژوییه ۱۹۹۸/ ۱۳ تیرماه ۱۳۷۷، ساعت پنج و پنج دقیقه فوت صادق چوبک
                    نه، نه
                    من نمرده ام
                    و هیچکس نمرده
                    آدمی مرگ را کشته
                    جسد صادق چوبک به درخواست خودش سوزانده شد

                    iran

                    Comment

                    • Rasputin
                      Senior Member
                      • Jan 2005
                      • 63906

                      #310
                      علی‌اشرف درويشيان معتقد است: ‌مميزی باعث شده که رمان‌نويسان جوان، دست و دلشان برای خلق کار تازه بلرزد.

                      اين داستان‌نويس پيشکسوت در ادامه گفت‌وگو با خبرنگار بخش ادب خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، تصريح کرد: زيبايی هنر در تنوع و گوناگونی است و يکرنگ کردن جامعه در تاريخ، تاکنون بی‌نتيجه بوده و پس از اين هم نتيجه نخواهد داد؛ زيرا در چنين جامعه‌ای داستان، شعر و موسيقی، قالبی، بی‌مفهوم و خسته‌کننده خواهد بود.

                      وی تصريح کرد: نوشتن رمانی که در حدود ۵۰۰ صفحه داشته باشد، حداقل پنج يا شش سال وقت می‌خواهد. در اين مدت نويسنده چگونه گذران خواهد کرد؟ اگر کتابش مورد قبول ناشر قرار گيرد، اگر پس از حروف‌چينی و معطل ماندن برای مجوز، پس از چند ماه يا حتا چند سال ايرادی به آن گرفته نشود و کتاب چاپ و منتشر شود و مورد توجه خوانندگان قرار گيرد، آن وقت نويسنده يک دورخيز ديگر برای رمان بعدی‌اش می‌تواند داشته باشد و کم و بيش به کارش ادامه دهد.

                      او در ادامه همين بحث ياد‌آور شد: اما اگر به رمان او ايراد گيرند که فلان صفحه يا فلان فصل را حذف کند، تمام زحماتش به باد می‌رود و با اين حساب آيا باز هم کسی دنبال نوشتن رمان می‌رود؟ مجموعه داستان‌های کوتاه هنوز به اين مشکل دچار نشده‌اند، زيرا نويسنده داستانی را که دستور حذفش را داده‌اند، از مجموعه خود می‌تواند بردارد و بقيه را چاپ کند که البته همه نويسندگان به اين کار تن نمی‌دهند.

                      نويسنده «سال‌های ابری» با بيان اين مطلب که در رمان، برداشتن چند سطر يا چند فصل به کل اثر لطمه می‌زند، تصريح کرد: ‌آن وقت با اين کار، جمع و جور کردن رمان تقريبا محال و نشدنی است.

                      درويشيان معتقد است: رمان‌های خارجی در ايران مورد استقبال بيش‌تری قرار گرفته‌اند، زيرا نويسنده خارجی از آزادی بيش‌تری برخوردار است؛ سانسور پيش از چاپ کتاب ندارد، اگر هم در کشورش سانسور شود، کتابش را در کشور ديگری می‌تواند به چاپ بسپارد. همچنين نويسنده رمان خارجی به اسناد و مدارک بسياری دسترسی دارد که به پرباری اثرش کمک می‌کند. کافی است رمان «سور بز» اثر ماريو بارگاس يوسا را بخوانيد تا بدانيد که يک نويسنده به چه اسناد و مدارکی دسترسی داشته است.

                      وی گفت: در ايران حتا اگر نويسنده‌ای به چنين اسنادی دسترسی داشته باشد و از آن‌ها در اثرش بياورد، ممکن است بلافاصله مورد پيگيرد قرار گيرد و به خيانت متهم شود. همچنين نويسنده ادبيات داستانی خارجی بيش از هر چيز با فلسفه آشناست و دقيقا آن را مطالعه کرده و آثارش از اين لحاظ بسيار پربار است. باز هم شما را حواله می‌دهم به رمانی که تازه از يک رمان‌نويس اهل يوگسلاوی پيشين به نام مشاسالی موويچ با عنوان «قلعه» ترجمه شده است. در سرتاسر اين رمان خواندنی، جوشش زندگی به چشم می‌خورد. کتاب پر است از اظهار نظرهای فلسفی درباره زندگی، مرگ، جنگ، مقاومت در برابر ابتذال و اضمحلال و تلاش برای سالم ماندن.

                      وی با مقايسه اين رمان با رمان‌هايی که در ايران منتشر می‌شوند، ياد‌آوری کرد: اتفاقا خوانندگان ايرانی بسيار باهوش‌اند و می‌دانند چه چيزی را برای خواندن انتخاب کنند؛ به همين علت است که رمان‌های خارجی مورد توجه بيش‌تری قرار می‌گيرنددرويشيان درباره اين بحث که گفته می‌شود دوره رمان گذشته و اين مساله‌ای جهانی است، توضيح داد: افرادی با چنين اظهار نظرهای بی‌پايه‌ای می‌خواهند به گونه‌ای دخالت‌ها و اعمال سليقه خود را در آثار ادبی توجيه کنند، در حالی که در جهان همچنان رمان و داستان کوتاه مورد استقبال قرار می‌گيرد. نمونه‌های تازه آن رمان «راز داوينچی» است که تيراژی ميليونی دارد و فيلم‌ بسيار پرفروشی هم از روی آن ساخته شده است و نيز اثر تازه گابريل گارسيا مارکز به نام «زنده‌ام تا روايت کنم». توجه داشته باشيد که در کشوری مثل تاجيکستان با جمعيتی حدود شش و نيم ميليون نفر، تيراژ رمان حداقل ۷۰ هزار جلد است و مقايسه کنيد با جمعيت ۷۵ ميليونی ايران و تيراژ کتاب که اين روزها به هزار جلد هم رسيده است.

                      درويشيان در پايان گفت: البته ‌وقتی می‌شود با دلالی، دغل‌بازی و رياکاری به موقعيت‌هايی دست پيدا کرد، کتاب به چه دردت می‌خورد؟!


                      iran

                      Comment

                      • Rasputin
                        Senior Member
                        • Jan 2005
                        • 63906

                        #311
                        I like the headline of your site: Nothing is sacred. This writing project, that is, the Badder Brigade, has to do with something that I believe you hold dear yourself: desanctifying social/political/religious symbols, in the realm of Iranian culture and beyond. This is an era where people take their identities too seriously, and we want to inject a sense of irony and humor into the debate (and piss off some uptight people).

                        The way in which we are going to try to accomplish this is artistically: we are animating the characters in current and historical Iranian consciousness who personify such symbols in order to introduce new angles into how they are viewed and to bring in subjects that perhaps they themselves have contributed in rendering taboo.

                        Thus, the first person through which we are doing this is Omar Khayyam, who in a way is Our symbol. To us, he represents a lot which is badass about Iranianness and humankind in general. He did his thing, thought how he thought, took life a glass at a time, and didn't apologize for it. In the article that I have sent to you, he shits on neurotic ethnic, social and religious identities that have polarized a lot of the Iranian community.

                        So do you see where we are going with this? We are big fans of your site and would like to publish on it. But we only want to publish if you understand what we are trying to do and establish the Badder Brigade and its characters with the protection of our anonymity. The only thing you would have to do is put the author as "Badder Brigade", leave in the byline in the article (e.g./ By Omar Khayyam, Ahmadinejad, Khomeini, the late Shah, Bush, Hossein, Farrokhzad etc.) and put up a picture of the character (which we would send in with the article).

                        We have a lot of talent and potential over here, and our idea is a good one... get back to us. I am reattaching the article so if you decide to publish us you have it here. Our mission statement is somewhere at the bottom of this text history I believe.

                        Knowledge droppings
                        By Omar Khayyam, Knowledge Dropper

                        Bismillah Rahman Raheem. For those of you who don’t habla Arabic, that’s Arabic for what’s happenin’, niggas. Arabic is the language I dropped my greatest hits in, but you all know me more as a Persian poet, which I only did to get laid (it worked, all the time). For reals though, I decided to write this jewel in English cause most of you so-called Shi’ites don’t even speak Persian, much less Arabic. I also decided to write in English because I got to inform the white people, who are the only record-keepers worth keeping informed these days. I came back because my buddies told me how helpless my people had become, so at this point, I’m gonna drop some knowledge. I don’t have to be all poetic and shit because I’m already top 5, so I am just gonna tell you some shit straight up.

                        First of all, newsflash -- Persians don’t exist. What’s with all these fruits in Cali saying Persian this, Persian that? I’m one of the most famous Persians ever and I’m not even Persian. Wanna know why? Cause I said so, and I’m Omar Khayyam, bitches. As those ‘in the know’ are aware, some Persians got on a boat and went to India to wear saris and bindis and shit when things got tough back in the 600’s. However, most Persians got their asses kicked from Marathon to Qadisiyya to Nahavand, then got several hot injections of khareji lovin’ -- the result is called Iranian.

                        Some of you look kinda Chinese and shit too -- props to Genghis Khan and shit... so basically, from Mecca to Ulaan Bataar, everyone has humped up in the Iranian plateau. I think I even saw R. Kelly there last week, eyeing some fourteen year-old hafez in Qom. So that’s my first point -- stop calling yourselves some shit that don’t exist, alright? No amount of Facebook groups or crappy youth magazines is gonna change that. Earth to NYLA: the Shah is DEAD. His son makes a big deal out of wearing a Casio watch but is a loser, just like his dead father, so save a tree and don’t interview him.

                        Second point -- guys, stop shitting on Arabs and then trying to be like them. These days, I see more Persian Princesses at Shisha bars than white girls at salsa clubs. That’s today -- it’s the same in history. You all bitch about susmar khors and daughter-killing, then beat yourselves in the chest like a bunch of gorillas going apeshit and cut your heads open for (drumroll) Hossein, one of the biggest susmar khors ever to take the world stage. It’s pronounced “Hhhhhhossein” by the way; at least learn the proper pronunciation while you’re trying to claim the religion and half the culture.

                        Now we’re gonna do some analysis. What is this big deal about Hossein anyway? Yazid schooled his ***. Hossein was like, “I’m thirsty, please give me some water.” And Yazid went Sir Chop-a-Lot on his ***. I would argue that the big Hoser (much like his followers) was not all that. So he got his head chopped off -- but truth be told, anyone can go to Karbala these days and get decapitated, know what I’m sayin’? Ain’t no thang. They’re choppin’ heads over there like it’s going out of style. Dude ... maybe if he had actually done something besides getting killed like a biiiatch, he’d get more respect from the rest of the Muslims. But if you guys want to worship him, it’s cool -- but it’s not special, ok? Wanna talk about some Real struggle? You ever try to find a 900 square foot, two bedroom apartment with no broker’s fee in the tri-state area at the end of the summer? Apartment jihad -- now THAT is some gangster shit.

                        You people need to stop taking it so seriously; I think this religion stuff has really gotten out of hand. Back in the day, Iranians were nominally Sunni, Sufi or, like me, just did to get paid. Personally, I think you all went Shi’ite for two reasons: one, cause some Turkish (wtf??) dude told you to do it, and two, cause you like to complain and argue so much. Ijtihad? That’s just the Iranian way of negotiating till you get what you want. Ayatollah Ali al-Argument, listen to him, he can talk about how to wipe your *** after ****ing a goat. That’s all Iranians ever do is talk, talk, talk everyone into resignation. ****. Don’t think that it’s a big accomplishment. “Can I get someting for noting? Vat do you mean dere is no free sample? Vhy not, Kazem and Nasrin got deirs for free.”

                        Ya Allah, it’s depressing enough to make me want to pray, sort of. In a way, a guy like bin Laden can regret the fact that the Mohammedans put the smack down on the Persians all those years ago. Sure they got land, and harems full of women, C to the izzash, and credit for the science and culture, but they also got a handful of the most obnoxious, ungrateful, melodramatic semi-Muslims ever to cavort on planet Earth. Just like yours truly. Fact -- Iranians never really even believed in Islam -- all wine drinking, Sufi bong-smoking, free love semi-gay, partying with the saghis and shit. Khomeini read the wrong books.

                        But what’s funny is how ashamed everyone has become since this dude Osama popped up. He’s just trying to be a rebel, that’s all. A rich kid tries to reinvent himself, and all of a sudden everyone is jumping off the Muslim bandwagon. Why? After all, boys will be boys. Now, half of you claim Zoroaster’s dead-*** religion, wearing gold chains with the medallion of the guy with the jeri curl flying around in some Space Age birdcage lost in a valley of silicon cleavage. Zoroaster didn’t think too much of women either, at least his mobeds didn’t. Dirty thoughts, dirty deeds, nice tooters. That’s a tanka, or a haiku, or some shit. I shall consult Wikipedia and try again --

                        The wind blows on your chest

                        Whoosh! Shivering jeri curls

                        Ahura Mazda?

                        iran

                        Comment

                        • Rasputin
                          Senior Member
                          • Jan 2005
                          • 63906

                          #312
                          This just in -- according to my quadratic calculations, 60 percent of Iranian guys are on some homoerotic shit. Now, that was ok in my day, but we did it proudly and soberly, at times. But not at Saghifest 1088 -- now that was AMAZING. Nowadays, you got all these FOBS, listening to techno music with the Cher voice, getting all touchy and rubbing stubble when they get drunk, acting like little girls ... they see guys, and then they put their arms around each other, grabassing like they were in a wrestling team locker room. But why fight it? Iranian guys sure love their wrestling, and it’s not like they can celebrate in the locker room after playing soccer.

                          On the female side of things, half of all ‘Persian’ girls are currently unhappy, either nose-jobbin’ it, putting blond streaks in their hair, deliberating on much money they want their future husbands to make, ‘not having sex’ or ‘waiting until they get married’. I am still researching why it is that they dress like they are going to Señor Frog’s seven days a week, 365 a year, but then act like they’ve seen a ghost when you even hint at having sex with them. “Holy hymen reconstruction! Not me!” It’s true, I have ‘loved’ with so many of these crazy girls. Ladies, if you’re not gonna be normal about it, put the hejab back on--I would take a slutty girl over any of you, any day.

                          More facts... Iranians have been getting off really easy since 9-11, know what I’m sayin’? Quite the opportunists, acting all patriotic and shit, sporting American flag underwear, while a Javad becomes a Jim and a Vahid becomes a Vito, all red, white, and blue, ‘I’m American too, I love Bush, he’s a real man.’ In the same breath, I see Iranians complain to anyone who will listen about the one time they got stopped at the security checkpoint at the airport, or the time when someone spoke to them in Spanish at the supermarket, how they marched on the Federal Building in Westwood.

                          Let me tell you -- it’s gotta be a lot harder to be a Mexican these days, or a Sunni. They outnumber your asses at Guantanamo like 5 to 1. They pray more than you, and have got the American army in two of their countries. Big ups to the Stan and all my wacky Iraqis. Hold onto your pants and save me a seat at the afterparty. Moktada! In the meantime, get your asses down to Vegas. Kids are betting on regime change 2 to 1 ... it’s good money, unless you know something I don’t -- but you don’t, because I’m Omar Khayyam, and you’re not.

                          iran

                          Comment

                          • Rasputin
                            Senior Member
                            • Jan 2005
                            • 63906

                            #313
                            شب مولانا، بزرگداشت شاعر و عارف فارسي‌زبان با حضور هنرمندان ايراني در پاريس برگزار مي‌شود.

                            به گزارش گروه دريافت خبر خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، سازمان علمي، فرهنگي يونسكو هر دو سال يك‌بار شخصيت‌هاي علمي و فرهنگي را كه داراي ارزش جهاني هستند، معرفي مي‌كند و در بين 63 شخصيتي كه در سال 2006 و 2007 از سوي يونسكو معرفي شده‌اند، نام مولوي - شاعر و عارف فارسي‌زبان - ديده مي‌شود.

                            در پي معرفي مولوي به عنوان شاعري جهاني از سوي يونسكو كشورهاي ايران، افغانستان و تركيه قصد دارند برنامه‌هايي را به طور مشترك و جداگانه در بزرگداشت مولانا اجرا كنند كه به اين منظور، جلسه‌اي با حضور احمد جلالي - نماينده دايم ايران در يونسكو -، ايوبي - رايزن فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در فرانسه -، حجت‌الاسلام والمسلمين ميري - معاون امور بين‌الملل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي -، محمدحسين ايماني ‌خوشخو - معاون امور هنري وزارت ارشاد - و مديران مراكز هنرهاي تجسمي، موسيقي و هنرهاي نمايشي در معاونت امور هنري برگزار شد.

                            جلالي حذف نام ايران را از فهرست يونسكو در بزرگداشت مولانا نادرست خواند و گفت: بخشي از برنامه‌هاي يونسكو از سوي شوراي اجرايي اين سازمان تعيين مي‌شود و كشور ايران از سال 1999 تا 2003 در اين شورا عضويت داشته، اما در حال حاضر عضو اين شورا نيست، بنابراين نام ايران هم اعلام نشده است و اصلا بحث حذف نام ايران مطرح نيست.

                            وي با اشاره به همايش دوروزه مولاناشناسي با حضور كشورهاي ايران، افغانستان و تركيه و برپايي نمايشگاه آثار مولانا به زبان‌هاي مختلف بر تدارك برنامه‌هاي مهم و در شأن نام مولانا و ايران تاكيد كرد.

                            محمدحسين ايماني ‌خوشخو - معاون امور هنري وزارت ارشاد - نيز با اعلام آمادگي و همكاري در بزرگداشت مولانا به برنامه‌هاي معاونت هنري به اين مناسبت اشاره كرد و گفت: به اين مناسبت برنامه‌هاي نمايشي، موسيقي و تجسمي تدارك ديده شده است. در اين راستا نمايشي بي‌كلام بر اساس طرحي از محمد رحمانيان به كارگرداني حسين مسافرآستانه در حال تمرين و آماده‌سازي است. همچنين در بخش موسيقي با همكاري بنياد رودكي گروه موسيقي به آهنگسازي صادق چراغي‌نظر و خوانندگي عليرضا قرباني با شعرهاي مولانا برنامه‌هايي را به اين مناسبت اجرا خواهند كرد. در اين بخش گروه كوبان به سرپرستي ونداد مساح‌زاده به اجراي موسيقي مي‌پردازند و سياه‌چادر بختياري با نمايش چوب‌بازي برنامه ديگر اين بخش است.

                            او به برپايي نمايشگاه آثار تجسمي با موضوع آثار و انديشه‌هاي مولانا و قرآن در بزرگداشت مولانا در پاريس نيز اشاره كرد.


                            همچنين احمد جلالي - سفير ايران در يونسكو - در نشست خبري وزير علوم، با بيان اين‌كه سالي به نام مولانا در يونسكو وجود ندارد، اظهار كرد: در يونسكو مراسم بزرگداشت هشتصدمين سال تولد مولانا تصويب شده است.

                            به گزارش خبرنگار ايسنا، وي اظهار كرد: وزارت مسؤول يونسكو در ايران، وزارت علوم است كه پيگيري برگزاري اين بزرگداشت برعهده اين وزارتخانه است.

                            جلالي در ادامه سازمان ميراث فرهنگي، بنياد ايران‌شناسي، وزارت آموزش و پرورش، كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي، انجمن‌هاي علمي، شوراي گسترش زبان فارسي و صدا و سيما را از جمله نهادهايي عنوان كرد كه در برگزاري اين مراسم با وزارت علوم همكاري مي‌كنند.

                            او گفت:‌ برنامه‌هاي مراسم بزرگداشت در چند روز آينده و پس از هماهنگي با مسؤولين اعلام خواهد شد.

                            جلالي با اشاره به برنامه‌هاي مشترك ميان ايران، افغانستان و تركيه درباره بزرگداشت مولانا، گفت: ايران برنامه‌هاي خاصي در اين باره در يونسكو برگزار مي‌كند كه سفير كشورهاي افغانستان، تركيه و تاجيكستان حضور خواهند داشت.

                            وي در ادامه با اشاره به وجود ميراث فرهنگي ايران در شيكاگو، گفت: بلافاصله پس از اعلام اين خبر، اعتراض رسمي و حقوقي طي نامه‌اي از جانب رييس سازمان ميراث فرهنگي تسليم يونسكو شد و در حال پيگيري است.

                            او در ادامه با اشاره به پرونده ثبت‌ نوروز در ميراث معنوي، اظهار كرد: پرونده نوروز به عنوان اولين ثبت اثر ايران در ميراث معنوي به يونسكو تسليم شد و در اين ميان ايران با هدف سنگين‌تر كردن وزن پرونده، 10 كشور ديگر از جمله قفقاز و تركيه را در اين موضوع دخيل كرد.

                            وي با تاكيد بر اين‌كه برنامه عمل ايران براي حراست از ميراث معنوي كامل بوده است، خاطرنشان كرد: از 10 كشور دخيل، كشورهاي تاجيكستان، افغانستان و تركيه نيز بايد برنامه عملي خود را ضميمه پرونده مي‌كردند كه به‌موقع نرسيد. اين موضوع سياسي نيست؛ كاملا فني است و در واقع هماهنگي‌ها ميان كشورها به كندي انجام شده است.


                            iran

                            Comment

                            • Rasputin
                              Senior Member
                              • Jan 2005
                              • 63906

                              #314
                              گپ و گفت ما با صحبت درباره مصاحبه سی سال پیش من با بابا جان غفورف آغاز شد* که ارادتی غایبانه بین ما پدید آورده بود.
                              گفت: آنجا بابا جان غفورف چیزهایی گفته است که آن وقت هیچ ممکن نبوده است که بگویند. عجیب است که این چیزها را در آن زمان، بخصوص وقتی که به سفر خارج آمده بود گفته است.

                              بعد پرسید: متنی را که شما آماده کرده بودید او خودش دیده بود پیش از آنکه به چاپ رود؟ گفتم نه، ولی بعد از اینکه چاپ شد دید و خواند. پرسید: اعتراضی نکرد؟ گفتم نه، فقط یک اعتراض کرد و گفت چرا تشکراتش را از فرح پهلوی شهبانوی آن زمان ایران که غفورف را به ایران دعوت کرده بود، در پایان مصاحبه ننوشته ام.

                              پرسید: این سرلوحه (عنوان) را که گذاشته شده بود - « فراموش کردن فارسی ممکن نیست »، شما گذاشتید؟ گفتم بله، من گذاشتم، منتها از متن در آورده بودم، حرف خودش بود. پرسید: به این هم راضی شد، چیزی نگفت؟ گفتم نه، چطور؟ گفت عجب! تماماً نا مفهوم است، هنوز نمی توانم بفهمم چرا اینطور شد. آن چیزها که آنجا نمی شد بگوید اینجا گفت و این در آن زمان بسیار خوف داشت. گفت: مهم اینکه به روسی صحبت کرد، هیچ فارسی حرف نزد؟ گفتم چرا حرف زد، از جمله همان متنی که در اول مصاحبه نوشته بودم آن را به فارسی خواند. خواهش کردم که متن را به من بدهد. اما او با اشاره به اینکه خط فارسی اش خوب نیست، آن را تا کرد و در جیبش گذاشت و همانطور که در جیبش می گذاشت گفت « خواندن نمی توانید شما این را ». شکوری گفت: شاید در بایگانی او باشد. گفتم شاید.

                              گفتم زمانی که من او را دیدم پیر بود، به نظرم خیلی پیر آمد. گفت نه، شما خیلی جوان بودید آن وقت. گفتم آری، من آن موقع خیلی جوان بودم. گفت: من گمان می کردم شما آن موقع جوان نبودید، بلکه یک روزنامه نگار ورزیده بودید و حالا دیگر باید پیر برجای مانده باشید. گفتم بر جای ماندگی اش درست است.

                              در این زمان گارسن هتل چای آورد. قوری چای را برداشتم که برای استاد چای بریزم. گفت نه، من صاحبخانه هستم. گفتم البته اما شما در ایران مهمان ما هستید، زحمت نکشید و شروع کردم به ریختن چای.




                              گفت: ما [در این مواقع ] می گوییم مهمان کوبی کردیم! مهمان را کار فرمودن... گفتم شما سرور ما هستید، من یکی از کتابهای شما را در لندن خوانده ام و بسیار لذت برده ام. اسمش یادم رفته است، همین چند سال پیش بود، وای که چقدر کم حافظه شده ام. گفت: به خط فارسی؟ گفتم بله، به خط فارسی. گفت: نامش « خراسان است اینجا »، به آقای [باقر] معین [رئيس سابق پخس فارسی بی بی سی) داده بودم.

                              گفتم بله، اتفاقا خود آقای معین به من داد و گفت حتما این را بخوان! آنقدر جالب بود که یک شبه خواندم. گفت: وقتی آن را برای آقای معین فرستادم، او یک خود نویس پارکر ( و کلمه پارکر را با لهجه غلیظ تاجیکی، جوری ادا کرد که من هیچگاه لفظ پارکر را آن جور نشنیده بودم ) برای من فرستاد که عالی بود، خودش می نویسد! به یک اشاره خودش می نویسد. گفت: آن کتاب قرار است در ایران چاپ شود، شاید همین امسال از چاپ در آید.

                              بعد اضافه کرد که آقای معین همشهری ماست، بخارایی است. گفتم بله، مادرش بخارایی است، خیلی هم بخارا را دوست دارد. آنقدر دوست دارد که هنگام سخن گفتن از بخارا بغض می کند. در جواب گفت: رییس جمهوری ما امامعلی رحمانف، در یک نشست که ایرانی ها و خارجی ها هم بودند سخنرانی می کرد، یکباره سخن از بخارا سر کرد، خیلی از اینکه بخارا از دست رفت، با الم سخن کرد، چنانکه از چشمش اشک بر آمد، بعد من دیدم که ایرانی هایی هم که آنجا نشسته بودند، آنها هم اشک ریختند.

                              روایتش از سخنرانی رحمانف چنان گرم بود که منقلبم کرد اما او حرف هایش را دنبال می کرد و به دگرگونی احوال راه نمی داد. بلافاصله گفت: خب بفرمایید، یعنی مصاحبه را شروع کنیم و مرا از آن عالم بی مانند سامانی و شهر بخارا به فضای خشک و بی روح اتاق هتل جهان در چهار راه ولیعصر خیابان طالقانی باز آورد. سرم را به زیر انداختم، اندکی مکث کردم، بغضم را فرونشاندم و اشکم را که می رفت دانه شود، پنهان کردم. چاره ای نبود، باید شروع می کردم، شروع کردیم.


                              دوره سامانیان آمده است باز

                              سیروس علی نژاد: من وقتی فکر می کنم به فارسی فکر می کنم. لابد یک انگلیسی به انگلیسی فکر می کند. اهالی هر زبانی به آن زبان فکر می کنند. احتمالا شما هم به زبان تاجیکی فکر می کنید. اما مردم تاجیکستان حدود هفتاد هشتاد سال آموزش شان در مکتب و دانشگاه به زبان روسی بود، مطبوعاتشان به زبان روسی بود، زبان اداری شان روسی بود، می خواهم بدانم امروز مردم تاجیکستان به هنگام فکر کردن به زبان تاجیکی فکر می کنند یا نه؟ به چه زبانی فکر می کنند؟




                              محمد جان شکوری: مردم تاجیک به حکم اکثر به تاجیکی فکر می کنند، لیکن خیلی هستند که به روسی فکر می کنند. اینطور شده بود که نفوذ فرهنگ روسی، نفوذ زبان روسی در شهرهای تاجیکستان، خصوصا در شهر دوشنبه خیلی قوی بود.

                              بیشترین مکتب های دوشنبه به زبان روسی بود و مردم کوشش می کردند که فرزندشان در مکتب، روسی بخواند. زبان تاجیکی و مادری را نداند باکی نیست، روسی را نداند دیگر نمی تواند زندگی بکند. بنابراین کوشش می کردند که روسی بداند.

                              من در آن کتابم ( سرنوشت فارسی تاجیکی فرارود** ) نوشته بودم که سالهای دهه پنجاه قرن بیست، در دوشنبه 12 درصد اهالی تاجیک بودند.

                              من در این شرایط سه پسر کلان کردم. یاد دادن زبان تاجیکی هیچ امکان نداشت. محیط کودک همه غیر تاجیکی بود. البته آنهایی که آن وقت بزرگ شدند دیگر نمی توانند تاجیکی فکر کنند.
                              فرزندان آنها امروز هم بسیار می خواهند که تاجیکی بدانند، بیاموزند، یاد گرفته اند، لیکن این زبان، زبانِ آموخته است، نه زبانی که با شیر مادر به خونشان آمیخته شود. مثل یک زبان خارجی است. تفاوت اینجا خیلی بزرگ است. بعضی از اینها فکراً چندان تاجیک نیستند، حس ملی کم دارند. بنده الان یک مقاله نوشته ام در باره سودای جهانی شدن، جهانگرایی. با این جهانگرایی که خلق ها دارند باز همان روز به سر ما بیاید که نسل های نورس، بیگانه فرهنگ باشند.

                              اول شخصیت فرهنگی دو گانه به میان می آید که هم فرهنگ ملی را از خود کرده است، هم فرهنگ دیگری را. مثلا فرهنگ روس، انگلیس یا اروپایی را. شخصیت فرهنگی دو گانه خیلی چیز خوب است اگر ما به تمدن غرب برسیم و از تمدن های نو، از فرهنگ های امروزی غرب، بهره مند شویم. لیکن اینجا - خصوصا زمانی که تهاجم فرهنگی کشورهای ابر قدرت در تاجیکستان خیلی قوت می گیرد – همیشه خوف این هست که شخصیت « بیگانه فرهنگ » به وجود بیاید. یا بی تفاوت شود، بدون حس ملی. یا ممکن است در یک لحظه نازک خلاف ملت خود عمل کند.

                              اکنون حدود بیست سال است که تاجیکستان مستقل شده و زبان تاجیکی رسمیت یافته است. می خواهم بدانم در این بیست سال زبان تاجیکی چه تحولاتی به خود دیده است؟


                              همکاری در تاليف فرهنگ تاجيکی از جمله آثار محمد جان شکوری است

                              تحولات خیلی جدی، خیلی بزرگ. اول اینکه قانون زبان در سال 1989 پذیرفته شد و زبان تاجیکی زبان رسمی و دولتی اعلام شد. تا آن وقت زبان تاجیکی زبان دولتی نبود. در تمام حیات اجتماعی، حیات فرهنگی، حیات سیاسی، زبان روسی حکمفرما بود.

                              زبان فارسی تاجیکی در اداره ها به کار نمی رفت. در مکتب عالی، اکثر دانشگاهها، حتا دانشگاه کشاورزی به زبان روسی تعلیم می گرفتند. میدان عمل اجتماعی زبان تاجیکی خیلی تنگ شده بود. در چهار دیوار خانه باقی مانده بود. در مطبوعات، در ادبیات، در شعر همه جا نقش آسیب دیدگی، نقش خرابی آن هویدا بود. زبانی که در چهار دیواری خانه ماند، زبانی که عمل اجتماعی نمی کند، از میدان بیرون می شود. چیزی که به هیچ کس لازم نباشد یک روز نیست می شود.


                              iran

                              Comment

                              • Rasputin
                                Senior Member
                                • Jan 2005
                                • 63906

                                #315
                                یعنی اکنون در دانشگاهها و مکاتب به زبان تاجیکی تدریس می کنند؟

                                مهم این است که در تمام اداره ها، دفترخانه ها زبان تاجیکی اجباری است. باید تاجیکی یاد گیرند و به تاجیکی کار کنند. این ماده قانونی 90 درصد اجرا شده است. مثلا امروز تلویزیون که می بینیم، جلسه ها که می نشینیم، وزیران، معاونان و منصب داران بزرگ، به تاجیکی صحبت می کنند، و بعضی از آنها هم خیلی خوب صحبت می کنند.

                                اما تا سال استقلال، همه جلسه ها به روسی برگزار می شد. منصب داران تاجیک نمی توانستند در یک جلسه رسمی به تاجیکی صحبت کنند. لازم بود هم نمی توانستند. ملکه نبود، عادت نبود، اما امروز به تاجیکی صحبت می کنند.


                                تا سال استقلال، همه جلسه ها به روسی برگزار می شد. منصب داران تاجیک نمی توانستند در یک جلسه رسمی به تاجیکی صحبت کنند. لازم بود هم نمی توانستند. ملکه نبود، عادت نبود، اما امروز به تاجیکی صحبت می کنند. بعضی ها بسیار شکسته، لیکن بعضی ها خیلی خوب صحبت می کنند. این موفقیت بسیار بزرگ، در همین ده پانزده سال آخر به دست آمده است و اگر چند سال جنگ داخلی نمی بود، خیلی بیشتر گسترش می یافت. لیکن الان هم این روند ادامه دارد، روند از خود شدن زبان مادری در سطح بلند دولتی.


                                محمد جان شکوری

                                بعضی ها بسیار شکسته، لیکن بعضی ها خیلی خوب صحبت می کنند. این موفقیت بسیار بزرگ، در همین ده پانزده سال آخر به دست آمده است و اگر چند سال جنگ داخلی نمی بود، خیلی بیشتر گسترش می یافت. لیکن الان هم این روند ادامه دارد، روند از خود شدن زبان مادری در سطح بلند دولتی.

                                اگر زبان در سطح بلند دولتی از خود شود، کاربرد داشته باشد، آن وقت در جامعه ممکن است موقع استوارتر پیدا کند. [ با وجود این] نتیجه هشتاد سال محرومیت از زبان و فرهنگ ملی هنوز هم هست. در بسیاری دانشگاهها، مثلا در دانشگاه طبی همه علوم به زبان روسی تدریس می شود.

                                دانشجو تاجیک، استاد تاجیک، درس به زبان روسی. در دانشگاههای دیگر، بخصوص دانشگاههای فن آوری و تکنیکی و در این ساحه ها هم درس اختصاصی به زبان روسی است. ما خیلی کوشش داریم که کم کم آنجاها هم تاجیکی جاری شود و می شود. لیکن به کندی کار پیش می رود چون قریب صد سال است که ما عادت نکردیم که این چیزها به تاجیکی تدریس شود.

                                پیش از انقلاب که مدارس اسلامی وجود داشت، کتابهای درسی شان به عربی بود. بیشترین کتابهای درسی به عربی بود، لیکن درس به فارسی بود. دانشجو از کتاب عربی، به زبان فارسی آن علم را یاد می گرفت. امروز هم این کارها را کردن لازم است. کتاب درسی به زبان روسی است بگذار باشد، لیکن درس باید تاجیکی باشد. در این وضع دانشجو دو زبان را می آموزد و زبان تاجیکی علم را از آن خود می کند که بسیار مهم است.

                                اینکه گفتيد در سالهای دور از جمعیت دوشنبه فقط 12 درصد تاجیک بودند – البته در جای دیگر اشاره کرده اید که تا 18 درصد رسیده بود – امروز این نسبت چه وضعی دارد؟ نه تنها در دوشنبه، بلکه در تمام شهرها و مناطق سنتاً فارسی زبان چون بخارا، سمرقند، خجند و دیگر نواحی؟


                                پیش از انقلاب که مدارس اسلامی وجود داشت، کتابهای درسی شان به عربی بود. بیشترین کتابهای درسی به عربی بود، لیکن درس به فارسی بود. دانشجو از کتاب عربی، آن علم را به زبان فارسی یاد می گرفت. امروز هم این کارها را کردن لازم است. کتاب درسی به زبان روسی است بگذار باشد، لیکن درس باید تاجیکی باشد. در این وضع دانشجو دو زبان را می آموزد و زبان تاجیکی علم را از آن خود می کند که بسیار مهم است.


                                محمدجان شکوری

                                می توان گفت که نود درصد مردم روس از تاجیکستان رفته اند. دوشنبه اساساً تاجیک نشین است. ازبک ها هستند، ازبک ها در تاجیکستان 15 درصد اهالی را تشکیل می دهند. لیکن هنوز هم مکتب، مکتب روسی است. مردم فرزندانشان را هنوز به مکتب روسی می دهند.

                                در زمان شوروی مکتب روسی خیلی زیاد بود و در کلاس های روسی بچه های تاجیک هم حضور داشتند، اما امروز همه شاگردان کلاس های روسی بچه های تاجیک اند. این روحیه که من نمی دانم چه روحیه است هنوز از بین نرفته است. علم و دانش و کاردانی، همه به واسطه زبان روسی است. زبان فارسی تاجیکی گویی زبان علم نیست، زبانِ کسب و کار نیست. یک تصوری بسیار ضررناک پیدا شده است که مبارزه با آن هنوز نتیجه نداده است.

                                اما وضع زبان تاجیکی در ازبکستان، در سمرقند، در بخارا، تماماً دیگر است. آنجا دیگر مکتب تاجیکی وجود ندارد. در سمرقند یک چند مکتب تاجیکی هست دو یا سه تا، اما در بخارا دیگر هیچ نمانده است.

                                سال 1920 که انقلاب بخارا صورت گرفت، و پان ترکیست ها بر سر قدرت آمدند، از همان اول زبان فارسی را از مکتب بیرون راندند. همه مکتب ها را به زبان ترکی گذراندند. از آن وقت در بخارا چند نسل به شکلی تربیت یافتند که زبان تاجیکی تنها در چهار دیوار خانه و کوچه و بازار کاربرد داشت، در اداره و کارخانه اگر به زبان فارسی سخن می گفتند جریمه می ستاندند.

                                آن وقت ها اینطور بود حالا که نیست؟


                                باباجان غفورف، دبير اول حزب کمونيست تاجيکستان در سالهای 1946 تا 1956 و از نامداران عرصه ادب و تاريخ اين کشور بود

                                اکنون دیگر لازم نیست. مردم عادت کرده اند. خودشان، خودشان را ازبک می گویند. دیگر علاج نیست. در آن زمان هر کس که خود را تاجیک می گفت تعقیب می شد. در آن کتابم ( خراسان است اینجا ) هست که مبارزه با تاجیکیت و ایرانیت تا چه درجه رسیده بود. بنابراین در بخارا وضع زبان تاجیکی خراب است. روزنامه ای که از تاجیکستان می آید، بعضی ها اگر بخوانند نمی فهمند. تا این اندازه دور شده اند.

                                در سمرقند احوال بهتر است. روحیه تاجیکی هنوز هم اندک قوت دارد. هنوز در سمرقند دو سه مکتب تاجیکی هست. اما بلشویک ها کوشش کردند بخارا که مرکز اسلام بود، مرکز فرهنگ دینی بود، قبة الاسلام بود، خراب شود و این کوشش ها عمل کرد. سمرقند را نتوانستند خراب کنند چون که قبر تیمور آنجاست. پایتخت تیمور بود. اولوغ بابا میز می گویند. بابای بزرگ ما. بنابراین سمرقند به هر حال نگهداری شد.

                                خجند هم نسبتا نگهداری شد چون که نام خجند را در سال 1929 به لنین آباد تغییر دادند. شهری که چنین نامی داشته باشد او را خراب نمی کنند و نکردند. آن وقت ما خیلی ناراضی بودیم که نام شهر تاریخی خجند دیگر شد، لنین آباد شد، یا دوشنبه استالین آباد شد، لیکن اکنون می فهمم که لنین آباد شدن خیلی خوب بوده است چون خجند را از ویرانی و خرابی نجات داد.

                                پیش از فروپاشی شوروی، ارتباطی بین تاجیکستان و ایران یا بین تاجیکستان و افغانستان برقرار نبود، اما بعد از استقلال تاجیکستان موانع و دیوارها برداشته شد و رفت و آمد بین آنها تا حدی برقرار گردید. تأثیر برداشته شدن دیوارها و باز شدن دروازه های سه کشور فارسی زبان به روی یکدیگر بر زبان تاجیکی چه تأثیری گذاشته است؟

                                اینجا چیزهای خیلی مهم هست. برقرار شدن رابطه های فرهنگی با ایران و افغانستان، به تاجیکستان آمدن کتابهای ایرانی یا آنچه در افغانستان چاپ می شود، خیلی برای اصلاح زبان تاجیکی موثر واقع شد. همان چیزی که بابا جان غفورف فرموده بود که برای اینکه زبان تاجیکی در تاجیکستان زنده بماند، لازم است که با فارسی نزدیک شود؛ الان این روند نزدیک شدن زبان تاجیکی به فارسی ایران و دری افغانستان یک روند نمایان است.


                                من بر این عقیده ام که یگانگی ادبیات فارسی که در تمام قلمرو زبان فارسی امروز وجود داشت، باز برقرار شده است. امروز شعر تاجیکی، جزیی از همین شعر فارسی است. تا همین بیست سی سال پیش شعر فارسی تاجیکستان از شعر فارسی ایران و افغانستان تماماً فرق می کرد. نه تنها در مضمون و در محتوا بلکه در شکل. اما امروز آن روندهایی که در شعر معاصر فارسی در ایران هست، در افغانستان هست، همان در تاجیکستان هم هست. یگانگی در شعر اگر به وجود بیاید دانید که در زبان هم به وجود می آید. زبان فارسی، زبان تاجیکی، زبان شعر است. هزار سال اصالت زبان ما را شعر نگاه داشت.


                                محمدجان شکوری

                                مثلا شعر و ادبیات ما از ادبیات فارسی دیگر جدا نیست. من بر این عقیده ام که یگانگی ادبیات فارسی که در تمام قلمرو زبان فارسی وجود داشت، باز برقرار شده است. امروز شعر تاجیکی، جزیی از همین شعر فارسی است. تا همین بیست سی سال پیش شعر فارسی تاجیکستان از شعر فارسی ایران و افغانستان تماما فرق می کرد. نه تنها در مضمون و در محتوا بلکه در شکل. اما امروز آن روندهایی که در شعر معاصر فارسی در ایران هست، در افغانستان هست، همان در تاجیکستان هم هست. یگانگی در شعر اگر به وجود بیاید دانید که در زبان هم به وجود می آید.

                                زبان فارسی، زبان تاجیکی، زبان شعر است. هزار سال اصالت زبان ما را شعر نگاه داشت. مِنبعد هم شعر برای اینکه زبان تاجیکی در تاجیکستان زنده بماند و به اصالتش برسد، به آن توانایی، زیبایی و شیوایی ای که داشت برگردد، خیلی نقش خواهد داشت. شعر در این ساحه خیلی اهمیت دارد.

                                شما از یک طرف تاجیک و استاد زبان تاجیکی هستید و از طرف دیگر عضو پیوسته فرهنگستان و زبان و ادب فارسی ایران. در واقع فارسی ایران را هم خیلی خوب می شناسید. می خواهم بپرسم تفاوت فارسی ایرانی با فارسی تاجیکی در چیست؟ تفاوت بین این دو را در چه چیزهایی می بینید؟

                                در دهه سیم قرن بیستم صدرالدین عینی درباره وضع آن دوره گفته بود که بین فارسی تاجیکستان و فارسی ایران فرق اساسی نیست. یعنی اگر فرقی هست جزیی و فرعی است. فرق جزیی بین فارسی شمال ایران و جنوب ایران هم هست.

                                در خود تاجیکستان بین شمالش که خجند است و جنوبش که کولاب است، در گفتار و در لهجه فرق هست. این فرق ها بطور طبیعی و تاریخی و قانونمندانه به وجود آمده است. لیکن در اساس فرقی نیست. آن عقیده ای که در بین زبانشناسان شوروی پیدا شده بود که زبان فارسی ایران و افغانستان و تاجیکستان هر یک زبان مستقلی هستند، و سه زبان است.


                                کارکنان این شعبه – بی بی سی - که همه از تاجیکستان هستند کاری کرده اند که زبان شان یک چیز میانه بین فارسی ایران و فارسی تاجیکستان باشد با تلفظ تماماً تاجیک. این تلفظ خاص تاجیکی همان عنصرهای فارسی ایرانی را به ما نزدیک می کند. اگر همین تلفظ را از ایرانی می شنیدیم شاید در بعضی موارد احساس بیگانگی می کردیم لکن چون با تلفظ تاجیکی می شنویم به ما نزدیک تر می شود، تأثیرش زیاد تر می شود.


                                محمدجان شکوری

                                حالا ده پانزده سال است که ما در تاجیکستان می گوییم که نه، این هر سه، یک زبان است، سه شاخه یک درخت برومند است. زبانشناسان مسکو هم روزی مجبور می شوند که این عقیده را بپذیرند.

                                همین که بین تاجیکستان با ایران و افغانستان اندک اندک رفت و آمد و مناسبت ها خوب شد در زبان ما زود عکس انداخت و زبان ما به اصل خود نزدیک شدن گرفت. مِنبعد هم افزایش خواهد یافت. یکی از وظایف ملی ما، نزدیک شدن تمام ایرانی نژادان از هر جهت از جمله در ساحت زبان است.

                                باباجان غفورف در همان مصاحبه پیشنهاد کرده بود که یک سازمان مشترک بین ایران و افغانستان و تاجیکستان برای همگونی اصطلاحات علمی به وجود بیاید. این پیشنهاد چندین بار [ از جانب شخصیت های مختلف ] تکرار شده است و حتما چنین سازمانی به وجود می آید.

                                از همان سالهای شصت و هفتاد قرن بیست، روند به هم نزدیک شدن فارسی در تاجیکستان شروع شده بود و حالا خیلی سرعت گرفته است. فرض کنید همین برنامه های تاجیکی بی بی سی که برای تاجیکستان پخش می شود؛ کارکنان این شعبه که همه از تاجیکستان هستند کاری کرده اند که زبان شان یک چیز میانه بین فارسی ایران و فارسی تاجیکستان باشد با تلفظ تماماً تاجیک.

                                این تلفظ خاص تاجیکی همان عنصرهای فارسی ایرانی را به ما نزدیک می کند. اگر همین تلفظ را از ایرانی می شنیدیم شاید در بعضی موارد احساس بیگانگی می کردیم لکن چون با تلفظ تاجیکی می شنویم به ما نزدیک تر می شود، تأثیرش زیاد تر می شود. به غیر از این در تاجیکستان در برنامه های رادیو و در روزنامه ها اینطور چیزها را می بینیم.


                                iran

                                Comment

                                Working...